൩. തതിയവഗ്ഗോ

(൨൪) ൪. വിമുച്ചമാനകഥാ

൩൬൬. വിമുത്തം വിമുച്ചമാനന്തി? ആമന്താ. ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി? ആമന്താ. ഏകദേസം സോതാപന്നോ, ഏകദേസം ന സോതാപന്നോ, ഏകദേസം സോതാപത്തിഫലപ്പത്തോ പടിലദ്ധോ അധിഗതോ സച്ഛികതോ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം ന കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം സത്തക്ഖത്തുപരമോ കോലങ്കോലോ ഏകബീജീ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ, ഏകദേസം അരിയകന്തേഹി സീലേഹി ന സമന്നാഗതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി? ആമന്താ. ഏകദേസം സകദാഗാമീ, ഏകദേസം ന സകദാഗാമീ, ഏകദേസം സകദാഗാമിഫലപ്പത്തോ പടിലദ്ധോ അധിഗതോ സച്ഛികതോ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം ന കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി? ആമന്താ. ഏകദേസം അനാഗാമീ, ഏകദേസം ന അനാഗാമീ, ഏകദേസം അനാഗാമിഫലപ്പത്തോ പടിലദ്ധോ അധിഗതോ സച്ഛികതോ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം ന കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം അന്തരാപരിനിബ്ബായീ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, ഉദ്ധംസോതോഅകനിട്ഠഗാമീ, ഏകദേസം ന ഉദ്ധംസോതോഅകനിട്ഠഗാമീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഏകദേസം വിമുത്തം, ഏകദേസം അവിമുത്തന്തി? ആമന്താ. ഏകദേസം അരഹാ ഏകദേസം ന അരഹാ, ഏകദേസം അരഹത്തപ്പത്തോ പടിലദ്ധോ അധിഗതോ സച്ഛികതോ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം ന കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, ഏകദേസം വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ…പേ… ഏകദേസം സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, ഏകദേസം സച്ഛികാതബ്ബം ന സച്ഛികതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വിമുത്തം വിമുച്ചമാനന്തി? ആമന്താ. ഉപ്പാദക്ഖണേ വിമുത്തം, ഭങ്ഗക്ഖണേ വിമുച്ചമാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൬൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘വിമുത്തം വിമുച്ചമാന’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതീ’’തി [ദീ. നി. ൧.൨൪൮ ആദയോ]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി വത്തബ്ബം [തേന ഹി (സീ. സ്യാ. കം.), തേന ഹി ന വത്തബ്ബം (ക.)] – ‘‘വിമുത്തം വിമുച്ചമാന’’ന്തി.

വിമുത്തം വിമുച്ചമാനന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതീ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘വിമുത്തം വിമുച്ചമാന’’ന്തി.

അത്ഥി ചിത്തം വിമുച്ചമാനന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ചിത്തം രജ്ജമാനം ദുസ്സമാനം മുയ്ഹമാനം കിലിസ്സമാനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു രത്തഞ്ചേവ അരത്തഞ്ച, ദുട്ഠഞ്ചേവ അദുട്ഠഞ്ച, മൂള്ഹഞ്ചേവ അമൂള്ഹഞ്ച, ഛിന്നഞ്ചേവ അഛിന്നഞ്ച, ഭിന്നഞ്ചേവ അഭിന്നഞ്ച, കതഞ്ചേവ അകതഞ്ചാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി രത്തഞ്ചേവ അരത്തഞ്ച, ദുട്ഠഞ്ചേവ അദുട്ഠഞ്ച, മൂള്ഹഞ്ചേവ അമൂള്ഹഞ്ച, ഛിന്നഞ്ചേവ അഛിന്നഞ്ച, ഭിന്നഞ്ചേവ അഭിന്നഞ്ച, കതഞ്ചേവ അകതഞ്ച, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി ചിത്തം വിമുച്ചമാന’’ന്തി.

വിമുച്ചമാനകഥാ നിട്ഠിതാ.