൫. ഓകാരന്തപുല്ലിങ്ഗനാമികപദമാലാ

ഭൂ ധാതുതോ പവത്താനം, നാമികാനമിതോ പരം;

നാമമാലം പകാസിസ്സം, നാമമാലന്തരമ്പി ച.

വിപ്പകിണ്ണകഥാ ഏത്ഥ, ഏവം വുത്തേ ന ഹേസ്സതി;

പഭേദോ നാമമാലാനം, പരിപുണ്ണോവ ഹേഹിതി.

പുബ്ബാചരിയസീഹാനം, തസ്മാ ഇധ മതം സുതം;

പുരേചരം കരിത്വാന, വക്ഖാമി സവിനിച്ഛയം.

പുരിസോ, പുരിസാ. പുരിസം, പുരിസേ. പുരിസേന, പുരിസേഹി, പുരിസേഭി. പുരിസസ്സ, പുരിസാനം. പുരിസാ, പുരിസസ്മാ, പുരിസമ്ഹാ, പുരിസേഹി, പുരിസേഭി. പുരിസസ്സ, പുരിസാനം. പുരിസേ, പുരിസസ്മിം, പുരിസമ്ഹി, പുരിസേസു. ഭോ പുരിസ, ഭവന്തോ പുരിസാ.

അയമായസ്മതാ മഹാകച്ചാനേന പഭിന്നപടിസമ്ഭിദേന കതസ്മാ നിരുത്തിപിടകതോ ഉദ്ധരിതോ പുരിസഇച്ചേതസ്സ പകതിരൂപസ്സ നാമികപദമാലാനയോ. തത്ര പുരിസവചനഏകവചനപുഥുവചനേസു പച്ചത്തവചനാദീനി ഭവന്തി. തം യഥാ? പുരിസോ തിട്ഠതി, പുരിസാ തിട്ഠന്തി. തത്ര പുരിസോതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ പച്ചത്തവചനം ഭവതി, പുരിസാതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ പച്ചത്തവചനം ഭവതി.

പുരിസം പസ്സതി, പുരിസേ പസ്സതി. തത്ര പുരിസന്തി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ ഉപയോഗവചനം ഭവതി, പുരിസേതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ ഉപയോഗവചനം ഭവതി.

പുരിസേന കതം, പുരിസേഹി കതം, പുരിസേഭി കതം. തത്ര പുരിസേനാതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ കരണവചനം ഭവതി, പുരിസേഹി, പുരിസേഭീതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ കരണവചനം ഭവതി.

പുരിസസ്സ ദീയതേ, പുരിസാനം ദീയതേ. തത്ര പുരിസസ്സാതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ സമ്പദാനവചനം ഭവതി, പുരിസാനന്തി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ സമ്പദാനവചനം ഭവതി.

പുരിസാ നിസ്സടം, പുരിസസ്മാ നിസ്സടം, പുരിസമ്ഹാ നിസ്സടം, പുരിസേഹി നിസ്സടം, പുരിസേഭി നിസ്സടം. തത്ര പുരിസാതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ നിസ്സക്കവചനം ഭവതി. പുരിസസ്മാതി…പേ… പുരിസമ്ഹാതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ നിസ്സക്കവചനം ഭവതി, പുരിസേഹി, പുരിസേഭീതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ നിസ്സക്കവചനം ഭവതി.

പുരിസസ്സ പരിഗ്ഗഹോ, പുരിസാനം പരിഗ്ഗഹോ. തത്ര പുരിസസ്സാതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ സാമിവചനം ഭവതി, പുരിസാനന്തി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ സാമിവചനം ഭവതി.

പുരിസേ പതിട്ഠിതം, പുരിസസ്മിം പതിട്ഠിതം, പുരിസമ്ഹി പതിട്ഠിതം, പുരിസേസു പതിട്ഠിതം. തത്ര പുരിസേതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ ഭുമ്മവചനം ഭവതി, പുരിസസ്മിന്തി…പേ… പുരിസമ്ഹീതി…പേ… പുരിസേസൂതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ ഭുമ്മവചനം ഭവതി.

ഭോ പുരിസ തിട്ഠ, ഭവന്തോ പുരിസാ തിട്ഠഥ. തത്ര ഭോ പുരിസഇതി പുരിസവചനേ ഏകവചനേ ആലപനം ഭവതി, ഭവന്തോ പുരിസാഇതി പുരിസവചനേ പുഥുവചനേ ആലപനം ഭവതീതി ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ നയോ വിത്ഥാരേതബ്ബോ.

യമകമഹാഥേരേന കതായ പന ചൂളനിരുത്തിയം ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി രസ്സവസേന ആലപനേകവചനം വത്വാ ‘‘ഭോ പുരിസാ’’ഇതി ദീഘവസേന ആലപനബഹുവചനം വുത്തം. കിഞ്ചാപി താദിസോ നയോ നിരുത്തിപിടകേ നത്ഥി, തഥാപി ബഹൂനമാലപനവിസയേ ‘‘ഭോ യക്ഖാ’’ഇതിആദീനം ആലപനബഹുവചനാനം ജാതകട്ഠകഥാദീസു ദിസ്സനതോ പസത്ഥതരോവ ഹോതി വിഞ്ഞൂനം പമാണഞ്ച, തസ്മാ ഇമിനാ യമകമഹാഥേരമതേനപി ‘‘പുരിസോ പുരിസാ പുരിസ’’ന്തിആദീനി വത്വാ ആമന്തനേ ‘‘ഭോ പുരിസ, ഭോ പുരിസാ, ഭവന്തോ പുരിസാ’’തി നാമികപദമാലാ യോജേതബ്ബാ.

തത്ഥ പുരിസോതി പഠമായ ഏകവചനം. പുരിസാതി ബഹുവചനം. പുരിസന്തി ദുതിയായ ഏകവചനം. പുരിസേതി ബഹുവചനം. പുരിസേനാതി തതിയായ ഏകവചനം. പുരിസേഹി, പുരിസേഭീതി ദ്വേ ബഹുവചനാനി. പുരിസസ്സാതി ചതുത്ഥിയാ ഏകവചനം. പുരിസാനന്തി ബഹുവചനം. പുരിസാ, പുരിസസ്മാ, പുരിസമ്ഹാതി തീണി പഞ്ചമിയാ ഏകവചനാനി. പുരിസേഹി, പുരിസേഭീതി ദ്വേ ബഹുവചനാനി. പുരിസസ്സാതി ഛട്ഠിയാ ഏകവചനം. പുരിസാനന്തി ബഹുവചനം. പുരിസേ, പുരിസസ്മിം, പുരിസമ്ഹീതി തീണി സത്തമിയാ ഏകവചനാനി. പുരിസേസൂതി ബഹുവചനം. ഭോ പുരിസാതി അട്ഠമിയാ ഏകവചനം. ഭോ പുരിസാ, ഭവന്തോ പുരിസാതി ദ്വേ ബഹുവചനാനി.

കിഞ്ചാപേതേസു ‘‘പുരിസാ’’തി ഇദം പഠമാപഞ്ചമീഅട്ഠമീനം, ‘‘പുരിസേ’’തി ഇദം ദുതിയാസത്തമീനം, ‘‘പുരിസേഹി, പുരിസേഭീ’’തി തതിയാപഞ്ചമീനം, ‘‘പുരിസാന’’ന്തി ചതുത്ഥീഛട്ഠീനം ഏകസദിസം, തഥാപി അത്ഥവസേന അസങ്കരഭാവോ വേദിതബ്ബോ. കഥം? ‘‘പുരിസോ തിട്ഠതി, പുരിസാ തിട്ഠന്തി. പുരിസം പസ്സതി, പുരിസേ പസ്സതീ’’തിആദിനാ.

തത്ഥ ച ഭോതി ആമന്തനത്ഥേ നിപാതോ. സോ ന കേവലം ഏകവചനംയേവ ഹോതി, അഥ ഖോ ബഹുവചനമ്പി ഹോതീതി ‘‘ഭോ പുരിസാ’’ഇതി ബഹുവചനപ്പയോഗോപി ഗഹിതോ. ‘‘ഭവന്തോ’’തിദം പന ബഹുവചനമേവ ഹോതീതി ‘‘പുരിസാ’’തി പുന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഇതി യമകമഹാഥേരേന ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി രസ്സവസേന ആലപനേകവചനം വത്വാ ‘‘ഭോ പുരിസാ’’ഇതി ദീഘവസേന ആലപനബഹുവചനം വുത്തം. തഥാ ഹി പാളിയം അട്ഠകഥാസു ച നിപാതഭൂതോ ഭോസദ്ദോ ഏകവചനബഹുവചനവസേന ദ്വിധാ ഭിജ്ജതി. അത്രിമാനി നിദസ്സനപദാനി – ‘‘അപി നു ഖോ സപരിഗ്ഗഹാനം തേവിജ്ജാനം ബ്രാഹ്മണാനം അപരിഗ്ഗഹേന ബ്രഹ്മുനാ സദ്ധിം സംസന്ദതി സമേതീതി, നോ ഹിദം ഭോ ഗോതമ. അച്ഛരിയം ഭോ ആനന്ദ, അബ്ഭുതം ഭോ ആനന്ദ, ഏഹി ഭോ സമണ, ഭോ പബ്ബജിത’’ഇച്ചാദിപാളിതോ അട്ഠകഥാതോ ച ഭോസദ്ദസ്സ ഏകവചനപ്പയോഗേ പവത്തിനിദസ്സനം, ‘‘തേന ഹി ഭോ മമപി സുണാഥ. യഥാ മയമേവ അരഹാമ തം ഭവന്തം ഗോതമം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതും, നാഹം ഭോ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സുഭാസിതം സുഭാസിതതോ നാബ്ഭനുമോദാമി, പസ്സഥ ഭോ ഇമം കുലപുത്തം. ഭോ യക്ഖാ അഹം ഇമം തുമ്ഹാകം ഭാജേത്വാ ദദേയ്യം. അപരിസുദ്ധോ പനമ്ഹി, ഭോ ധുത്താ തുമ്ഹാകം ക്രിയാ മയ്ഹം ന രുച്ചതി. സോ തേ പുരിസേ ആഹ ഭോ തുമ്ഹേ മം മാരേന്താ രഞ്ഞോ ദസ്സേത്വാവ മാരേഥാ’’തി ഇച്ചാദി പന പാളിതോ അട്ഠകഥാതോ ച ഭോസദ്ദസ്സ ബഹുവചനപ്പയോഗേ പവത്തിനിദസ്സനം. കച്ചായനപ്പകരണേ പന ‘‘ഭോ പുരിസ, ഭോ പുരിസാ’’തി പദദ്വയം ആലപനേകവചനവസേന വുത്തം. തം യഥാ ആഗമേഹി ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ ഗഹേതബ്ബം.

കേചി പന അദൂരട്ഠസ്സാലപനേ ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി രസ്സവസേന ആലപനേകവചനം ഇച്ഛന്തി, ദൂരട്ഠസ്സാലപനേ പന ‘‘ഭോ പുരിസാ’’ഇതി ദീഘവസേന ആലപനേകവചനം ഇച്ഛന്തി. അദൂരട്ഠാനം ദൂരട്ഠാനഞ്ച പുരിസാനം ഇത്ഥീനഞ്ച ആലപനേ ന കിഞ്ചി വദന്തി. തഥാ അദൂരട്ഠായ ദൂരട്ഠായ ച ഇത്ഥിയാ ആലപനേ തേ പുച്ഛിതബ്ബാ ‘‘അദൂരട്ഠാനം ദൂരട്ഠാനഞ്ച പുരിസാനമാലപനേ കഥം വത്തബ്ബ’’ന്തി. അദ്ധാ തേ ഏവം പുട്ഠാ ഉത്തരി കിഞ്ചി വത്തും ന സക്ഖിസ്സന്തി. ഏവമ്പി തേ ചേ വദേയ്യും ‘‘ഭവന്തോ പുരിസാതി ഇമിനാവ അദൂരട്ഠാനം ദൂരട്ഠാനഞ്ച പുരിസാനമാലപനം ഭവതീ’’തി. തദാ തേ വത്തബ്ബാ ‘‘യദി ഭവന്തോ പുരിസാ’’തി ഇമിനാ അദ്വേജ്ഝേന വചനേന അദൂരട്ഠാനം ദൂരട്ഠാനഞ്ച പുരിസാനമാലപനം ഭവതി, ഏവം സന്തേ ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി രസ്സപദേനപി ദൂരട്ഠസ്സ ച പുരിസസ്സാലപനം വത്തബ്ബം, ഏവം അവത്വാ കിമത്ഥം അദൂരട്ഠസ്സാലപനേ ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി രസ്സവസേന ആലപനേകവചനം ഇച്ഛഥ, കിമത്ഥഞ്ച ദൂരട്ഠസ്സാലപനേ ‘‘ഭോ പുരിസാ’’ഇതി ദീഘവസേന ആലപനേകവചനം ഇച്ഛഥ.

നനു ‘‘തഗ്ഘ ഭഗവാ ബോജ്ഝങ്ഗാ, തഗ്ഘ സുഗത ബോജ്ഝങ്ഗാ’’തിആദീസു ആലപനപദഭൂതം ‘‘ഭഗവാ’’ഇതി ദീഘപദം സമീപേ ഠിതകാലേപി ദൂരേ ഠിതകാലേപി ബുദ്ധസ്സാലപനപദം ഭവിതുമരഹതേവ, തഥാ ആലപനപദഭൂതം ‘‘സുഗത’’ഇതി രസ്സപദമ്പി. യസ്മാ പനേതേസു ‘‘ഭഗവാ’’തി ആലപനപദസ്സ ന കത്ഥചിപി രസ്സത്തം ദിസ്സതി, ‘‘സുഗതാ’’തി ആലപനപദസ്സ ച ന കത്ഥചിപി ദീഘത്തം ദിസ്സതി, തസ്മാ ദീഘരസ്സമത്താഭേദം അചിന്തേത്വാ ‘‘പുരിസ’’ഇതി രസ്സവസേന വുത്തപദം പകതിസ്സരവസേന സമീപേ ഠിതസ്സ പുരിസസ്സ ആമന്തനകാലേ അദൂരട്ഠസ്സാലപനപദം ഭവതി, ആയതസ്സരവസേന ദൂരേ ഠിതപുരിസസ്സ ആമന്തനകാലേ ദൂരട്ഠസ്സാലപനപദം ഭവതീതി ഗഹേതബ്ബം. തഥാ ‘‘ഭവന്തോ പുരിസാ, ഭോ യക്ഖാ, ഭോ ധുത്താ’’തിആദീനി ദീഘവസേന വുത്താനി ആലപനബഹുവചനപദാനിപി പകതിസ്സരവസേന സമീപേ ഠിതപുരിസാനം ആമന്തനകാലേ അദൂരട്ഠാനമാലപനപദാനി ഭവന്തി, ആയതസ്സരവസേന ദൂരേ ഠിതപുരിസാദീനം ആമന്തനകാലേ ദൂരട്ഠാനമാലപനപദാനി ഭവന്തീതി ഗഹേതബ്ബാനി. തഥാ ഹി ബ്രാഹ്മണാ കത്ഥചി കത്ഥചി രസ്സട്ഠാനേപി ദീഘട്ഠാനേപി ആയതേന സരേന മജ്ഝിമായതേന സരേന അച്ചായതേന ച സരേന വേദം പഠന്തി ലിഖിതുമസക്കുണേയ്യേന ഗീതസ്സരേന വിയ. ഇതി സബ്ബക്ഖരേസുപി ആയതേന സരേനുച്ചാരണം ലബ്ഭതേവ ലിഖിതുമസക്കുണേയ്യം, തസ്മാ അസമ്പഥമനോതരിത്വാ ‘‘ഭോ പുരിസ’’ഇതി വചനേന ദൂരട്ഠസ്സ ച അദൂരട്ഠസ്സ ച പുരിസസ്സാലപനം ഭവതി, ‘‘ഭോ പുരിസാ, ഭവന്തോ പുരിസാ’’തി ഇമേഹി വചനേഹിപി ദൂരട്ഠാനഞ്ച അദൂരട്ഠാനഞ്ച പുരിസാനമാലപനം ഭവതീതി ദട്ഠബ്ബം. ഇതി ദൂരട്ഠസ്സ അദൂരട്ഠാനഞ്ച ആയതേന സരേന ആമന്തനമേവ പമാണം, ന ദീഘരസ്സമത്താവിസേസോ, തസ്മാ ‘‘ഭോ സത്ഥ, ഭോ രാജ, ഭോ ഗച്ഛ, ഭോ മുനി, ഭോ ദണ്ഡി, ഭോ ഭിക്ഖു, ഭോ സയമ്ഭു, ഭോതി കഞ്ഞേ, ഭോതി പത്തി, ഭോതി ഇത്ഥി, ഭോതി യാഗു, ഭോതി വധു, ഭോ കുല, ഭോ അട്ഠി, ഭോ ചക്ഖു’’ഇച്ചേവമാദീഹി പദേഹി അദൂരട്ഠസ്സാലപനഞ്ച ദൂരട്ഠസ്സാലപനഞ്ച ഭവതി. ‘‘ഭവന്തോ സത്ഥാ, സത്ഥാരോ, ഭോതിയോ കഞ്ഞാ, കഞ്ഞായോ’’തി ഏവമാദീഹിപി പദേഹി അദൂരട്ഠാനഞ്ചാലപനം ഭവതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇദം പനേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം –

തസ്സ തം വചനം സുത്വാ, രഞ്ഞോ പുത്തം അദസ്സയും;

പുത്തോ ച പിതരം ദിസ്വാ, ദൂരതോവജ്ഝഭാസഥ.

ആഗച്ഛു ദോവാരികാ ഖഗ്ഗബന്ധാ,

കാസാവിയാ ഹന്തു മമം ജനിന്ദ;

അക്ഖാഹി മേ പുച്ഛിതോ ഏതമത്ഥം,

അപരാധോ കോ ന്വിധ മമജ്ജ അത്ഥി.

ഏവം സദ്ധമ്മരാജേന, വോഹാരകുസലേന വേ;

സുദേസിതേ സോമനസ്സ-ജാതകേ സബ്ബദസ്സിനാ.

ദൂരട്ഠാനേപി രസ്സത്തം, ‘‘ജനിന്ദ’’ഇതി ദിസ്സതി;

ന കത്ഥചിപി ദീഘത്തം, ഇതി നീതി മയാ മതാ.

ഇദമ്പേത്ഥ വത്തബ്ബം ‘‘കുതോ നു ഭോ ഇദമായാതം ‘ദൂരട്ഠസ്സാലപനം അദൂരട്ഠസ്സാലപനമി’തി’’? സദ്ദസത്ഥതോ. സദ്ദസത്ഥം നാമ ന സബ്ബസോ ബുദ്ധവചനസ്സോപകാരകം, ഏകദേസേന പന ഹോതി.

ഇമസ്മിം പകരണേ ‘‘ബഹുവചന’’ന്തി വാ ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി വാ ‘‘അനേകവചന’’ന്തി വാ അത്ഥതോ ഏകം, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ ‘‘ബഹുവചന’’ന്തി വാ ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി വാ ‘‘അനേകവചന’’ന്തി വാ വോഹാരോ കാതബ്ബോ, പുഥുവചനം അനേകവചനന്തി ച ഇദം സാസനേ നിരുത്തഞ്ഞൂനം വോഹാരോ, ഇതരം സദ്ദസത്ഥവിദൂനം.

കസ്മാ പന ഇമസ്മിം പകരണേ ദ്വിവചനം ന വുത്തന്തി? യസ്മാ ബുദ്ധവചനേ ദ്വിവചനം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ന വുത്തന്തി. നനു ബുദ്ധവചനേ വചനത്തയം അത്ഥി, തഥാ ഹി ‘‘ആയസ്മാ’’തി ഇദം ഏകവചനം, ‘‘ആയസ്മന്താ’’തി ഇദം ദ്വിവചനം, ‘‘ആയസ്മന്തോ’’തി ഇദം ബഹുവചനന്തി? തന്ന, യദി ‘‘ആയസ്മന്താ’’തി ഇദം വചനം ദ്വിവചനം ഭവേയ്യ, ‘‘പുരിസോ പുരിസാ’’തിആദീസു കതരം ദ്വിവചനന്തി വദേയ്യാഥ, തസ്മാ ബുദ്ധവചനേ ദ്വിവചനം നാമ നത്ഥി. തേനേവ ഹി സി യോ അം യോ നാ ഹീതിആദിനാ ഏകവചനബഹുവചനാനേവ ദസ്സിതാനീതി.

നനു ച ഭോ ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അജ്ജ ഉപോസഥോ പന്നരസോ. യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, മയം അഞ്ഞമഞ്ഞം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കരേയ്യാമാ’’തി പാളിയം ദ്വേ സന്ധായ ‘‘ആയസ്മന്താ’’തി വുത്തം, ‘‘ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ ആയസ്മന്തോ ചത്താരോ പാരാജികാ ധമ്മാ’’തിആദീസു പന പാളീസു ബഹവോ സന്ധായ ‘‘ആയസ്മന്തോ’’തി വുത്തം, ന ച സക്കാ വത്തും ‘‘യഥാ തഥാ വുത്ത’’ന്തി, പരിവാസാദിആരോചനേപി അട്ഠകഥാചരിയേഹി വിഞ്ഞാതസുഗതാധിപ്പായേഹി ‘‘ദ്വിന്നം ആരോചേന്തേന ‘ആയസ്മന്താ ധാരേന്തൂ’തി, തിണ്ണം ആരോചേന്തേന ‘ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’തി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തത്താതി? സച്ചം വുത്തം, തം പന വിനയവോഹാരവസേന വുത്തന്തി. നനു വിനയോ ബുദ്ധവചനം, കസ്മാ ‘‘ബുദ്ധവചനേ ദ്വിവചനം നാമ നത്ഥീ’’തി വദഥാതി? സച്ചം വിനയോ ബുദ്ധവചനം, തഥാപി വിനയകമ്മവസേന വുത്തത്താ ഉപലക്ഖണമത്തം, ന സബ്ബസാധാരണബഹുവചനപരിയാപന്നം. യദി ഹി ‘‘ആയസ്മന്താ’’തി ഇദം ദ്വിവചനം സിയാ, തപ്പയോഗാനിപി ക്രിയാപദാനി ദ്വിവചനാനേവ സിയും, തഥാരൂപാനിപി ക്രിയാപദാനി ന സന്തി. ന ഹി അക്ഖരസമയകോവിദോ ഝാനലാഭീപി ദിബ്ബചക്ഖുനാ വസ്സസതമ്പി വസ്സസഹസ്സമ്പി സമവേക്ഖന്തോ ബുദ്ധവചനേ ഏകമ്പി ക്രിയാപദം ദ്വിവചനന്തി പസ്സേയ്യ, ഏവം ക്രിയാപദേസു ദ്വിവചനസ്സാഭാവാ നാമികപദേസു ദ്വിവചനം നത്ഥി. നാമികപദേസു തദഭാവാപി ക്രിയാപദേസു തദഭാവോ വേദിതബ്ബോ. സക്കടഭാസായം ദ്വീസുപി ദ്വിവചനാനി സന്തി, മാഗധഭാസായം പന നത്ഥി.

അപിച ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി നിരുത്തിവോഹാരോപി ‘‘ബുദ്ധവചനേ ദ്വിവചനം നത്ഥീ’’തി ഏതമത്ഥം ദീപേതി. തഞ്ഹി സക്കടഭാസായം വുത്താ ദ്വിവചനതോ ബഹുവചനതോ ച വിസുംഭൂതം വചനം, തത്ഥ വാ വുത്തേഹി അത്ഥേഹി വിസുംഭൂതസ്സ അത്ഥസ്സ വചനം ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി വുച്ചതി. കഥമിദം സക്കടഭാസായം വുത്താ ദ്വിവചനതോ ബഹുവചനതോ ച വിസുംഭൂതം വചനന്തി ചേ? യസ്മാ സക്കടഭാസായം ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി വോഹാരോ നത്ഥി, തസ്മാ ഇദം തേഹി സക്കടഭാസായം വുത്തേഹി ദ്വിവചനബഹുവചനേഹി വിസുംഭൂതഅത്ഥസ്സ വചനന്തി വുച്ചതി. കഥഞ്ച പന സക്കടഭാസായം വുത്തേഹി വിസുംഭൂതസ്സ അത്ഥസ്സ വചനന്തി പുഥുവചനന്തി ചേ? യസ്മാ സക്കടഭാസായം ദ്വേ ഉപാദായ ദ്വിവചനം വുത്തം, ന തിചതുപഞ്ചാദികേ ബഹവോ ഉപാദായ, ബഹവോ പന ഉപാദായ ബഹുവചനം വുത്തം, ന ദ്വേ ഉപാദായ, അയം സക്കടഭാസായ വിസേസോ. മാഗധഭാസായം പന ദ്വിതിചതുപഞ്ചാദികേ ബഹവോ ഉപാദായ പുഥുവചനം വുത്തം, തസ്മാ സക്കടഭാസായം വുത്തേഹി അത്ഥേഹി വിസുംഭൂതസ്സ അത്ഥസ്സ വചനന്തി പുഥുവചനന്തി വുച്ചതി. അയം മാഗധഭാസായ വിസേസോ. തസ്മാത്ര പുഥുഭൂതസ്സ, പുഥുനോ വാ അത്ഥസ്സ വചനം ‘‘പുഥുവചന’’ന്തി അത്ഥോ സമധിഗന്തബ്ബോ.

ഇദാനി ‘‘പുരിസോ, പുരിസാ, പുരിസ’’ന്തി നിരുത്തിപിടകതോ ഉദ്ധരിതനയം നിസ്സായ പകതിരൂപഭൂതസ്സ ഭൂതസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

ഭൂതോ, ഭൂതാ. ഭൂതം, ഭൂതേ. ഭൂതേന, ഭൂതേഹി, ഭൂതേഭി. ഭൂതസ്സ, ഭൂതാനം. ഭൂതാ, ഭൂതസ്മാ, ഭൂതമ്ഹാ, ഭൂതേഹി, ഭൂതേഭി. ഭൂതസ്സ, ഭൂതാനം. ഭൂതേ, ഭൂതസ്മിം, ഭൂതമ്ഹി, ഭൂതേസു. ഭോ ഭൂത, ഭവന്തോ ഭൂതാ.

അഥ വാ ‘‘ഭോ ഭൂതാ’’ഇതി ബഹുവചനം വിഞ്ഞേയ്യം. യഥാ പനേത്ഥ ഭൂതഇച്ചേതസ്സ പകതിരൂപസ്സ നാമികപദമാലാ പുരിസനയേന യോജിതാ, ഏവം ഭാവകാദീനഞ്ച അഞ്ഞേസഞ്ച തംസദിസാനം നാമികപദമാലാ പുരിസനയേന യോജേതബ്ബാ. ഏത്ഥഞ്ഞാനി തംസദിസാനി നാമ ‘‘ബുദ്ധോ’’തിആദീനം പദാനം ബുദ്ധഇച്ചാദീനി പകതിരൂപാനി.

ബുദ്ധോ ധമ്മോ സങ്ഘോ മഗ്ഗോ,

ഖന്ധോ കായോ കാമോ കപ്പോ;

മാസോ പക്ഖോ യക്ഖോ ഭക്ഖോ,

നാഗോ മേഘോ ഭോഗോ യാഗോ.

രാഗോ ദോസോ മോഹോ മാനോ,

മക്ഖോ ഥമ്ഭോ കോധോ ലോഭോ;

ഹാസോ വേരോ ദാഹോ തേജോ,

ഛന്ദോ കാസോ സാസോ രോഗോ.

അസ്സോ സസ്സോ ഇസ്സോ സിസ്സോ,

സീഹോ ബ്യഗ്ഘോ രുക്ഖോ സേലോ;

ഇന്ദോ സക്കോ ദേവോ ഗാമോ,

ചന്ദോ സൂരോ ഓഘോ ദീപോ.

പസ്സോ യഞ്ഞോ ചാഗോ വാദോ,

ഹത്ഥോ പത്തോ സോസോ ഗേധോ;

സോമോ യോധോ ഗച്ഛോ അച്ഛോ,

ഗേഹോ മാളോ അട്ടോ സാലോ.

നരോ നഗോ മിഗോ സസോ,

സുണോ ബകോ അജോ ദിജോ;

ഹയോ ഗജോ ഖരോ സരോ,

ദുമോ തലോ പടോ ധജോ.

ഉരഗോ പടഗോ വിഹഗോ ഭുജഗോ,

ഖരഭോ സരഭോ പസദോ ഗവജോ;

മഹിസോ വസഭോ അസുരോ ഗരുളോ,

തരുണോ വരുണോ ബലിസോ പലിഘോ.

സാലോ ധവോ ച ഖദിരോ,

ഗോധുമോ സട്ഠികോ യവോ;

കളായോ ച കുലത്ഥോ ച,

തിലോ മുഗ്ഗോ ച തണ്ഡുലോ.

ഖത്തിയോ ബ്രാഹ്മണോ വേസ്സോ,

സുദ്ദോ ധുത്തോ ച പുക്കുസോ;

ചണ്ഡാലോ പതികോ പട്ഠോ,

മനുസ്സോ രഥികോ രഥോ.

പബ്ബജിതോ ഗഹട്ഠോ ച,

ഗോണോ ഓട്ഠോ ച ഗദ്രഭോ;

മാതുഗാമോ ച ഓരോധോ,

ഇച്ചാദീനി വിഭാവയേ.

കേചേത്ഥ വദേയ്യും ‘‘നനു ഭോ ‘ഓരോധാ ച കുമാരാ ചാ’തി പാഠസ്സ ദസ്സനതോ ഓരോധസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ’’തി? തന്ന, തത്ഥ ഹി ‘‘ഓരോധാ’’തി ഇദം ഓകാരന്തപുല്ലിങ്ഗമേവ, നാ’കാരന്തിത്ഥിലിങ്ഗം, തുമ്ഹേ പന ‘‘ആകാരന്തിത്ഥിലിങ്ഗ’’ന്തി മഞ്ഞമാനാ ഏവം വദഥ, ന പനിദം ആകാരന്തിത്ഥിലിങ്ഗം, അഥ ഖോ ‘‘മാതുഗാമാ’’തിപദം വിയ ബഹുവചനവസേന വുത്തമാകാരന്തപദന്തി. നനു ച ഭോ സമ്മോഹവിനോദനിയാദീസു ഓരോധസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗതാ പാകടാ, കഥന്തി ചേ? ‘‘രുക്ഖേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ഥേരസ്സ കുദ്ധാ പഠമമേവ മനം പലോഭേത്വാ ‘ഇതോ തേ സത്തദിവസമത്ഥകേ ഉപട്ഠാകോ രാജാ മരിസ്സതീ’തി സുപിനേ ആരോചേസി. ഥേരോ തം കഥം സുത്വാ രാജോരോധാനം ആചിക്ഖി. താ ഏകപ്പഹാരേനേവ മഹാവിരവം വിരവിംസൂ’’തി. ഏത്ഥ ഹി ‘‘രാജോരോധാന’’ന്തി വത്വാ ‘‘താ’’തി വുത്തത്താവ ഓരോധസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗതാ പാകടാതി? തന്ന, അത്ഥസ്സ ദുഗ്ഗഹണതോ. ദുഗ്ഗഹിതോ ഹി ഏത്ഥ തുമ്ഹേഹി അത്ഥോ, ഏത്ഥ പന ഓരോധസദ്ദേന ഇത്ഥിപദത്ഥസ്സ കഥനതോ ഇത്ഥിപദത്ഥം സന്ധായ ‘‘താ’’തി വുത്തത്താ ‘‘താ ഇത്ഥിയോ’’തി അയമേവത്ഥോ. തുമ്ഹേ പന അമാതാപിതരസംവദ്ധത്താ ആചരിയകുലേ ച അനിവുട്ഠത്താ ഏതം സുഖുമത്ഥമജാനന്താ യം വാ തം വാ മുഖാരൂള്ഹം വദഥ.

ഭുഞ്ജനത്ഥം കഥനത്ഥം, മുഖം ഹോതീതി നോ വദേ;

യം വാ തം വാ മുഖാരൂള്ഹം, വചനം പണ്ഡിതോ നരോതി.

ന മയംഭോ യം വാ തം വാ മുഖാരൂള്ഹം വദാമ, അട്ഠകഥാചരിയാനഞ്ഞേവ വചനം ഗഹേത്വാ വദാമ, അട്ഠകഥായേവ അമ്ഹാകം പടിസരണം, ന മയം തുമ്ഹാകം സദ്ദഹാമാതി. അമ്ഹാകം സദ്ദഹഥ വാ മാ വാ, മാ തുമ്ഹേ ‘‘അട്ഠകഥാചരിയാനഞ്ഞേവ വചനം ഗഹേത്വാ വദാമാ’’തി അട്ഠകഥാചരിയേ അബ്ഭാചിക്ഖഥ. ന ഹി അട്ഠകഥാചരിയേഹി ‘‘ഓരോധസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ’’തി വുത്തട്ഠാനമത്ഥി, തസ്മാപി അട്ഠകഥാചരിയേ അബ്ഭാചിക്ഖഥ, ന യുത്തം ബുദ്ധാദീനം ഗരൂനമബ്ഭാചിക്ഖനം മഹതോ അനത്ഥസ്സ ലാഭായ സംവത്തനതോ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ ‘‘അത്തനാ ദുഗ്ഗഹിതേന അമ്ഹേ ചേവ അബ്ഭാചിക്ഖതി, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി, തതോ അത്താനഞ്ച ഖണതീ’’തി.

ഏവം അബ്ഭാചിക്ഖനസ്സ അയുത്തതം സാവജ്ജതഞ്ച ദസ്സേത്വാ പുനപി തേ ഇദം വത്തബ്ബാ – ജാതകട്ഠകഥായമ്പി തുമ്ഹേഹി ആഹടഉദാഹരണസദിസം ഉദാഹരണമത്ഥി, തം സുണാഥ. കോസിയജാതകട്ഠകഥായഞ്ഹി ‘‘സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഏകം സാവത്ഥിയം മാതുഗാമം ആരബ്ഭ കഥേസി. സാ കിരേകസ്സ സദ്ധസ്സ പസന്നസ്സ ഉപാസകബ്രാഹ്മണസ്സ ബ്രാഹ്മണീ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി. ഏത്ഥ ഹി ‘‘മാതുഗാമം ആരബ്ഭ കഥേസീ’’തി വത്വാ ‘‘സാ’’തി വുത്തത്താ തുമ്ഹാകം മതേന മാതുഗാമസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോയേവ സിയാ, ന പുല്ലിങ്ഗോ, കിമിദം അട്ഠകഥാവചനമ്പി ന പസ്സഥ, തദേവ പന അട്ഠകഥാവചനം പസ്സഥ, കിം സാ ഏവ അട്ഠകഥാ തുമ്ഹാകം പടിസരണം, ന തദഞ്ഞാതി.

യദി താസദ്ദം അപേക്ഖിത്വാ ഓരോധസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തമിച്ഛഥ, ഏത്ഥാപി സാസദ്ദമപേക്ഖിത്വാ മാതുഗാമസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തമിച്ഛഥാതി. ഏവം വുത്താ തേ നിരുത്തരാ അപ്പടിഭാനാ മങ്കുഭൂതാ പത്തക്ഖന്ധാ അധോമുഖാ പജ്ഝായേയ്യും. ഏത്ഥാപി മാതുഗാമസദ്ദേന ഇത്ഥിപദത്ഥസ്സ കഥനതോ ഇത്ഥിപദത്ഥം സന്ധായ ‘‘സാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘സാ ഇത്ഥീ’’തി അയമേവത്ഥോ. കത്ഥചി ഹി പധാനവാചകേന പുല്ലിങ്ഗേന നപുംസകലിങ്ഗേന വാ സമാനാധികരണസ്സ ഗുണസദ്ദസ്സ അഭിധേയ്യലിങ്ഗാനുവത്തിത്താപുല്ലിങ്ഗവസേന വാ നപുംസകലിങ്ഗവസേന വാ നിദ്ദിസിതബ്ബത്തേപി ലിങ്ഗമനപേക്ഖിത്വാ ഇത്ഥിപദത്ഥമേവാപേക്ഖിത്വാ ഇത്ഥിലിങ്ഗനിദ്ദേസോ ദിസ്സതി. തം യഥാ? ‘‘ഇധ വിസാഖേ മാതുഗാമോ സുസംവിഹിതകമ്മന്താ ഹോതി സങ്ഗഹിതപരിജനാ ഭത്തുമനാപം ചരതി, സമ്ഭതം അനുരക്ഖതീ’’തി ച, ‘‘കോ നു ഖോ ഭന്തേ ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചോ മാതുഗാമോ ദുബ്ബണ്ണാ ച ഹോതി ദുരൂപാ സുപാപികാ ദസ്സനായ, ദലിദ്ദാ ച ഹോതി അപ്പസ്സകാ അപ്പഭോഗാ അപ്പേസക്ഖാ ച. ഇധ മല്ലികേ ഏകച്ചോ മാതുഗാമോ കോധനാ ഹോതി ഉപായാസബഹുലാ, അപ്പമ്പി വുത്താ സമാനാ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥിയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതീ’’തി ച, ‘‘തം ഖോ പന ഭിക്ഖവേ ഇത്ഥിരതനം രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ പുബ്ബുട്ഠായിനീ പച്ഛാനിപാതിനീ കിംകാരപടിസ്സാവിനീ’’തി ച ഇമേ പയോഗാ.

കത്ഥചി പന പധാനവാചകേന നപുംസകലിങ്ഗേന സമാനാധികരണസ്സ ഗുണസദ്ദസ്സ അഭിധേയ്യലിങ്ഗാനുവത്തിത്താ നപുംസകലിങ്ഗവസേന നിദ്ദിസിതബ്ബത്തേപി ലിങ്ഗമനപേക്ഖിത്വാ പുരിസപദത്ഥമേവാപേക്ഖിത്വാ പുല്ലിങ്ഗനിദ്ദേസോ ദിസ്സതി. തം യഥാ? ‘‘പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധസതാനി ഇമസ്മിം ഇസിഗിലിസ്മിം പബ്ബതേ ചിരനിവാസിനോ അഹേസും. തം ഖോ പന രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ പരിണായകരതനം ഞാതാനം പവേസേതാ അഞ്ഞാതാനം നിവാരേതാ’’തി. കത്ഥചി പധാനവാചകേന ലിങ്ഗത്തയേന സമാനാധികരണസ്സ ഗുണസദ്ദസ്സ അഭിധേയ്യലിങ്ഗാനുരൂപം നിദ്ദേസോ ദിസ്സതി. തം യഥാ? സാ ഇത്ഥീ ‘‘സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ. അട്ഠഹി ഖോ നകുലമാതേ ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരമ്മരണാ മനാപകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. സദ്ധോ പുരിസപുഗ്ഗലോ, സദ്ധം കുലം, ചിത്തം ദന്തം സുഖാവഹ’’ന്തി.

സേയ്യഇതി സദ്ദോ പന യേഭുയ്യേന ഓകാരന്തഭാവേ ഠത്വാ ലിങ്ഗത്തയാനുകൂലോ ഭവതി ഏകാകാരേനേവ തിട്ഠനതോ. കഥം? സേയ്യോ അമിത്തോ മതിയാ ഉപേതോ. ഏസാവ പൂജനാ സേയ്യോ, ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ.

‘‘ധമ്മേന ച അലാഭോ യോ,

യോ ച ലാഭോ അധമ്മികോ;

അലാഭോ ധമ്മികോ സേയ്യോ,

യഞ്ചേ ലാഭോ അധമ്മികോ.

യസോ ച അപ്പബുദ്ധീനം, വിഞ്ഞൂനം അയസോ ച യോ;

അയസോവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂനം, ന യസോ അപ്പബുദ്ധിനം.

ദുമ്മേധേഹി പസംസാ ച, വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹാ ച യാ;

ഗരഹാവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂഹി, യഞ്ചേ ബാലപ്പസംസനാ.

സുഖഞ്ച കാമമയികം, ദുക്ഖഞ്ച പവിവേകികം;

പവിവേകം ദുക്ഖം സേയ്യോ, യഞ്ചേ കാമമയം സുഖം.

ജീവിതഞ്ച അധമ്മേന, ധമ്മേന മരണഞ്ച യം;

മരണം ധമ്മികം സേയ്യോ, യഞ്ചേ ജീവേ അധമ്മിക’’ന്തി.

ഏവമയം സേയ്യ ഇതി സദ്ദോ ഓകാരന്തഭാവേ ഠത്വാ ലിങ്ഗത്തയാനുകൂലോ ഭവതി. കത്ഥചി പന ആകാരന്തഭാവേ ഠത്വാ ഇത്ഥിലിങ്ഗാനുകൂലോ ദിസ്സതി ‘‘ഇത്ഥീപി ഹി ഏകച്ചിയാ, സേയ്യാ പോസ ജനാധിപാ’’തി. നിഗ്ഗഹീതന്തോ പന ഹുത്വാ നപുംസകലിങ്ഗാനുകൂലോ അപസിദ്ധോ. ഏവംപകാരേ പയോഗേ കിം തുമ്ഹേ ന പസ്സഥാതി. ഏവം വുത്താ ച തേ നിരുത്തരാവ ഭവിസ്സന്തി.

സചേപി തേ ഏത്ഥ ഏവം വദേയ്യും ‘‘തത്ഥ തത്ഥ സുത്തപ്പദേസേ അട്ഠകഥാദീസു ച ‘മാതുഗാമോ’തി വാ ‘മാതുഗാമേനാ’തി വാ ഓകാരന്തപുല്ലിങ്ഗഭാവേന മാതുഗാമസദ്ദസ്സ ദസ്സനതോ പുല്ലിങ്ഗഭൂതം മാതുഗാമസദ്ദം അനപേക്ഖിത്വാ ഇത്ഥിപദത്ഥമേവ അപേക്ഖിത്വാ ‘‘സാ ഇത്ഥീ’’തി ഇത്ഥീസദ്ദേന സാസദ്ദസ്സ സമ്ബന്ധഗ്ഗഹണം മയം സമ്പടിച്ഛാമ, ‘ഓരോധോ’തി വാ ‘ഓരോധേനാ’തി വാ ഓകാരന്തപുല്ലിങ്ഗഭാവേന ഠിതസ്സ ഓരോധസദ്ദസ്സ അദസ്സനതോ പന തുമ്ഹേഹി വുത്തം പുരിമത്ഥം ന സമ്പടിച്ഛാമാ’’തി. തദാ തേസം ഇമാനി വിനയപാളിയം ആഗതപദാനി ദസ്സേതബ്ബാനി ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ ഉദേനോ ഉയ്യാനേ പരിചാരേസി സദ്ധിം ഓരോധേന, അഥ ഖോ രഞ്ഞോ ഉദേനസ്സ ഓരോധോ രാജാനം ഉദേനം ഏതദവോചാ’’തി. ഏവം ഇമാനി സുത്തപദാനി ദസ്സേത്വാ സുത്തനിപാതട്ഠകഥായം ‘‘രാമോ നാമ രാജാ കുട്ഠരോഗീ ഓരോധേഹി ച നാടകേഹി ച ജിഗുച്ഛമാനോ’’തി വചനഞ്ച ദസ്സേത്വാ ‘‘ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ ഗരുകുലമുപഗന്ത്വാ ഭഗവതോ സദ്ധമ്മസ്സ ചിരട്ഠിതത്ഥം സാധുകം പദബ്യഞ്ജനാനി ഉഗ്ഗണ്ഹഥാ’’തി ഉയ്യോജേതബ്ബാ.

ഇദാനി മാതുഗാമസദ്ദാദീസു കിഞ്ചി വിനിച്ഛയം വദാമ – മാതുഗാമസദ്ദോ ച ഓരോധസദ്ദോ ച ദാരസദ്ദോ ചാതി ഇമേ ഇത്ഥിപദത്ഥവാചകാപി സമാനാ ഏകന്തേന പുല്ലിങ്ഗാ ഭവന്തി. തേസു ദാരസദ്ദസ്സ ഏകസ്മിം അത്ഥേ വത്തമാനസ്സാപി ബഹുവചനകത്തമേവ സദ്ദസത്ഥവിദൂ ഇച്ഛന്തി, ന ഏകവചനകത്തം. മയം പന ദാരസദ്ദസ്സ ഏകസ്മിം അത്ഥേ ഏകവചനകത്തം, യേഭുയ്യേന പന ബഹുവചനകത്തം അനുജാനാമ, ബവ്ഹത്ഥേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. പാളിയഞ്ഹി ദാരസദ്ദോ യേഭുയ്യേന ബഹുവചനകോ ഭവതി, ഏകവചനകോ അപ്പോ. തത്രിമേ പയോഗാ –

‘‘ദാസാ ച ദാസ്യോ അനുജീവിനോ ച,

പുത്താ ച ദാരാ ച മയഞ്ച സബ്ബേ;

ധമ്മഞ്ചരാമപ്പരലോകഹേതു,

തസ്മാ ഹി അമ്ഹം ദഹരാ ന മിയ്യരേ’’തി ച,

‘‘യോ ഞാതീനം സഖീനം വാ, ദാരേസു പടിദിസ്സതി;

സഹസാ സമ്പിയായേന, തം ജഞ്ഞാവസലോ ഇതീ’’തി ച,

‘‘സേഹി ദാരേഹി’സന്തുട്ഠോ, വേസിയാസു പദിസ്സതി;

ദിസ്സതി പരദാരേസു, തം പരാഭവതോ മുഖ’’ന്തി ച,

‘‘പുത്തേസു ദാരേസു ച യാ അപേക്ഖാ’’തി ച ബ്യാസേ, സമാസേ പന ‘‘പുത്തദാരാ ദിസാ പച്ഛാ, പുത്തദാരേഹി മത്തനോ’’തി ച ഏവമാദയോ ബഹുവചനപ്പയോഗാ ബഹവോ ഭവന്തി.

ഏകവചനപ്പയോഗാ പന അപ്പാ. സേയ്യഥിദം? ‘‘ഗരൂനം ദാരേ, ധമ്മം ചരേ യോപി സമുഞ്ജകം ചരേ, ദാരഞ്ച പോസം ദദമപ്പകസ്മി’’ന്തി ച,

‘‘യേ ഗഹട്ഠാ പുഞ്ഞകരാ, സീലവന്തോ ഉപാസകാ;

ധമ്മേന ദാരം പോസേന്തി, തേ നമസ്സാമി മാതലീ’’തി ച,

‘‘പരദാരം ന ഗച്ഛേയ്യം, സദാരപസുതോ സിയ’’ന്തി ച,

‘‘യോ ഇച്ഛേ പുരിസോ ഹോതും, ജാതിം ജാതിം പുനപ്പുനം;

പരദാരം വിവജ്ജേയ്യ, ധോതപാദോവ കദ്ദമ’’ന്തി ച

ഏവമാദയോ ഏകവചനപ്പയോഗാ അപ്പാ.

സമാഹാരലക്ഖണവസേന പനേസ ദാരസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗേകവചനോപി കത്ഥചി ഭവതി. ‘‘ആദായ പുത്തദാരം. പുത്തദാരസ്സ സങ്ഗഹോ’’ഇതി ഏവം ഇധ വുത്തപ്പകാരേന ലിങ്ഗഞ്ച അത്ഥഞ്ച സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘പുരിസോ പുരിസാ’’തി പവത്തം പുരിസസദ്ദനയം നിസ്സായ സബ്ബേസം ‘‘ഭൂതോ ഭാവകോ ഭവോ’’തിആദീനം ഭൂധാതുമയാനം അഞ്ഞേസഞ്ചോകാരന്തപദാനം നാമികപദമാലാസു സദ്ധാസമ്പന്നേഹി കുലപുത്തേഹി സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ കോസല്ലമുപ്പാദേതബ്ബം.

കിം പന സബ്ബാനി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബപ്പകാരേന ഏകസദിസാനേവ ഹുത്വാ പവിട്ഠാനീതി? ന പവിട്ഠാനി. കാനിചി ഹി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠാനി ച ഹോന്തി, ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ച, കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ച ഹോന്തി, ഏകദേസേന ന പവിട്ഠാനി ച, കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബഥാ അപ്പവിട്ഠാനേവ. തത്ര കതമാനി കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠാനി ച ഹോന്തി, ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ച? ‘‘സരോ വയോ ചേതോ’’തിആദീനി. സരോഇതി ഹി അയംസദ്ദോ ഉസുസദ്ദസരവനഅകാരാദിസരവാചകോ ചേ, പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠോ. രഹദവാചകോ ചേ, മനോഗണപക്ഖികത്താ പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠോ. വയോഇതി സദ്ദോ പരിഹാനിവാചകോ ചേ, പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠോ. ആയുകോട്ഠാസവാചകോ ചേ, മനോഗണപക്ഖികത്താ പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠോ. ചേതോ ഇതി സദ്ദോ യദി പണ്ണത്തിവാചകോ, പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠോ. യദി പന ചിത്തവാചകോ, മനോഗണപക്ഖികത്താ പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠോ. മനോഗണോ ച നാമ –

മനോ വചോ വയോ തേജോ,

തപോ ചേതോ തമോ യസോ;

അയോ പയോ സിരോ ഛന്ദോ,

സരോ ഉരോ രഹോ അഹോ –

ഇമേ സോളസ.

ഇദാനി യഥാവുത്തസ്സ പാകടീകരണത്ഥം മനസദ്ദാദീനം നാമികപദമാലം കഥയാമ –

മനോ, മനാ. മനം, മനോ, മനേ. മനസാ, മനേന, മനേഹി, മനേഭി. മനസോ, മനസ്സ, മനാനം. മനാ, മനസ്മാ, മനമ്ഹാ, മനേഹി, മനേഭി. മനസോ, മനസ്സ, മനാനം. മനസി, മനേ, മനസ്മിം, മനമ്ഹി, മനേസു. ഭോ മന, ഭവന്തോ മനാ.

അഥ വാ ‘‘ഭോ മനാ’’ഇതി ബഹുവചനമ്പി ഞേയ്യം. ഏവം വചോ, വചാ. വചം, വചോ, വചേ. വചസാതിആദിനാ നാമികപദമാലാ യോജേതബ്ബാ. അഹസദ്ദസ്സ പന ഭുമ്മേകവചനട്ഠാനേ അഹസി, അഹേ, അഹസ്മിം, അഹമ്ഹി, അഹു, അഹനീതി യോജേതബ്ബാ.

ഇദാനി രൂപന്തരവിസേസദസ്സനത്ഥം നപുംസകലിങ്ഗസ്സ മനസദ്ദസ്സപി നാമികപദമാലം വദാമ, അട്ഠാനേ അയം കഥിതാതി ന ചോദേതബ്ബം.

മനം, മനാനി, മനാ. മനം, മനാനി, മനേ. മനേന, മനേഹി, മനേഭി. മനസ്സ, മനസോ, മനാനം. മനാ, മനസ്മാ, മനമ്ഹാ, മനേഹി, മനേഭി. മനസ്സ, മനസോ, മനാനം. മനേ, മനസ്മിം, മനമ്ഹി, മനേസു. ഭോ മന, ഭവന്തോ മനാ. അഥ വാ ‘‘ഭോ മനാനി, ഭോ മനാ’’ഏവമ്പി ബഹുവചനം വേദിതബ്ബം. ഏവമുത്തരത്രാപി നയോ.

ഏത്ഥ ച പുല്ലിങ്ഗസ്സ മനസദ്ദസ്സ പച്ചത്തകരണസമ്പദാനസാമിഭുമ്മവചനാനി മനോ മനസാ മനസോ മനസീതി രൂപാനി ഠപേത്വാ യാനി സേസാനി, നപുംസകലിങ്ഗസ്സ ച മനസദ്ദസ്സ പച്ചത്തവചനാനി ‘‘മനം മനാനീ’’തി രൂപാനി ച, അട്ഠമ്യോപയോഗവചനാനം ‘‘മനം മനാനീ’’തി രൂപദ്വയഞ്ച ഠപേത്വാ യാനി സേസാനി, താനി സബ്ബാനി കമതോ സമസമാനി.

കേചി ഓകാരന്തോ മനോഇതി സദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോതി വദന്തി, തേ വത്തബ്ബാ – യദി സോ നപുംസകലിങ്ഗോ സിയാ, തസ്സദിസേഹി വചോ വയോതിആദിസദ്ദേഹിപി നപുംസകലിങ്ഗേഹേവ ഭവിതബ്ബം, ന ‘‘തേ നപുംസകലിങ്ഗാ’’തി ഗരൂ വദന്തി, ‘‘പുല്ലിങ്ഗാ’’ഇച്ചേവ വദന്തി. യസ്മാ ച പാളിയം ‘‘കായോ അനിച്ചോ; മനോ അനിച്ചോ’’തി ച ‘‘കായോ ദുക്ഖോ, മനോ ദുക്ഖോ’’തി ച ‘‘നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാതി അനിച്ചോ ഭന്തേ’’തി ച ഏവമാദയോ പുല്ലിങ്ഗപ്പയോഗാ ബഹവോ ദിട്ഠാ. തേന ഞായതി മനോസദ്ദോ ഏകന്തേന പുല്ലിങ്ഗോതി. യദി പന നപുംസകലിങ്ഗോസിയാ, ‘‘അനിച്ചോ ദുക്ഖോ’’തി ഏവമാദീനി തംസമാനാധികരണാനി അനേകപദസതാനിപി നപുംസകലിങ്ഗാനേവ സിയും. ന ഹി താനി നപുംസകലിങ്ഗാനി, അഥ ഖോ അഭിധേയ്യലിങ്ഗാനുവത്തകാനി വാച്ചലിങ്ഗാനി. ഏവം മനോസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗതാ പച്ചേതബ്ബാതി, സചേ മനോസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോ ന ഹോതി, കഥം ‘‘മനാനീ’’തി നപുംസകരൂപം ദിസ്സതീതി? സച്ചം ‘‘മനാനീ’’തി നപുംസകലിങ്ഗമേവ, തഥാപി മനോഗണേ പമുഖഭാവേന ഗഹിതസ്സോകാരന്തസ്സ മനസദ്ദസ്സ രൂപം ന ഹോതി. അഥ കിഞ്ചരഹീതി ചേ? ചിത്തസദ്ദേന സമാനലിങ്ഗസ്സ സമാനസുതിത്തേപി മനോഗണേ അപരിയാപന്നസ്സ നിഗ്ഗഹീതന്തസ്സേവ മനസദ്ദസ്സ രൂപം. മനസദ്ദോ ഹി പുന്നപുംസകവസേന ദ്വിധാ ഭിജ്ജതി ‘‘മനോ മനം’’ഇതി യഥാ ‘‘അജ്ജവോഅജ്ജവ’’ന്തി. ‘‘മനോ ചേ നപ്പദുസ്സതി. സന്തം തസ്സ മനം ഹോതീ’’തി ഹി പാളി. യദി ച സോ മനോസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോ ന ഹോതി.

‘‘ഗരു ചേതിയപബ്ബതവത്തനിയാ,

പമദാ പമദാ പമദാ വിമദം;

സമണം സുനിസമ്മ അകാ ഹസിതം,

പതിതം അസുഭേസു മുനിസ്സ മനോ’’തി

ഏത്ഥ മനോസദ്ദേന സമാനാധികരണോ ‘‘പതിത’’ന്തി സദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗഭാവേന കസ്മാ സന്നിഹിതോ. യസ്മാ ച സമാനാധികരണപദം നപുംസകലിങ്ഗഭാവേന സന്നിഹിതം, തസ്മാ സദ്ദന്തരസന്നിധാനവസേന മനോസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോതി ഞായതീതി? തന്ന, സമാനാധികരണപദസ്സ സബ്ബത്ഥ ലിങ്ഗവിസേസാജോതനതോ. യദി ഹി സമാനാധികരണപദം സബ്ബത്ഥ ലിങ്ഗവിസേസം ജോതേയ്യ, ‘‘ചത്താരോ ഇന്ദ്രിയാനീ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘ചത്താരോ’’തി പദം ഇന്ദ്രിയസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗത്തം കരേയ്യ, ന ച കാതും സക്കോതി. ഇന്ദ്രിയസദ്ദോ ഹി ഏകന്തേന നപുംസകലിങ്ഗോ. യദി തുമ്ഹേ ‘‘പതിത’’ന്തി സമാനാധികരണപദം നിസ്സായ മനോസദ്ദസ്സ നപുംസകലിങ്ഗത്തമിച്ഛഥ, ‘‘ചത്താരോ ഇന്ദ്രിയാനീ’’തി ഏത്ഥപി ‘‘ചത്താരോ’’തി സമാനാധികരണപദം നിസ്സായ ഇന്ദ്രിയസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗത്തം ഇച്ഛഥാതി. ന മയം ഭോ ഇന്ദ്രിയസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗത്തം ഇച്ഛാമ, അഥ ഖോ നപുംസകലിങ്ഗത്തംയേവ ഇച്ഛാമ, ‘‘ചത്താരോ’’തി പദം ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന ഠിതത്താ ‘‘ചത്താരീ’’തി ഗണ്ഹാമ, തസ്മാ ‘‘ചത്താരി ഇന്ദ്രിയാനീ’’തി അത്ഥം ധാരേമാതി. യദി ഏവം ‘‘പതിതം അസുഭേസു മുനിസ്സ മനോ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘പതിത’’ന്തി പദം ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന ഠിതന്തി മന്ത്വാ ‘‘പതിതോ’’തി അത്ഥം ധാരേഥാതി. ന ധാരേമ ഏത്ഥ ലിങ്ഗവിപല്ലാസസ്സ അനിച്ഛിതബ്ബതോ. യദി ഹി മനോസദ്ദോ പുല്ലിങ്ഗോ സിയാ, തംസമാനാധികരണപദം ‘‘പതിതോ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ. കിമാചരിയോ ഏവം വത്തും ന ജാനി, ജാനമാനോ ഏവ സോ ‘‘പതിതോ’’തി നാവോച, ‘‘പതിത’’ന്തി പനാവോച, തേന ഞായതി ‘‘മനോസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോ’’തി. മാ തുമ്ഹേ ഏവം വദേഥ, സമാനാധികരണപദം നാമ കത്ഥചി പധാനലിങ്ഗമനുവത്തതി, കത്ഥചി നാനുവത്തതി, തസ്മാ ന തം ലിങ്ഗവിസേസജോതനേ ഏകന്തതോ പമാണം. ‘‘മാതുഗാമോ, ഓരോധോ, ആവുസോ വിസാഖ, ഏഹി വിസാഖേ, ചിത്താനി അട്ഠീനീ’’തി ഏവമാദിരൂപവിസേസോയേവ പമാണം. യദി സമാനാധികരണപദേയേവ ലിങ്ഗവിസേസോ അധിഗന്തബ്ബോ സിയാ, ‘‘ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ’’തിആദീസു ലിങ്ഗവവത്ഥാനം ന സിയാ. യസ്മാ ഏവമാദീസുപി ഠാനേസു ലിങ്ഗവവത്ഥാനം ഹോതിയേവ. കഥം? ‘‘ചത്താരോ’’തി പുല്ലിങ്ഗം ‘‘മഹാഭൂതാ’’തി നപുംസകന്തി, തസ്മാ ‘‘പതിതം അസുഭേസു മുനിസ്സ മനോ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘പതിത’’ന്തി നപുംസകലിങ്ഗം ‘‘മനോ’’തി പുല്ലിങ്ഗന്തി വവത്ഥാനം ഭവതീതി. ഇദം സുത്വാ തേ തുണ്ഹീ ഭവിസ്സന്തി. തതോ തേസം തുണ്ഹീഭൂതാനം ഇദം വത്തബ്ബം – യസ്മാ മനോഗണേ പവത്താനം പദാനം സമാനാധികരണപദാനി കത്ഥചി നപുംസകവസേന യോജേതബ്ബാനി, തസ്മാ മനോഗണേ പമുഖസ്സ മനോസദ്ദസ്സപി സമാനാധികരണപദാനി കത്ഥചി നപുംസകവസേന യോജിതാനി. തഥാ ഹി പുബ്ബാചരിയാ ‘‘സദ്ധമ്മതേജവിഹതം വിലയം ഖണേന, വേനേയ്യസത്തഹദയേസു തമോ’പയാതി. ദുക്ഖം വചോ ഏതസ്മിന്തി ദുബ്ബചോ. അവനതം സിരോ യസ്സ സോയം അവംസിരോ, അപ്പകം രാഗാദി രജോ യേസം പഞ്ഞാമയേ അക്ഖിമ്ഹി തേ അപ്പരജക്ഖാ’’തിആദിനാ സദ്ദരചനം കുബ്ബിംസു, ന പന തേഹി വചോ സിരോ രജോസദ്ദാദീനം നപുംസകലിങ്ഗത്തം വിഭാവേതും ഈദിസീ സദ്ദരചനാ കതാ, അഥ ഖോ സിരോമനോസദ്ദാനം മനോഗണേ പവത്താനം പുല്ലിങ്ഗസദ്ദാനം കത്ഥചിപി ഈദിസാനിപി ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന ഠിതാനി സമാനാധികരണപദാനി ഹോന്തീതി പരേസം ജാനാപനാധിപ്പായവതിയാ അനുകമ്പായ വിരചിതാ. ഏത്ഥാപി തുമ്ഹാകം മതേന മനോസദ്ദസ്സ നപുംസകലിങ്ഗത്തേ സതി വചോ സിരോ ഇച്ചാദയോപി നപുംസകലിങ്ഗത്തമാപജ്ജന്തി നപുംസകലിങ്ഗവസേന സമാനാധികരണപദാനം നിദ്ദിട്ഠത്താ. കിം പനേതേസമ്പി നപുംസകലിങ്ഗത്തം ഇച്ഛഥാതി. അദ്ധാ തേ ഇദമ്പി സുത്വാ നിബ്ബേഠേതുമസക്കോന്താ തുണ്ഹീ ഭവിസ്സന്തി. കിഞ്ചാപി തേ അഞ്ഞം ഗഹേതബ്ബകാരണം അപസ്സന്താ ഏവം വദേയ്യും ‘‘യദി ഭോ മനോ സദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോന ഹോതി, കസ്മാ വേയ്യാകരണാ ‘മനോസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോ’തി വദന്തീ’’തി? തേ വത്തബ്ബാ – യദി തുമ്ഹേ വേയ്യാകരണമതം ഗഹേത്വാ മനോസദ്ദസ്സ നപുംസകലിങ്ഗത്തം രോചേഥ, നനു ഭഗവായേവ ലോകേ അസദിസോ മഹാവേയ്യാകരണോ മഹാപുരിസോ വിസാരദോ പരപ്പവാദമദ്ദനോ. ഭഗവന്തഞ്ഹി പദകാ വേയ്യാകരണാ അമ്ബട്ഠമാണവപോക്ഖരസാതിസോണദണ്ഡാദയോ ച ബ്രാഹ്മണാ സച്ചകനിഗണ്ഠാദയോ ച പരിബ്ബാജകാ വാദേന ന സമ്പാപുണിംസു, അഞ്ഞദത്ഥു ഭഗവായേവ മത്തവാരണഗണമജ്ഝേ കേസരസീഹോ വിയ അസമ്ഭീതോ നേസം നേസം വാദം മദ്ദേസി, മഹന്തേ ച നേ അത്ഥേ പതിട്ഠാപേസി, ഏവംവിധേന ഭഗവതാ വോഹാരകുസലേന യസ്മാ ‘‘കായോ അനിച്ചോ’’തി ച ‘‘കായോ ദുക്ഖോ, മനോ അനിച്ചോ, മനോ ദുക്ഖോ’’തി ച ഏവമാദിനാ വുത്താ മനോസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗഭാവസൂചനികാ ബഹൂ പാളിയോ ദിസ്സന്തി, തസ്മാ മനോസദ്ദോ പുല്ലിങ്ഗോയേവാതി സാരതോ പച്ചേതബ്ബോതി. ഏവം വുത്താ തേ നിരുത്തരാ അപ്പടിഭാനാ മങ്കുഭൂതാ പത്തക്ഖന്ധാ അധോമുഖാ പജ്ഝായിസ്സന്തി.

ഇദാനി സരസദ്ദാദീനം നാമികപദമാലാ വിസേസതോ വുച്ചതേ –

സരോ, സരാ. സരം, സരേ. സരേന, സരേഹി, സരേഭി. സരസ്സ, സരാനം. സരാ, സരസ്മാ, സരമ്ഹാ, സരേഹി, സരേഭി. സരസ്സ, സരാനം. സരേ, സരസ്മിം, സരമ്ഹി, സരേസു. ഭോ സര, ഭവന്തോ സരാ.

അയം പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠസ്സ ഉസുസദ്ദസരവനഅകാരാദിസരവാചകസ്സ സരസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ.

അയം പന പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠസ്സ മനോഗണപക്ഖികസ്സ രഹദവാചകസ്സ സരസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ –

സരോ, സരാ. സരം, സരോ, സരേ. സരസാ, സരേന, സരേഹി, സരേഭി. സരസോ, സരസ്സ, സരാനം. സരാ, സരസ്മാ, സരമ്ഹാ, സരേഹി, സരേഭി. സരസോ, സരസ്സ, സരാനം. സരസി, സരേ, സരസ്മിം, സരമ്ഹി, സരേസു. ഭോ സര, ഭവന്തോ സരാ, ഭോ സരാ ഇതി വാ.

വയോ, വയാ. വയം, വയേ. വയേന, വയേഹി, വയേഭീതി പുരിസനയേന ഞേ യ്യോ. അയം പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠസ്സ പരിഹാനിവാചകസ്സ വയസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ.

അയം പന പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠസ്സ മനോഗണപക്ഖികസ്സ ആയുകോട്ഠാസവാചകസ്സ വയസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ – വയോ, വയാ. വയം, വയോ, വയേ. വയസാ, വയേന, വയേഹി, വയേഭീതി മനനയേന ഞേയ്യോ. തസ്സ ചേതോ പടിസ്സോസി, അരഞ്ഞേ ലുദ്ദഗോചരോ. ചേതാ ഹനിംസു വേദബ്ബം.

ചേതോ, ചേതാ. ചേതം, ചേതേ. ചേതേന, ചേതേഹി, ചേതേഭീതി പുരിസനയേന ഞേയ്യോ. അയം പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠസ്സ പണ്ണത്തിവാചകസ്സ ചേതസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ.

അയം പന പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠസ്സ ചിത്തവാചകസ്സ ചേതസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ – ചേതോ, ചേതാ. ചേതം, ചേതോ, ചേതേ. ചേതസാ, ചേതേന, ചേതേഹി, ചേതേഭീതി മനനയേന ഞേയ്യോ. യസോ കുലപുത്തോ, യസം കുലപുത്തം, യസേന കുലപുത്തേനാതി ഏകവചനവസേന പുരിസനയേന യോജേതബ്ബാ, ഏകവചനപുഥുവചനവസേന വാ. ഏവം കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബഥാ പവിട്ഠാനി ച ഹോന്തി, ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ചാതി ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദാനി പഞ്ഞാചക്ഖുനാ ഉപപരിക്ഖിത്വാ വിസേസോ വേദിതബ്ബോ. അവിസേസഞ്ഞുനോ ഹി ഏവമാദിവിഭാഗം അജാനന്താ യം വാ തം വാ ബ്യഞ്ജനം രോപേന്താ യഥാധിപ്പേതം അത്ഥം വിരാധേന്തി, തസ്മാ യോ ഏത്ഥ അമ്ഹേഹി പകാസിതോ വിഭാഗോ, സോ സദ്ധാസമ്പന്നേഹി കുലപുത്തേഹി സക്കച്ചമുഗ്ഗഹേതബ്ബോ. കതമാനി കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ച ഏകദേസേന ന പവിട്ഠാനി ച? മനോ വചോ തേജോസദ്ദാദയോ ചേവ അയ്യസദ്ദോ ച, തത്ര മനസദ്ദാദീനം നാമികപദമാലാ ഹേട്ഠാ വിഭാവിതാ.

അയ്യസദ്ദസ്സ പന നാമികപദമാലായം ‘‘അയ്യോ, അയ്യാ. അയ്യം, അയ്യേ’’തി പുരിസനയേന വത്വാ ആലപനട്ഠാനേ ‘‘ഭോ അയ്യ, ഭോ അയ്യോ’’തി ദ്വേ ഏകവചനാനി, ‘‘ഭവന്തോ അയ്യാ, ഭവന്തോ അയ്യോ’’തി ദ്വേ ബഹുവചനാനി ച വത്തബ്ബാനി. ഏത്ഥ അയ്യോ ഇതി സദ്ദോ പച്ചത്തവചനഭാവേ ഏകവചനം, ആലപനവചനഭാവേ ഏകവചനഞ്ചേവ ബഹുവചനഞ്ച. തത്രിമേ പയോഗാ ‘‘അയ്യോ കിര സാഗതോ അമ്ബതിത്ഥികേന നാഗേന സങ്ഗാമേസി, പിവതു ഭന്തേ അയ്യോ സാഗതോ കാപോതികം പസന്ന’’ന്തി ഏവമാദീനി അയ്യോസദ്ദസ്സ പച്ചത്തേകവചനപ്പയോഗാനി, ‘‘അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ തം പുരിസം ഏതദവോച ‘നായ്യോ സോ ഭിക്ഖു മം നിപ്പാടേസി, അപിച അഹമേവ തേന ഭിക്ഖുനാ ഗച്ഛാമി, അകാരകോ സോ ഭിക്ഖു, ഗച്ഛ ഖമാപേഹീ’തി’’ ഏവമാദീനി അയ്യോസദ്ദസ്സ ആലപനേകവചനപ്പയോഗാനി, ‘‘ഏഥ’യ്യോ രാജവസതിം, നിസീദിത്വാ സുണാഥ മേ. ഏഥ മയം അയ്യോ സമണേസു സക്യപുത്തിയേസു പബ്ബജിസ്സാമാ’’തി ഏവമാദീനി അയ്യോസദ്ദസ്സ ആലപനബഹുവചനപ്പയോഗാനി. ഭവതി ചത്ര –

അയ്യോ ഇതി അയം സദ്ദോ, പച്ചത്തേകവചോ ഭവേ;

ആലപനേ ബഹുവചോ, ഭവേ ഏകവചോപി ച –

ഏവം കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ ഏകദേസേന പവിട്ഠാനി ച ഹോന്തി ഏകദേസേന ന പവിട്ഠാനി ച.

കതമാനി കാനിചി ഓകാരന്തപദാനി പുരിസനയേ സബ്ബഥാ അപ്പവിട്ഠാനി? ഗോസദ്ദോയേവ. ഗോസദ്ദസ്സ ഹി അയം നാമികപദമാലാ –

ഗോ, ഗാവോ, ഗവോ. ഗാവും, ഗാവം, ഗവം, ഗാവോ, ഗവോ. ഗാവേന, ഗവേന, ഗോഹി, ഗോഭി. ഗാവസ്സ, ഗവസ്സ, ഗവം, ഗുന്നം, ഗോനം. ഗാവാ, ഗാവസ്മാ, ഗാവമ്ഹാ, ഗവാ, ഗവസ്മാ, ഗവമ്ഹാ, ഗോഹി, ഗോഭി. ഗാവസ്സ, ഗവസ്സ, ഗവം, ഗുന്നം, ഗോനം. ഗാവേ, ഗാവസ്മിം, ഗാവമ്ഹി, ഗവേ, ഗവസ്മിം, ഗവമ്ഹി, ഗാവേസു, ഗവേസു, ഗോസു. ഭോ ഗോ, ഭവന്തോ ഗാവോ, ഗവോ. അയം പുരിസനയേ സബ്ബഥാ അപ്പവിട്ഠസ്സ ഗോസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ.