൩. സങ്ഘാനുസ്സതികഥാ

൧൫൪. സങ്ഘാനുസ്സതിം ഭാവേതുകാമേനാപി രഹോഗതേന പടിസല്ലീനേന ‘‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, ഉജുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, ഞായപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, സാമീചിപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ, ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ, പാഹുനേയ്യോ, ദക്ഖിണേയ്യോ, അഞ്ജലികരണീയോ, അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി (അ. നി. ൬.൧൦) ഏവം അരിയസങ്ഘഗുണാ അനുസ്സരിതബ്ബാ.

൧൫൫. തത്ഥ സുപ്പടിപന്നോതി സുട്ഠു പടിപന്നോ, സമ്മാപടിപദം അനിവത്തിപടിപദം അനുലോമപടിപദം അപച്ചനീകപടിപദം ധമ്മാനുധമ്മപടിപദം പടിപന്നോതി വുത്തം ഹോതി. ഭഗവതോ ഓവാദാനുസാസനിം സക്കച്ചം സുണന്തീതി സാവകാ. സാവകാനം സങ്ഘോ സാവകസങ്ഘോ, സീലദിട്ഠിസാമഞ്ഞതായ സങ്ഘാതഭാവമാപന്നോ സാവകസമൂഹോതി അത്ഥോ. യസ്മാ പന സാ സമ്മാപടിപദാ ഉജു അവങ്കാ അകുടിലാ അജിമ്ഹാ, അരിയോ ച ഞായോതിപി വുച്ചതി, അനുച്ഛവികത്താ ച സാമീചീതിപി സങ്ഖം ഗതാ. തസ്മാ തമ്പടിപന്നോ അരിയസങ്ഘോ ഉജുപ്പടിപന്നോ ഞായപ്പടിപന്നോ സാമീചിപ്പടിപന്നോതിപി വുത്തോ.

ഏത്ഥ ച യേ മഗ്ഗട്ഠാ, തേ സമ്മാപടിപത്തിസമങ്ഗിതായ സുപ്പടിപന്നാ. യേ ഫലട്ഠാ, തേ സമ്മാപടിപദായ അധിഗന്തബ്ബസ്സ അധിഗതത്താ അതീതം പടിപദം സന്ധായ സുപ്പടിപന്നാതി വേദിതബ്ബാ.

അപിച സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ യഥാനുസിട്ഠം പടിപന്നത്താപി അപണ്ണകപടിപദം പടിപന്നത്താപി സുപ്പടിപന്നോ.

മജ്ഝിമായ പടിപദായ അന്തദ്വയമനുപഗമ്മ പടിപന്നത്താ കായവചീമനോവങ്കകുടിലജിമ്ഹദോസപ്പഹാനായ പടിപന്നത്താ ച ഉജുപ്പടിപന്നത്താ ച ഉജുപ്പടിപന്നോ.

ഞായോ വുച്ചതി നിബ്ബാനം. തദത്ഥായ പടിപന്നത്താ ഞായപ്പടിപന്നോ.

യഥാ പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാരഹാ ഹോന്തി, തഥാ പടിപന്നത്താ സാമീചിപ്പടിപന്നോ.

൧൫൬. യദിദന്തി യാനി ഇമാനി. ചത്താരി പുരിസയുഗാനീതി യുഗളവസേന പഠമമഗ്ഗട്ഠോ ഫലട്ഠോതി ഇദമേകം യുഗളന്തി ഏവം ചത്താരി പുരിസയുഗളാനി ഹോന്തി. അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാതി പുരിസപുഗ്ഗലവസേന ഏകോ പഠമമഗ്ഗട്ഠോ ഏകോ ഫലട്ഠോതി ഇമിനാ നയേന അട്ഠേവ പുരിസപുഗ്ഗലാ ഹോന്തി. ഏത്ഥ ച പുരിസോതി വാ പുഗ്ഗലോതി വാ ഏകത്ഥാനി ഏതാനി പദാനി. വേനേയ്യവസേന പനേതം വുത്തം. ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോതി യാനിമാനി യുഗവസേന ചത്താരി പുരിസയുഗാനി, പാടിഏക്കതോ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ, ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, ആഹുനേയ്യോതിആദീസു ആനേത്വാ ഹുനിതബ്ബന്തി ആഹുനം, ദൂരതോപി ആനേത്വാ സീലവന്തേസു ദാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. ചതുന്നം പച്ചയാനമേതമധിവചനം. തം ആഹുനം പടിഗ്ഗഹേതും യുത്തോ തസ്സ മഹപ്ഫലകരണതോതി ആഹുനേയ്യോ. അഥ വാ ദൂരതോപി ആഗന്ത്വാ സബ്ബസാപതേയ്യമ്പി ഏത്ഥ ഹുനിതബ്ബന്തി ആഹവനീയോ. സക്കാദീനമ്പി വാ ആഹവനം അരഹതീതി ആഹവനീയോ. യോ ചായം ബ്രാഹ്മണാനം ആഹവനീയോ നാമ അഗ്ഗി, യത്ഥ ഹുതം മഹപ്ഫലന്തി തേസം ലദ്ധി. സചേ ഹുതസ്സ മഹപ്ഫലതായ ആഹവനീയോ, സങ്ഘോവ ആഹവനീയോ. സങ്ഘേ ഹുതഞ്ഹി മഹപ്ഫലം ഹോതി. യഥാഹ –

‘‘യോ ച വസ്സസതം ജന്തു, അഗ്ഗിം പരിചരേ വനേ;

ഏകഞ്ച ഭാവിതത്താനം, മുഹുത്തമപി പൂജയേ;

സായേവ പൂജനാ സേയ്യോ, യഞ്ചേ വസ്സസതം ഹുത’’ന്തി. (ധ. പ. ൧൦൭);

തദേതം നികായന്തരേ ആഹവനീയോതി പദം ഇധ ആഹുനേയ്യോതി ഇമിനാ പദേന അത്ഥതോ ഏകം. ബ്യഞ്ജനതോ പനേത്ഥ കിഞ്ചിമത്തമേവ നാനം. ഇതി ആഹുനേയ്യോ.

പാഹുനേയ്യോതി ഏത്ഥ പന പാഹുനം വുച്ചതി ദിസാവിദിസതോ ആഗതാനം പിയമനാപാനം ഞാതിമിത്താനമത്ഥായ സക്കാരേന പടിയത്തം ആഗന്തുകദാനം. തമ്പി ഠപേത്വാ തേ തഥാരൂപേ പാഹുനകേ സങ്ഘസ്സേവ ദാതും യുത്തം, സങ്ഘോവ തം പടിഗ്ഗഹേതും യുത്തോ. സങ്ഘസദിസോ ഹി പാഹുനകോ നത്ഥി. തഥാ ഹേസ ഏകബുദ്ധന്തരേ ച ദിസ്സതി, അബ്ബോകിണ്ണഞ്ച പിയമനാപത്തകരേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോതി. ഏവം പാഹുനമസ്സ ദാതും യുത്തം പാഹുനഞ്ച പടിഗ്ഗഹേതും യുത്തോതി പാഹുനേയ്യോ. യേസം പന പാഹവനീയോതി പാളി, തേസം യസ്മാ സങ്ഘോ പുബ്ബകാരമരഹതി, തസ്മാ സബ്ബപഠമം ആനേത്വാ ഏത്ഥ ഹുനിതബ്ബന്തി പാഹവനീയോ. സബ്ബപ്പകാരേന വാ ആഹവനമരഹതീതി പാഹവനീയോ. സ്വായമിധ തേനേവ അത്ഥേന പാഹുനേയ്യോതി വുച്ചതി.

ദക്ഖിണാതി പന പരലോകം സദ്ദഹിത്വാ ദാതബ്ബദാനം വുച്ചതി. തം ദക്ഖിണം അരഹതി, ദക്ഖിണായ വാ ഹിതോ യസ്മാ നം മഹപ്ഫലകരണതായ വിസോധേതീതി ദക്ഖിണേയ്യോ.

ഉഭോ ഹത്ഥേ സിരസ്മിം പതിട്ഠപേത്വാ സബ്ബലോകേന കയിരമാനം അഞ്ജലികമ്മം അരഹതീതി അഞ്ജലികരണീയോ.

അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി സബ്ബലോകസ്സ അസദിസം പുഞ്ഞവിരൂഹനട്ഠാനം. യഥാ ഹി രഞ്ഞോ വാ അമച്ചസ്സ വാ സാലീനം വാ യവാനം വാ വിരൂഹനട്ഠാനം രഞ്ഞോ സാലിക്ഖേത്തം രഞ്ഞോ യവക്ഖേത്തന്തി വുച്ചതി, ഏവം സങ്ഘോ സബ്ബലോകസ്സ പുഞ്ഞാനം വിരൂഹനട്ഠാനം. സങ്ഘം നിസ്സായ ഹി ലോകസ്സ നാനപ്പകാരഹിതസുഖസംവത്തനികാനി പുഞ്ഞാനി വിരൂഹന്തി. തസ്മാ സങ്ഘോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി.

൧൫൭. ഏവം സുപ്പടിപന്നതാദിഭേദേ സങ്ഘഗുണേ അനുസ്സരതോ നേവ തസ്മിം സമയേ രാഗപരിയുട്ഠിതം ചിത്തം ഹോതി. ന ദോസ…പേ… ന മോഹപരിയുട്ഠിതം ചിത്തം ഹോതി. ഉജുഗതമേവസ്സ തസ്മിം സമയേ ചിത്തം ഹോതി സങ്ഘം ആരബ്ഭാതി (അ. നി. ൬.൧൦) പുരിമനയേനേവ വിക്ഖമ്ഭിതനീവരണസ്സ ഏകക്ഖണേ ഝാനങ്ഗാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സങ്ഘഗുണാനം പന ഗമ്ഭീരതായ നാനപ്പകാരഗുണാനുസ്സരണാധിമുത്തതായ വാ അപ്പനം അപ്പത്വാ ഉപചാരപ്പത്തമേവ ഝാനം ഹോതി. തദേതം സങ്ഘഗുണാനുസ്സരണവസേന ഉപ്പന്നത്താ സങ്ഘാനുസ്സതിച്ചേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

ഇമഞ്ച പന സങ്ഘാനുസ്സതിം അനുയുത്തോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ സഗാരവോ ഹോതി സപ്പതിസ്സോ. സദ്ധാദിവേപുല്ലം അധിഗച്ഛതി, പീതിപാമോജ്ജബഹുലോ ഹോതി, ഭയഭേരവസഹോ, ദുക്ഖാധിവാസനസമത്ഥോ, സങ്ഘേന സംവാസസഞ്ഞം പടിലഭതി. സങ്ഘഗുണാനുസ്സതിയാ അജ്ഝാവുത്ഥഞ്ചസ്സ സരീരം സന്നിപതിതസങ്ഘമിവ ഉപോസഥാഗാരം പൂജാരഹം ഹോതി, സങ്ഘഗുണാധിഗമായ ചിത്തം നമതി, വീതിക്കമിതബ്ബവത്ഥുസമായോഗേ ചസ്സ സമ്മുഖാ സങ്ഘം പസ്സതോ വിയ ഹിരോത്തപ്പം പച്ചുപട്ഠാതി, ഉത്തരി അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ പന സുഗതിപരായനോ ഹോതി.

തസ്മാ ഹവേ അപ്പമാദം, കയിരാഥ സുമേധസോ;

ഏവം മഹാനുഭാവായ, സങ്ഘാനുസ്സതിയാ സദാതി.

ഇദം സങ്ഘാനുസ്സതിയം വിത്ഥാരകഥാമുഖം.