൩. നിക്ഖേപകണ്ഡം

തികനിക്ഖേപം

൯൮൫. കതമേ ധമ്മാ കുസലാ? തീണി കുസലമൂലാനി – അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ.

൯൮൬. കതമേ ധമ്മാ അകുസലാ? തീണി അകുസലമൂലാനി – ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ.

൯൮൭. കതമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ? കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ.

൯൮൮. കതമേ ധമ്മാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? സുഖഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, സുഖം വേദനം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ.

൯൮൯. കതമേ ധമ്മാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? ദുക്ഖഭൂമിയം കാമാവചരേ, ദുക്ഖം വേദനം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ.

൯൯൦. കതമേ ധമ്മാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ? അദുക്ഖമസുഖഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അരൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, അദുക്ഖമസുഖം വേദനം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ.

൯൯൧. കതമേ ധമ്മാ വിപാകാ? കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ വിപാകാ.

൯൯൨. കതമേ ധമ്മാ വിപാകധമ്മധമ്മാ? കുസലാകുസലാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ വിപാകധമ്മധമ്മാ.

൯൯൩. കതമേ ധമ്മാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ? യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ.

൯൯൪. കതമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണുപാദാനിയാ? സാസവാ കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യഞ്ച രൂപം കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപാദിണ്ണുപാദാനിയാ.

൯൯൫. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണുപാദാനിയാ? സാസവാ കുസലാകുസലാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ; യഞ്ച രൂപം ന കമ്മസ്സ കതത്താ – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണുപാദാനിയാ.

൯൯൬. കതമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണഅനുപാദാനിയാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അനുപാദിണ്ണഅനുപാദാനിയാ.

൯൯൭. കതമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ? തീണി അകുസലമൂലാനി – ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ.

൯൯൮. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ? സാസവാ കുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ.

൯൯൯. കതമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ.

൧൦൦൦. കതമേ ധമ്മാ സവിതക്കസവിചാരാ? സവിതക്കസവിചാരഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, വിതക്കവിചാരേ ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സവിതക്കസവിചാരാ.

൧൦൦൧. കതമേ ധമ്മാ അവിതക്കവിചാരമത്താ? അവിതക്കവിചാരമത്തഭൂമിയം രൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, വിചാരം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ അവിതക്കവിചാരമത്താ.

൧൦൦൨. കതമേ ധമ്മാ അവിതക്കഅവിചാരാ? അവിതക്കഅവിചാരഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അരൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അവിതക്കഅവിചാരാ.

൧൦൦൩. കതമേ ധമ്മാ പീതിസഹഗതാ? പീതിഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, പീതിം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ പീതിസഹഗതാ.

൧൦൦൪. കതമേ ധമ്മാ സുഖസഹഗതാ? സുഖഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, സുഖം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സുഖസഹഗതാ.

൧൦൦൫. കതമേ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ? ഉപേക്ഖാഭൂമിയം കാമാവചരേ, രൂപാവചരേ, അരൂപാവചരേ, അപരിയാപന്നേ, ഉപേക്ഖം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ.

൧൦൦൬. കതമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ? തീണി സംയോജനാനി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ.

൧൦൦൭. തത്ഥ കതമാ സക്കായദിട്ഠി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വേദനാവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ വേദനം, വേദനായ വാ അത്താനം. സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, സഞ്ഞാവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ സഞ്ഞം, സഞ്ഞായ വാ അത്താനം. സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി, സങ്ഖാരവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ സങ്ഖാരേ, സങ്ഖാരേസു വാ അത്താനം. വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം. യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം [ദിട്ഠിവിസൂകായിതം (സീ.)] ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം ഗാഹോ പടിഗ്ഗാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – അയം വുച്ചതി സക്കായദിട്ഠി.

൧൦൦൮. തത്ഥ കതമാ വിചികിച്ഛാ? സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, ധമ്മേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, സങ്ഘേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, സിക്ഖായ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, പുബ്ബന്തേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, അപരന്തേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, പുബ്ബന്താപരന്തേ കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി. യാ ഏവരൂപാ കങ്ഖാ കങ്ഖായനാ കങ്ഖായിതത്തം വിമതി വിചികിച്ഛാ ദ്വേള്ഹകം ദ്വേധാപഥോ സംസയോ അനേകംസഗ്ഗാഹോ ആസപ്പനാ പരിസപ്പനാ അപരിയോഗാഹനാ ഥമ്ഭിതത്തം ചിത്തസ്സ മനോവിലേഖോ – അയം വുച്ചതി വിചികിച്ഛാ.

൧൦൦൯. തത്ഥ കതമോ സീലബ്ബതപരാമാസോ? ഇതോ ബഹിദ്ധാ സമണബ്രാഹ്മണാനം ‘സീലേന സുദ്ധി, വതേന സുദ്ധി, സീലബ്ബതേന സുദ്ധീ’തി യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം ഗാഹോ പടിഗ്ഗാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – അയം വുച്ചതി സീലബ്ബതപരാമാസോ.

൧൦൧൦. ഇമാനി തീണി സംയോജനാനി; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ.

൧൦൧൧. കതമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ? അവസേസോ ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ.

൧൦൧൨. കതമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ? കുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ.

൧൦൧൩. കതമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ? തീണി സംയോജനാനി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ.

൧൦൧൪. തത്ഥ കതമാ സക്കായദിട്ഠി…പേ… അയം വുച്ചതി സക്കായദിട്ഠി.

൧൦൧൫. തത്ഥ കതമാ വിചികിച്ഛാ…പേ… അയം വുച്ചതി വിചികിച്ഛാ.

൧൦൧൬. തത്ഥ കതമോ സീലബ്ബതപരാമാസോ…പേ… അയം വുച്ചതി സീലബ്ബതപരാമാസോ.

൧൦൧൭. ഇമാനി തീണി സംയോജനാനി; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. തീണി സംയോജനാനി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. തദേകട്ഠോ ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതൂ. തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൦൧൮. കതമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ? അവസേസോ ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ – ഇമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതൂ. തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൦൧൯. കതമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ? തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ അവസേസാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

൧൦൨൦. കതമേ ധമ്മാ ആചയഗാമിനോ? സാസവാ കുസലാകുസലാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ആചയഗാമിനോ.

൧൦൨൧. കതമേ ധമ്മാ അപചയഗാമിനോ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ – ഇമേ ധമ്മാ അപചയഗാമിനോ.

൧൦൨൨. കതമേ ധമ്മാ നേവ ആചയഗാമി ന അപചയഗാമിനോ? കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നേവ ആചയഗാമി ന അപചയഗാമിനോ.

൧൦൨൩. കതമേ ധമ്മാ സേക്ഖാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ, ഹേട്ഠിമാനി ച തീണി സാമഞ്ഞഫലാനി – ഇമേ ധമ്മാ സേക്ഖാ.

൧൦൨൪. കതമേ ധമ്മാ അസേക്ഖാ? ഉപരിട്ഠിമം [ഉപരിമം (സ്യാ.)] അരഹത്തഫലം – ഇമേ ധമ്മാ അസേക്ഖാ.

൧൦൨൫. കതമേ ധമ്മാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ? തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ, അവസേസാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ.

൧൦൨൬. കതമേ ധമ്മാ പരിത്താ? സബ്ബേവ കാമാവചരാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ; രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ പരിത്താ.

൧൦൨൭. കതമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാ? രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, കുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാ.

൧൦൨൮. കതമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാ.

൧൦൨൯. കതമേ ധമ്മാ പരിത്താരമ്മണാ? പരിത്തേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ പരിത്താരമ്മണാ.

൧൦൩൦. കതമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ? മഹഗ്ഗതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ.

൧൦൩൧. കതമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാരമ്മണാ? അപ്പമാണേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പമാണാരമ്മണാ.

൧൦൩൨. കതമേ ധമ്മാ ഹീനാ? തീണി അകുസലമൂലാനി – ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ; തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം – ഇമേ ധമ്മാ ഹീനാ.

൧൦൩൩. കതമേ ധമ്മാ മജ്ഝിമാ? സാസവാ കുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മജ്ഝിമാ.

൧൦൩൪. കതമേ ധമ്മാ പണീതാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ പണീതാ.

൧൦൩൫. കതമേ ധമ്മാ മിച്ഛത്തനിയതാ? പഞ്ച കമ്മാനി ആനന്തരികാനി, യാ ച മിച്ഛാദിട്ഠിനിയതാ – ഇമേ ധമ്മാ മിച്ഛത്തനിയതാ.

൧൦൩൬. കതമേ ധമ്മാ സമ്മത്തനിയതാ? ചത്താരോ മഗ്ഗാ അപരിയാപന്നാ – ഇമേ ധമ്മാ സമ്മത്തനിയതാ.

൧൦൩൭. കതമേ ധമ്മാ അനിയതാ? തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ, അവസേസാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അനിയതാ.

൧൦൩൮. കതമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാരമ്മണാ? അരിയമഗ്ഗം ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാരമ്മണാ.

൧൦൩൯. കതമേ ധമ്മാ മഗ്ഗഹേതുകാ? അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ മഗ്ഗങ്ഗാനി ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗഹേതുകാ. അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ ചേവ ഹേതു ച, സമ്മാദിട്ഠിം ഠപേത്വാ, തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗഹേതുകാ. അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗഹേതൂ. തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗഹേതുകാ.

൧൦൪൦. കതമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാധിപതിനോ? അരിയമഗ്ഗം അധിപതിം കരിത്വാ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാധിപതിനോ. അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ വീമംസാധിപതേയ്യം മഗ്ഗം ഭാവയന്തസ്സ വീമംസം ഠപേത്വാ; തംസമ്പയുത്തോ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ മഗ്ഗാധിപതിനോ.

൧൦൪൧. കതമേ ധമ്മാ ഉപ്പന്നാ? യേ ധമ്മാ ജാതാ ഭൂതാ സഞ്ജാതാ നിബ്ബത്താ അഭിനിബ്ബത്താ പാതുഭൂതാ ഉപ്പന്നാ സമുപ്പന്നാ ഉട്ഠിതാ സമുട്ഠിതാ ഉപ്പന്നാ ഉപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, രൂപം [രൂപാ (ബഹൂസു)], വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ ഉപ്പന്നാ.

൧൦൪൨. കതമേ ധമ്മാ അനുപ്പന്നാ? യേ ധമ്മാ അജാതാ അഭൂതാ അസഞ്ജാതാ അനിബ്ബത്താ അനഭിനിബ്ബത്താ അപാതുഭൂതാ അനുപ്പന്നാ അസമുപ്പന്നാ അനുട്ഠിതാ അസമുട്ഠിതാ അനുപ്പന്നാ അനുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ അനുപ്പന്നാ.

൧൦൪൩. കതമേ ധമ്മാ ഉപ്പാദിനോ? കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം അവിപക്കവിപാകാനം വിപാകാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യഞ്ച രൂപം കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി – ഇമേ ധമ്മാ ഉപ്പാദിനോ.

൧൦൪൪. കതമേ ധമ്മാ അതീതാ? യേ ധമ്മാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിഗതാ വിപരിണതാ അത്ഥങ്ഗതാ അബ്ഭത്ഥങ്ഗതാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗതാ അതീതാ അതീതംസേന സങ്ഗഹിതാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ അതീതാ.

൧൦൪൫. കതമേ ധമ്മാ അനാഗതാ? യേ ധമ്മാ അജാതാ അഭൂതാ അസഞ്ജാതാ അനിബ്ബത്താ അനഭിനിബ്ബത്താ അപാതുഭൂതാ അനുപ്പന്നാ അസമുപ്പന്നാ അനുട്ഠിതാ അസമുട്ഠിതാ അനാഗതാ അനാഗതംസേന സങ്ഗഹിതാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ അനാഗതാ.

൧൦൪൬. കതമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാ? യേ ധമ്മാ ജാതാ ഭൂതാ സഞ്ജാതാ നിബ്ബത്താ അഭിനിബ്ബത്താ പാതുഭൂതാ ഉപ്പന്നാ സമുപ്പന്നാ ഉട്ഠിതാ സമുട്ഠിതാ പച്ചുപ്പന്നാ പച്ചുപ്പന്നംസേന സങ്ഗഹിതാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാ.

൧൦൪൭. കതമേ ധമ്മാ അതീതാരമ്മണാ? അതീതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ അതീതാരമ്മണാ.

൧൦൪൮. കതമേ ധമ്മാ അനാഗതാരമ്മണാ? അനാഗതേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ അനാഗതാരമ്മണാ.

൧൦൪൯. കതമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ? പച്ചുപ്പന്നേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ.

൧൦൫൦. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താ? യേ ധമ്മാ തേസം തേസം സത്താനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയതാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിണ്ണാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താ.

൧൦൫൧. കതമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാ? യേ ധമ്മാ തേസം തേസം പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നിയതാ പാടിപുഗ്ഗലികാ ഉപാദിണ്ണാ, രൂപം, വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം – ഇമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാ.

൧൦൫൨. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ? തദുഭയം – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ.

൧൦൫൩. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ? അജ്ഝത്തേ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ.

൧൦൫൪. കതമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ? ബഹിദ്ധാ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ.

൧൦൫൫. കതമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ? അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ധമ്മേ ആരബ്ഭ യേ ഉപ്പജ്ജന്തി ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – ഇമേ ധമ്മാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ.

൧൦൫൬. കതമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനസപ്പടിഘാ? രൂപായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനസപ്പടിഘാ.

൧൦൫൭. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘാ? ചക്ഖായതനം, സോതായതനം, ഘാനായതനം, ജിവ്ഹായതനം, കായായതനം, സദ്ദായതനം, ഗന്ധായതനം, രസായതനം, ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘാ.

൧൦൫൮. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം; അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

തികം.

ദുകനിക്ഖേപം

ഹേതുഗോച്ഛകം

൧൦൫൯. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ, നവ കാമാവചരഹേതൂ ഛ രൂപാവചരഹേതൂ, ഛ അരൂപാവചരഹേതൂ, ഛ അപരിയാപന്നഹേതൂ.

൧൦൬൦. തത്ഥ കതമേ തയോ കുസലഹേതൂ? അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ.

൧൦൬൧. തത്ഥ കതമോ അലോഭോ? യോ അലോഭോ അലുബ്ഭനാ അലുബ്ഭിതത്തം അസാരാഗോ അസാരജ്ജനാ അസാരജ്ജിതത്തം അനഭിജ്ഝാ അലോഭോ കുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി അലോഭോ.

൧൦൬൨. തത്ഥ കതമോ അദോസോ? യോ അദോസോ അദുസ്സനാ അദുസ്സിതത്തം മേത്തി മേത്തായനാ മേത്തായിതത്തം അനുദ്ദാ അനുദ്ദായനാ അനുദായിതത്തം ഹിതേസിതാ അനുകമ്പാ അബ്യാപാദോ അബ്യാപജ്ജോ അദോസോ കുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി അദോസോ.

൧൦൬൩. തത്ഥ കതമോ അമോഹോ? ദുക്ഖേ ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം, പുബ്ബന്തേ ഞാണം, അപരന്തേ ഞാണം, പുബ്ബന്താപരന്തേ ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ഞാണം, യാ ഏവരൂപാ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ പവിചയോ ധമ്മവിചയോ സല്ലക്ഖണാ ഉപലക്ഖണാ പച്ചുപലക്ഖണാ പണ്ഡിച്ചം കോസല്ലം നേപുഞ്ഞം വേഭബ്യാ ചിന്താ ഉപപരിക്ഖാ ഭൂരീ മേധാ പരിണായികാ വിപസ്സനാ സമ്പജഞ്ഞം പതോദോ പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം പഞ്ഞാസത്ഥം പഞ്ഞാപാസാദോ പഞ്ഞാആലോകോ പഞ്ഞാഓഭാസോ പഞ്ഞാപജ്ജോതോ പഞ്ഞാരതനം അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി അമോഹോ.

ഇമേ തയോ കുസലഹേതൂ.

൧൦൬൪. തത്ഥ കതമേ തയോ അകുസലഹേതൂ? ലോഭോ, ദോസോ, മോഹോ.

൧൦൬൫. തത്ഥ കതമോ ലോഭോ? യോ രാഗോ സാരാഗോ അനുനയോ അനുരോധോ നന്ദീ നന്ദീരാഗോ [നന്ദിരാഗോ (സീ.)] ചിത്തസ്സ സാരാഗോ ഇച്ഛാ മുച്ഛാ അജ്ഝോസാനം ഗേധോ പലിഗേധോ സങ്ഗോ പങ്കോ ഏജാ മായാ ജനികാ സഞ്ജനനീ സിബ്ബിനീ [സിബ്ബനീ (സീ.)] ജാലിനീ സരിതാ വിസത്തികാ സുത്തം വിസടാ ആയൂഹിനീ [ആയൂഹനീ (സീ. സ്യാ.)] ദുതിയാ പണിധി ഭവനേത്തി വനം വനഥോ സന്ഥവോ സിനേഹോ അപേക്ഖാ പടിബന്ധു ആസാ ആസിസനാ ആസിസിതത്തം [ആസിംസനാ ആസിംസിതത്തം (സീ. സ്യാ.)] രൂപാസാ സദ്ദാസാ ഗന്ധാസാ രസാസാ ഫോട്ഠബ്ബാസാ ലാഭാസാ ധനാസാ പുത്താസാ ജീവിതാസാ ജപ്പാ പജപ്പാ അഭിജപ്പാ ജപ്പാ ജപ്പനാ ജപ്പിതത്തം ലോലുപ്പം ലോലുപ്പായനാ ലോലുപ്പായിതത്തം പുച്ഛഞ്ജികതാ [പുഞ്ചികതാ (സ്യാ.) പുച്ഛികതാ (സീ.)] സാധുകമ്യതാ അധമ്മരാഗോ വിസമലോഭോ നികന്തി നികാമനാ പത്ഥനാ പിഹനാ സമ്പത്ഥനാ കാമതണ്ഹാ ഭവതണ്ഹാ വിഭവതണ്ഹാ രൂപതണ്ഹാ അരൂപതണ്ഹാ നിരോധതണ്ഹാ രൂപതണ്ഹാ സദ്ദതണ്ഹാ ഗന്ധതണ്ഹാ രസതണ്ഹാ ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ധമ്മതണ്ഹാ ഓഘോ യോഗോ ഗന്ഥോ ഉപാദാനം ആവരണം നീവരണം ഛാദനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ അനുസയോ പരിയുട്ഠാനം ലതാ വേവിച്ഛം ദുക്ഖമൂലം ദുക്ഖനിദാനം ദുക്ഖപ്പഭവോ മാരപാസോ മാരബളിസം മാരവിസയോ തണ്ഹാനദീ തണ്ഹാജാലം തണ്ഹാഗദ്ദുലം തണ്ഹാസമുദ്ദോ അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ലോഭോ.

൧൦൬൬. തത്ഥ കതമോ ദോസോ? അനത്ഥം മേ അചരീതി ആഘാതോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരതീതി ആഘാതോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, പിയസ്സ മേ മനാപസ്സ അനത്ഥം അചരി…പേ… അനത്ഥം ചരതി…പേ… അനത്ഥം ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, അപ്പിയസ്സ മേ അമനാപസ്സ അത്ഥം അചരി…പേ… അത്ഥം ചരതി…പേ… അത്ഥം ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, അട്ഠാനേ വാ പന ആഘാതോ ജായതി. യോ ഏവരൂപോ ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ പടിഘം പടിവിരോധോ കോപോ പകോപോ സമ്പകോപോ ദോസോ പദോസോ സമ്പദോസോ ചിത്തസ്സ ബ്യാപത്തി മനോപദോസോ കോധോ കുജ്ഝനാ കുജ്ഝിതത്തം ദോസോ ദുസ്സനാ ദുസ്സിതത്തം ബ്യാപത്തി ബ്യാപജ്ജനാ ബ്യാപജ്ജിതത്തം വിരോധോ പടിവിരോധോ ചണ്ഡിക്കം അസുരോപോ അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ – അയം വുച്ചതി ദോസോ.

൧൦൬൭. തത്ഥ കതമോ മോഹോ? ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്തേ അഞ്ഞാണം, അപരന്തേ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്താപരന്തേ അഞ്ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു അഞ്ഞാണം, യം ഏവരൂപം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം അനഭിസമയോ അനനുബോധോ അസമ്ബോധോ അപ്പടിവേധോ അസംഗാഹനാ അപരിയോഗാഹനാ അസമപേക്ഖനാ അപച്ചവേക്ഖണാ അപച്ചക്ഖകമ്മം ദുമ്മേജ്ഝം ബാല്യം അസമ്പജഞ്ഞം മോഹോ പമോഹോ സമ്മോഹോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി മോഹോ.

ഇമേ തയോ അകുസലഹേതൂ.

൧൦൬൮. തത്ഥ കതമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ? കുസലാനം വാ ധമ്മാനം വിപാകതോ കിരിയാബ്യാകതേസു വാ ധമ്മേസു അലോഭോ അദോസോ അമോഹോ – ഇമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ.

൧൦൬൯. തത്ഥ കതമേ നവ കാമാവചരഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അകുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ – ഇമേ നവ കാമാവചരഹേതൂ.

൧൦൭൦. തത്ഥ കതമേ ഛ രൂപാവചരഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ – ഇമേ ഛ രൂപാവചരഹേതൂ.

൧൦൭൧. തത്ഥ കതമേ ഛ അരൂപാവചരഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ – ഇമേ ഛ അരൂപാവചരഹേതൂ.

൧൦൭൨. തത്ഥ കതമേ ഛ അപരിയാപന്നഹേതൂ? തയോ കുസലഹേതൂ, തയോ അബ്യാകതഹേതൂ – ഇമേ ഛ അപരിയാപന്നഹേതൂ.

൧൦൭൩. തത്ഥ കതമേ തയോ കുസലഹേതൂ? അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ.

൧൦൭൪. തത്ഥ കതമോ അലോഭോ? യോ അലോഭോ അലുബ്ഭനാ അലുബ്ഭിതത്തം അസാരാഗോ അസാരജ്ജനാ അസാരജ്ജിതത്തം അനഭിജ്ഝാ അലോഭോ കുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി അലോഭോ.

൧൦൭൫. തത്ഥ കതമോ അദോസോ? യോ അദോസോ അദുസ്സനാ അദുസ്സിതത്തം…പേ… അബ്യാപാദോ അബ്യാപജ്ജോ അദോസോ കുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി അദോസോ.

൧൦൭൬. തത്ഥ കതമോ അമോഹോ? ദുക്ഖേ ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം, പുബ്ബന്തേ ഞാണം, അപരന്തേ ഞാണം, പുബ്ബന്താപരന്തേ ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ഞാണം, യാ ഏവരൂപാ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ പവിചയോ ധമ്മവിചയോ സല്ലക്ഖണാ ഉപലക്ഖണാ പച്ചുപലക്ഖണാ പണ്ഡിച്ചം കോസല്ലം നേപുഞ്ഞം വേഭബ്യാ ചിന്താ ഉപപരിക്ഖാ ഭൂരീ മേധാ പരിണായികാ വിപസ്സനാ സമ്പജഞ്ഞം പതോദോ പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം പഞ്ഞാസത്ഥം പഞ്ഞാപാസാദോ പഞ്ഞാആലോകോ പഞ്ഞാഓഭാസോ പഞ്ഞാപജ്ജോതോ പഞ്ഞാരതനം അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി അമോഹോ.

ഇമേ തയോ കുസലഹേതൂ.

൧൦൭൭. തത്ഥ കതമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ? കുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകതോ അലോഭോ അദോസോ അമോഹോ – ഇമേ തയോ അബ്യാകതഹേതൂ. ഇമേ ഛ അപരിയാപന്നഹേതൂ – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ.

൧൦൭൮. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ? തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ, അവസേസാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ; വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ.

൧൦൭൯. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സഹേതുകാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ.

൧൦൮൦. കതമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ അഹേതുകാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അഹേതുകാ.

൧൦൮൧. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സമ്പയുത്താ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ.

൧൦൮൨. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ വിപ്പയുത്താ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ.

൧൦൮൩. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച? ലോഭോ മോഹേന ഹേതു ചേവ സഹേതുകോ ച, മോഹോ ലോഭേന ഹേതു ചേവ സഹേതുകോ ച, ദോസോ മോഹേന ഹേതു ചേവ സഹേതുകോ ച, മോഹോ ദോസേന ഹേതു ചേവ സഹേതുകോ ച; അലോഭോ അദോസോ അമോഹോ, തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച.

൧൦൮൪. കതമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സഹേതുകാ തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ, വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ.

൧൦൮൫. കതമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച? ലോഭോ മോഹേന ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തോ ച, മോഹോ ലോഭേന ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തോ ച, ദോസോ മോഹേന ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തോ ച, മോഹോ ദോസേന ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തോ ച; അലോഭോ അദോസോ അമോഹോ, തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച.

൧൦൮൬. കതമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സമ്പയുത്താ തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ, വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ.

൧൦൮൭. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ.

൧൦൮൮. കതമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ.

ചൂളന്തരദുകം

൧൦൮൯. കതമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ? പഞ്ചക്ഖന്ധാ – രൂപക്ഖന്ധോ, വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ.

൧൦൯൦. കതമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ? അസങ്ഖതാ ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ.

൧൦൯൧. കതമേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ? യേവ തേ ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ, തേവ തേ ധമ്മാ സങ്ഖതാ.

൧൦൯൨. കതമേ ധമ്മാ അസങ്ഖതാ? യോ ഏവ സോ ധമ്മോ അപ്പച്ചയോ, സോ ഏവ സോ ധമ്മോ അസങ്ഖതോ.

൧൦൯൩. കതമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ? രൂപായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സനിദസ്സനാ.

൧൦൯൪. കതമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം, വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അനിദസ്സനാ.

൧൦൯൫. കതമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ? ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം – ഇമേ ധമ്മാ സപ്പടിഘാ.

൧൦൯൬. കതമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ? വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, യഞ്ച രൂപം അനിദസ്സനം അപ്പടിഘം ധമ്മായതനപരിയാപന്നം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അപ്പടിഘാ.

൧൦൯൭. കതമേ ധമ്മാ രൂപിനോ? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ രൂപം – ഇമേ ധമ്മാ രൂപിനോ.

൧൦൯൮. കതമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ? വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അരൂപിനോ.

൧൦൯൯. കതമേ ധമ്മാ ലോകിയാ? സാസവാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ലോകിയാ.

൧൧൦൦. കതമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ലോകുത്തരാ.

൧൧൦൧. കതമേ ധമ്മാ കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ? യേ തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ. യേ തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ; യേ വാ പന തേ ധമ്മാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ, ന തേ ധമ്മാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ. ഇമേ ധമ്മാ കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

ആസവഗോച്ഛകം

൧൧൦൨. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ? ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ.

൧൧൦൩. തത്ഥ കതമോ കാമാസവോ? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമതണ്ഹാ കാമസിനേഹോ കാമപരിളാഹോ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം – അയം വുച്ചതി കാമാസവോ.

൧൧൦൪. തത്ഥ കതമോ ഭവാസവോ? യോ ഭവേസു ഭവഛന്ദോ [ഭവച്ഛന്ദോ (സീ. സ്യാ.)] ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവതണ്ഹാ ഭവസിനേഹോ ഭവപരിളാഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവജ്ഝോസാനം – അയം വുച്ചതി ഭവാസവോ.

൧൧൦൫. തത്ഥ കതമോ ദിട്ഠാസവോ? സസ്സതോ ലോകോതി വാ, അസസ്സതോ ലോകോതി വാ, അന്തവാ ലോകോതി വാ, അനന്തവാ ലോകോതി വാ, തം ജീവം തം സരീരന്തി വാ, അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി വാ, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ; യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം ഗാഹോ പടിഗ്ഗാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – അയം വുച്ചതി ദിട്ഠാസവോ. സബ്ബാപി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠാസവോ.

൧൧൦൬. തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാസവോ? ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്തേ അഞ്ഞാണം, അപരന്തേ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്താപരന്തേ അഞ്ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു അഞ്ഞാണംः യം ഏവരൂപം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം അനഭിസമയോ അനനുബോധോ അസമ്ബോധോ അപ്പടിവേധോ അസംഗാഹനാ അപരിയോഗാഹനാ അസമപേക്ഖനാ അപച്ചവേക്ഖണാ അപച്ചക്ഖകമ്മം ദുമ്മേജ്ഝം ബാല്യം അസമ്പജഞ്ഞം മോഹോ പമോഹോ സമ്മോഹോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി അവിജ്ജാസവോ.

ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ.

൧൧൦൭. കതമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ? തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ അവസേസാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, അപരിയാപന്നാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ നോ ആസവാ.

൧൧൦൮. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ? കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ.

൧൧൦൯. കതമേ ധമ്മാ അനാസവാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ അനാസവാ.

൧൧൧൦. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സമ്പയുത്താ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ.

൧൧൧൧. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ വിപ്പയുത്താ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ; സബ്ബഞ്ച രൂപം, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ.

൧൧൧൨. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച? തേയേവ ആസവാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ച.

൧൧൧൩. കതമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സാസവാ, തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ അവസേസാ സാസവാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ; രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ.

൧൧൧൪. കതമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച? കാമാസവോ അവിജ്ജാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച, അവിജ്ജാസവോ കാമാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച, ഭവാസവോ അവിജ്ജാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച, അവിജ്ജാസവോ ഭവാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച, ദിട്ഠാസവോ അവിജ്ജാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച, അവിജ്ജാസവോ ദിട്ഠാസവേന ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തോ ച – ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച.

൧൧൧൫. കതമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ സമ്പയുത്താ, തേ ധമ്മേ ഠപേത്വാ വേദനാക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ.

൧൧൧൬. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ? തേഹി ധമ്മേഹി യേ ധമ്മാ വിപ്പയുത്താ സാസവാ കുസലാകുസലാബ്യാകതാ ധമ്മാ കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ, അരൂപാവചരാ, രൂപക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ സാസവാ.

൧൧൧൭. കതമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച, മഗ്ഗഫലാനി ച, അസങ്ഖതാ ച ധാതു – ഇമേ ധമ്മാ ആസവവിപ്പയുത്താ അനാസവാ.

നിക്ഖേപകണ്ഡേ പഠമഭാണവാരോ.

സംയോജനഗോച്ഛകം

൧൧൧൮. കതമേ ധമ്മാ സംയോജനാ? ദസ സംയോജനാനി – കാമരാഗസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, സീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനം, ഭവരാഗസംയോജനം, ഇസ്സാസംയോജനം, മച്ഛരിയസംയോജനം, അവിജ്ജാസംയോജനം.

൧൧൧൯. തത്ഥ കതമം കാമരാഗസംയോജനം? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമതണ്ഹാ കാമസിനേഹോ കാമപരിളാഹോ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം – ഇദം വുച്ചതി കാമരാഗസംയോജനം.

൧൧൨൦. തത്ഥ കതമം പടിഘസംയോജനം? അനത്ഥം മേ അചരീതി ആഘാതോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരതീതി ആഘാതോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, പിയസ്സ മേ മനാപസ്സ അനത്ഥം അചരി…പേ… അനത്ഥം ചരതി…പേ… അനത്ഥം ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, അപ്പിയസ്സ മേ അമനാപസ്സ അത്ഥം അചരി…പേ… അത്ഥം ചരതി…പേ… അത്ഥം ചരിസ്സതീതി ആഘാതോ ജായതി, അട്ഠാനേ വാ പന ആഘാതോ ജായതി. യോ ഏവരൂപോ ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ പടിഘം പടിവിരോധോ കോപോ പകോപോ സമ്പകോപോ ദോസോ പദോസോ സമ്പദോസോ ചിത്തസ്സ ബ്യാപത്തി മനോപദോസോ കോധോ കുജ്ഝനാ കുജ്ഝിതത്തം ദോസോ ദുസ്സനാ ദുസ്സിതത്തം ബ്യാപത്തി ബ്യാപജ്ജനാ ബ്യാപജ്ജിതത്തം വിരോധോ പടിവിരോധോ ചണ്ഡിക്കം അസുരോപോ അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ – ഇദം വുച്ചതി പടിഘസംയോജനം.

൧൧൨൧. തത്ഥ കതമം മാനസംയോജനം? സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ, സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ, ഹീനോഹമസ്മീതി മാനോ. യോ ഏവരൂപോ മാനോ മഞ്ഞനാ മഞ്ഞിതത്തം ഉന്നതി ഉന്നമോ [ഉണ്ണതി ഉണ്ണാമോ (സ്യാ.)] ധജോ സമ്പഗ്ഗാഹോ കേതുകമ്യതാ ചിത്തസ്സ – ഇദം വുച്ചതി മാനസംയോജനം.