൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൪൫) ൧. പച്ചയതാകഥാ

൭൧൧. പച്ചയതാ വവത്ഥിതാതി? ആമന്താ. നനു വീമംസാ ഹേതു, സോ ച അധിപതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീമംസാ ഹേതു, സോ ച അധിപതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഹേതുപച്ചയേന പച്ചയോ, അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു ഛന്ദാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഛന്ദാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൨. നനു വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച മഗ്ഗങ്ഗന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീരിയാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച മഗ്ഗങ്ഗം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, മഗ്ഗപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൩. നനു ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, സോ ച ആഹാരോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, സോ ച ആഹാരോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചിത്താധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൪. നനു വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച മഗ്ഗങ്ഗന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വീമംസാധിപതി സഹജാതാനം ധമ്മാനം അധിപതി, തഞ്ച മഗ്ഗങ്ഗം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, മഗ്ഗപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൫. നനു അരിയം ധമ്മം ഗരും കത്വാ ഉപ്പജ്ജതി പച്ചവേക്ഖണാ, തഞ്ചാരമ്മണന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരിയം ധമ്മം ഗരും കത്വാ ഉപ്പജ്ജതി പച്ചവേക്ഖണാ, തഞ്ചാരമ്മണം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ, ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൬. നനു പുരിമാ പുരിമാ കുസലാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പുരിമാ പുരിമാ കുസലാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, ആസേവനപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു പുരിമാ പുരിമാ അകുസലാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പുരിമാ പുരിമാ അകുസലാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, ആസേവനപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

നനു പുരിമാ പുരിമാ കിരിയാബ്യാകതാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം കിരിയാബ്യാകതാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പുരിമാ പുരിമാ കിരിയാബ്യാകതാ ധമ്മാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം കിരിയാബ്യാകതാനം ധമ്മാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, സാ ച ആസേവനാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, ആസേവനപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി.

൭൧൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പച്ചയതാ വവത്ഥിതാ’’തി? ആമന്താ. ഹേതുപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി, ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി, അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി, സമനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി പച്ചയതാ വവത്ഥിതാതി.

പച്ചയതാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൪൬) ൨. അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയകഥാ

൭൧൮. അവിജ്ജാപച്ചയാവ സങ്ഖാരാ, ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാപി അവിജ്ജാ’’തി? ആമന്താ. നനു അവിജ്ജാ സങ്ഖാരേന സഹജാതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അവിജ്ജാ സങ്ഖാരേന സഹജാതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാപി സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാപി അവിജ്ജാ’’തി.

തണ്ഹാപച്ചയാവ ഉപാദാനം, ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഉപാദാനപച്ചയാപി തണ്ഹാ’’തി? ആമന്താ. നനു തണ്ഹാ ഉപാദാനേന സഹജാതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തണ്ഹാ ഉപാദാനേന സഹജാതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാപി ഉപാദാനം, ഉപാദാനപച്ചയാപി തണ്ഹാ’’തി.

൭൧൯. ‘‘ജരാമരണപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ഭവോ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. തേന ഹി അവിജ്ജാപച്ചയാവ സങ്ഖാരാ, ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാപി അവിജ്ജാ’’തി. തണ്ഹാപച്ചയാവ ഉപാദാനം, ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഉപാദാനപച്ചയാപി തണ്ഹാ’’തി.

‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, നാമരൂപം, നാമരൂപപച്ചയാപി വിഞ്ഞാണ’’ന്തി [ദീ. നി. ൨.൫൮, ഥോകം പന വിസദിസം] – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അവിജ്ജാപച്ചയാപി സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാപി അവിജ്ജാ; തണ്ഹാപച്ചയാപി ഉപാദാനം, ഉപാദാനപച്ചയാപി തണ്ഹാതി.

അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൪൭) ൩. അദ്ധാകഥാ

൭൨൦. അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതോ അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം രൂപം വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം അതീതോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. അതീതാ പഞ്ചദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം രൂപം വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം അനാഗതോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. അനാഗതാ പഞ്ചദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം രൂപം വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നാ പഞ്ചദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അതീതോ അദ്ധാ, അനാഗതാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അനാഗതോ അദ്ധാ, പച്ചുപ്പന്നാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. പന്നരസദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാനി ദ്വാദസായതനാനി അതീതോ അദ്ധാ, അനാഗതാനി ദ്വാദസായതനാനി അനാഗതോ അദ്ധാ, പച്ചുപ്പന്നാനി ദ്വാദസായതനാനി പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. ഛത്തിംസ അദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ അതീതോ അദ്ധാ, അനാഗതാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ അനാഗതോ അദ്ധാ, പച്ചുപ്പന്നാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. ചതുപഞ്ഞാസ അദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി അതീതോ അദ്ധാ, അനാഗതാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി അനാഗതോ അദ്ധാ, പച്ചുപ്പന്നാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാതി? ആമന്താ. ഛസട്ഠി അദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കഥാവത്ഥൂനി! കതമാനി തീണി? അതീതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം അഹോസി അതീതമദ്ധാന’ന്തി; അനാഗതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഭവിസ്സതി അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി; ഏതരഹി വാ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഹോതി ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്ന’ന്തി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി കഥാവത്ഥൂനീ’’തി [അ. നി. ൩.൬൮; ദീ. നി. ൩.൩൦൫]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അദ്ധാ പരിനിപ്ഫന്നോതി.

അദ്ധാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൪൮) ൪. ഖണലയമുഹുത്തകഥാ

൭൨൨. ഖണോ പരിനിപ്ഫന്നോ, ലയോ പരിനിപ്ഫന്നോ, മുഹുത്തം പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘മുഹുത്തം പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കഥാവത്ഥൂനി! കതമാനി തീണി? അതീതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം അഹോസി അതീതമദ്ധാന’ന്തി; അനാഗതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഭവിസ്സതി അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി; ഏതരഹി വാ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഹോതി ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്ന’ന്തി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി കഥാവത്ഥൂനീ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി മുഹുത്തം പരിനിപ്ഫന്നന്തി.

ഖണലയമുഹുത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൪൯) ൫. ആസവകഥാ

൭൨൪. ചത്താരോ ആസവാ അനാസവാതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചത്താരോ ആസവാ അനാസവാതി? ആമന്താ. അത്ഥഞ്ഞേവ ആസവാ യേഹി ആസവേഹി തേ ആസവാ സാസവാ ഹോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ചത്താരോ ആസവാ അനാസവാതി.

ആസവകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൦) ൬. ജരാമരണകഥാ

൭൨൬. ലോകുത്തരാനം ധമ്മാനം ജരാമരണം ലോകുത്തരന്തി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ജരാമരണം സോതാപത്തിമഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ജരാമരണം സോതാപത്തിമഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിഫലസ്സ ജരാമരണം സോതാപത്തിഫലന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ…പേ… സകദാഗാമിഫലസ്സ…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ…പേ… അനാഗാമിഫലസ്സ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ ജരാമരണം അരഹത്തമഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ ജരാമരണം അരഹത്തമഗ്ഗോതി? ആമന്താ. അരഹത്തഫലസ്സ ജരാമരണം അരഹത്തഫലന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സതിപട്ഠാനാനം… സമ്മപ്പധാനാനം… ഇദ്ധിപാദാനം… ഇന്ദ്രിയാനം… ബലാനം… ബോജ്ഝങ്ഗാനം ജരാമരണം ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ലോകുത്തരാനം ധമ്മാനം ജരാമരണം ലോകുത്തരന്തി? ആമന്താ. ലോകിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ലോകുത്തരന്തി.

ജരാമരണകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൧) ൭. സഞ്ഞാവേദയിതകഥാ

൭൨൮. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകുത്തരാതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഫലം നിബ്ബാനം, സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സോതാപത്തിഫലം…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൨൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകുത്തരാതി? ആമന്താ. ലോകിയാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ലോകുത്തരാതി.

സഞ്ഞാവേദയിതകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൨) ൮. ദുതിയസഞ്ഞാവേദയിതകഥാ

൭൩൦. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകിയാതി? ആമന്താ. രൂപന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമാവചരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപാവചരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരൂപാവചരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകിയാതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ലോകിയാതി.

ദുതിയസഞ്ഞാവേദയിതകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൩) ൯. തതിയസഞ്ഞാവേദയിതകഥാ

൭൩൨. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ മാരണന്തിയോ ഫസ്സോ, മാരണന്തിയാ വേദനാ, മാരണന്തിയാ സഞ്ഞാ, മാരണന്തിയാ ചേതനാ, മാരണന്തിയം ചിത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ മാരണന്തിയോ ഫസ്സോ, മാരണന്തിയാ വേദനാ, മാരണന്തിയാ സഞ്ഞാ, മാരണന്തിയാ ചേതനാ, മാരണന്തിയം ചിത്തന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ മാരണന്തിയോ ഫസ്സോ, മാരണന്തിയാ വേദനാ, മാരണന്തിയാ സഞ്ഞാ, മാരണന്തിയാ ചേതനാ, മാരണന്തിയം ചിത്തം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാ’’തി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ചിത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ചിത്തന്തി? ആമന്താ. അഫസ്സകസ്സ കാലം കിരിയാ, അവേദനകസ്സ കാലം കിരിയാ…പേ… അചിത്തകസ്സ കാലം കിരിയാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സഫസ്സകസ്സ കാലം കിരിയാ…പേ… സചിത്തകസ്സ കാലം കിരിയാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഫസ്സകസ്സ കാലം കിരിയാ…പേ… സചിത്തകസ്സ കാലം കിരിയാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാ’’തി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ കായേ വിസം ന കമേയ്യ, സത്ഥം ന കമേയ്യ, അഗ്ഗി ന കമേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ കായേ വിസം ന കമേയ്യ, സത്ഥം ന കമേയ്യ, അഗ്ഗി ന കമേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാ’’തി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ആമന്താ. ന നിരോധം സമാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩൩. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ ന കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സോ നിയാമോ യേന നിയാമേന നിയതോ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ ന കാലം കരേയ്യാതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി നത്ഥി സോ നിയാമോ യേന നിയാമേന നിയതോ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ ന കാലം കരേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ ന കാലം കരേയ്യാതി.

൭൩൪. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ന കാലം കരേയ്യാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സോ നിയാമോ യേന നിയാമേന നിയതോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ന കാലം കരേയ്യാതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി നത്ഥി സോ നിയാമോ യേന നിയാമേന നിയതോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ന കാലം കരേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസമങ്ഗീ ന കാലം കരേയ്യാ’’തി.

തതിയസഞ്ഞാവേദയിതകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൪) ൧൦. അസഞ്ഞസത്തുപികകഥാ

൭൩൫. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ അലോഭോ കുസലമൂലം, അദോസോ കുസലമൂലം, അമോഹോ കുസലമൂലം, സദ്ധാ വീരിയം സതി സമാധി പഞ്ഞാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ അലോഭോ കുസലമൂലം, അദോസോ കുസലമൂലം…പേ… പഞ്ഞാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ അലോഭോ കുസലമൂലം, അദോസോ കുസലമൂലം, അമോഹോ കുസലമൂലം, സദ്ധാ വീരിയം സതി സമാധി പഞ്ഞാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാ’’തി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ചിത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ചിത്തന്തി? ആമന്താ. അഫസ്സകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാ…പേ… അചിത്തകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സഫസ്സകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാ…പേ… സചിത്തകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഫസ്സകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാ…പേ… സചിത്തകസ്സ മഗ്ഗഭാവനാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാ’’തി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാതി? ആമന്താ. യേ കേചി സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജന്തി, സബ്ബേ തേ അസഞ്ഞസത്തുപികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാ’’തി? ആമന്താ. നനു ഇധാപി അസഞ്ഞീ തത്രാപി അസഞ്ഞീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഇധാപി അസഞ്ഞീ തത്രാപി അസഞ്ഞീ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി അസഞ്ഞസത്തുപികാ’’തി.

അസഞ്ഞസത്തുപികകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൫. പന്നരസമവഗ്ഗോ

(൧൫൫) ൧൧. കമ്മൂപചയകഥാ

൭൩൭. അഞ്ഞം കമ്മം അഞ്ഞോ കമ്മൂപചയോതി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ ഫസ്സോ, അഞ്ഞോ ഫസ്സൂപചയോ; അഞ്ഞാ വേദനാ, അഞ്ഞോ വേദനൂപചയോ; അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ, അഞ്ഞോ സഞ്ഞൂപചയോ; അഞ്ഞാ ചേതനാ, അഞ്ഞോ ചേതനൂപചയോ; അഞ്ഞം ചിത്തം, അഞ്ഞോ ചിത്തൂപചയോ; അഞ്ഞാ സദ്ധാ, അഞ്ഞോ സദ്ധൂപചയോ; അഞ്ഞം വീരിയം, അഞ്ഞോ വീരിയൂപചയോ; അഞ്ഞാ സതി, അഞ്ഞോ സതൂപചയോ; അഞ്ഞോ സമാധി, അഞ്ഞോ സമാധൂപചയോ; അഞ്ഞാ പഞ്ഞാ, അഞ്ഞോ പഞ്ഞൂപചയോ; അഞ്ഞോ രാഗോ, അഞ്ഞോ രാഗൂപചയോ…പേ… അഞ്ഞം അനോത്തപ്പം, അഞ്ഞോ അനോത്തപ്പൂപചയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩൮. അഞ്ഞം കമ്മം, അഞ്ഞോ കമ്മൂപചയോതി? ആമന്താ. കമ്മൂപചയോ കമ്മേന സഹജാതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മൂപചയോ കമ്മേന സഹജാതോതി, ആമന്താ. കുസലേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ കുസലോതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കുസലേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ കുസലോതി? ആമന്താ. സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുക്ഖായ വേദനായ…പേ… അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൩൯. കമ്മൂപചയോ കമ്മേന സഹജാതോതി? ആമന്താ. അകുസലേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ അകുസലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അകുസലേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ അകുസലോതി? ആമന്താ. സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുക്ഖായ വേദനായ…പേ… അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തേന കമ്മേന സഹജാതോ കമ്മൂപചയോ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൪൦. കമ്മം ചിത്തേന സഹജാതം, കമ്മം സാരമ്മണന്തി? ആമന്താ. കമ്മൂപചയോ ചിത്തേന സഹജാതോ, കമ്മൂപചയോ സാരമ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കമ്മൂപചയോ ചിത്തേന സഹജാതോ, കമ്മൂപചയോ അനാരമ്മണോതി? ആമന്താ. കമ്മം ചിത്തേന സഹജാതം, കമ്മം അനാരമ്മണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മം ചിത്തേന സഹജാതം, ചിത്തം ഭിജ്ജമാനം കമ്മം ഭിജ്ജതീതി? ആമന്താ. കമ്മൂപചയോ ചിത്തേന സഹജാതോ, ചിത്തം ഭിജ്ജമാനം കമ്മൂപചയോ ഭിജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മൂപചയോ ചിത്തേന സഹജാതോ, ചിത്തം ഭിജ്ജമാനം കമ്മൂപചയോ ന ഭിജ്ജതീതി? ആമന്താ. കമ്മം ചിത്തേന സഹജാതം, ചിത്തം ഭിജ്ജമാനം കമ്മം ന ഭിജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൪൧. കമ്മമ്ഹി കമ്മൂപചയോതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ കമ്മം സോ കമ്മൂപചയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മമ്ഹി കമ്മൂപചയോ, കമ്മൂപചയതോ വിപാകോ നിബ്ബത്തതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ കമ്മം, സോ കമ്മൂപചയോ, സോ കമ്മവിപാകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മമ്ഹി കമ്മൂപചയോ, കമ്മൂപചയതോ വിപാകോ നിബ്ബത്തതി, വിപാകോ സാരമ്മണോതി? ആമന്താ. കമ്മൂപചയോ സാരമ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കമ്മൂപചയോ അനാരമ്മണോതി? ആമന്താ. വിപാകോ അനാരമ്മണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൪൨. അഞ്ഞം കമ്മം അഞ്ഞോ കമ്മൂപചയോതി, ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, പുണ്ണ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി [സബ്യാപജ്ഝമ്പി അബ്യാപജ്ഝമ്പി (ക.) മ. നി. ൨.൮൧ പസ്സിതബ്ബം] കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം…പേ… മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം…പേ… മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാപി അബ്യാബജ്ഝാപി ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹിപി അബ്യാബജ്ഝേഹിപി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വേദനം വേദേതി വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി മനുസ്സാ ഏകച്ചേ ച ദേവാ ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ. ഇതി ഖോ, പുണ്ണ, ഭൂതാ ഭൂതസ്സ ഉപപത്തി ഹോതി, യം കരോതി തേന ഉപപജ്ജതി, ഉപപന്നമേതം ഫസ്സാ ഫുസന്തി. ഏവമ്പാഹം, പുണ്ണ, ‘കമ്മദായാദാ സത്താ’തി വദാമീ’’തി [മ. നി. ൨.൮൧]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അഞ്ഞം കമ്മം, അഞ്ഞോ കമ്മൂപചയോ’’തി.

കമ്മൂപചയകഥാ നിട്ഠിതാ.

പന്നരസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പച്ചയതാ വവത്ഥിതാ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ, അദ്ധാ, ഖണോ ലയോ മുഹുത്തം, ചത്താരോ ആസവാ അനാസവാ, ലോകുത്തരാനം ധമ്മാനം ജരാമരണം ലോകുത്തരാ, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകുത്തരാ, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ലോകിയാ, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ കാലം കരേയ്യ, സ്വേവ മഗ്ഗോ അസഞ്ഞസത്തുപപത്തിയാ, അഞ്ഞം കമ്മം അഞ്ഞോ കമ്മൂപചയോതി.

തതിയോ പണ്ണാസകോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അനുസയാ, സംവരോ, കപ്പോ, മൂലഞ്ച വവത്ഥിതാതി.