൫. സുദ്ധികസംസന്ദനം

൧൭. പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന’, നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൧൮. പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, വേദനാ ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സഞ്ഞാ ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… സങ്ഖാരാ ച ഉപലബ്ഭന്തി…പേ… വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൧൯. പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, ചക്ഖായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സോതായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഘാനായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ജിവ്ഹായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… കായായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… രൂപായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സദ്ദായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഗന്ധായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… രസായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഫോട്ഠബ്ബായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… മനായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ധമ്മായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ….

൨൦. ചക്ഖുധാതു ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സോതധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ഘാനധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ജിവ്ഹാധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… കായധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… രൂപധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… സദ്ദധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ഗന്ധധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… രസധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ഫോട്ഠബ്ബധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… സോതവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… കായവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… മനോധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… മനോവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി… ധമ്മധാതു ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ….

൨൧. ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സോതിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഘാനിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… കായിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി … മനിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ജീവിതിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഇത്ഥിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… പുരിസിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സുഖിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ദുക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സദ്ധിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… വീരിയിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സതിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… സമാധിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… പഞ്ഞിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… അഞ്ഞിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി… അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൨൨. [പു. പ. മാതികാ ൪.൨൪; അ. നി. ൪.൯൫-൯൬] പുഗ്ഗലോ നുപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി പടികമ്മം. ഹഞ്ചി വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘വുത്തം ഭഗവതാ – ‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’ രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ, രൂപഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം രൂപം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൨൩. പുഗ്ഗലോ നുപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ വേദനാ ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… സഞ്ഞാ ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… സങ്ഖാരാ ച ഉപലബ്ഭന്തി…പേ… വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി പടികമ്മം. ഹഞ്ചി വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ, വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘വുത്തം ഭഗവതാ – ‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’ വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’ വിഞ്ഞാണഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാണം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

൨൪. പുഗ്ഗലോ നുപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ ചക്ഖായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സോതായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… ധമ്മായതനഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ….

൨൫. ചക്ഖുധാതു ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… കായധാതു ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… രൂപധാതു ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… ഫോട്ഠബ്ബധാതു ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… മനോവിഞ്ഞാണധാതു ച ഉപലബ്ഭതി…പേ… ധമ്മധാതു ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ….

൨൬. ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… സോതിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ… അഞ്ഞിന്ദ്രിയഞ്ച [അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച (ബഹൂസു)] ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന…പേ….

൨൭. പുഗ്ഗലോ നുപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി? ആമന്താ. അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

ആജാനാഹി പടികമ്മം. ഹഞ്ചി വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’’ അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘വുത്തം ഭഗവതാ – ‘അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ,’ അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘വുത്തം ഭഗവതാ – അത്ഥി പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയഞ്ച ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന,’ നോ ച വത്തബ്ബേ – ‘അഞ്ഞം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ’’’തി മിച്ഛാ…പേ….

സുദ്ധികസംസന്ദനാ.