൬. അസുഭകമ്മട്ഠാനനിദ്ദേസവണ്ണനാ

ഉദ്ധുമാതകാദിപദത്ഥവണ്ണനാ

൧൦൨. ‘‘അവിഞ്ഞാണകാസുഭേസൂ’’തി ഇദം ഉദ്ധുമാതകാദീനം സഭാവദസ്സനവസേന വുത്തം. തസ്മാ ഭൂതകഥനമത്തം ദട്ഠബ്ബം, ന സവിഞ്ഞാണകഅസുഭസ്സ അകമ്മട്ഠാനഭാവതോ. തഥാ ഹി വക്ഖതി ‘‘ന കേവലം മതസരീര’’ന്തിആദി (വിസുദ്ധി. ൧.൧൨൨). ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാതി ജീവിതക്ഖയതോ ഉപരി മരണതോ പരം. സമുഗ്ഗതേനാതി ഉട്ഠിതേന. ഉദ്ധുമാതത്താതി ഉദ്ധം ഉദ്ധം ധുമാതത്താ സൂനത്താ. ഉദ്ധുമാതമേവ ഉദ്ധുമാതകന്തി ക-കാരേന പദവഡ്ഢനമാഹ അനത്ഥന്തരതോ യഥാ ‘‘പീതകം ലോഹിതക’’ന്തി. പടിക്കൂലത്താതി ജിഗുച്ഛനീയത്താ. കുച്ഛിതം ഉദ്ധുമാതം ഉദ്ധുമാതകന്തി കുച്ഛനത്ഥേ വാ അയം ക-കാരോതി ദസ്സേതും വുത്തം യഥാ ‘‘പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതീ’’തി (മഹാവ. ൨൮൫; പരി. ൩൨൫; ദീ. നി. ൨.൧൪൯; അ. നി. ൫.൨൧൩). തഥാരൂപസ്സാതി ‘‘ഭസ്താ വിയ വായുനാ’’തിആദിനാ യഥാരൂപം വുത്തം, തഥാരൂപസ്സ.

സേതരത്തേഹി പരിഭിന്നം വിമിസ്സിതം നീലം വിനീലം, പുരിമവണ്ണവിപരിണാമഭൂതം വാ നീലം വിനീലം.

പരിഭിന്നട്ഠാനേസു കാകകങ്കാദീഹി. വിസ്സന്ദമാനപുബ്ബന്തി വിസ്സവന്തപുബ്ബം, തഹം തഹം പഗ്ഘരന്തപുബ്ബന്തി അത്ഥോ.

അപധാരിതന്തി വിവടം ഉഗ്ഘാടിതം. ഖിത്തന്തി ഛഡ്ഡിതം, സോണസിങ്ഗാലാദീഹി വിസും കത്വാ ഖാദനേന സരീരസങ്ഘാതതോ ലുഞ്ചിത്വാ തഹം തഹം ഛഡ്ഡിതം. വിവിധം ഖിത്തന്തി വിക്ഖിത്തം.

പുരിമനയേനാതി ‘‘വിവിധം ഖിത്ത’’ന്തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേന. സത്ഥേന ഹനിത്വാതി വേരീഹി ഖഗ്ഗകരവാലാദിനാ സത്ഥേന പഹരിത്വാ. വുത്തനയേനാതി ‘‘അഞ്ഞേന ഹത്ഥ’’ന്തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേന.

അബ്ഭന്തരതോ നിക്ഖമന്തേഹി കിമീഹി പഗ്ഘരന്തകിമികുലം പുളവകന്തി ആഹ ‘‘കിമിപരിപുണ്ണസ്സാ’’തി.

ഉദ്ധുമാതകാദീനി ആമകസുസാനാദീസു ഛഡ്ഡിതാസുഭാനി. നിസ്സായാതി പടിച്ച താനിപി ആരബ്ഭ. നിമിത്താനന്തി ഉഗ്ഗഹപടിഭാഗനിമിത്താനം. ഏതാനേവ ഉദ്ധുമാതകാദീനേവ നാമാനി.

ഉദ്ധുമാതകകമ്മട്ഠാനവണ്ണനാ

൧൦൩. ഭാവേതുകാമേനാതി ഉപ്പാദേതുകാമേന. തേനാതി ആചരിയേന. അസ്സാതി യോഗിനോ. അസുഭനിമിത്തത്ഥായാതി അസുഭനിമിത്തസ്സ ഉഗ്ഗണ്ഹനത്ഥായ, അസുഭേ വാ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തസ്സ അത്ഥായ. ഗമനവിധാനന്തി ഗമനവിധി. യേന വിധിനാ ഗന്തബ്ബം, സോ വിധി. ഉഗ്ഗഹനിമിത്തസ്സ ഉപ്പന്നകാലതോ പട്ഠായ പഥവീകസിണേ വുത്തം പടിപജ്ജനവിധിം സന്ധായാഹ ‘‘അപ്പനാവിധാനപരിയോസാന’’ന്തി.

൧൦൪. താവദേവാതി സുതക്ഖണേയേവ. അതിത്ഥേന പുണ്ണനദീആദിം പക്ഖന്ദന്തേന വിയ അനുപവിസന്തേന വിയ. കേദാരകോടിയാതി കേദാരമരിയാദായ. വിസഭാഗരൂപന്തി ഖേത്തരക്ഖികാദിവിസഭാഗവത്ഥുരൂപം. സരീരന്തി ഉദ്ധുമാതകകളേവരം. അധുനാമതന്തി അചിരമതം ഉദ്ധുമാതകഭാവം അപ്പത്തം. തക്കയതീതി സമ്ഭാവേതി ഭാരിയം കത്വാ ന മഞ്ഞതി.

൧൦൫. രൂപസദ്ദാദീതി ഏത്ഥ അമനുസ്സാനം രൂപേഹി, സീഹബ്യഗ്ഘാദീനം സദ്ദാദീഹി, അമനുസ്സാനമ്പി വാ രൂപസദ്ദാദീഹി. തഥാ സീഹബ്യഗ്ഘാദീനന്തി യഥാരഹം യോജേതബ്ബം. അനിട്ഠാരമ്മണാഭിഭൂതസ്സാതി ഭേരവാദിഭാവേന അനിട്ഠേഹി ആരമ്മണേഹി അഭിഭൂതസ്സ അജ്ഝോത്ഥടസ്സ. ന പടിസണ്ഠാതീതി വിദാഹവസേന ആസയേ ന തിട്ഠതി, ഉച്ഛഡ്ഡേതബ്ബം ഹോതീതി അത്ഥോ. അഞ്ഞോതി അമനുസ്സാദീനം വസേന വാ അഞ്ഞഥാ വാ വുത്തപ്പകാരതോ അഞ്ഞോ ആബാധോ ഹോതി. സോതി സങ്ഘത്ഥേരോ, അഭിഞ്ഞാതഭിക്ഖു വാ. യസ്സാനേന ആരോചിതം, സോ. കതകമ്മാതി കതഥേയ്യകമ്മാ. അകതകമ്മാതി ഥേയ്യകമ്മം കാതുകാമാ. കതകമ്മാ പന ഇധാധിപ്പേതാ. തസ്മാ തേതി കതകമ്മാ ചോരാ. സഹ ഓഡ്ഢേനാതി സഹോഡ്ഢം, ഥേനേത്വാ ഗഹിയമാനഭണ്ഡേന സദ്ധിന്തി അത്ഥോ. യജമാനോതി യഞ്ഞം യജന്തോ യഞ്ഞസാമികോ. ‘‘അദ്ധാ ഇമായ പടിപത്തിയാ ജരാമരണതോ മുച്ചിസ്സാമീ’’തി പീതിസോമനസ്സം ഉപ്പാദേത്വാ.

ഏവം ഗമനവിധാനം ഏകദേസേന വത്വാ ഇദാനി അട്ഠകഥാസു ആഗതനയേന തം ദസ്സേതും ‘‘അട്ഠകഥാസു വുത്തേന വിധിനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉഗ്ഗണ്ഹന്തോതി ഉഗ്ഗണ്ഹനഹേതു. ഏകോതി അയം ഏക-സദ്ദോ അസഹായത്ഥോ, ന അഞ്ഞാദിഅത്ഥോതി ‘‘അദുതിയോ’’തി വുത്തം. യഥാ വണ്ണാദിതോ വവത്ഥാനം ഏകംസതോ സമുദിതമേവ ഇച്ഛിതബ്ബം സബ്ബത്ഥകഭാവതോ, ന തഥാ സന്ധിആദിതോതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘വണ്ണതോപീ’’തിആദിനാ ഛസു ഠാനേസു സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ പി-സദ്ദോ ഗഹിതോ. പുന ഏകോ അദുതിയോതിആദി ഗഹിതനിമിത്തസ്സ യോഗിനോ നിവത്തിത്വാ വസനട്ഠാനഗമനം സന്ധായ വുത്തം. തബ്ഭാഗിയഞ്ഞേവാതി തപ്പക്ഖിയംയേവ അസുഭനിമിത്തമനസികാരസഹിതമേവ. ആസനം പഞ്ഞപേതീതി നിസജ്ജം കപ്പേതി. യം പന ‘‘അസുഭനിമിത്തദിസാഭിമുഖേ ഭൂമിപ്പദേസേ’’തി (വിസുദ്ധി. ൧.൧൧൩) വക്ഖതി, തമ്പി ഇമമേവത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. ന ഹി കേവലേന ദിസാഭിമുഖഭാവേന കിഞ്ചി ഇജ്ഝതി.

സമന്താ നിമിത്തുപലക്ഖണാതി ഉദ്ധുമാതകസ്സ സമന്താ പാസാണാദിനിമിത്തസല്ലക്ഖണാ. അസമ്മോഹത്ഥാതി ഉഗ്ഗഹനിമിത്തേ ഉപട്ഠിതേ ഉപ്പജ്ജനകസമ്മോഹവിഗമത്ഥാ. ഏകാദസവിധേനാതി വണ്ണാദിവസേന ഏകാദസവിധേന. ഉപനിബന്ധനത്ഥോതി അസുഭാരമ്മണേ ചിത്തം ഉപനേത്വാ നിബന്ധനത്ഥോ. വീഥിസമ്പടിപാദനത്ഥാതി കമ്മട്ഠാനവീഥിയാ സമ്മദേവ പടിപാദനത്ഥാ. പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു അധിഗതം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

൧൦൬. തസ്മാതി യസ്മാ അസുഭനിമിത്തസ്സ ഉഗ്ഗണ്ഹനം അരിയമഗ്ഗപദട്ഠാനസ്സ പഠമജ്ഝാനസ്സ അധിഗമുപായോ, യസ്മാ വാ ‘‘അസുഭനിമിത്തം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തോ ഏകോ അദുതിയോ ഗച്ഛതീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ. ചിത്തസഞ്ഞത്തത്ഥായാതി സരീരസഭാവസല്ലക്ഖണേന, സംവേഗജനനേന ച അത്തനോ ചിത്തസ്സ സഞ്ഞത്തിഅത്ഥം സഞ്ഞാപനത്ഥം. ‘‘ചിത്തസഞ്ഞതത്ഥായാ’’തി വാ പാഠോ, കിലേസവസേന അസംയതസ്സ ചിത്തസ്സ സംയമനത്ഥം ദമനത്ഥം, ന കമ്മട്ഠാനത്ഥന്തി അത്ഥോ. കമ്മട്ഠാനസീസേനാതി കമ്മട്ഠാനേന സീസഭൂതേന, തം ഉത്തമങ്ഗം പധാനം കാരണം കത്വാ. മൂലകമ്മട്ഠാനന്തി പകതിയാ അത്തനാ കാലേന കാലം പരിഹരിയമാനം ബുദ്ധാനുസ്സതിആദിസബ്ബത്ഥകകമ്മട്ഠാനം. ‘‘കമ്മട്ഠാനസീസേന ഗച്ഛാമീ’’തി തം അവിസ്സജ്ജേത്വാ. തേനാഹ ‘‘തം മനസികരോന്തേനേവാ’’തി. സൂപട്ഠിതഭാവസമ്പാദനേനാതി മൂലകമ്മട്ഠാനേ സുട്ഠു ഉപട്ഠിതഭാവസ്സ സമ്പാദനേന. ഏവം ഹി സതി അസമ്മുട്ഠാ നാമ ഹോതി. ബഹിദ്ധാ പുഥുത്താരമ്മണേ അപ്പവത്തിത്വാ കമ്മട്ഠാനേയേവ പവത്തമാനം മാനസം അബഹിഗതം നാമ. തഥാഭൂതേന ചാനേന രൂപിന്ദ്രിയാനി അപ്പവത്തകിച്ചാനി കതാനി ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘മനച്ഛട്ഠാനം…പേ… ഗന്തബ്ബ’’ന്തി.

ദ്വാരം സല്ലക്ഖേതബ്ബന്തി വിഹാരേ പുരത്ഥിമാദീസു ദിസാസു അസുകദിസായ ഇദം ദ്വാരം, തതോ ഏവ തായ ദിസായ സല്ലക്ഖിതേന അസുകദ്വാരേന നിക്ഖന്തോമ്ഹീതി ദ്വാരം ഉപധാരേതബ്ബം. തതോതി ദ്വാരസല്ലക്ഖണതോ പച്ഛാ. യേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛതി സയം. നിമിത്തട്ഠാനന്തി അസുഭനിമിത്തസ്സ ഗണ്ഹനട്ഠാനം. ആഹാരം ഛഡ്ഡാപേയ്യാതി വമനം കാരാപേയ്യ. കണ്ടകട്ഠാനന്തി കണ്ടകവന്തം ഠാനം.

൧൦൭. ദിസാ വവത്ഥപേതബ്ബാതി സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിവരിതും ‘‘ഏകസ്മിം ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഖായതീതി ഉപട്ഠാതി. കമ്മനിയന്തി ഭാവനായ കമ്മക്ഖമം. ഉബ്ബാള്ഹസ്സാതി ബാധിതസ്സ. വിധാവതീതി നാനാരമ്മണേ വിസരതി. ഉക്കമ്മാതി ഉജുകം അനുവാതതോ അപക്കമ്മ. മതകളേവരം പുഥുജ്ജനസ്സ യേഭുയ്യേന ഭയതോ ഉപട്ഠാതീതി ആഹ ‘‘അച്ചാസന്നേ ഭയമുപ്പജ്ജതീ’’തി. അനുപാദന്തി പാദസമീപം. യത്ഥ ഠിതസ്സ സുഖേന ഓലോകേതും സക്കാ, തം ഓലോകേന്തസ്സ ഫാസുകട്ഠാനം.

൧൦൮. സമന്താതി സമന്തതോ. പുന സമന്താതി സാമന്താ സമീപേ. കച്ഛകോതി കാളകച്ഛകോ, ‘‘പിലക്ഖോ’’തിപി വദന്തി. കപീതനോതി പിപ്പലിരുക്ഖോ. സിന്ദീതി ഖുദ്ദകഖജ്ജുരീ. കരമന്ദാദയോ പാകടാ ഏവ. സാമാതി സാമലതാ. കാളവല്ലീതി കാളവണ്ണാ അപത്തികാ ഏകാ ലതാജാതി. പൂതിലതാതി ജീവനവല്ലി, യാ ‘‘ഗലോചീ’’തി വുച്ചതി.

൧൦൯. തം നിമിത്തകരണാദി ഇധേവ യഥാവുത്തേ പാസാണാദിനിമിത്തകരണേ ഏവ അന്തോഗധം പരിയാപന്നം. സനിമിത്തം കരോതീതി സഹ നിമിത്തം കരോതി, അസുഭം പാസാണാദിനിമിത്തേന സഹ കരോതി വവത്ഥപേതി. അഥ വാ അസുഭനിമിത്തം, പാസാണാദിനിമിത്തഞ്ച സഹ ഏകജ്ഝം കരോന്തോ വവത്ഥപേന്തോ ‘‘സനിമിത്തം കരോതീ’’തി വുത്തോ. സമാനകാലതാദീപകേന ഹി സഹ-സദ്ദേന അയം സമാസോ യഥാ ‘‘സചക്കം ദേഹീ’’തി. തയിദം നിമിത്തകരണം അപരാപരം സല്ലക്ഖണേന ഹോതി, ന ഏകവാരമേവാതി ആഹ ‘‘പുനപ്പുനം വവത്ഥപേന്തോ ഹി സനിമിത്തം കരോതീ’’തി. ദ്വേതി പാസാണാസുഭനിമിത്താനി. സമാസേത്വാ സങ്ഗഹേത്വാ ഏകജ്ഝം കത്വാ. സാരമ്മണന്തി അസുഭാരമ്മണേന സദ്ധിം പാസാണാദിം സമാനാരമ്മണം കരോതി, സഹ വാ ആരമ്മണം കരോതി, ഏകാരമ്മണം വിയ ഉഭയം ആരമ്മണം കരോതി, ഏകജ്ഝം വിയ ച അപരാപരം സല്ലക്ഖേന്തോ പാസാണാദിം, അസുഭനിമിത്തഞ്ചാതി ദ്വയം ആരമ്മണം കരോതീതി അത്ഥോ.

അത്തനിയോതി സകോ. വണിതന്തി സൂനം. സഭാവേന സരസേനാതി ഉദ്ധുമാതകഭാവസങ്ഖാതേന അത്തനോ ലക്ഖണേന, പരേസം ജിഗുച്ഛുപ്പാദനസങ്ഖാതേന അത്തനോ കിച്ചേന ച, സഭാവോ ഏവ വാ തഥാ നിപ്ഫജ്ജനതോ ‘‘രസോ’’തി വുത്തോ.

൧൧൦. ഛബ്ബിധേന നിമിത്തം ഗഹേതബ്ബന്തി വണ്ണാദിനാ ഛപ്പകാരേന താവ ഉദ്ധുമാതകഅസുഭനിമിത്തം ഗഹേതബ്ബം. കേചി ‘‘കളേവരസ്സ ദീഘരസ്സാദിപ്പമാണേന സദ്ധിം സത്തവിധേനാ’’തി വദന്തി, തം അട്ഠകഥായം നത്ഥി. ലിങ്ഗതോതി ഏത്ഥ ലിങ്ഗം നാമ വയോ ലിങ്ഗം, ന ഥനമസ്സുആദി ഇത്ഥിപുരിസലിങ്ഗന്തി ദസ്സേന്തേന ‘‘ഇത്ഥിലിങ്ഗം വാ’’തിആദി വുത്തം. ഠിതസ്സ സത്തസ്സ ഇദം സരീരന്തി സമ്ബന്ധോ. ഉദ്ധുമാതകസണ്ഠാനവസേനേവ, ന പാകതികസണ്ഠാനവസേന. ഏതേന യദി തത്ഥ കോചി അനുദ്ധുമാതകഭാവപ്പത്തോ പദേസോ സിയാ, സോ ന ഗഹേതബ്ബോതി ദസ്സേതി. ഓളാരികാവയവവസേന ഇദം സണ്ഠാനവവത്ഥാനം, ന സുഖുമാവയവവസേനാതി സീസസണ്ഠാനാദികം നവവിധമേവ സണ്ഠാനം ഗഹിതം.

ഇമിസ്സാ ദിസായാതി ഇമിസ്സാ പുരത്ഥിമായ, ദക്ഖിണപച്ഛിമഉത്തരായ ദിസായ, അനുദിസായ വാ ഠിതോതി യോജനാ. ഇമസ്മിം നാമ ഓകാസേ ഹത്ഥാതി ഇമസ്മിം നാമ ഭൂമിപ്പദേസേ ഇമസ്സ കളേവരസ്സ ഹത്ഥാ ഠിതാതി വവത്ഥപേതബ്ബന്തി യോജനാ.

അധോ പാദതലേനാതിആദി നാഭിയാ ഹേട്ഠാ അധോ, തതോ ഉദ്ധം ഉപരീതി ഇമസ്സ വവത്ഥാനസ്സ വസേന വുത്തം. ഹത്ഥപരിച്ഛേദോ ഹേട്ഠാ അങ്ഗുലിഅഗ്ഗേന ഉപരി അംസകൂടസന്ധിനാ തിരിയം തചപരിയന്തേന ഗഹേതബ്ബോ. ഏസ നയോ പാദപരിച്ഛേദാദീസുപി. യത്തകം വാ പന ഠാനം ഗണ്ഹതീതി സചേ സബ്ബം സരീരം പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹേതും ന സക്കോതി, പദേസോ തസ്സ ഉദ്ധുമാതോ, സോ യത്തകം സരീരപ്പദേസം ഉദ്ധുമാതകവസേന ഞാണേന പരിഗ്ഗണ്ഹാതി, തത്തകമേവ യഥാപരിഗ്ഗഹിതമേവ. ഇദം ഈദിസന്തി ഇദം ഹത്ഥാദികം ഈദിസം ഏവമാകാരം. ഉദ്ധുമാതകന്തി യഥാസഭാവതോ പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബം. വിസഭാഗേ സരീരേ ആരമ്മണന്തി കമ്മട്ഠാനം പടിക്കൂലാകാരോ ന ഉപട്ഠാതി ന ഖായതി, സുഭതോ ഉപട്ഠഹേയ്യ. തേനാഹ ‘‘വിപ്ഫന്ദനസ്സേവ പച്ചയോ ഹോതീ’’തി, കിലേസപരിപ്ഫന്ദനസ്സേവ നിമിത്തം ഹോതീതി അത്ഥോ. ഉഗ്ഘാടിതാപീതി ഉദ്ധുമാതഭാവപ്പത്താപി, സബ്ബസോ കുഥിതസരീരാപീതി വാ അത്ഥോ. സ്വായമത്ഥോ പഠമപാരാജികേ (പാരാ. ൬൭ ആദയോ) വിനീതവത്ഥൂഹി ദീപേതബ്ബോ.

൧൧൧. ആസേവിതകമ്മട്ഠാനോതി അസുഭകമ്മട്ഠാനേ കതപരിചയോ. സോസാനികങ്ഗാദീനം വസേന പരിഹതധുതങ്ഗോ. ചതുധാതുവവത്ഥാനവസേന പരിമദ്ദിതമഹാഭൂതോ. സലക്ഖണതോ ഞാണേന പരിഗ്ഗഹിതസങ്ഖാരോ. പച്ചയപരിഗ്ഗഹവസേന വവത്ഥാപിതനാമരൂപോ. സലക്ഖണാരമ്മണികവിപസ്സനായ ഉക്കംസനേന സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാബലേന ഉഗ്ഘാടിതസത്തസഞ്ഞോ. വിപസ്സനായ പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധിസമ്പാപനേന കതസമണധമ്മോ. തതോ ഏവ സബ്ബസോ കുസലവാസനായ, കുസലഭാവനായ ച പൂരണേന വാസിതവാസനോ ഭാവിതഭാവനോ. വിവട്ടൂപനിസ്സയകുസലബീജേന സബീജോ. ഞാണസ്സ പരിപക്കഭാവേന ഞാണുത്തരോ. യഥാവുത്തായ പടിപത്തിയാ കിലേസാനം തനുകരണേന അപ്പകിലേസോ. ഓലോകിതോലോകിതട്ഠാനേയേവാതി ഉദ്ധുമാതകാദിഅസുഭസ്സ യത്ഥ യത്ഥ ഓലോകിതോലോകിതട്ഠാനേ ഏവ, താദിസസ്സ കാലവിസേസോ, അസുഭസ്സ പദേസവിസേസോ വാ അപേക്ഖിതബ്ബോ നത്ഥീതി അത്ഥോ. നോ ചേ ഏവം ഉപട്ഠാതീതി ഏവം യഥാവുത്തപുരിസവിസേസസ്സ വിയ പടിഭാഗനിമിത്തം നോ ചേ ഉപട്ഠാതി. ഏവം ഛബ്ബിധേനാതി ഏവം വുത്താകാരേന വണ്ണാദിവസേന ഛബ്ബിധേന. പുനപീതി പി-സദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. തേന നിമിത്തഗ്ഗഹണവിധിം സമ്പിണ്ഡേതി, ന പഞ്ചവിധതം. ഛബ്ബിധേന ഹി പുബ്ബേ നിമിത്തഗ്ഗഹണം വിഹിതം.

൧൧൨. അസീതിസതസന്ധിതോതി സബ്ബേപി സന്ധയോ തദാപി അത്ഥേവാതി ദസ്സനത്ഥം വത്വാ ഉദ്ധുമാതഭാവേന യേഭുയ്യേന ന പഞ്ഞായന്തി. യേ പന പഞ്ഞായന്തി, തേ വവത്ഥപേതബ്ബാതി ദസ്സേതും ‘‘ഉദ്ധുമാതകേ പനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തയോ ദക്ഖിണഹത്ഥസന്ധീതി അംസകപ്പരമണിബന്ധാനം വസേന തയോ ദക്ഖിണഹത്ഥസന്ധയോ. തഥാ വാമഹത്ഥസന്ധയോ. കടിജണ്ണുഗോപ്ഫകാനം വസേന തയോ ദക്ഖിണപാദസന്ധയോ. തഥാ വാമപാദസന്ധയോ. ഏകോ കടിസന്ധീതി കടിയാ സദ്ധിം പിട്ഠികണ്ടകസന്ധിം സന്ധായ വദതി. ഹത്ഥന്തരന്തി ദക്ഖിണഹത്ഥദക്ഖിണപസ്സാനം, വാമഹത്ഥവാമപസ്സാനഞ്ച അന്തരം വിവരം. പാദന്തരന്തി ഉഭിന്നം പാദാനം വേമജ്ഝം. ഉദരന്തരന്തി നാഭിട്ഠാനസഞ്ഞിതം കുച്ഛിവേമജ്ഝം, ഉദരസ്സ വാ അബ്ഭന്തരം. കണ്ണന്തരന്തി കണ്ണഛിദ്ദം. ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ, തേന നാസച്ഛിദ്ദാദീനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. അക്ഖീനം, മുഖസ്സ ച വസേനാപി വിവരം ലബ്ഭതേവാതി ദസ്സേതും ‘‘അക്ഖീനമ്പീ’’തിആദി വുത്തം. സമന്തതോതി ഏവം സന്ധിആദിതോ ഉദ്ധുമാതകം വവത്ഥപേന്തസ്സ ചേ നിമിത്തം ഉപതിട്ഠതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ, സമന്തതോ വവത്ഥപേതബ്ബന്തി വവത്ഥാപനവിധിം ദസ്സേതും ‘‘സകലസരീരേ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഞാണം ചാരേത്വാതി സബ്ബത്ഥകമേവ സരീരം ആവജ്ജേത്വാ തത്ഥ പടിക്കൂലാകാരസഹിതം ഉദ്ധുമാതകഭാവം ആരബ്ഭ നിരന്തരം ഭാവനാഞാണം പവത്തേത്വാ. യം ഠാനന്തി ഏവം പന ഞാണം ചാരേന്തസ്സ തസ്മിം സരീരേ യോ പദേസോ വിഭൂതോ ഹുത്വാ ഉദ്ധുമാതകാകാരേന വിഭൂതഭാവേന ഉപട്ഠാതി. ഉദരപരിയോസാനം ഉപരിമസരീരം.

വിനിച്ഛയകഥാവണ്ണനാ

൧൧൩. വിനിച്ഛയകഥാതി വിനിച്ഛയസഹിതാ അത്ഥവണ്ണനാ. യഥാവുത്തനിമിത്തഗ്ഗാഹവസേനാതി വണ്ണാദിതോ, സന്ധിആദിതോ ച വുത്തപ്പകാരഉദ്ധുമാതകനിമിത്തഗ്ഗഹണവസേന. സുട്ഠു നിമിത്തം ഗണ്ഹിതബ്ബന്തി യഥാ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം ഉപട്ഠഹതി, ഏവം സമ്മദേവ അസുഭനിമിത്തം ഗഹേതബ്ബം. ഇദാനി തമേവ നിമിത്തസ്സ സുട്ഠു ഗഹണാകാരം ഉപദിസന്തോ ‘‘സതിം സൂപട്ഠിതം കത്വാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഏവം പുനപ്പുനം കരോന്തേനാതി യഥാ ‘‘ഇമായ പടിപദായ ജരാമരണതോ മുച്ചിസ്സാമീ’’തി സഞ്ജാതാദരേന സതിസമ്പജഞ്ഞഞ്ച സുട്ഠു ഉപട്ഠപേത്വാ ഉദ്ധുമാതകഅസുഭം പഠമം ആവജ്ജിതം, ഏവം പുനപ്പുനം തത്ഥ ആവജ്ജനം കരോന്തേന. സാധുകം ഉപധാരേതബ്ബഞ്ചേവ വവത്ഥപേതബ്ബഞ്ചാതി സക്കച്ചം സതിയാ സല്ലക്ഖേതബ്ബഞ്ചേവ പഞ്ഞായ നിച്ഛേതബ്ബഞ്ച. സതി ഹി ‘‘ധാരണാ’’തി നിദ്ദിട്ഠാ, ധാരണഞ്ചേത്ഥ സല്ലക്ഖണം. പഞ്ഞാ ‘‘പവിചയോ’’തി (ധ. സ. ൧൬) നിദ്ദിട്ഠാ, പവിചയോ ചേത്ഥ നിച്ഛയോതി. അഥ വാ ഉപധാരേതബ്ബന്തി സതിപുബ്ബങ്ഗമായ പഞ്ഞായ ഉപലക്ഖേതബ്ബം. ന ഹി കദാചി സതിരഹിതാ പഞ്ഞാ അത്ഥി. വവത്ഥപേതബ്ബന്തി പഞ്ഞാപുബ്ബങ്ഗമായ സതിയാ നിച്ഛിനിതബ്ബം. പഞ്ഞാസഹിതാ ഏവ ഹി സതി ഇധാധിപ്പേതാ, ന തബ്ബിരഹിതാ. അദ്ധക്ഖിഅപങ്ഗാദിവസേനാപി ഓലോകനം അത്ഥീതി ‘‘ഉമ്മീലേത്വാ ഓലോകേത്വാ’’തി വുത്തം. തേന പരിബ്യത്തമേവ ഓലോകനം ദസ്സേതി. ഏവം പുനപ്പുനം കരോന്തസ്സാതി വുത്തപ്പകാരേന ചക്ഖും ഉമ്മീലേത്വാ ഓലോകനം, നിമ്മീലേത്വാ ആവജ്ജനഞ്ച അപരാപരം അനേകവാരം കരോന്തസ്സ. ഉഗ്ഗഹനിമിത്തന്തി ഉദ്ധുമാതകേ ഉഗ്ഗണ്ഹനനിമിത്തം. സുഗ്ഗഹിതന്തി സുട്ഠു ഗഹിതം. യഥാ ന വിനസ്സതി ന പമുട്ഠം ഹോതി, ഏവം ഗഹിതം. ഏകസദിസന്തി സമാനസദിസം. സമാനത്ഥോ ഹി അയം ഏക-സദ്ദോ, യഥാ ‘‘അരിയവിനയേതി വാ, സപ്പുരിസവിനയേതി വാ, ഏസേസേ ഏകേ ഏകട്ഠേ സമേ സമഭാഗേ തജ്ജാതേ തഞ്ഞേ വാ’’തി.

ആഗമനകാലേതി വിഹാരതോ സുസാനം ഉദ്ദിസ്സ ആഗമനകാലേ. വുത്തനയേനേവാതി അതിദേസവസേന ദീപിതമ്പി അത്ഥം ‘‘ഏകകേനാ’’തിആദിനാ സരൂപതോ ദസ്സേതി. തത്ഥ തദേവ കമ്മട്ഠാനന്തി ഉദ്ധുമാതകകമ്മട്ഠാനം. മൂലകമ്മട്ഠാനന്തി ഏകേ, തദയുത്തം. ഉപട്ഠിതനിമിത്തം ഹി കമ്മട്ഠാനം വിസ്സജ്ജേത്വാ കമ്മട്ഠാനന്തരമനസികാരോ രഞ്ഞോ രജ്ജം ഛഡ്ഡേത്വാ വിദേസഗമനം വിയാതി. ആഗതേനാതി അത്തനോ വസനട്ഠാനം ആഗതേന.

൧൧൪. അവേലായന്തി സഞ്ഝാവേലാദിഅയുത്തവേലായം. ബീഭച്ഛന്തി വിരൂപം. ഭേരവാരമ്മണന്തി വേതാളസദിസം ഭയാനകം വിസയം. വിക്ഖിത്തചിത്തോതി ഭീരുകപുരിസോ വിയ പിസാചാദിം ദിസ്വാ ചിത്തവിക്ഖേപം പത്തോ. ഉമ്മത്തകോ വിയാതി യക്ഖുമ്മത്തകോ വിയ ഏകച്ചോ ഹോതി. ഝാനവിബ്ഭന്തകോതി ഝാനതോ വിച്ചുതകോ സീലവിബ്ഭന്തകമന്തവിബ്ഭന്തകാ വിയ. സന്ഥമ്ഭേത്വാതി ഉപ്പന്നപരിത്താസവൂപസമനേന വിഗതകമ്പതായ നിച്ചലോ ഹുത്വാ. സതിം സൂപട്ഠിതന്തിആദി സന്ഥമ്ഭനസ്സ ഉപായദസ്സനം. മതസരീരം ഉട്ഠഹിത്വാ അനുബന്ധനകം നാമ നത്ഥി അസതി താദിസേ മന്തപ്പയോഗേ. സോപി ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവമപ്പത്തേ അവിനട്ഠരൂപേ ഏവ ഇജ്ഝതി, തഥാ ദേവതാധിഗ്ഗഹോ, ന ഏവരൂപേതി അധിപ്പായോ. സഞ്ഞജോതി ഭാവനാപരികപ്പസഞ്ഞായ ജാതോ. തതോ ഏവ സഞ്ഞാസമ്ഭവോ സഞ്ഞാമത്തസമുട്ഠാനോ. താസം വിനോദേത്വാതി നിമിത്തുപട്ഠാനനിമിത്തം ഉപ്പന്നചിത്തസന്താസം വുത്തപ്പകാരേന വിനോദേത്വാ വൂപസമേത്വാ. ‘‘ഇദാനി തവ പരിസ്സമോ സപ്ഫലോ ജാതോ’’തി ഹാസം പീതിം പമോദനം ഉപ്പാദേത്വാ. ചിത്തം സഞ്ചരാപേതബ്ബന്തി ഭാവനാചിത്തം പവത്തേതബ്ബം മനസികാതബ്ബം.

നിമിത്തഗ്ഗാഹന്തി നിമിത്തസ്സ ഉഗ്ഗണ്ഹനം, ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം. സമ്പാദേന്തോതി സാധേന്തോ നിപ്ഫാദേന്തോ. കമ്മട്ഠാനം ഉപനിബന്ധതീതി ഭാവനം യഥാവുത്തേ നിമിത്തേ ഉപനേന്തോ നിബന്ധതി. യോഗകമ്മം ഹി യോഗിനോ സുഖവിസേസാനം കാരണഭാവതോ ‘‘കമ്മട്ഠാന’’ന്തി അധിപ്പേതം, യോഗകമ്മസ്സ വാ പവത്തിട്ഠാനതായ യഥാഉപട്ഠിതനിമിത്തം കമ്മട്ഠാനം, തം ഭാവനാചിത്തേ ഉപനിബന്ധതി. തം പനസ്സ ഉപനിബന്ധനം സന്ധായ ചിത്തം സഞ്ചരാപേതബ്ബം. ഏവം ‘‘വിസേസമധിഗച്ഛതീ’’തി വുത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘തസ്സ ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തസ്സാതി യോഗിനോ, തസ്സ വാ ഉദ്ധുമാതകാസുഭസ്സ. മാനസം ചാരേന്തസ്സാതി ഭാവനാചിത്തം അപരാപരം പവത്തേന്തസ്സ, ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം പുനപ്പുനം മനസി കരോന്തസ്സാതി അത്ഥോ.

൧൧൫. ‘‘വീഥിസമ്പടിപാദനത്ഥാ’’തി പദസ്സ ‘‘കമ്മട്ഠാനവീഥിയാ സമ്പടിപാദനത്ഥാ’’തി അത്ഥം വത്വാ തം പന കമ്മട്ഠാനവീഥിം, തസ്സാ ച സമ്പടിപാദനവിധിം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കതിമീതി പക്ഖസ്സ കതമീ, കിം ദുതിയാ, തതിയാദീസു വാ അഞ്ഞതരാതി അത്ഥോ. തുണ്ഹീഭൂതേന ഗന്തും ന വട്ടതി പുച്ഛന്താനം ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥത്തപരിഹരണത്ഥം. അപ്പസന്നാനഞ്ഹി പസാദായ, പസന്നാനഞ്ച ഭിയ്യോഭാവായ സാസനസമ്പടിപത്തി. നസ്സതീതി ന ദിസ്സതി, ന ഉപട്ഠാതീതി അത്ഥോ. ‘‘ആഗന്തുകപടിസന്ഥാരോ കാതബ്ബോ’’തി ഇമിനാ ആഗന്തുകവത്തം ഏകദേസേന ദസ്സിതന്തി ‘‘അവസേസാനിപീ’’തി വത്വാ ആഗന്തുകവത്തം പരിപുണ്ണം ഗഹേതും പുന ആഗന്തുകഗ്ഗഹണം കതം. ഗമികവത്താദീനീതി ആദി-സദ്ദേന ആവാസികഅനുമോദനപിണ്ഡചാരികഅനുമോദനപിണ്ഡചാരികആരഞ്ഞികസേനാസനവച്ചകുടിവത്താദീനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. വത്തക്ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൩൫൬) ഹി ആഗതാനി മഹാവത്താനി ഇധ ‘‘ഖന്ധകവത്താനീ’’തി വുത്താനി. തജ്ജനീയകമ്മകതാദികാലേ പന പാരിവാസികാദികാലേ ച ചരിതബ്ബാനി ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ അസമ്ഭവതോ ഇധ നാധിപ്പേതാനി. നിമിത്തം വാ അന്തരധായതീതി സുസാനേ ഠിതം അസുഭനിമിത്തം ഉദ്ധുമാതകഭാവാപഗമേന അന്തരധായതി. തേനാഹ ‘‘ഉദ്ധുമാതക’’ന്തിആദി. തസ്മാതി തേന കാരണേന, ഇമസ്സ കമ്മട്ഠാനസ്സ ദുല്ലഭത്താതി അത്ഥോ. നിസീദിത്വാ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ.

നിമിത്തം ഗഹേതും ഗമനേ വിയ നിമിത്തം ഗഹേത്വാ നിവത്തനേപി യഥാസല്ലക്ഖിതദിസാദിപച്ചവേക്ഖണം യാവ നിമിത്തവിനാസാ പവത്തിതകിരിയായ അവിച്ഛേദേന ഉപധാരണത്ഥം. സതി ഹി തസ്സ നിരന്തരൂപധാരണേ വിഹാരം പവിസിത്വാ നിസിന്നകാലേ കമ്മട്ഠാനസ്സ ഉപട്ഠിതാകാരോ സമഥനിമിത്തസ്സ ഗഹണേ ചിത്തസ്സ സമാഹിതാകാരോ വിയ പാകടോ ഹുത്വാ ഉപതിട്ഠേയ്യാതി. തേനാഹ ‘‘തസ്സേവം…പേ… വീഥിം പടിപജ്ജതീ’’തി. പുരിമാകാരേന നിമിത്തസ്സ പാകടഭാവേന ഉപട്ഠിതത്താ പുരിമാകാരേനേവ കമ്മട്ഠാനമനസികാരോ ഭാവനാവീഥിം പടിപജ്ജതി.

൧൧൬. ഉദ്ധുമാതകം നാമ അതിവിയ അസുചിദുഗ്ഗന്ധജേഗുച്ഛപടിക്കൂലം ബീഭച്ഛം ഭയാനകഞ്ച, ഏവരൂപേ ആരമ്മണേ ഭാവനമനുയുഞ്ജന്തസ്സ ഏവം ആബദ്ധപരികമ്മസ്സ ഥിരീഭൂതസ്സേവ യോഗിനോ അധിപ്പായോ സമിജ്ഝതീതി ദസ്സേതും ‘‘ആനിസംസദസ്സാവീ’’തിആദി വുത്തം. ഏവന്തി ഏവമേവ വുത്തപ്പകാരേനേവ ആനിസംസദസ്സാവിനാ. തം രക്ഖേയ്യാതി ‘‘അദ്ധാ ഇമിനാ സുഖം ജീവിസ്സാമീ’’തി അത്തനോ ജീവിതം വിയ തം മണിരതനം രക്ഖേയ്യ. ചതുധാതുകമ്മട്ഠാനികോതിആദി നേസം കമ്മട്ഠാനാനം സുലഭതാദസ്സനം. തത്ഥ ചതുധാതുകമ്മട്ഠാനികോതി ചതുധാതുകമ്മട്ഠാനം വാ തത്ഥ വാ നിയുത്തോ, ചതുധാതുകമ്മട്ഠാനം വാ പരിഹരന്തോ. ഇതരാനീതി വുത്താവസിട്ഠാനി അനുസ്സതിബ്രഹ്മവിഹാരാദീനി. തം നിമിത്തന്തി തം യഥാലദ്ധം ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം. ‘‘രക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ രക്ഖണവിധിം പുന ദസ്സേതും ‘‘രത്തിട്ഠാനേ’’തിആദി വുത്തം.

൧൧൭. നാനാ കരീയതി ഏതേനാതി നാനാകരണം, ഭേദോ. ബീഭച്ഛം ഭേരവദസ്സനം ഹുത്വാ ഉപട്ഠാതി മനസികാരസ്സ അനുളാരതായ, അനുപസന്തതായ ച ആരമ്മണസ്സ. തബ്ബിപരിയായതോ ‘‘പടിഭാഗനിമിത്തം ഥൂലങ്ഗപച്ചങ്ഗപുരിസോ വിയ ഉപട്ഠാതീ’’തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ബഹിദ്ധാതി ഗോചരജ്ഝത്തതോ ബഹിദ്ധാ. കാമാനം അമനസികാരാതി അസുഭഭാവനാനുഭാവേന കാമസഞ്ഞായ ദൂരസമുസ്സാരിതത്താ കാമഗുണേ ആരബ്ഭ മനസികാരസ്സേവ അഭാവാ. അമനസികാരാതി വാ മനസികാരപടിപക്ഖഹേതു. യായ ഹി കാമസഞ്ഞായ വസേന സത്താ കാമേ മനസി കരോന്തി, തസ്സാ പടിപക്ഖഭൂതാ അസുഭസഞ്ഞാ കാമാനം അമനസികാരോ, തന്നിമിത്തന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘വിക്ഖമ്ഭനവസേന കാമച്ഛന്ദോ പഹീയതീ’’തി. പടിഭാഗനിമിത്താരമ്മണായ ഹി അസുഭസഞ്ഞായ സദ്ധിം ബലപ്പത്തോ സമാധി ഉപ്പജ്ജമാനോവ കാമച്ഛന്ദം വിക്ഖമ്ഭേതി, അനുരോധമൂലകോ ആഘാതോ മൂലകാരണേ വിക്ഖമ്ഭിതേ വിക്ഖമ്ഭിതോയേവ ഹോതീതി ആഹ ‘‘അനുനയ…പേ… പഹീയതീ’’തി. ന ഹി കദാചി പഹീനാനുനയസ്സ ബ്യാപാദോ സമ്ഭവതി. യഥാവുത്തഅസുഭസഞ്ഞാസഹഗതാ ഹി പീതി സാതിസയാ പവത്തമാനാവ ബ്യാപാദം വിക്ഖമ്ഭേന്തീ പവത്തതി. തഥാ ആരദ്ധവീരിയതായാതി യഥാ ഉപചാരജ്ഝാനം ഉപ്പജ്ജതി, തഥാ കമ്മട്ഠാനമനസികാരവസേന പഗ്ഗഹിതവീരിയതായ. വീരിയഞ്ഹി പഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ സമ്മാസങ്കപ്പോ മിച്ഛാസങ്കപ്പം വിയ സവിപ്ഫാരതായ ഥിനമിദ്ധം വിക്ഖമ്ഭേന്തമേവ ഉപ്പജ്ജതി.

വിപ്പടിസാരോ പച്ഛാനുതാപോ, തപ്പടിപക്ഖതോ അവിപ്പടിസാരോ ദരഥപരിളാഹാഭാവേന ചിത്തസ്സ നിബ്ബുതതാ. തസ്സ അവിപ്പടിസാരസ്സ പച്ചയഭൂതം സീലം, തംസഹഗതാ തദുപനിസ്സയാ ച പീതിപസ്സദ്ധിസുഖാദയോ സഭാവതോ, ഹേതുതോ ച സന്തസഭാവാ, തേസം അനുയുഞ്ജനേന അവൂപസന്തസഭാവം ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹീയതീതി ആഹ ‘‘അവിപ്പടിസാരകരസന്തധമ്മാനുയോഗവസേന ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹീയതീ’’തി. ഭാവനായ ഹി പുബ്ബേനാപരം വിസേസം ആവഹന്തിയാ യം സാതിസയം സുഖം ലബ്ഭതി, തം അനുപസന്തസഭാവം ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം വിക്ഖമ്ഭേന്തമേവ ഉപ്പജ്ജതി. അധിഗതവിസേസസ്സാതി യഥാധിഗതസ്സ ഭാവനാവിസേസസ്സ. പച്ചക്ഖതായാതി പടിപജ്ജന്തസ്സ യോഗിനോ പച്ചക്ഖഭാവതോ ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വത സോ ഭഗവാ, യോ ഏവരൂപിം സമ്മാപടിപത്തിം ദേസേതീ’’തി പടിപത്തിദേസകേ സത്ഥരി. പടിപത്തിയന്തി പടിപജ്ജമാനജ്ഝാനപടിപത്തിയം. പടിപത്തിഫലേതി തായ സാധേതബ്ബേ ലോകിയലോകുത്തരഫലേ. വിചികിച്ഛാ പഹീയതി ധമ്മന്വയവിചാരാഹിതബലേന വിചാരബലേന. ഇതി പഞ്ച നീവരണാനി പഹീയന്തീതി ഏവം പടിഭാഗനിമിത്തപടിലാഭസമകാലമേവ ഹേട്ഠാ പവത്തഭാവനാനുഭാവനിപ്ഫന്നേഹി സമാധിആദീഹി കാമച്ഛന്ദാദീനി പഞ്ച നീവരണാനി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പഹീയന്തി. ന ഹി പടിപക്ഖേന വിനാ പഹാതബ്ബസ്സ പഹാനം സമ്ഭവതി, പടിപക്ഖാ ച സമാധിആദയോ കാമച്ഛന്ദാദീനം. യഥാഹ പേടകേ ‘‘സമാധി കാമച്ഛന്ദസ്സ പടിപക്ഖോ’’തിആദി.

തേനേവ ച ‘‘ഇമേഹി തേസം നീവരണാനം പഹാന’’ന്തി പഹാനപരിദീപനമുഖേന ഝാനങ്ഗാനി സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘തസ്മിഞ്ഞേവ ചാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തസ്മിഞ്ഞേവ ചാതി യം തം യഥാഉപട്ഠിതം ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം ഭിന്ദിത്വാ വിയ ഉപട്ഠിതം, തസ്സ പടിച്ഛന്നഭൂതം പടിഭാഗനിമിത്തം, തസ്മിഞ്ഞേവ നിമിത്തേ. ചേതസോതി അത്തനാ സമ്പയുത്തചിത്തസ്സ. അഭിനിരോപനലക്ഖണോതി ആരോപനലക്ഖണോ, അപ്പനാസഭാവോതി അത്ഥോ. നിമിത്താനുമജ്ജനം പടിഭാഗനിമിത്തേ അനുവിചരണം. ആരമ്മണേ ഹി ഭമരസ്സ പദുമസ്സൂപരി അനുപരിബ്ഭമനം വിയ വിചാരസ്സ അനുവിചാരണാകാരേന പവത്തി അനുമജ്ജനകിച്ചം. വിസേസോ ഏവ അധിഗന്തബ്ബതോ വിസേസാധിഗമോ, പടിലദ്ധോ ച സോ വിസേസാധിഗമോ ചാതി പടി…പേ… ഗമോ, തപ്പച്ചയാ തംഹേതുകാ പടിലദ്ധവിസേസാധിഗമപച്ചയാ പീതി. പീതിമനസ്സ പീതിസഹിതചിത്തസ്സ. പസ്സദ്ധിസമ്ഭവതോതി കായചിത്തപസ്സദ്ധീനം സംസിജ്ഝനതോ. ‘‘പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതീ’’തി ഹി വുത്തം. പസ്സദ്ധിനിമിത്തം പസ്സദ്ധിഹേതുകം സുഖം ‘‘പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദിയതീ’’തി വചനതോ. സുഖനിമിത്താ സുഖപച്ചയാ ഏകഗ്ഗതാ. ‘‘സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൪൬൬; അ. നി. ൩.൯൬; ൧൧.൧൨) ഹി വുത്തം. ഇതി ഝാനങ്ഗാനി പാതുഭവന്തീതി ഏവം ഏതാനി വിതക്കാദീനി ഝാനങ്ഗാനി തസ്മിംയേവ നിമിത്തേ ഉപ്പജ്ജന്തി. പഠമജ്ഝാനപടിബിമ്ബഭൂതന്തി പഠമജ്ഝാനസ്സ പടിച്ഛന്നഭൂതം. തങ്ഖണഞ്ഞേവ പടിഭാഗനിമിത്തപടിലാഭസമകാലമേവ ഉപചാരജ്ഝാനമ്പി നിബ്ബത്തതി, ന നീവരണപ്പഹാനമേവാതി അധിപ്പായോ.

വിനീലകാദികമ്മട്ഠാനവണ്ണനാ

൧൧൮. വിനീലകാദീസുപി കമ്മട്ഠാനേസു. ലക്ഖണം വുത്തന്തി യം തം നിമിത്തഗ്ഗഹണലക്ഖണം വുത്തം. വുത്തനയേനേവാതി ഉദ്ധുമാതകേ വുത്തനയേനേവ. സഹ വിനിച്ഛയേന, അധിപ്പായേന ചാതി സവിനിച്ഛയാധിപ്പായം. തം സബ്ബം ലക്ഖണം വേദിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ.

കബരകബരവണ്ണന്തി യേഭുയ്യേന സബലവണ്ണം. ഉസ്സദവസേനാതി രത്തസേതനീലവണ്ണേസു ഉസ്സദസ്സ വണ്ണസ്സ വസേന.

സന്നിസിന്നന്തി നിച്ചലഭാവേനേവ സബ്ബസോ ഥിരതം.

ചോരാടവിയന്തി ചോരേഹി പരിയുട്ഠിതഅരഞ്ഞേ. യത്ഥാതി യസ്മിം ആഘാതനേ. ഛിന്നപുരിസട്ഠാനേതി ഛിന്നപുരിസവന്തേ ഠാനേ. നാനാദിസായം പതിതമ്പീതി ഛിന്നം ഹുത്വാ സരീരസ്സ ഖണ്ഡദ്വയം വിസും ദിസാസു പതിതമ്പി. ഏകാവജ്ജനേനാതി ഏകസമന്നാഹാരേന. ആപാഥമാഗച്ഛതീതി ഏകജ്ഝം ആപാഥം ആഗച്ഛതി. വിസ്സാസം ആപജ്ജതീതി അജേഗുച്ഛിതം ഉപഗച്ഛേയ്യ സേയ്യഥാപി ഛവഡാഹകോ. സഹത്ഥാ അപരാമസനേ ജിഗുച്ഛാ സണ്ഠാതിയേവാതി ആഹ ‘‘കത്തരയട്ഠിയാ വാ ദണ്ഡകേന വാ…പേ… ഉപനാമേതബ്ബ’’ന്തി. വിച്ഛിദ്ദകഭാവപഞ്ഞായനത്ഥം ഏകങ്ഗുലന്തരകരണം. ഉപനാമേതബ്ബന്തി ഉപനേതബ്ബം.

ഖായിതസദിസമേവാതി ഖായിതാസുഭസദിസമേവ. അങ്ഗുലങ്ഗുലന്തരന്തി വിവിധം ഖിത്തം സരീരാവയവം അങ്ഗുലന്തരം അങ്ഗുലന്തരം. കത്വാ വാതി കത്തരയട്ഠിയാ വാ ദണ്ഡകേന വാ സയം കത്വാ വാ.

ലദ്ധപ്പഹാരാനന്തി ലദ്ധാവുധപ്പഹാരാനം മുഖതോതി സമ്ബന്ധോ. മുഖതോതി പഹാരാദിമുഖതോ. പഗ്ഘരമാനകാലേതി ലോഹിതം പഗ്ഘരമാനകാലേ. ലോഹിതകം ലബ്ഭതീതി യോജനാ.

തന്തി പുളവകം. തേസൂതി സോണാദിസരീരേസു. അട്ഠികന്തി അട്ഠികഅസുഭം നാനപ്പകാരതോ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. പുരിമനയേനേവാതി പുബ്ബേ ഉദ്ധുമാതകേ വുത്തനയേനേവ.

൧൧൯. തന്തി അട്ഠികം. ന ഉപട്ഠാതീതി സഭാവതോ ന ഉപട്ഠാതി, പടിക്കൂലവസേന ന ഉപട്ഠാതീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഓദാതകസിണസമ്ഭേദോ ഹോതീ’’തി. അട്ഠികേ പഠമവയാദിസംലക്ഖണം ന സക്കാതി ‘‘ലിങ്ഗന്തി ഇധ ഹത്ഥാദീനം നാമ’’ന്തി വുത്തം. അട്ഠികസങ്ഖലികാ പന ‘‘അയം ദഹരസ്സ, അയം യോബ്ബനേ ഠിതസ്സ, അയം അവയവേഹി വുദ്ധിപത്തിസ്സാ’’തി ഏവം വയവസേന വവത്ഥപേതും സക്കുണേയ്യാവ, അബ്യാപിതായ പന ന ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. യദിപി അട്ഠികസങ്ഖലികായം സന്ധിതോ വവത്ഥാപനം ലബ്ഭതി, അട്ഠികേ പന ന ലബ്ഭതീതി തസ്സ അനിയതഭാവദീപനത്ഥം കമവിലങ്ഘനം കത്വാ ‘‘തസ്സ തസ്സ അട്ഠിനോ നിന്നട്ഠാനഥലട്ഠാനവസേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ നിന്നട്ഠാനം നാമ അട്ഠിനോ വിനതപ്പദേസോ. ഥലട്ഠാനം ഉന്നതപ്പദേസോ. ഘടിതഘടിതട്ഠാനവസേനാതി അനുപഗതന്ഹാരുബന്ധാനം, ഇതരേസഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സംകിലിട്ഠസംകിലിട്ഠട്ഠാനവസേന. അന്തരവസേനാതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ അന്തരവസേന, സുസിരവസേന ച. സബ്ബത്ഥേവാതി സകലായ അട്ഠിസങ്ഖലികായ, സബ്ബസ്മിം വാ അട്ഠികേ.

൧൨൦. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം അട്ഠികാസുഭേ. യുജ്ജമാനവസേന സല്ലക്ഖേതബ്ബന്തി യം നിമിത്തഗ്ഗഹണം യത്ഥ യുജ്ജതി, തം തത്ഥ ഉഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം നിമിത്തഗ്ഗഹണവസേന ഉപലക്ഖേതബ്ബം. സകലായാതി അനവസേസഭാഗായ പരിപുണ്ണാവയവായ. സമ്പജ്ജതി നിമിത്തുപട്ഠാനവസേന. തേസൂതി അട്ഠികസങ്ഖലികട്ഠികേസു. വുത്തം അട്ഠകഥായം. തന്തി ‘‘ഏകസദിസമേവാ’’തി വചനം. ഏകസ്മിം അട്ഠികേ യുത്തന്തി ഇദം യഥാ വിനീലകാദീസു ഉഭിന്നം നിമിത്താനം യഥാരഹം വണ്ണവിസേസതോ, പരിപുണ്ണാപരിപുണ്ണതോ, സവിവരാവിവരതോ, ചലാചലതോ ച വിസേസോ ലബ്ഭതി, ന ഏവമേതസ്സാതി കത്വാ വുത്തം, ന പന സബ്ബേന സബ്ബം വിസേസാഭാവതോ. തേനേവാഹ ‘‘ഏകട്ഠികേപി ചാ’’തിആദി. തത്ഥ ബീഭച്ഛേനാതി സുവിഭൂതഅട്ഠിരൂപത്താ അട്ഠിഭാവേനേവ വിരൂപേന. ഭയാനകേനാതി തേനേവ പാകതികസത്താനം ഭയാവഹേന. പീതിസോമനസ്സജനകേനാതി സണ്ഹമട്ഠഭാവേന ഉപട്ഠാനതോ, ഭാവനായ ച സവിസേസത്താ പീതിയാ, സോമനസ്സസ്സ ച ഉപ്പാദകേന. തേനേവാഹ ‘‘ഉപചാരാവഹത്താ’’തി.

ഇമസ്മിം ഓകാസേതി ഉഗ്ഗഹപടിഭാഗനിമിത്താനം വുത്തട്ഠാനേ. ദ്വാരം ദത്വാ വാതി ‘‘പടിക്കൂലഭാവേയേവ ദിട്ഠേ നിമിത്തം നാമ ഹോതീ’’തി ഏത്തകേ ഏവ അട്ഠത്വാ അനന്തരമേവ ‘‘ദുവിധം ഇധ നിമിത്ത’’ന്തിആദിനാ ഉഗ്ഗഹപടിഭാഗനിമിത്താനി വിഭജിത്വാ വചനേന യഥാവുത്തസ്സ നിമിത്തവിഭാഗസ്സ ദ്വാരം ദത്വാവ വുത്തം. നിബ്ബികപ്പന്തി ‘‘സുഭ’’ന്തി വികപ്പേന നിബ്ബികപ്പം, അസുഭന്ത്വേവാതി അത്ഥോ. വിചാരേത്വാതി ‘‘ഏകസ്മിം അട്ഠികേ യുത്ത’’ന്തിആദിനാ വിചാരേത്വാ.

മഹാതിസ്സത്ഥേരസ്സാതി ചേതിയപബ്ബതവാസീമഹാതിസ്സത്ഥേരസ്സ. നിദസ്സനാനീതി ദന്തട്ഠികമത്തദസ്സനേന സകലസ്സാപി തസ്സാ ഇത്ഥിയാ സരീരസ്സ അട്ഠിസങ്ഘാതഭാവേന ഉപട്ഠാനാദീനി ഏത്ഥ അട്ഠികകമ്മട്ഠാനേ ഉഗ്ഗഹപടിഭാഗനിമിത്താനം വിസേസവിഭാവനാനി ഉദാഹരണാനി.

സുഭഗുണോതി സവാസനാനം കിലേസാനം പഹീനത്താ സുപരിസുദ്ധഗുണോ. ദസസതലോചനേനാതി സഹസ്സക്ഖേന ദേവാനമിന്ദേന. സോ ഹി ഏകാസനേനേവ സഹസ്സഅത്ഥാനം വിചാരണസമത്ഥേന പഞ്ഞാചക്ഖുനാ സമന്നാഗതത്താ ‘‘സഹസ്സക്ഖോ’’തി വുച്ചതി. ഥുതകിത്തീതി ‘‘യോ ധീരോ സബ്ബധി ദന്തോ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൫൮) അഭിത്ഥുതകിത്തിസദ്ദോ.

പകിണ്ണകകഥാവണ്ണനാ

൧൨൧. ഉജുപടിപക്ഖേന പഹീനഭാവം സന്ധായാഹ ‘‘സുവിക്ഖമ്ഭിതരാഗത്താ’’തി. അസുഭപ്പഭേദോതി ഉദ്ധുമാതകാദിഅസുഭവിഭാഗോ. സരീരസഭാവപ്പത്തിവസേനാതി സരീരസ്സ അത്തനോ സഭാവൂപഗമനവസേന. സരീരഞ്ഹി വിനസ്സമാനം അഞ്ഞരൂപേന ഠിതസ്സ രക്ഖസസ്സ വിയ സഭാവപ്പത്തിവസേനേവ വിനസ്സതി. രാഗചരിതഭേദവസേനാതി രാഗചരിതവിഭാഗവസേന. യദി സരീരസഭാവപ്പത്തിവസേന അയമസുഭപ്പഭേദോ വുത്തോ, മഹാസതിപട്ഠാനാദീസു (ദീ. നി. ൨.൩൭൨ ആദയോ; മ. നി. ൧.൧൦൫ ആദയോ) കഥം നവപ്പഭേദോതി? സോ സരസതോ ഏവ സഭാവപ്പത്തിവസേന വുത്തോ, അയം പന പരൂപക്കമേനാപി. തത്ഥ ച ഇധാഗതേസു ദസസു അസുഭേസു ഏകച്ചാനേവ ഗഹിതാനി, അട്ഠികഞ്ച പഞ്ചവിധാ വിഭത്തം. താനി ച വിപസ്സനാവസേന, ഇമാനി സമഥവസേനാതി പാകടോയം ഭേദോതി.

ഇമേസം പന ദസ്സനമ്പി അസുഭഭാവസാമഞ്ഞേന സതിപി അവിസേസതോ രാഗചരിതാനം സപ്പായഭാവേ യം വുത്തം ‘‘രാഗചരിതഭേദവസേന ചാ’’തി, തം വിഭജിത്വാ ദസ്സേതും ‘‘വിസേസതോ’’തിആദി വുത്തം. സൂനഭാവേന സുസണ്ഠിതമ്പി സരീരം ദുസ്സണ്ഠിതമേവ ഹോതീതി ഉദ്ധുമാതകസരീരേ സണ്ഠാനവിപത്തിം ദീപേതീതി ആഹ ‘‘സരീരസണ്ഠാനവിപത്തിപ്പകാസനതോ’’തി. സണ്ഠാനസമ്പത്തിയം രത്തോ സണ്ഠാനരാഗീ, തസ്സ സപ്പായം സണ്ഠാനരാഗസ്സ വിക്ഖമ്ഭനുപായഭാവതോ. കായോ ഏവ കായവണോ, തത്ഥ പടിബദ്ധസ്സ നിസ്സിതസ്സ. സുസിരഭാവപ്പകാസനതോതി സുസിരസ്സ വിവരസ്സ അത്ഥിഭാവപ്പകാസനതോ. സരീരേ ഘനഭാവരാഗിനോതി സരീരേ അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനം ഥിരഭാവം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജനകരാഗവതോ. വിക്ഖേപപ്പകാസനതോതി സോണസിങ്ഗാലാദീഹി ഇതോ ചിതോ ച വിക്ഖേപസ്സ പകാസനതോ അങ്ഗപച്ചങ്ഗലീലാരാഗിനോ സപ്പായം. ഈദിസാനം കിര അനവട്ഠിതരൂപാനം അവയവാനം കോ ലീളാവിലാസോതി വിരാഗസമ്ഭവതോ. സങ്ഘാതഭേദവികാരപ്പകാസനതോതി സങ്ഘാതസ്സ അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനം സംഹതഭാവസ്സ സുസമ്ബന്ധതായ ഭേദോ ഏവ വികാരോ സങ്ഘാതഭേദവികാരോ, തസ്സ പകാസനതോ. ലോഹിതം മക്ഖിതം ഹുത്വാ പടിക്കൂലഭാവോ ലോഹിതമക്ഖിതപടിക്കൂലഭാവോ, തസ്സ പകാസനതോ. മമത്തരാഗിനോതി ‘‘മമ അയ’’ന്തി ഉപ്പജ്ജനകരാഗവതോ. ദന്തസമ്പത്തിരാഗിനോതി ദന്തസമ്പത്തിയം രജ്ജനസീലസ്സ.

കസ്മാ പനേത്ഥ ഉദ്ധുമാതകാദികേ പഠമജ്ഝാനമേവ ഉപ്പജ്ജതി, ന ദുതിയാദീനീതി അനുയോഗം മനസി കത്വാ ആഹ ‘‘യസ്മാ പനാ’’തിആദി. അപരിസണ്ഠിതജലായാതി സോതവസേന പവത്തിയാ സമന്തതോ അട്ഠിതജലായ അസന്നിസിന്നസലിലായ. അരിത്തബലേനാതി പാജനദണ്ഡബലേന. ദുബ്ബലത്താ ആരമ്മണസ്സാതി പടിക്കൂലഭാവേന അത്തനി ചിത്തം ഠപേതും അസമത്ഥഭാവോ ആരമ്മണസ്സ ദുബ്ബലതാ. പടിക്കൂലേ ഹി ആരമ്മണേ സരസതോ ചിത്തം പവത്തിതും ന സക്കോതി, അഭിനിരോപനലക്ഖണേന പന വിതക്കേന അഭിനിരോപിയമാനമേവ ചിത്തം ഏകഗ്ഗതം ലഭതി. ന വിനാ വിതക്കേനാതി വിതക്കരഹിതാനി ദുതിയാദിജ്ഝാനാനി തത്ഥ പതിട്ഠം ന ലഭന്തി. തേനാഹ ‘‘വിതക്കബലേനേവാ’’തിആദി.

യദി പടിക്കൂലഭാവതോ ഉദ്ധുമാതാദിആരമ്മണേ ദുതിയാദിജ്ഝാനാനി ന പവത്തന്തി, ഏവം സന്തേ പഠമജ്ഝാനേനാപി തത്ഥ ന ഉപ്പജ്ജിതബ്ബം. ന ഹി തത്ഥ പീതിസോമനസ്സാനം സമ്ഭവോ യുത്തോതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘പടിക്കൂലേപി ച ഏതസ്മി’’ന്തിആദി. തത്ഥ ആനിസംസദസ്സാവിതാനീവരണസന്താപരോഗവൂപസമാനം യഥാക്കമം പുപ്ഫച്ഛഡ്ഡക, വമനവിരേചനഉപമാ യോജേതബ്ബാ.

൧൨൨. യഥാവുത്തകാരണേന ദസധാ വവത്ഥിതമ്പി സഭാവതോ ഏകവിധമേവാതി ദസ്സേതും ‘‘ദസവിധമ്പി ചേത’’ന്തിആദിം വത്വാ സ്വായം സഭാവോ യഥാ അവിഞ്ഞാണകേസു, ഏവം സവിഞ്ഞാണകേസുപി ലബ്ഭതേവ. തസ്മാ തത്ഥാപി യോനിസോമനസികാരവതോ ഭാവനാ ഇജ്ഝതേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘തദേതം ഇമിനാ ലക്ഖണേനാ’’തിആദിമാഹ. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം ജീവമാനകസരീരേ. അലങ്കാരേനാതി പടിജഗ്ഗനപുബ്ബകേന അലങ്കരണേന. ന പഞ്ഞായതി പചുരജനസ്സാതി അധിപ്പായോ. അതിരേകതിസതഅട്ഠികസമുസ്സയം ദന്തട്ഠികേഹി സദ്ധിം, തേഹി പന വിനാ ‘‘തിമത്താനി അട്ഠിസതാനീ’’തി (വിസുദ്ധി. ൧.൧൯൦) കായഗതാസതിയം വക്ഖതി. ഛിദ്ദാവഛിദ്ദന്തി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദഛിദ്ദവന്തം. മേദകഥാലികാ മേദഭരിതഭാജനം. നിച്ചുഗ്ഘരിതപഗ്ഘരിതന്തി നിച്ചകാലം ഉപരി, ഹേട്ഠാ ച വിസ്സവന്തം. വേമത്തന്തി നാനത്തം. നാനാവത്ഥേഹീതി നാനാവണ്ണേഹി വത്ഥേഹി. ഹിരിയാ ലജ്ജായ കോപനതോ വിനാസനതോ ഹിരികോപിനം, ഉച്ചാരപസ്സാവമഗ്ഗം. യാഥാവസരസന്തി യഥാഭൂതം സഭാവം. യാഥാവതോ രസീയതി ഞായതീതി ഹി രസോ, സഭാവോ. രതിന്തി അഭിരതിം അഭിരുചിം. അത്തസിനേഹസങ്ഖാതേന രാഗേന രത്താ അത്തസിനേഹരാഗരത്താ. വിഹഞ്ഞമാനേനാതി ഇച്ഛിതാലാഭേന വിഘാതം ആപജ്ജന്തേന.

കിംസുകന്തി പാലിഭദ്ദകം, പലാസോതി കേചി, സിമ്ബലീതി അപരേ. അതിലോലുപോതി അതിവിയ ലോലസഭാവോ. അദുന്തി ഏതം. നന്തി കേസാദിസരീരകോട്ഠാസം. മുച്ഛിതാതി മോഹിതാ, മുച്ഛാപാപികായ വാ തണ്ഹായ വസേന മുച്ഛം പത്താ. സഭാവന്തി പടിക്കൂലഭാവം.

ഉക്കരൂപമോതി ഉച്ചാരപസ്സാവട്ഠാനസമോ, വച്ചകൂപസമോ വാ. ചക്ഖുഭൂതേഹീതി ചക്ഖും പത്തേഹി പടിലദ്ധപഞ്ഞാചക്ഖുകേഹി, ലോകസ്സ വാ ചക്ഖുഭൂതേഹി. അല്ലചമ്മപടിച്ഛന്നോതി അല്ലചമ്മപരിയോനദ്ധോ.

ദബ്ബജാതികേനാതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മേ പടിലദ്ധും ഭബ്ബരൂപേന. യത്ഥ യത്ഥ സരീരേ, സരീരസ്സ വാ യത്ഥ യത്ഥ കോട്ഠാസേ. നിമിത്തം ഗഹേത്വാതി അസുഭാകാരസ്സ സുട്ഠു സല്ലക്ഖണവസേന യഥാ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, ഏവം ഉഗ്ഗണ്ഹനവസേന നിമിത്തം ഗഹേത്വാ, ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം ഉപ്പാദേത്വാതി അത്ഥോ. കമ്മട്ഠാനം അപ്പനം പാപേതബ്ബന്തി യഥാലദ്ധേ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തേ കമ്മം കരോന്തേന പടിഭാഗനിമിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ ഉപചാരജ്ഝാനേ ഠിതേന തമേവ ഭാവനം ഉസ്സുക്കാപേന്തേന അസുഭകമ്മട്ഠാനം അപ്പനം പാപേതബ്ബം. അധിഗതപ്പനോ ഹി പഠമജ്ഝാനേ ഠിതോ തമേവ ഝാനം പാദകം കത്വാ വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തോ നചിരസ്സേവ സബ്ബാസവേ ഖേപേതീതി.

അസുഭകമ്മട്ഠാനനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി ഛട്ഠപരിച്ഛേദവണ്ണനാ.