൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൫൬) ൧. നിഗ്ഗഹകഥാ

൭൪൩. പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ ചിത്തം ‘‘മാ രജ്ജി’’, ‘‘മാ ദുസ്സി’’, ‘‘മാ മുയ്ഹി’’, ‘‘മാ കിലിസ്സീ’’തി നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ ഉപ്പന്നോ ഫസ്സോ ‘‘മാ നിരുജ്ഝീ’’തി നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ഉപ്പന്നാ വേദനാ…പേ… ഉപ്പന്നാ സഞ്ഞാ… ഉപ്പന്നാ ചേതനാ… ഉപ്പന്നം ചിത്തം… ഉപ്പന്നാ സദ്ധാ… ഉപ്പന്നം വീരിയം … ഉപ്പന്നാ സതി… ഉപ്പന്നോ സമാധി…പേ… ഉപ്പന്നാ പഞ്ഞാ ‘‘മാ നിരുജ്ഝീ’’തി നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ രാഗം പജഹതി… ദോസം പജഹതി…പേ… അനോത്തപ്പം പജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ മഗ്ഗം ഭാവേതി… സതിപട്ഠാനം ഭാവേതി…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോ, പരങ്കതം സുഖം ദുക്ഖം അഞ്ഞോ കരോതി അഞ്ഞോ പടിസംവേദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘അത്തനാവ കതം പാപം, അത്തനാ സംകിലിസ്സതി;

അത്തനാ അകതം പാപം, അത്തനാവ വിസുജ്ഝതി;

സുദ്ധി അസുദ്ധി പച്ചത്തം, നാഞ്ഞോ അഞ്ഞം വിസോധയേ’’തി [ധ. പ. ൧൬൫].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

൭൪൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി ബലപ്പത്താ, അത്ഥി വസീഭൂതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി ബലപ്പത്താ, അത്ഥി വസീഭൂതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

നിഗ്ഗഹകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൫൭) ൨. പഗ്ഗഹകഥാ

൭൪൫. പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ ചിത്തം ‘‘മാ രജ്ജി,’’‘‘മാ ദുസ്സി,’’‘‘മാ മുയ്ഹി,’’‘‘മാ കിലിസ്സീ’’തി പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അലോഭം കുസലമൂലം ജനേതി… അദോസം കുസലമൂലം ജനേതി… അമോഹം കുസലമൂലം ജനേതി… സദ്ധം ജനേതി… വീരിയം ജനേതി… സതിം ജനേതി… സമാധിം ജനേതി… പഞ്ഞം ജനേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ ഉപ്പന്നോ ഫസ്സോ ‘‘മാ നിരുജ്ഝീ’’തി പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ഉപ്പന്നാ വേദനാ…പേ… ഉപ്പന്നാ പഞ്ഞാ ‘‘മാ നിരുജ്ഝീ’’തി പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ രാഗം പജഹതി… ദോസം പജഹതി… മോഹം പജഹതി…പേ… അനോത്തപ്പം പജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ മഗ്ഗം ഭാവേതി… സതിപട്ഠാനം ഭാവേതി…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്ഥായ ദുക്ഖം പരിജാനാതി…പേ… മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോ, പരങ്കതം സുഖം ദുക്ഖം അഞ്ഞോ കരോതി അഞ്ഞോ പടിസംവേദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്തനാവ കതം പാപം…പേ… നാഞ്ഞോ അഞ്ഞം വിസോധയേ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

൭൪൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി ബലപ്പത്താ, അത്ഥി വസീഭൂതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി ബലപ്പത്താ, അത്ഥി വസീഭൂതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പരോ പരസ്സ ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

പഗ്ഗഹകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൫൮) ൩. സുഖാനുപ്പദാനകഥാ

൭൪൭. പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ ദുക്ഖം അനുപ്പദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ ദുക്ഖം ന അനുപ്പദേതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ സുഖം ന അനുപ്പദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി? ആമന്താ. പരോ പരസ്സ അത്തനോ സുഖം അനുപ്പദേതി, അഞ്ഞേസം സുഖം അനുപ്പദേതി, തസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പരോ പരസ്സ നേവത്തനോ, ന അഞ്ഞേസം, ന തസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പരോ പരസ്സ നേവത്തനോ, ന അഞ്ഞേസം, ന തസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീ’’തി.

പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോ, പരങ്കതം സുഖം ദുക്ഖം അഞ്ഞോ കരോതി അഞ്ഞോ പടിസംവേദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൪൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീ’’തി? ആമന്താ. നനു ആയസ്മാ ഉദായീ ഏതദവോച – ‘‘ബഹൂനം വത നോ ഭഗവാ ദുക്ഖധമ്മാനം അപഹത്താ, ബഹൂനം വത നോ ഭഗവാ സുഖധമ്മാനം ഉപഹത്താ, ബഹൂനം വത നോ ഭഗവാ അകുസലാനം ധമ്മാനം അപഹത്താ, ബഹൂനം വത നോ ഭഗവാ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപഹത്താ’’തി [മ. നി. ൨.൧൪൮ ലടുകികോപമേ]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പരോ പരസ്സ സുഖം അനുപ്പദേതീതി.

സുഖാനുപ്പദാനകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൫൯) ൪. അധിഗയ്ഹമനസികാരകഥാ

൭൪൯. അധിഗയ്ഹ മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. തേന ചിത്തേന തം ചിത്തം പജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ചിത്തേന തം ചിത്തം പജാനാതീതി? ആമന്താ. തേന ചിത്തേന തം ചിത്തം ‘‘ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ചിത്തേന തം ചിത്തം ‘‘ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതീതി? ആമന്താ. തം ചിത്തം തസ്സ ചിത്തസ്സ ആരമ്മണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

തം ചിത്തം തസ്സ ചിത്തസ്സ ആരമ്മണന്തി? ആമന്താ. തേന ഫസ്സേന തം ഫസ്സം ഫുസതി, തായ വേദനായ…പേ… തായ സഞ്ഞായ… തായ ചേതനായ… തേന ചിത്തേന… തേന വിതക്കേന… തേന വിചാരേന… തായ പീതിയാ… തായ സതിയാ… തായ പഞ്ഞായ തം പഞ്ഞം പജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൦. അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതി, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതി, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. തിണ്ണം ഫസ്സാനം…പേ… തിണ്ണം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൧. അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതി, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതി, പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. തിണ്ണം ഫസ്സാനം…പേ… തിണ്ണം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൨. പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം…പേ… ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതി, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി മനസികരോന്തോ, അതീതം ‘‘അതീത’’ന്തി മനസി കരോതി, അനാഗതം ‘‘അനാഗത’’ന്തി മനസി കരോതീതി? ആമന്താ. തിണ്ണം ഫസ്സാനം…പേ… തിണ്ണം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അധിഗയ്ഹ മനസി കരോതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാതി, യദാ പഞ്ഞായ പസ്സതി;

അഥ നിബ്ബിന്ദതി ദുക്ഖേ, ഏസ മഗ്ഗോ വിസുദ്ധിയാ.

‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാതി, യദാ പഞ്ഞായ പസ്സതി;

അഥ നിബ്ബിന്ദതി ദുക്ഖേ, ഏസ മഗ്ഗോ വിസുദ്ധിയാ.

‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താതി, യദാ പഞ്ഞായ പസ്സതി;

അഥ നിബ്ബിന്ദതി ദുക്ഖേ, ഏസ മഗ്ഗോ വിസുദ്ധിയാ’’തി [ധ. പ. ൨൭൭-൨൭൯].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അധിഗയ്ഹ മനസി കരോതീതി.

അധിഗയ്ഹമനസികാരകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൦) ൫. രൂപം ഹേതൂതികഥാ

൭൫൪. രൂപം ഹേതൂതി? ആമന്താ. അലോഭോ ഹേതൂതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദോസോ ഹേതു…പേ… അമോഹോ ഹേതു… ലോഭോ ഹേതു… ദോസോ ഹേതു… മോഹോ ഹേതൂതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം ഹേതൂതി? ആമന്താ. സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം ഹേതൂ’’തി.

൭൫൫. അലോഭോ ഹേതു സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം ഹേതു സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദോസോ ഹേതു… അമോഹോ ഹേതു… ലോഭോ ഹേതു… ദോസോ ഹേതു… മോഹോ ഹേതു സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം ഹേതു സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം ഹേതു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അലോഭോ ഹേതു അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം ഹേതു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അദോസോ ഹേതു… അമോഹോ ഹേതു… ലോഭോ ഹേതു… ദോസോ ഹേതു… മോഹോ ഹേതു അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപം ഹേതൂ’’തി? ആമന്താ. നനു മഹാഭൂതാ ഉപാദായരൂപാനം [ഉപാദാരൂപാനം (സീ. പീ. ക.)] ഉപാദായഹേതൂതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി മഹാഭൂതാ ഉപാദായരൂപാനം ഉപാദായഹേതു, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം ഹേതൂ’’തി.

രൂപം ഹേതൂതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൧) ൬. രൂപം സഹേതുകന്തികഥാ

൭൫൭. രൂപം സഹേതുകന്തി? ആമന്താ. അലോഭഹേതുനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദോസഹേതുനാതി …പേ… അമോഹഹേതുനാതി…പേ… ലോഭഹേതുനാ…പേ… ദോസഹേതുനാ…പേ… മോഹഹേതുനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം സഹേതുകന്തി? ആമന്താ. സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം സഹേതുക’’ന്തി.

൭൫൮. അലോഭോ സഹേതുകോ സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം സഹേതുകം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അദോസോ സഹേതുകോ…പേ… അമോഹോ… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി… പഞ്ഞാ… ലോഭോ… ദോസോ… മോഹോ… മാനോ… ദിട്ഠി… വിചികിച്ഛാ… ഥിനം… ഉദ്ധച്ചം… അഹിരികം… അനോത്തപ്പം സഹേതുകം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം സഹേതുകം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം സഹേതുകം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അലോഭോ സഹേതുകോ അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം സഹേതുകം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അദോസോ സഹേതുകോ…പേ… അനോത്തപ്പം സഹേതുകം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൫൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപം സഹേതുക’’ന്തി? ആമന്താ. നനു രൂപം സപ്പച്ചയന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി രൂപം സപ്പച്ചയം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം സഹേതുക’’ന്തി.

രൂപം സഹേതുകന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൨) ൭. രൂപം കുസലാകുസലന്തികഥാ

൭൬൦. രൂപം കുസലന്തി? ആമന്താ. സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം കുസല’’ന്തി.

൭൬൧. അലോഭോ കുസലോ സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം കുസലം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അദോസോ കുസലോ…പേ… അമോഹോ കുസലോ…പേ… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ കുസലാ സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം കുസലം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം കുസലം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അലോഭോ കുസലോ അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ …പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം കുസലം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അദോസോ കുസലോ…പേ… പഞ്ഞാ കുസലാ അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൬൨. രൂപം അകുസലന്തി? ആമന്താ. സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം അകുസല’’ന്തി…പേ….

൭൬൩. ലോഭോ അകുസലോ സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം അകുസലം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദോസോ… മോഹോ… മാനോ…പേ… അനോത്തപ്പം അകുസലം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം അകുസലം സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം അകുസലം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ലോഭോ അകുസലോ അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം അകുസലം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ദോസോ… മോഹോ…പേ… അനോത്തപ്പം അകുസലം അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൬൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപം കുസലമ്പി അകുസലമ്പീ’’തി? ആമന്താ. നനു കായകമ്മം വചീകമ്മം കുസലമ്പി അകുസലമ്പീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കായകമ്മം വചീകമ്മം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം കുസലമ്പി അകുസലമ്പീ’’തി.

രൂപം കുസലാകുസലന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൩) ൮. രൂപം വിപാകോതികഥാ

൭൬൫. രൂപം വിപാകോതി? ആമന്താ. രൂപം സുഖവേദനിയം ദുക്ഖവേദനിയം അദുക്ഖമസുഖവേദനിയം, സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, ഫസ്സേന സമ്പയുത്തം…പേ… ചിത്തേന സമ്പയുത്തം, സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സുഖവേദനിയം ന ദുക്ഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സുഖവേദനിയം ന ദുക്ഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം വിപാകോ’’തി.

൭൬൬. ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ സുഖവേദനിയോ ദുക്ഖവേദനിയോ…പേ… സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. രൂപം വിപാകോ, രൂപം സുഖവേദനിയം ദുക്ഖവേദനിയം…പേ… സാരമ്മണം, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രൂപം വിപാകോ, രൂപം ന സുഖവേദനിയം ന ദുക്ഖവേദനിയം…പേ… അനാരമ്മണം, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഫസ്സോ വിപാകോ, ഫസ്സോ ന സുഖവേദനിയോ ന ദുക്ഖവേദനിയോ…പേ… അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൬൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപം വിപാകോ’’തി? ആമന്താ. നനു കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പന്നാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ വിപാകോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പന്നാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ വിപാകോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പന്നം രൂപം വിപാകോ’’തി.

രൂപം വിപാകോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൪) ൯. രൂപം രൂപാവചരാരൂപാവചരന്തികഥാ

൭൬൮. അത്ഥി രൂപം രൂപാവചരന്തി? ആമന്താ. സമാപത്തേസിയം ഉപപത്തേസിയം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം, സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതം സഹജാതം സംസട്ഠം സമ്പയുത്തം ഏകുപ്പാദം ഏകനിരോധം ഏകവത്ഥുകം ഏകാരമ്മണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സമാപത്തേസിയം ന ഉപപത്തേസിയം ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതം സഹജാതം സംസട്ഠം സമ്പയുത്തം ഏകുപ്പാദം ഏകനിരോധം ഏകവത്ഥുകം ഏകാരമ്മണന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സമാപത്തേസിയം ന ഉപപത്തേസിയം ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന…പേ… ഏകാരമ്മണം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി രൂപം രൂപാവചര’’ന്തി.

൭൬൯. അത്ഥി രൂപം അരൂപാവചരന്തി? ആമന്താ. സമാപത്തേസിയം ഉപപത്തേസിയം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം, സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതം സഹജാതം സംസട്ഠം സമ്പയുത്തം ഏകുപ്പാദം ഏകനിരോധം ഏകവത്ഥുകം ഏകാരമ്മണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സമാപത്തേസിയം ന ഉപപത്തേസിയം ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന …പേ… ഏകാരമ്മണന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സമാപത്തേസിയം ന ഉപപത്തേസിയം…പേ… ഏകവത്ഥുകം ഏകാരമ്മണം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി രൂപം അരൂപാവചര’’ന്തി.

൭൭൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി രൂപം രൂപാവചരം, അത്ഥി രൂപം അരൂപാവചര’’ന്തി? ആമന്താ. നനു കാമാവചരകമ്മസ്സ കതത്താ രൂപം കാമാവചരന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കാമാവചരകമ്മസ്സ കതത്താ രൂപം കാമാവചരം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപാവചരകമ്മസ്സ കതത്താ രൂപം രൂപാവചരം, അരൂപാവചരകമ്മസ്സ കതത്താ രൂപം അരൂപാവചര’’ന്തി.

രൂപം രൂപാവചരാരൂപാവചരന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൬. സോളസമവഗ്ഗോ

(൧൬൫) ൧൦. രൂപാരൂപധാതുപരിയാപന്നകഥാ

൭൭൧. രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. സമാപത്തേസിയോ ഉപപത്തേസിയോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതോ സഹജാതോ സംസട്ഠോ സമ്പയുത്തോ ഏകുപ്പാദോ ഏകനിരോധോ ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സമാപത്തേസിയോ ന ഉപപത്തേസിയോ ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന…പേ… ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സമാപത്തേസിയോ ന ഉപപത്തേസിയോ ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന…പേ… ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി.

൭൭൨. രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. സദ്ദരാഗോ സദ്ദധാതുപരിയാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. ഗന്ധരാഗോ…പേ… രസരാഗോ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബരാഗോ ഫോട്ഠബ്ബധാതുപരിയാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സദ്ദരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സദ്ദധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. രൂപരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഗന്ധരാഗോ…പേ… രസരാഗോ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഫോട്ഠബ്ബധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. രൂപരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൭൩. അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. അരൂപരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. സമാപത്തേസിയോ ഉപപത്തേസിയോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതോ സഹജാതോ സംസട്ഠോ സമ്പയുത്തോ ഏകുപ്പാദോ ഏകനിരോധോ ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു ന സമാപത്തേസിയോ ന ഉപപത്തേസിയോ ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന…പേ… ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ന സമാപത്തേസിയോ ന ഉപപത്തേസിയോ ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരോ, ന സമാപത്തേസിയേന ചിത്തേന ന ഉപപത്തേസിയേന ചിത്തേന ന ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേന ചിത്തേന സഹഗതോ സഹജാതോ സംസട്ഠോ സമ്പയുത്തോ ഏകുപ്പാദോ ഏകനിരോധോ ഏകവത്ഥുകോ ഏകാരമ്മണോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി.

൭൭൪. അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. സദ്ദരാഗോ സദ്ദധാതുപരിയാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. ഗന്ധരാഗോ…പേ… രസരാഗോ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബരാഗോ ഫോട്ഠബ്ബധാതുപരിയാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സദ്ദരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സദ്ദധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. അരൂപരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഗന്ധരാഗോ…പേ… രസരാഗോ…പേ… ഫോട്ഠബ്ബരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഫോട്ഠബ്ബധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. അരൂപരാഗോ ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൭൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോ, അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. നനു കാമരാഗോ കാമധാതുപരിയാപന്നോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി കാമരാഗോ കാമധാതുപരിയാപന്നോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോ, അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോ’’തി.

രൂപരാഗോ രൂപധാതുപരിയാപന്നോ അരൂപരാഗോ അരൂപധാതുപരിയാപന്നോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

രൂപാരൂപധാതുപരിയാപന്നകഥാ നിട്ഠിതാ.

സോളസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ചിത്തനിഗ്ഗഹോ, ചിത്തപഗ്ഗഹോ, സുഖാനുപ്പദാനം, അധിഗയ്ഹ മനസികാരോ, രൂപം ഹേതു, രൂപം സഹേതുകം, രൂപം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, രൂപം വിപാകോ, അത്ഥി രൂപം രൂപാവചരം അത്ഥി രൂപം അരൂപാവചരം, സബ്ബേ കിലേസാ കാമധാതുപരിയാപന്നാതി.