൪. അട്ഠകഥാകണ്ഡം

തികഅത്ഥുദ്ധാരോ

൧൩൮൪. കതമേ ധമ്മാ കുസലാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം – ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ.

൧൩൮൫. കതമേ ധമ്മാ അകുസലാ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ.

൧൩൮൬. കതമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ? ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ.

൧൩൮൭. കതമേ ധമ്മാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ സോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലതോ ചത്താരോ കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച പഞ്ച, രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം സുഖം വേദനം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ.

൧൩൮൮. കതമേ ധമ്മാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദുക്ഖസഹഗതം കായവിഞ്ഞാണം, ഏത്ഥുപ്പന്നം ദുക്ഖം വേദനം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ.

൧൩൮൯. കതമേ ധമ്മാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഉപേക്ഖാസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലതോ ഛ, കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ദസ, അകുസലസ്സ വിപാകതോ ഛ, കിരിയതോ ഛ, രൂപാവചരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചത്താരോ അരൂപാവചരാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. തിസ്സോ ച വേദനാ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താതിപി, ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താതിപി, യ വേദനായ സമ്പയുത്താതിപി.

൧൩൯൦. കതമേ ധമ്മാ വിപാകാ? ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ – ഇമേ ധമ്മാ വിപാകാ.

൧൩൯൧. കതമേ ധമ്മാ വിപാകധമ്മധമ്മാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ വിപാകധമ്മധമ്മാ.

൧൩൯൨. കതമേ ധമ്മാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ? തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ.

൧൩൯൩. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണുപാദാനിയാ? തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, യഞ്ച രൂപം കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണുപാദാനിയാ.

൧൩൯൪. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണുപാദാനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം ന കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണുപാദാനിയാ.

൧൩൯൫. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണഅനുപാദാനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണഅനുപാദാനിയാ.

൧൩൯൬. കതമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ? ദ്വാദസാകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ.

൧൩൯൭. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ.

൧൩൯൮. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ.

൧൩൯൯. കതമേ ധമ്മാ സവിതക്കസവിചാരാ? കാമാവചരം കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ഏകാദസ ചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലസ്സ വിപാകതോ ദ്വേ, കിരിയതോ ഏകാദസ, രൂപാവചരം പഠമം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരം പഠമം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നേ വിതക്കവിചാരേ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ സവിതക്കസവിചാരാ.

൧൪൦൦. കതമേ ധമ്മാ അവിതക്കവിചാരമത്താ? രൂപാവചരപഞ്ചകനയേ ദുതിയം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരപഞ്ചകനയേ ദുതിയം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം വിചാരം ഠപേത്വാ, വിതക്കോ ച – ഇമേ ധമ്മാ അവിതക്കവിചാരമത്താ.

൧൪൦൧. കതമേ ധമ്മാ അവിതക്കഅവിചാരാ? ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, രൂപാവചരതികതികജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചത്താരോ ആരുപ്പാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച ലോകുത്തരതികതികജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച പഞ്ചകനയേ ദുതിയേ ഝാനേ [ദുതിയജ്ഝാനേ (സീ.)], ഉപ്പന്നോ ച വിചാരോ രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അവിതക്കഅവിചാരാ. വിതക്കസഹജാതോ വിചാരോ ന വത്തബ്ബോ സവിതക്കസവിചാരോതിപി, അവിതക്കവിചാരമത്തോതിപി, അവിതക്കഅവിചാരോതിപി.

൧൪൦൨. കതമേ ധമ്മാ പീതിസഹഗതാ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ സോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലതോ ചത്താരോ, കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ പഞ്ച, കിരിയതോ പഞ്ച, രൂപാവചരദുകതികജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരദുകതികജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം പീതിം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ പീതിസഹഗതാ.

൧൪൦൩. കതമേ ധമ്മാ സുഖസഹഗതാ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ സോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലതോ ചത്താരോ, കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ഛ, കിരിയതോ പഞ്ച, രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം സുഖം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ സുഖസഹഗതാ.

൧൪൦൪. കതമേ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഉപേക്ഖാസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലതോ ഛ, കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ദസ, അകുസലസ്സ വിപാകതോ ഛ, കിരിയതോ ഛ, രൂപാവചരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചത്താരോ ആരുപ്പാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ലോകുത്തരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച വിപാകതോ ച, ഏത്ഥുപ്പന്നം ഉപേക്ഖം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. പീതി ന പീതിസഹഗതാ, സുഖസഹഗതാ, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. സുഖം ന സുഖസഹഗതം, സിയാ പീതിസഹഗതം, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതം, സിയാ ന വത്തബ്ബം പീതിസഹഗതന്തി. ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദുക്ഖസഹഗതകായവിഞ്ഞാണം, യാ ച വേദനാ ഉപേക്ഖാ, രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ പീതിസഹഗതാതിപി, സുഖസഹഗതാതിപി, ഉപേക്ഖാസഹഗതാതിപി.

൧൪൦൫. കതമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ.

൧൪൦൬. കതമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ – ഇമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്താ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ.

൧൪൦൭. കതമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ.

൧൪൦൮. കതമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഏത്ഥുപ്പന്നം മോഹം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൪൦൯. കതമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഏത്ഥുപ്പന്നം മോഹം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്താ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൪൧൦. കതമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ? വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൪൧൧. കതമേ ധമ്മാ ആചയഗാമിനോ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ ആചയഗാമിനോ.

൧൪൧൨. കതമേ ധമ്മാ അപചയഗാമിനോ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ – ഇമേ ധമ്മാ അപചയഗാമിനോ.

൧൪൧൩. കതമേ ധമ്മാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ? ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ.

൧൪൧൪. കതമേ ധമ്മാ സേക്ഖാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ഹേട്ഠിമാനി ച തീണി സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ സേക്ഖാ.

൧൪൧൫. കതമേ ധമ്മാ അസേക്ഖാ? ഉപരിട്ഠിമം അരഹത്തഫലം – ഇമേ ധമ്മാ അസേക്ഖാ.

൧൪൧൬. കതമേ ധമ്മാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ.

൧൪൧൭. കതമേ ധമ്മാ പരിത്താ? കാമാവചരകുസലം, അകുസലം, സബ്ബോ കാമാവചരസ്സ വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ പരിത്താ.

൧൪൧൮. കതമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാ? രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, കുസലാബ്യാകതാ – ഇമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാ.

൧൪൧൯. കതമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാ.

൧൪൨൦. കതമേ ധമ്മാ പരിത്താരമ്മണാ? സബ്ബോ കാമാവചരസ്സ വിപാകോ, കിരിയാമനോധാതു, കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു സോമനസ്സസഹഗതാ – ഇമേ ധമ്മാ പരിത്താരമ്മണാ.

൧൪൨൧. കതമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ? വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം – ഇമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ.

൧൪൨൨. കതമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാരമ്മണാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാരമ്മണാ. കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, കിരിയതോ ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, സബ്ബം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, ന അപ്പമാണാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ പരിത്താരമ്മണാതിപി, മഹഗ്ഗതാരമ്മണാതിപി. കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, കിരിയതോ ചത്താരോ ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, രൂപാവചരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച കിരിയതോ ച, കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു ഉപേക്ഖാസഹഗതാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ പരിത്താരമ്മണാതിപി, മഹഗ്ഗതാരമ്മണാതിപി, അപ്പമാണാരമ്മണാതിപി. രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ വിപാകോ, ആകാസാനഞ്ചായതനം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം – ഇമേ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ പരിത്താരമ്മണാതിപി, മഹഗ്ഗതാരമ്മണാതിപി, അപ്പമാണാരമ്മണാതിപി. രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച അനാരമ്മണാ.

൧൪൨൩. കതമേ ധമ്മാ ഹീനാ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ ഹീനാ.

൧൪൨൪. കതമേ ധമ്മാ മജ്ഝിമാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ മജ്ഝിമാ.

൧൪൨൫. കതമേ ധമ്മാ പണീതാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ പണീതാ.

൧൪൨൬. കതമേ ധമ്മാ മിച്ഛത്തനിയതാ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ മിച്ഛത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ.

൧൪൨൭. കതമേ ധമ്മാ സമ്മത്തനിയതാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ – ഇമേ ധമ്മാ സമ്മത്തനിയതാ.

൧൪൨൮. കതമേ ധമ്മാ അനിയതാ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനിയതാ.

൧൪൨൯. കതമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാരമ്മണാ? കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, കിരിയതോ ചത്താരോ ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ മഗ്ഗാരമ്മണാ, ന മഗ്ഗഹേതുകാ; സിയാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗാരമ്മണാതിപി, മഗ്ഗാധിപതിനോതിപി. ചത്താരോ അരിയമഗ്ഗാ ന മഗ്ഗാരമ്മണാ, മഗ്ഗഹേതുകാ; സിയാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗാധിപതിനോതി. രൂപാവചരചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച കിരിയതോ ച, കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു ഉപേക്ഖാസഹഗതാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ മഗ്ഗാരമ്മണാ; ന മഗ്ഗഹേതുകാ, ന മഗ്ഗാധിപതിനോ; സിയാ ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗാരമ്മണാതി. കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, സബ്ബം അകുസലം, സബ്ബോ കാമാവചരസ്സ വിപാകോ, കിരിയതോ ഛ ചിത്തുപ്പാദാ, രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ വിപാകോ, ചത്താരോ ആരുപ്പാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗാരമ്മണാതിപി, മഗ്ഗഹേതുകാതിപി, മഗ്ഗാധിപതിനോതിപി. രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച അനാരമ്മണാ.

൧൪൩൦. കതമേ ധമ്മാ ഉപ്പന്നാ? ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, യഞ്ച രൂപം കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ; ന വത്തബ്ബാ അനുപ്പന്നാതി. ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം ന കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, ന വത്തബ്ബാ ഉപ്പാദിനോതി. നിബ്ബാനം ന വത്തബ്ബം ഉപ്പന്നന്തിപി, അനുപ്പന്നന്തിപി, ഉപ്പാദിനോതിപി.

൧൪൩൧. നിബ്ബാനം ഠപേത്വാ സബ്ബേ ധമ്മാ സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. നിബ്ബാനം ന വത്തബ്ബം അതീതന്തിപി, അനാഗതന്തിപി, പച്ചുപ്പന്നന്തിപി.

൧൪൩൨. കതമേ ധമ്മാ അതീതാരമ്മണാ? വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം – ഇമേ ധമ്മാ അതീതാരമ്മണാ.

൧൪൩൩. നിയോഗാ അനാഗതാരമ്മണാ നത്ഥി.

൧൪൩൪. കതമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ? ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ – ഇമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ. കാമാവചരകുസലസ്സ വിപാകതോ ദസ ചിത്തുപ്പാദാ, അകുസലസ്സ വിപാകതോ മനോവിഞ്ഞാണധാതു ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതു സോമനസ്സസഹഗതാ – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ അതീതാരമ്മണാ, സിയാ അനാഗതാരമ്മണാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ. കാമാവചരകുസലം, അകുസലം, കിരിയതോ നവ ചിത്തുപ്പാദാ, രൂപാവചരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച കിരിയതോ ച – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ അതീതാരമ്മണാ, സിയാ അനാഗതാരമ്മണാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ; സിയാ ന വത്തബ്ബാ അതീതാരമ്മണാതിപി, അനാഗതാരമ്മണാതിപി, പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാതിപി. രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ വിപാകോ, ആകാസാനഞ്ചായതനം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം, ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ അതീതാരമ്മണാതിപി, അനാഗതാരമ്മണാതിപി, പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാതിപി. രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച അനാരമ്മണാ.

൧൪൩൫. അനിന്ദ്രിയബദ്ധരൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച ഠപേത്വാ, സബ്ബേ ധമ്മാ സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ. അനിന്ദ്രിയബദ്ധരൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച ബഹിദ്ധാ.

൧൪൩൬. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ? വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ.

൧൪൩൭. കതമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ? രൂപാവചരതികചതുക്കജ്ഝാനാ കുസലതോ ച വിപാകതോ ച കിരിയതോ ച, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ വിപാകോ, ആകാസാനഞ്ചായതനം, ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ. രൂപം ഠപേത്വാ, സബ്ബേവ കാമാവചരാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ, രൂപാവചരം ചതുത്ഥം ഝാനം കുസലതോ ച കിരിയതോ ച – ഇമേ ധമ്മാ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ന വത്തബ്ബം അജ്ഝത്താരമ്മണന്തിപി, ബഹിദ്ധാരമ്മണന്തിപി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണന്തിപി. രൂപഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച അനാരമ്മണാ.

൧൪൩൮. കതമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനസപ്പടിഘാ? രൂപായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനസപ്പടിഘാ.

൧൪൩൯. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘാ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘാ.

൧൪൪൦. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

തികം.

ദുകഅത്ഥുദ്ധാരോ

ഹേതുഗോച്ഛകം

൧൪൪൧. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. അലോഭോ കുസലഹേതു, അദോസോ കുസലഹേതു, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ കുസലഹേതു, കാമാവചരകുസലതോ ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി.

ലോഭോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദോസോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. മോഹോ സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി.

അലോഭോ വിപാകഹേതു അദോസോ വിപാകഹേതു, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ വിപാകഹേതു, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകേസു ഉപ്പജ്ജതി.

അലോഭോ കിരിയഹേതു അദോസോ കിരിയഹേതു, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അമോഹോ കിരിയഹേതു, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, ചത്താരോ ഞാണവിപ്പയുത്തേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ.

൧൪൪൨. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ? ഠപേത്വാ ഹേതൂ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ.

൧൪൪൩. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ? വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ.

൧൪൪൪. കതമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ? വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ, പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ.

൧൪൪൫. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ? വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ.

൧൪൪൬. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ? വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ.

൧൪൪൭. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഹേതൂ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച.

൧൪൪൮. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ. അഹേതുകാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാതിപി, സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂതിപി.

൧൪൪൯. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഹേതൂ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൫൦. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ. ഹേതുവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂതിപി.

൧൪൫൧. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, കാമാവചരസ്സ വിപാകതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, കാമാവചരകിരിയതോ അഹേതുകേ ചിത്തുപ്പാദേ ഠപേത്വാ തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഹേതൂ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ.

൧൪൫൨. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ? ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി, തിസ്സോ ച മനോധാതുയോ, പഞ്ച ച അഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുയോ, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ. ഹേതൂ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ന ഹേതൂ സഹേതുകാതിപി, ന ഹേതൂ അഹേതുകാതിപി.

ചൂളന്തരദുകം

൧൪൫൩. കതമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ.

൧൪൫൪. കതമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ? നിബ്ബാനം – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ.

൧൪൫൫. കതമേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ.

൧൪൫൬. കതമേ ധമ്മാ അസങ്ഖതാ? നിബ്ബാനം – ഇമേ ധമ്മാ അസങ്ഖതാ.

൧൪൫൭. കതമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ? രൂപായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ.

൧൪൫൮. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ? ചക്ഖായതനം …പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ.

൧൪൫൯. കതമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ.

൧൪൬൦. കതമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ.

൧൪൬൧. കതമേ ധമ്മാ രൂപിനോ? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ രൂപിനോ.

൧൪൬൨. കതമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ.

൧൪൬൩. കതമേ ധമ്മാ ലോകിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ലോകിയാ.

൧൪൬൪. കതമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ. സബ്ബേ [സബ്ബേവ (സ്യാ.)] ധമ്മാ കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

ആസവഗോച്ഛകം

൧൪൬൫. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ? ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. കാമാസവോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി ഭവാസവോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി ദിട്ഠാസവോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. അവിജ്ജാസവോ സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ.

൧൪൬൬. കതമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ.

൧൪൬൭. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ.

൧൪൬൮. കതമേ ധമ്മാ അനാസവാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനാസവാ.

൧൪൬൯. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ? ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ ഏത്ഥുപ്പന്നം മോഹം ഠപേത്വാ, വിചികിച്ഛാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ.

൧൪൭൦. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ? ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ മോഹോ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ.

൧൪൭൧. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച? തേവ ആസവാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച.

൧൪൭൨. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ, അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ. അനാസവാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാതിപി, സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി.

൧൪൭൩. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തയോ ആസവാ ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൭൪. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ? ഠപേത്വാ ആസവേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ. ആസവവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി.

൧൪൭൫. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ? ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ മോഹോ, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ മോഹോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ.

൧൪൭൬. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ. ആസവസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാതിപി, ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാതിപി.

സംയോജനഗോച്ഛകം

൧൪൭൭. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ? ദസ സംയോജനാനി – കാമരാഗസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, സീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനം, ഭവരാഗസംയോജനം, ഇസ്സാസംയോജനം, മച്ഛരിയസംയോജനം, അവിജ്ജാസംയോജനം. കാമരാഗസംയോജനം അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. പടിഘസംയോജനം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. മാനസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ദിട്ഠിസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. വിചികിച്ഛാസംയോജനം വിചികിച്ഛാസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. സീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഭവരാഗസംയോജനം ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ഇസ്സാസംയോജനഞ്ച മച്ഛരിയസംയോജനഞ്ച ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജന്തി. അവിജ്ജാസംയോജനം സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനാ.

൧൪൭൮. കതമേ ധമ്മാ നോ സംയോജനാ. ഠപേത്വാ സംയോജനേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ സംയോജനാ.

൧൪൭൯. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ.

൧൪൮൦. കതമേ ധമ്മാ അസംയോജനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അസംയോജനിയാ.

൧൪൮൧. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതം മോഹം ഠപേത്വാ അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ.

൧൪൮൨. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ.

൧൪൮൩. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ച? താനേവ സംയോജനാനി സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ച.

൧൪൮൪. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ? ഠപേത്വാ സംയോജനേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. അസംയോജനിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാതിപി, സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാതിപി.

൧൪൮൫. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തീണി സംയോജനാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൮൬. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ? ഠപേത്വാ സംയോജനേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. സംയോജനവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാതിപി, സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാതിപി.

൧൪൮൭. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാ? ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ മോഹോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാ.

൧൪൮൮. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാ. സംയോജനസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – സംയോജനവിപ്പയുത്താ സംയോജനിയാതിപി, സംയോജനവിപ്പയുത്താ അസംയോജനിയാതിപി.

ഗന്ഥഗോച്ഛകം

൧൪൮൯. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ? ചത്താരോ ഗന്ഥാ – അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ, ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ, സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ, ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ. അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി. സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ ച ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ ച ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ.

൧൪൯൦. കതമേ ധമ്മാ നോ ഗന്ഥാ? ഠപേത്വാ ഗന്ഥേ, അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ ഗന്ഥാ.

൧൪൯൧. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ.

൧൪൯൨. കതമേ ധമ്മാ അഗന്ഥനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അഗന്ഥനിയാ.

൧൪൯൩. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ? ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദാ, ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം ലോഭം ഠപേത്വാ, ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നം പടിഘം ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ.

൧൪൯൪. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നം പടിഘം, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ.

൧൪൯൫. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ച? തേവ ഗന്ഥാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ച.

൧൪൯൬. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ? ഠപേത്വാ ഗന്ഥേ അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. അഗന്ഥനിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാതിപി, ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാതിപി.

൧൪൯൭. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദിട്ഠി ച ലോഭോ ച ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ച.

൧൪൯൮. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ? അട്ഠ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ ദ്വേ ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തുപ്പാദാ, ഏത്ഥുപ്പന്നേ ഗന്ഥേ ഠപേത്വാ – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാതിപി.

൧൪൯൯. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാ? ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നോ ലോഭോ, ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പന്നം പടിഘം, വിചികിച്ഛാസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ചിത്തുപ്പാദോ, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാ.

൧൫൦൦. കതമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാ. ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ ഗന്ഥനിയാതിപി, ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ അഗന്ഥനിയാതിപി.

ഓഘഗോച്ഛകം

൧൫൦൧. കതമേ ധമ്മാ ഓഘാ…പേ….

യോഗഗോച്ഛകം

൧൫൦൨. കതമേ ധമ്മാ യോഗാ…പേ….

നീവരണഗോച്ഛകം

൧൫൦൩. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ? ഛ നീവരണാ – കാമച്ഛന്ദനീവരണം, ബ്യാപാദനീവരണം, ഥിനമിദ്ധനീവരണം, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം, വിചികിച്ഛാനീവരണം, അവിജ്ജാനീവരണം. കാമച്ഛന്ദനീവരണം അട്ഠസു ലോഭസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, ബ്യാപാദനീവരണം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, ഥിനമിദ്ധനീവരണം സസങ്ഖാരികേസു അകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി, ഉദ്ധച്ചനീവരണം ഉദ്ധച്ചസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, കുക്കുച്ചനീവരണം ദ്വീസു ദോമനസ്സസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, വിചികിച്ഛാനീവരണം വിചികിച്ഛാസഹഗതേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി, അവിജ്ജാനീവരണം സബ്ബാകുസലേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണാ.

൧൫൦൪. കതമേ ധമ്മാ നോ നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ നീവരണാ.

൧൫൦൫. കതമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ.

൧൫൦൬. കതമേ ധമ്മാ അനീവരണിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ അനീവരണിയാ.

൧൫൦൭. കതമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ? ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ.

൧൫൦൮. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ? ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ.

൧൫൦൯. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ച? താനേവ നീവരണാനി നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ച.

൧൫൧൦. കതമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ, അവസേസം അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ. അനീവരണിയാ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാതിപി, നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാതിപി.

൧൫൧൧. കതമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ച? യത്ഥ ദ്വേ തീണി നീവരണാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ച.

൧൫൧൨. കതമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ? ഠപേത്വാ നീവരണേ, അവസേസം അകുസലം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ. നീവരണവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാതിപി, നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാതിപി.

൧൫൧൩. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാ.

൧൫൧൪. കതമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാ. നീവരണസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ന വത്തബ്ബാ – നീവരണവിപ്പയുത്താ നീവരണിയാതിപി, നീവരണവിപ്പയുത്താ അനീവരണിയാതിപി.

പരാമാസഗോച്ഛകം

൧൫൧൫. കതമേ ധമ്മാ പരാമാസാ? ദിട്ഠിപരാമാസോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു ചിത്തുപ്പാദേസു ഉപ്പജ്ജതി – ഇമേ ധമ്മാ പരാമാസാ.

൧൫൧൬. കതമേ ധമ്മാ നോ പരാമാസാ? ഠപേത്വാ പരാമാസം അവസേസം അകുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു കുസലം, ചതൂസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, രൂപഞ്ച, നിബ്ബാനഞ്ച – ഇമേ ധമ്മാ നോ പരാമാസാ.

൧൫൧൭. കതമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ? തീസു ഭൂമീസു കുസലം, അകുസലം, തീസു ഭൂമീസു വിപാകോ, തീസു ഭൂമീസു കിരിയാബ്യാകതം, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ പരാമട്ഠാ.