ദുകഅത്ഥുദ്ധാരോ

ഹേതുഗോച്ഛകം

൧൪൪൧. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. അലോഭോ കുസലഹേതു, അദോസോ കുസലഹേതു, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ കുസലഹേതു, കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി.

ലോഭോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദോസോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. മോഹോ സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി.

അലോഭോ വിപാകഹേതു അദോസോ വിപാകഹേതു, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ വിപാകഹേതു, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേസു ഉപ്പജ്ജതി.

അലോഭോ കിരിയഹേതു അദോസോ കിരിയഹേതു, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ കിരിയഹേതു, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ.

൧൪൪൨. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ? ഠപേത്വാ ഹേതൂ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ.

൧൪൪൩. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ? വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ.

൧൪൪൪. കതമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ? വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ, പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ.

൧൪൪൫. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ? വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ.

൧൪൪൬. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ? വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ.

൧൪൪൭. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഹേതൂ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച.

൧൪൪൮. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ. അഹേതുകാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാതിപി, സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂതിപി.

൧൪൪൯. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഹേതൂ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൫൦. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ. ഹേതുവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂതിപി.

൧൪൫൧. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ.

൧൪൫൨. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ? ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ, പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ. ഹേതൂ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ന ഹേതൂ സഹേതുകാതിപി, ന ഹേതൂ അഹേതുകാതിപി.

ചൂളന്തരദുകം

൧൪൫൩. കതമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ.

൧൪൫൪. കതമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ? നിബ്ബാനം – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ.

൧൪൫൫. കതമേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ.

൧൪൫൬. കതമേ ധമ്മാ അസങ്ഖതാ? നിബ്ബാനം – ഇമേ ധമ്മാ അസങ്ഖതാ.

൧൪൫൭. കതമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ? രൂപായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ.

൧൪൫൮. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ? ചക്ഖായതനം …പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ.

൧൪൫൯. കതമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ.

൧൪൬൦. കതമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ.

൧൪൬൧. കതമേ ധമ്മാ രൂപിനോ? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ രൂപിനോ.

൧൪൬൨. കതമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ.

൧൪൬൩. കതമേ ധമ്മാ ലോകിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ലോകിയാ.

൧൪൬൪. കതമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ. സബ്ബേ [സബ്ബേവ (സ്യാ.)] ധമ്മാ കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

ആസവഗോച്ഛകം

൧൪൬൫. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ? ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. കാമാസവോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി ഭവാസവോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി ദിട്ഠാസവോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. അവിജ്ജാസവോ സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ.

൧൪൬൬. കതമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ.

൧൪൬൭. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ.

൧൪൬൮. കതമേ ധമ്മാ അനാസവാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനാസവാ.

൧൪൬൯. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ? ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ ഏത്ഥുപ്പന്നം മോഹം ഠപേത്വാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ.

൧൪൭൦. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ? ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ മോഹോ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ.

൧൪൭൧. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച? തേവ ആസവാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച.

൧൪൭൨. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ, അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ. അനാസവാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാതിപി, സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി.

൧൪൭൩. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ആസവാ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൭൪. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ. ആസവവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി.

൧൪൭൫. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ? ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ മോഹോ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ.

൧൪൭൬. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ. ആസവസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാതിപി, ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാതിപി.

സംയോജനഗോച്ഛകം

൧൪൭൭. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ? ദസ സംയോജനാനി – കാമരാഗസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, സീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനം, ഭവരാഗസംയോജനം, ഇസ്സാസംയോജനം, മച്ഛരിയസംയോജനം, അവിജ്ജാസംയോജനം. കാമരാഗസംയോജനം അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. പടിഘസംയോജനം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. മാനസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദിട്ഠിസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. സീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഭവരാഗസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഇസ്സാസംയോജനഞ്ച മച്ഛരിയസംയോജനഞ്ച ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അവിജ്ജാസംയോജനം സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനാ.

൧൪൭൮. കതമേ ധമ്മാ നോ സംയോജനാ. ഠപേത്വാ സംയോജനേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ സംയോജനാ.

൧൪൭൯. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ.

൧൪൮൦. കതമേ ധമ്മാ അസംയോജനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അസംയോജനിയാ.

൧൪൮൧. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ.

൧൪൮൨. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ.

൧൪൮൩. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ച? താനേവ സംയോജനാനി സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ച.

൧൪൮൪. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ? ഠപേത്വാ സംയോജനേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. അസംയോജനിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാതിപി, സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാതിപി.

൧൪൮൫. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തീണി സംയോജനാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൮൬. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ? ഠപേത്വാ സംയോജനേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. സംയോജനവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാതിപി, സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാതിപി.

൧൪൮൭. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാ.

൧൪൮൮. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാ. സംയോജനസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാതിപി, സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാതിപി.

ഗന്ഥഗോച്ഛകം

൧൪൮൯. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ? ചത്താരോ ഗന്ഥാ – അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ, ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ, സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ, ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ. അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ ച ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ ച ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ.

൧൪൯൦. കതമേ ധമ്മാ നോ ഗന്ഥാ? ഠപേത്വാ ഗന്ഥേ, അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ഗന്ഥാ.

൧൪൯൧. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ.

൧൪൯൨. കതമേ ധമ്മാ അഗന്ഥനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അഗന്ഥനിയാ.

൧൪൯൩. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം ലോഭം ഠപേത്വാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം പടിഘം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ.

൧൪൯൪. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നം പടിഘം, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ.

൧൪൯൫. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ച? തേവ ഗന്ഥാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ച.

൧൪൯൬. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ? ഠപേത്വാ ഗന്ഥേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. അഗന്ഥനിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാതിപി, ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാതിപി.

൧൪൯൭. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദിട്ഠി ച ലോഭോ ച ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൯൮. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ? അട്ഠ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഗന്ഥേ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാതിപി.

൧൪൯൯. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നം പടിഘം, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാ.

൧൫൦൦. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാ. ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാതിപി, ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാതിപി.

ഓഘഗോച്ഛകം

൧൫൦൧. കതമേ ധമ്മാ ഓഘാ…പേ….

യോഗഗോച്ഛകം

൧൫൦൨. കതമേ ധമ്മാ യോഗാ…പേ….

നീവരണഗോച്ഛകം

൧൫൦൩. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ? ഛ നീവരണാ – കാമച്ഛന്ദനീവരണം, ബ്യാപാദനീവരണം, ഥിനമിദ്ധനീവരണം, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം, വിചികിച്ഛാനീവരണം, അവിജ്ജാനീവരണം. കാമച്ഛന്ദനീവരണം അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, ബ്യാപാദനീവരണം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, ഥിനമിദ്ധനീവരണം സസങ്ഖാരികേസു അകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി, ഉദ്ധച്ചനീവരണം ഉദ്ധച്ചസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, കുക്കുച്ചനീവരണം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, വിചികിച്ഛാനീവരണം വിചികിച്ഛാസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, അവിജ്ജാനീവരണം സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണാ.

൧൫൦൪. കതമേ ധമ്മാ നോ നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ നീവരണാ.

൧൫൦൫. കതമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ.

൧൫൦൬. കതമേ ധമ്മാ അനീവരണിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനീവരണിയാ.

൧൫൦൭. കതമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ.

൧൫൦൮. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ.

൧൫൦൯. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ച? താനേവ നീവരണാനി നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ച.

൧൫൧൦. കതമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ, അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ. അനീവരണിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാതിപി, നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാതിപി.

൧൫൧൧. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തീണി നീവരണാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ച.

൧൫൧൨. കതമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ. നീവരണവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാതിപി, നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാതിപി.

൧൫൧൩. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാ.

൧൫൧൪. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാ. നീവരണസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാതിപി, നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാതിപി.

പരാമാസഗോച്ഛകം

൧൫൧൫. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസാ? ദിട്ഠിപരാമാസോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസാ.

൧൫൧൬. കതമേ ധമ്മാ നോ പരാമാസാ? ഠപേത്വാ പരാമാസം അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ പരാമാസാ.

൧൫൧൭. കതമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ.

൧൫൧൮. കതമേ ധമ്മാ അപരാമട്ഠാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അപരാമട്ഠാ.

൧൫൧൯. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസസമ്പയുത്താ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം പരാമാസം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസസമ്പയുത്താ.

൧൫൨൦. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. പരാമാസോ ന വത്തബ്ബോ – പരാമാസസമ്പയുത്തോതിപി, പരാമാസവിപ്പയുത്തോതിപി.

൧൫൨൧. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ച? സോ ഏവ പരാമാസോ പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠോ ച.

൧൫൨൨. കതമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ? ഠപേത്വാ പരാമാസം അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ. അപരാമട്ഠാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാതിപി, പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാതിപി.

൧൫൨൩. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ പരാമട്ഠാ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ പരാമട്ഠാ.

൧൫൨൪. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ അപരാമട്ഠാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ അപരാമട്ഠാ. പരാമാസാ ച പരാമാസസമ്പയുത്താ ച ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – പരാമാസവിപ്പയുത്താ പരാമട്ഠാതിപി, പരാമാസവിപ്പയുത്താ അപരാമട്ഠാതിപി.

മഹന്തരദുകം

൧൫൨൫. കതമേ ധമ്മാ സാരമ്മണാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം – ഇമേ ധമ്മാ സാരമ്മണാ.

൧൫൨൬. കതമേ ധമ്മാ അനാരമ്മണാ? രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനാരമ്മണാ.

൧൫൨൭. കതമേ ധമ്മാ ചിത്താ? ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്താ.

൧൫൨൮. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്താ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്താ.

൧൫൨൯. കതമേ ധമ്മാ ചേതസികാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചേതസികാ.

൧൫൩൦. കതമേ ധമ്മാ അചേതസികാ? ചിത്തഞ്ച, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അചേതസികാ.

൧൫൩൧. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസമ്പയുത്താ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസമ്പയുത്താ.

൧൫൩൨. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ? രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ. ചിത്തം ന വത്തബ്ബം – ചിത്തേന സമ്പയുത്തന്തിപി, ചിത്തേന വിപ്പയുത്തന്തിപി.

൧൫൩൩. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠാ.

൧൫൩൪. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തവിസംസട്ഠാ? രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തവിസംസട്ഠാ. ചിത്തം ന വത്തബ്ബം – ചിത്തേന സംസട്ഠന്തിപി, ചിത്തേന വിസംസട്ഠന്തിപി.

൧൫൩൫. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസമുട്ഠാനാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, കായവിഞ്ഞത്തി, വചീവിഞ്ഞത്തി, യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അത്ഥി രൂപം ചിത്തജം ചിത്തഹേതുകം ചിത്തസമുട്ഠാനം – രൂപായതനം സദ്ദായതനം ഗന്ധായതനം രസായതനം ഫോട്ഠബ്ബായതനം ആകാസധാതു ആപോധാതു രൂപസ്സ ലഹുതാ രൂപസ്സ മുദുതാ രൂപസ്സ കമ്മഞ്ഞതാ രൂപസ്സ ഉപചയോ രൂപസ്സ സന്തതി കബളീകാരോ ആഹാരോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസമുട്ഠാനാ.

൧൫൩൬. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനാ? ചിത്തഞ്ച, അവസേസഞ്ച രൂപം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനാ.

൧൫൩൭. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസഹഭുനോ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, കായവിഞ്ഞത്തി, വചീവിഞ്ഞത്തി – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസഹഭുനോ.

൧൫൩൮. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസഹഭുനോ? ചിത്തഞ്ച, അവസേസഞ്ച രൂപം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസഹഭുനോ.

൧൫൩൯. കതമേ ധമ്മാ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, കായവിഞ്ഞത്തി, വചീവിഞ്ഞത്തി – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ.

൧൫൪൦. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ? ചിത്തഞ്ച, അവസേസഞ്ച രൂപം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ.

൧൫൪൧. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ.

൧൫൪൨. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ? ചിത്തഞ്ച, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ.

൧൫൪൩. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ.

൧൫൪൪. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ? ചിത്തഞ്ച, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ.

൧൫൪൫. കതമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ.

൧൫൪൬. കതമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ? ചിത്തഞ്ച, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ.

൧൫൪൭. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തികാ? ചക്ഖായതനം…പേ… മനായതനം – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തികാ.

൧൫൪൮. കതമേ ധമ്മാ ബാഹിരാ? രൂപായതനം…പേ… ധമ്മായതനം – ഇമേ ധമ്മാ ബാഹിരാ.

൧൫൪൯. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാ? ചക്ഖായതനം…പേ… കബളീകാരോ ആഹാരോ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാ.

൧൫൫൦. കതമേ ധമ്മാ നോ ഉപാദാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ഉപാദാ.

൧൫൫൧. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണാ? തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, യഞ്ച രൂപം കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണാ.

൧൫൫൨. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം ന കമ്മസ്സ കതത്താ, ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണാ.

ഉപാദാനഗോച്ഛകം

൧൫൫൩. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനാ? ചത്താരി ഉപാദാനാനി – കാമുപാദാനം, ദിട്ഠുപാദാനം, സീലബ്ബതുപാദാനം, അത്തവാദുപാദാനം. കാമുപാദാനം അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദിട്ഠുപാദാനഞ്ച സീലബ്ബതുപാദാനഞ്ച അത്തവാദുപാദാനഞ്ച ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനാ.

൧൫൫൪. കതമേ ധമ്മാ നോ ഉപാദാനാ? ഠപേത്വാ ഉപാദാനേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ഉപാദാനാ.

൧൫൫൫. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനിയാ.

൧൫൫൬. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദാനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദാനിയാ.

൧൫൫൭. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം ലോഭം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ.

൧൫൫൮. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ.

൧൫൫൯. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ച? താനേവ ഉപാദാനാനി ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ച.

൧൫൬൦. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ? ഠപേത്വാ ഉപാദാനേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ. അനുപാദാനിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാതിപി, ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാതിപി.

൧൫൬൧. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദിട്ഠി ച ലോഭോ ച ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ച.

൧൫൬൨. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ? അട്ഠ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഉപാദാനേ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ. ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാതിപി.

൧൫൬൩. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ ഉപാദാനിയാ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ ഉപാദാനിയാ.

൧൫൬൪. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ അനുപാദാനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ അനുപാദാനിയാ. ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ ഉപാദാനിയാതിപി, ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ അനുപാദാനിയാതിപി.

കിലേസഗോച്ഛകം

൧൫൬൫. കതമേ ധമ്മാ കിലേസാ? ദസ കിലേസവത്ഥൂനി – ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ, മാനോ, ദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, ഥിനം, ഉദ്ധച്ചം, അഹിരികം, അനോത്തപ്പം. ലോഭോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദോസോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. മോഹോ സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി. മാനോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദിട്ഠി ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഥിനം സസങ്ഖാരികേസു അകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഉദ്ധച്ചഞ്ച അഹിരികഞ്ച അനോത്തപ്പഞ്ച സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ കിലേസാ.

൧൫൬൬. കതമേ ധമ്മാ നോ കിലേസാ? ഠപേത്വാ കിലേസേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ കിലേസാ.

൧൫൬൭. കതമേ ധമ്മാ സംകിലേസികാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംകിലേസികാ.

൧൫൬൮. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലേസികാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലേസികാ.

൧൫൬൯. കതമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠാ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠാ.

൧൫൭൦. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠാ.

൧൫൭൧. കതമേ ധമ്മാ കിലേസസമ്പയുത്താ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ കിലേസസമ്പയുത്താ.

൧൫൭൨. കതമേ ധമ്മാ കിലേസവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ കിലേസവിപ്പയുത്താ.

൧൫൭൩. കതമേ ധമ്മാ കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ച? തേവ കിലേസാ കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ച.

൧൫൭൪. കതമേ ധമ്മാ സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ? ഠപേത്വാ കിലേസേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ. അസംകിലേസികാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാതിപി, സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാതിപി.