൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൩) ൧. നിയാമകഥാ

൪൪൫. നിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായനം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിയാമോ അസങ്ഖതോ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി ദ്വേ ലേണാനി ദ്വേ സരണാനി ദ്വേ പരായനാനി ദ്വേ അച്ചുതാനി ദ്വേ അമതാനി ദ്വേ നിബ്ബാനാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദ്വേ നിബ്ബാനാനീതി? ആമന്താ. അത്ഥി ദ്വിന്നം നിബ്ബാനാനം ഉച്ചനീചതാ ഹീനപണീതതാ ഉക്കംസാവകംസോ സീമാ വാ ഭേദോ വാ രാജി വാ അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി നിയാമം ഓക്കമന്തി പടിലഭന്തി ഉപ്പാദേന്തി സമുപ്പാദേന്തി ഉട്ഠാപേന്തി സമുട്ഠാപേന്തി നിബ്ബത്തേന്തി അഭിനിബ്ബത്തേന്തി ജനേന്തി സഞ്ജനേന്തീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി അസങ്ഖതം ഓക്കമന്തി പടിലഭന്തി ഉപ്പാദേന്തി സമുപ്പാദേന്തി ഉട്ഠാപേന്തി സമുട്ഠാപേന്തി നിബ്ബത്തേന്തി അഭിനിബ്ബത്തേന്തി ജനേന്തി സഞ്ജനേന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൪൬. നിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിയാമോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിനിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിനിയാമോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സകദാഗാമിനിയാമോ…പേ… അനാഗാമിനിയാമോ…പേ… അരഹത്തനിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അരഹത്തമഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അരഹത്തമഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അരഹത്തനിയാമോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിനിയാമോ അസങ്ഖതോ…പേ… അരഹത്തനിയാമോ അസങ്ഖതോ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. പഞ്ച താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയാമോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മിച്ഛത്തനിയാമോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സമ്മത്തനിയാമോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൪൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിയാമോ അസങ്ഖതോ’’തി? ആമന്താ. നിയാമേ ഉപ്പജ്ജ നിരുദ്ധേ അനിയതോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. തേന ഹി നിയാമോ അസങ്ഖതോതി. മിച്ഛത്തനിയാമേ ഉപ്പജ്ജ നിരുദ്ധേ അനിയതോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി മിച്ഛത്തനിയാമോ അസങ്ഖതോതി.

നിയാമകഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൪) ൨. പടിച്ചസമുപ്പാദകഥാ

൪൪൮. പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായനം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി ദ്വേ ലേണാനി ദ്വേ സരണാനി ദ്വേ പരായനാനി ദ്വേ അച്ചുതാനി ദ്വേ അമതാനി ദ്വേ നിബ്ബാനാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ നിബ്ബാനാനീതി? ആമന്താ. അത്ഥി ദ്വിന്നം നിബ്ബാനാനം ഉച്ചനീചതാ ഹീനപണീതതാ ഉക്കംസാവകംസോ സീമാ വാ ഭേദോ വാ രാജി വാ അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൪൯. പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാ അസങ്ഖതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിജ്ജാ സങ്ഖതാതി? ആമന്താ. പടിച്ചസമുപ്പാദോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ അസങ്ഖതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ സങ്ഖതാതി? ആമന്താ. പടിച്ചസമുപ്പാദോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പടിച്ചസമുപ്പാദോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പടിച്ചസമുപ്പാദോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പടിച്ചസമുപ്പാദോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ജാതിപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം. ഉപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം അനുപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം ഠിതാവ സാ ധാതു ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ ഇദപ്പച്ചയതാ. തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞാപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനിം കരോതി. ‘പസ്സഥാ’തി ചാഹ – ജാതിപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം. ഭവപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, ജാതി…പേ… അവിജ്ജാപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. ഉപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം അനുപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം ഠിതാവ സാ ധാതു…പേ… ‘പസ്സഥാ’തി ചാഹ – അവിജ്ജാപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാ തത്ര തഥതാ അവിതഥതാ അനഞ്ഞഥതാ ഇദപ്പച്ചയതാ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ’’തി [സം. നി. ൨.൨൦]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോതി.

൪൫൧. അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാതി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാതി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണന്തി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. തീണി അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. തീണി അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. തീണി താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാതി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണന്തി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ…പേ… ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി യാ തത്ഥ ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വാദസ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വാദസ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വാദസ താണാനി ദ്വാദസ ലേണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പടിച്ചസമുപ്പാദകഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൫) ൩. സച്ചകഥാ

൪൫൨. ചത്താരി സച്ചാനി അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ചത്താരി താണാനി ചത്താരി ലേണാനി ചത്താരി സരണാനി ചത്താരി പരായനാനി ചത്താരി അച്ചുതാനി ചത്താരി അമതാനി ചത്താരി നിബ്ബാനാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചത്താരി നിബ്ബാനാനീതി? ആമന്താ. അത്ഥി ചതുന്നം നിബ്ബാനാനം ഉച്ചനീചതാ ഹീനപണീതതാ ഉക്കംസാവകംസോ സീമാ വാ ഭേദോ വാ രാജി വാ അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദുക്ഖസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദുക്ഖം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുക്ഖസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. കായികം ദുക്ഖം ചേതസികം ദുക്ഖം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സഉപായാസാ അസങ്ഖതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമുദയസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. സമുദയോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമുദയസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. കാമതണ്ഹാ ഭവതണ്ഹാ വിഭവതണ്ഹാ അസങ്ഖതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസച്ചം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദുക്ഖം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദുക്ഖസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കായികം ദുക്ഖം ചേതസികം ദുക്ഖം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സഉപായാസാ സങ്ഖതാതി? ആമന്താ. ദുക്ഖസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമുദയോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സമുദയസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കാമതണ്ഹാ ഭവതണ്ഹാ വിഭവതണ്ഹാ സങ്ഖതാതി? ആമന്താ. സമുദയസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസച്ചം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൩. നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. ദുക്ഖസച്ചം അസങ്ഖതം, ദുക്ഖം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സമുദയസച്ചം അസങ്ഖതം, സമുദയോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. മഗ്ഗസച്ചം അസങ്ഖതം, മഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദുക്ഖസച്ചം അസങ്ഖതം, ദുക്ഖം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമുദയസച്ചം അസങ്ഖതം, സമുദയോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… മഗ്ഗസച്ചം അസങ്ഖതം, മഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം, നിരോധോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചത്താരി സച്ചാനി അസങ്ഖതാനീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, തഥാനി അവിതഥാനി അനഞ്ഞഥാനി! കതമാനി ചത്താരി? ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി, ഭിക്ഖവേ, തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം…പേ… ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി തഥാനി അവിതഥാനി അനഞ്ഞഥാനീ’’തി [സം. നി. ൫.൧൦൯൦]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ചത്താരി സച്ചാനി അസങ്ഖതാനീതി.

സച്ചകഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൬) ൪. ആരുപ്പകഥാ

൪൫൫. ആകാസാനഞ്ചായതനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായനം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനം അസങ്ഖതം, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ആകാസാനഞ്ചായതനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ആകാസാനഞ്ചായതനം ഭവോ ഗതി സത്താവാസോ സംസാരോ യോനി വിഞ്ഞാണട്ഠിതി അത്തഭാവപടിലാഭോതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതം ഭവോ ഗതി സത്താവാസോ സംസാരോ യോനി വിഞ്ഞാണട്ഠിതി അത്തഭാവപടിലാഭോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗം കമ്മന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി അസങ്ഖതൂപഗം കമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗാ സത്താതി? ആമന്താ. അത്ഥി അസങ്ഖതൂപഗാ സത്താതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ആകാസാനഞ്ചായതനേ സത്താ ജായന്തി ജീയന്തി മീയന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തീതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതേ സത്താ ജായന്തി ജീയന്തി മീയന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനേ അത്ഥി വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. അസങ്ഖതേ അത്ഥി വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനം ചതുവോകാരഭവോതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതം ചതുവോകാരഭവോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചത്താരോ ആരുപ്പാ അസങ്ഖതാ’’തി? ആമന്താ. നനു ചത്താരോ ആരുപ്പാ അനേജാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരോ ആരുപ്പാ അനേജാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ ‘‘ചത്താരോ ആരുപ്പാ അസങ്ഖതാ’’തി.

ആരുപ്പകഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൭) ൫. നിരോധസമാപത്തികഥാ

൪൫൭. നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായനം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി നിരോധം സമാപജ്ജന്തി പടിലഭന്തി ഉപ്പാദേന്തി സമുപ്പാദേന്തി ഉട്ഠപേന്തി സമുട്ഠപേന്തി നിബ്ബത്തേന്തി അഭിനിബ്ബത്തേന്തി ജനേന്തി സഞ്ജനേന്തീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി അസങ്ഖതം സമാപജ്ജന്തി പടിലഭന്തി ഉപ്പാദേന്തി സമുപ്പാദേന്തി ഉട്ഠപേന്തി സമുട്ഠപേന്തി നിബ്ബത്തേന്തി അഭിനിബ്ബത്തേന്തി ജനേന്തി സഞ്ജനേന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൮. നിരോധാ വോദാനം വുട്ഠാനം പഞ്ഞായതീതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതാ വോദാനം വുട്ഠാനം പഞ്ഞായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിരോധം സമാപജ്ജന്തസ്സ പഠമം നിരുജ്ഝതി വചീസങ്ഖാരോ, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ ചിത്തസങ്ഖാരോതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതം സമാപജ്ജന്തസ്സ പഠമം നിരുജ്ഝതി വചീസങ്ഖാരോ, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ ചിത്തസങ്ഖാരോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിരോധാ വുട്ഠഹന്തസ്സ പഠമം ഉപ്പജ്ജതി ചിത്തസങ്ഖാരോ, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ വചീസങ്ഖാരോതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതാ വുട്ഠഹന്തസ്സ പഠമം ഉപ്പജ്ജതി ചിത്തസങ്ഖാരോ, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ വചീസങ്ഖാരോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിരോധാ വുട്ഠിതം തയോ ഫസ്സാ ഫുസന്തി – സുഞ്ഞതോ ഫസ്സോ, അനിമിത്തോ ഫസ്സോ, അപ്പണിഹിതോ ഫസ്സോതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതാ വുട്ഠിതം തയോ ഫസ്സാ ഫുസന്തി – സുഞ്ഞതോ ഫസ്സോ, അനിമിത്തോ ഫസ്സോ, അപ്പണിഹിതോ ഫസ്സോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിരോധാ വുട്ഠിതസ്സ വിവേകനിന്നം ചിത്തം ഹോതി വിവേകപോണം വിവേകപബ്ഭാരന്തി? ആമന്താ. അസങ്ഖതാ വുട്ഠിതസ്സ വിവേകനിന്നം ചിത്തം ഹോതി വിവേകപോണം വിവേകപബ്ഭാരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൫൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാ’’തി? ആമന്താ. സങ്ഖതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാതി.

നിരോധസമാപത്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൮) ൬. ആകാസകഥാ

൪൬൦. ആകാസോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായനം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ആകാസോ അസങ്ഖതോ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ആകാസോ അസങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി അനാകാസം ആകാസം കരോന്തീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി സങ്ഖതം അസങ്ഖതം കരോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി കേചി ആകാസം അനാകാസം കരോന്തീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കേചി അസങ്ഖതം സങ്ഖതം കരോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ആകാസേ പക്ഖിനോ ഗച്ഛന്തി, ചന്ദിമസൂരിയാ ഗച്ഛന്തി, താരകരൂപാനി ഗച്ഛന്തി, ഇദ്ധിം വികുബ്ബന്തി, ബാഹും ചാലേന്തി, പാണിം ചാലേന്തി, ലേഡ്ഡും ഖിപന്തി, ലഗുളം ഖിപന്തി, ഇദ്ധിം [സത്തിം (?)] ഖിപന്തി, ഉസും ഖിപന്തീതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതേ പക്ഖിനോ ഗച്ഛന്തി, ചന്ദിമസൂരിയാ ഗച്ഛന്തി, താരകരൂപാനി ഗച്ഛന്തി, ഇദ്ധിം വികുബ്ബന്തി, ബാഹും ചാലേന്തി, പാണിം ചാലേന്തി, ലേഡ്ഡും ഖിപന്തി, ലഗുളം ഖിപന്തി, ഇദ്ധിം ഖിപന്തി, ഉസും ഖിപന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൬൧. ആകാസം പരിവാരേത്വാ ഘരാനി കരോന്തി കോട്ഠാനി കരോന്തീതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതം പരിവാരേത്വാ ഘരാനി കരോന്തി കോട്ഠാനി കരോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഉദപാനേ ഖഞ്ഞമാനേ അനാകാസോ ആകാസോ ഹോതീതി? ആമന്താ. സങ്ഖതം അസങ്ഖതം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

തുച്ഛഉദപാനേ പൂരിയമാനേ, തുച്ഛകോട്ഠേ പൂരിയമാനേ, തുച്ഛകുമ്ഭിയാ പൂരിയമാനായ ആകാസോ അന്തരധായതീതി? ആമന്താ. അസങ്ഖതം അന്തരധായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൪൬൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആകാസോ അസങ്ഖതോ’’തി? ആമന്താ. ആകാസോ സങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി ആകാസോ അസങ്ഖതോതി.

ആകാസകഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൫൯) ൭. ആകാസോ സനിദസ്സനോതികഥാ

൪൬൩. ആകാസോ സനിദസ്സനോതി? ആമന്താ. രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞതി ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ആകാസോ സനിദസ്സനോതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ആകാസഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ….

ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ആകാസഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ആകാസഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ [അത്ഥി (?)] സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി [മ. നി. ൧.൪൦൦; ൩.൪൨൧; സം. നി. ൪.൬൦] – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ആകാസഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൪൬൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആകാസോ സനിദസ്സനോ’’തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി ദ്വിന്നം രുക്ഖാനം അന്തരം, ദ്വിന്നം ഥമ്ഭാനം അന്തരം, താളച്ഛിദ്ദം വാതപാനച്ഛിദ്ദന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി ദ്വിന്നം രുക്ഖാനം അന്തരം, ദ്വിന്നം ഥമ്ഭാനം അന്തരം, താളച്ഛിദ്ദം വാതപാനച്ഛിദ്ദം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ആകാസോ സനിദസ്സനോ’’തി.

ആകാസോ സനിദസ്സനോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൬൦) ൮. പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതിആദികഥാ

൪൬൫. പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതി? ആമന്താ. രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞതി ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൪൬൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഥവീധാതു സനിദസ്സനാ’’തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി ഭൂമിം പാസാണം പബ്ബതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി [പസ്സസി (സീ. സ്യാ. ക.) ഏവമുപരിപി] ഭൂമിം പാസാണം പബ്ബതം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഥവീധാതു സനിദസ്സനാ’’തി…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആപോധാതു സനിദസ്സനാ’’തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി ഉദകന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി ഉദകം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ആപോധാതു സനിദസ്സനാതി…പേ….

ന വത്തബ്ബം – തേജോധാതു സനിദസ്സനാതി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി അഗ്ഗിം ജലന്തന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി അഗ്ഗിം ജലന്തം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘തേജോധാതു സനിദസ്സനാ’’തി…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘വായോധാതു സനിദസ്സനാ’’തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി വാതേന രുക്ഖേ സഞ്ചാലിയമാനേതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി വാതേന രുക്ഖേ സഞ്ചാലിയമാനേ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘വായോധാതു സനിദസ്സനാ’’തി…പേ….

പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതിആദികഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൬൧) ൯. ചക്ഖുന്ദ്രിയം സനിദസ്സനന്തിആദികഥാ

൪൬൭. ചക്ഖുന്ദ്രിയം സനിദസ്സനന്തി? ആമന്താ. രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു…പേ… ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്ഖുന്ദ്രിയം സനിദസ്സനന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൪൬൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സനിദസ്സനാനീ’’തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി ചക്ഖും സോതം ഘാനം ജിവ്ഹം കായന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി ചക്ഖും സോതം ഘാനം ജിവ്ഹം കായം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സനിദസ്സനാനീ’’തി…പേ….

ചക്ഖുന്ദ്രിയം സനിദസ്സനന്തിആദികഥാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗോ

(൬൨) ൧൦. കായകമ്മം സനിദസ്സനന്തികഥാ

൪൬൯. കായകമ്മം സനിദസ്സനന്തി? ആമന്താ. രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞതി ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കായകമ്മം സനിദസ്സനന്തി? ആമന്താ. ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച കായകമ്മഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച കായകമ്മഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണന്തി? ആമന്താ. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച കായകമ്മഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച കായകമ്മഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി.

൪൭൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘കായകമ്മം സനിദസ്സന’’ന്തി? ആമന്താ. നനു പസ്സതി അഭിക്കമന്തം പടിക്കമന്തം ആലോകേന്തം വിലോകേന്തം സമിഞ്ജേന്തം പസാരേന്തന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പസ്സതി അഭിക്കമന്തം പടിക്കമന്തം ആലോകേന്തം വിലോകേന്തം സമിഞ്ജേന്തം പസാരേന്തം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘കായകമ്മം സനിദസ്സന’’ന്തി.

കായകമ്മം സനിദസ്സനന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

ഛട്ഠവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

നിയമോ അസങ്ഖതോ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ അസങ്ഖതോ, ചത്താരി സച്ചാനി അസങ്ഖതാനി, ചത്താരോ ആരുപ്പാ അസങ്ഖതാ, നിരോധസമാപത്തി അസങ്ഖതാ, ആകാസോ അസങ്ഖതോ, ആകാസോ സനിദസ്സനോ, ചത്താരോ മഹാഭൂതാ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, തഥേവ കായകമ്മന്തി.