൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

(൧൪) ൫. വചീഭേദകഥാ

൩൨൬. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സബ്ബത്ഥ സമാപന്നാനം അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സബ്ബദാ സമാപന്നാനം അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സബ്ബേസം സമാപന്നാനം അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സബ്ബസമാപത്തീസു അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി കായഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ നത്ഥി കായഭേദോതി? ആമന്താ. സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വാചാ, അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി കായോ, അത്ഥി കായഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി കായോ, നത്ഥി കായഭേദോതി? ആമന്താ. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വാചാ, നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൨൭. ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. സമുദയോതി ജാനന്തോ സമുദയോതി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. നിരോധോതി ജാനന്തോ നിരോധോതി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോതി ജാനന്തോ മഗ്ഗോതി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമുദയോതി ജാനന്തോ ന ച സമുദയോതി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ന ച ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിരോധോതി ജാനന്തോ ന ച നിരോധോതി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ന ച ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

മഗ്ഗോതി ജാനന്തോ ന ച മഗ്ഗോതി വാചം ഭാസതീതി? ആമന്താ. ദുക്ഖന്തി ജാനന്തോ ന ച ദുക്ഖന്തി വാചം ഭാസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൨൮. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഞാണം കിംഗോചരന്തി? ഞാണം സച്ചഗോചരന്തി. സോതം സച്ചഗോചരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സോതം കിം ഗോചരന്തി? സോതം സദ്ദഗോചരന്തി. ഞാണം സദ്ദഗോചരന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ ഞാണം സച്ചഗോചരം, സോതം സദ്ദഗോചരന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഞാണം സച്ചഗോചരം, സോതം സദ്ദഗോചരം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ ഞാണം സച്ചഗോചരം, സോതം സദ്ദഗോചരന്തി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ഫസ്സാനം, ദ്വിന്നം വേദനാനം, ദ്വിന്നം സഞ്ഞാനം, ദ്വിന്നം ചേതനാനം, ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൩൨൯. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. പഥവീകസിണം സമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ആപോകസിണം…പേ… തേജോകസിണം… വായോകസിണം… നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം… ആകാസാനഞ്ചായതനം … വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പഥവീകസിണം സമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഥവീകസിണം സമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

ആപോകസിണം … തേജോകസിണം… വായോകസിണം… നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം… ആകാസാനഞ്ചായതനം … വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകിയസമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകിയം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകിയം ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകിയം സമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ലോകിയം സമാപത്തിം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

ലോകിയം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ലോകിയം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

ലോകിയം ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ലോകിയം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

൩൩൦. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകിയം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകിയം ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകിയം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകിയം ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൩൧. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകുത്തരം ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ലോകുത്തരം ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നത്ഥി വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൩൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി? ആമന്താ. നനു വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി [അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ (സ്യാ.) ഏവമുപരിപി], അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. പഥവീകസിണം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ആപോകസിണം… തേജോകസിണം… വായോകസിണം… നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി? ആമന്താ. നനു വിതക്കസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വിതക്കസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ,’’ തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

വിതക്കസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സഞ്ഞാസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി സഞ്ഞാ, അത്ഥി തസ്സ വിതക്കവിചാരാ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വിതക്കസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വിതക്കവിചാരാ’’തി, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. സഞ്ഞാസമുട്ഠാനാ വാചാ വുത്താ ഭഗവതാ – തതിയം ഝാനം…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ അത്ഥി സഞ്ഞാ, അത്ഥി തസ്സ വിതക്കവിചാരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൩൩൩. സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. നനു ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വാചാ നിരുദ്ധാ ഹോതീ’’തി [സം. നി. ൪.൨൫൯, ൨൬൩]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വാചാ നിരുദ്ധാ ഹോതീ’’തി, അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വാചാ നിരുദ്ധാ ഹോതീ’’തി [സം. നി. ൪.൨൫൯, ൨൬൩], അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ‘‘ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വിതക്കവിചാരാ നിരുദ്ധാ ഹോന്തീ’’തി [സം. നി. ൪.൨൫൯, ൨൬൩], അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി, അത്ഥി തസ്സ വിതക്കവിചാരാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വാചാ നിരുദ്ധാ ഹോതീ’’തി [സം. നി. ൪.൨൫൯, ൨൬൩], അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി, അത്ഥി തസ്സ വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ‘‘തതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ പീതി നിരുദ്ധാ ഹോതി, ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ അസ്സാസപസ്സാസാ നിരുദ്ധാ ഹോന്തി, ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ രൂപസഞ്ഞാ നിരുദ്ധാ ഹോതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞാ നിരുദ്ധാ ഹോതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞാ നിരുദ്ധാ ഹോതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞാ നിരുദ്ധാ ഹോതി, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച നിരുദ്ധാ ഹോന്തീ’’തി [സം. നി. ൪.൨൫൯, ൨൬൩; അ. നി. ൯.൩൧; ദീ. നി. ൩.൩൪൪], അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി, അത്ഥി തസ്സ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ചാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി? ആമന്താ. നനു പഠമസ്സ ഝാനസ്സ സദ്ദോ കണ്ഡകോ [കണ്ടകോ (സ്യാ.) അ. നി. ൧൦.൭൨] വുത്തോ ഭഗവതാതി [അ. നി. ൧൦.൭൨ കണ്ടകസുത്തം നിസ്സായ പുച്ഛതി]? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പഠമസ്സ ഝാനസ്സ സദ്ദോ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി.

പഠമസ്സ ഝാനസ്സ സദ്ദോ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാതി, സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി? ആമന്താ. ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ വിതക്കവിചാരാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… തതിയസ്സ ഝാനസ്സ പീതി കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ അസ്സാസപസ്സാസാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ [അ. നി. ൧൦.൭൨] … ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ രൂപസഞ്ഞാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞാ കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ… സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നസ്സ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച കണ്ടകോ വുത്തോ ഭഗവതാ [അ. നി. ൧൦.൭൨], അത്ഥി തസ്സ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ചാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സിഖിസ്സ, ആനന്ദ, ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ അഭിഭൂ നാമ സാവകോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ ദസസഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേസി –

‘ആരബ്ഭഥ നിക്കമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ.

‘യോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, അപ്പമത്തോ വിഹസ്സതി [വിഹേസ്സതി (സീ. സ്യാ. കം.) വിഹരിസ്സതി (ക.)];

പഹായ ജാതിസംസാരം, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’’തി [അ. നി. ൧ തികനിപാതേ; സം. നി. ൧.൨൮൫].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സമാപന്നസ്സ അത്ഥി വചീഭേദോതി.

വചീഭേദകഥാ നിട്ഠിതാ.