൧൩. സവിനിച്ഛയസങ്ഖ്യാനാമനാമികപദമാലാ

ഇതോ പരം പവക്ഖാമി, സങ്ഖ്യാനാമികപന്തിയോ;

ഭൂധാതുജേഹി രൂപേഹി, അഞ്ഞേഹി ചുപയോജിതും.

യാ ഹി സാ ഹേട്ഠാ അമ്ഹേഹി ഏക ദ്വിതി ചതുഇച്ചേതേസം സങ്ഖ്യാസബ്ബനാമാനം നാമികപദമാലാ കഥിതാ, തം ഠപേത്വാ ഇധ അസബ്ബനാമാനം പഞ്ച ഛ സത്താദീനം സങ്ഖ്യാനാമാനം നാമികപദമാലാ ഭൂധാതുമയേഹി അഞ്ഞേഹി ച രൂപേഹി യോജനത്ഥം വുച്ചതേ –

പഞ്ച, പഞ്ചഹി, പഞ്ചഭി, പഞ്ചന്നം, പഞ്ചസു. സത്തന്നം വിഭത്തീനം വസേന ഞേയ്യം. ‘‘പഞ്ച ഭൂതാ, പഞ്ച അഭിഭവിതാരോ, പഞ്ച പുരിസാ, പഞ്ച ഭൂമിയോ, പഞ്ച കഞ്ഞായോ, പഞ്ച ഭൂതാനി, പഞ്ച ചിത്താനീ’’തിആദിനാ സബ്ബത്ഥ യോജേതബ്ബം. ഛ, ഛഹി, ഛഭി, ഛന്നം, ഛസു, ഛസ്സു ഇതിപി. ‘‘ഛസ്സു ലോകോ സമുപ്പന്നോ, ഛസ്സു ക്രുബ്ബതി സന്ഥവ’’ന്തി ഹി പാളി. സത്ത, സത്തഹി, സത്തഭി, സത്തന്നം, സത്തസു. അട്ഠ, അട്ഠഹി, അട്ഠഭി, അട്ഠന്നം, അട്ഠസു. നവ, നവഹി, നവഭി, നവന്നം, നവസു. ദസ, ദസഹി, ദസഭി, ദസന്നം, ദസസു. ഏവം ഏകാദസ. ദ്വാദസ, ബാരസ. തേരസ, തേദസ, തേളസ. ചതുദ്ദസ, ചുദ്ദസ. പഞ്ചദസ, പന്നരസ. സോളസ. സത്തരസ. അട്ഠാരസ, അട്ഠാരസഹി, അട്ഠാരസഭി, അട്ഠാരസന്നം, അട്ഠാരസസു. സബ്ബമേതം ബഹുവചനവസേന ഗഹേതബ്ബം.

ഏകൂനവീസതി, ഏകൂനവീസം ഇച്ചാദിപി. ഏകൂനവീസായ, ഏകൂനവീസായം, ഏകൂനവീസ ഭിക്ഖൂ തിട്ഠന്തി, ഏകൂനവീസം ഭിക്ഖൂ പസ്സതി, ഏവം ‘‘കഞ്ഞായോ ചിത്താനീ’’തി ച ആദിനാ യോജേതബ്ബം. ഏകൂനവീസായ ഭിക്ഖൂഹി ധമ്മോ ദേസിതോ, ഏകൂനവീസായ കഞ്ഞാഹി കതം, ഏകൂനവീസായ ചിത്തേഹി കതം, ഏകൂനവീസായ ഭിക്ഖൂനം ചീവരം ദേതി, ഏകൂനവീസായ കഞ്ഞാനം ധനം ദേതി, ഏകൂനവീസായ ചിത്താനം രുച്ചതി, ഏകൂനവീസായ ഭിക്ഖൂഹി അപേതി. ഏവം കഞ്ഞാഹി ചിത്തേഹി. ഏകൂനവീസായ ഭിക്ഖൂനം സന്തകം, ഏവം കഞ്ഞാനം ചിത്താനം. ഏകൂനവീസായം ഭിക്ഖൂസു പതിട്ഠിതം. ഏവം ‘‘കഞ്ഞാസു ചിത്തേസൂ’’തി യോജേതബ്ബം. ഏകൂനവീസതി, ഏകൂനവീസതിം, ഏകൂനവീസതിയാ, ഏകൂനവീസതിയം.

വീസതി, വീസതിം, വീസതിയാ, വീസതിയം. വീസ, വീസം, വീസായ, വീസായം. തഥാ ഏകവീസ ദ്വാവീസ ബാവീസ തേവീസ ചതുവീസ ഇച്ചാദീസുപി. തിംസ, തിംസം, തിംസായ, തിംസായം. ചത്താലീസ, ചത്താലീസം, ചത്താലീസായ, ചത്താലീസായം. ചത്താരീസ ഇച്ചാദിപി. പഞ്ഞാസ, പഞ്ഞാസം, പഞ്ഞാസായ, പഞ്ഞാസായം. പണ്ണാസ, പണ്ണാസം, പണ്ണാസായ, പണ്ണാസായം. സട്ഠി, സട്ഠിം, സട്ഠിയാ, സട്ഠിയം. സത്തതി, സത്തതിം, സത്തതിയാ, സത്തതിയം. സത്തരി ഇച്ചാദിപി. അസീതി, അസീതിം, അസീതിയാ, അസീതിയം. നവുതി. നവുതിം, നവുതിയാ, നവുതിയം.

ഇത്ഥഞ്ച അഞ്ഞഥാപി സങ്ഖ്യാരൂപാനി ഗഹേതബ്ബാനി. ഏകൂനവീസേഹി, ഏകൂനവീസാനം, ഏകൂനവീസേസു. ‘‘ഛന്നവുതീന’’ന്തി ച ആദിനാപി സങ്ഖ്യാരൂപാനം കത്ഥചി ദസ്സനതോ കേചി സദ്ദസത്ഥവിദൂ ഊനവീസതിസദ്ദം സബ്ബദാപി ഏകവചനന്തമിത്ഥിലിങ്ഗമേവ പയുഞ്ജന്തി. കേചി ‘‘വീസതിആദയോ ആനവുതി ഏകവചനന്താ ഇത്ഥിലിങ്ഗാ’’തി വദന്തി. കേചി പനാഹു –

‘‘സദ്ദാ സങ്ഖ്യേയ്യസങ്ഖാസു, ഏകത്തേ വീസതാദയോ;

സങ്ഖത്ഥേ ദ്വിബഹുത്തമ്ഹി, താ തു ചാനവുതിത്ഥിയോ’’തി.

ഏത്ഥ ദ്വിവചനം ഛഡ്ഡേതബ്ബം ബുദ്ധവചനേ തദഭാവതോ. സബ്ബേസമ്പി ച തേസം യഥാവുത്തവചനം കിഞ്ചി പാളിപ്പദേസം പത്വാ യുജ്ജതി, കിഞ്ചി പന പത്വാ ന യുജ്ജതി വീസതിവീസംതിംസംഇച്ചാദീനഞ്ഹി സങ്ഖത്ഥാനം സദ്ദാനം ബഹുവചനപ്പയോഗവസേനപി പാളിയം ദസ്സനതോ, കച്ചായനേ ച യോവചനസമ്ഭൂതരൂപവന്തതാദസ്സനതോ. തസ്മാ യഥാസമ്ഭവം യഥാപാവചനഞ്ച ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവേ തേസമേകവചനന്തതാ വേദിതബ്ബാ അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാനം വിയ.

അത്ഥിനത്ഥിസദ്ദാ ഹി നിപാതത്താ ഏകത്തേപി ബഹുത്തേപി പവത്തന്തി ‘‘പുത്താ മത്ഥി ധനമ്മത്ഥി. നത്ഥി അത്തസമം പേമം. നത്ഥി സമണബ്രാഹ്മണാ’’തിആദീസു. അലിങ്ഗത്തേപി പനേതേസം കത്ഥചി ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവോ ദിട്ഠോ. അഭിധമ്മേ ഹി ധമ്മസേനാപതിനാ അനുധമ്മചക്കവത്തിനാ വോഹാരകുസലേന വോഹാരകുസലസാധകേന ‘‘അത്ഥിയാ നവ. നത്ഥിയാ നവാ’’തി ഏകവചനന്തം ഇത്ഥിലിങ്ഗരൂപം ദസ്സിതം, തസ്മാ വീസതിവീസതിമിച്ചാദീനമ്പി യഥാസമ്ഭവം യഥാപാവചനഞ്ച ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവേ ഏകവചനന്തതാ വേദിതബ്ബാ.

തത്ഥേകേ ‘‘ഹേതുയാ അധിപതിയാ’’തി ച ഇദം ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന ഗഹേതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. തമ്മതിവസേന ‘‘ഹേതുമ്ഹി അധിപതിമ്ഹീ’’തി പുല്ലിങ്ഗഭാവോ പടിപാദേതബ്ബോ, ‘‘ഹേതുപച്ചയേ അധിപതിപച്ചയേ’’ ഇച്ചേവത്ഥോ. അഥ വാ ‘‘ഹേതുയാ അധിപതിയാ’’തി ദ്വയമിദം ഇത്ഥിലിങ്ഗരൂപപടിഭാഗം പുല്ലിങ്ഗരൂപന്തി ഗഹേതബ്ബം ‘‘ഹേതുയോ ജന്തുയോ’’തിആദീനം ഇത്ഥിലിങ്ഗരൂപപടിഭാഗാനം പുല്ലിങ്ഗരൂപാനമ്പി വിജ്ജമാനത്താ, ‘‘അത്ഥിയാ നത്ഥിയാ’’തി ഇദം പന ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന വുത്തന്തി ന ഗഹേതബ്ബം അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാനം അലിങ്ഗഭേദത്താ. ന ഹി അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാ തീസു ലിങ്ഗേസു ഏകസ്മിമ്പി അന്തോഗധാ. ഏതേസു ഹി അത്ഥിസദ്ദോ ആഖ്യാതനിപാതവസേന ഭിജ്ജതി ‘‘അത്ഥി സന്തി സംവിജ്ജതി. അത്ഥിഖീരാ ബ്രാഹ്മണീ’’തിആദീസു, നത്ഥിസദ്ദോ പന നിപാതോയേവ. ഇച്ചേവം അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാനം നിപാതാനഞ്ച ലിങ്ഗവചനവസേന കഥനം യുജ്ജതി ഇത്ഥിലിങ്ഗാദിവസേന ഏകത്താദിവസേന ച അപ്പവത്തനതോ. വുത്തഞ്ച –

‘‘സദിസം തീസു ലിങ്ഗേസു, സബ്ബാസു ച വിഭത്തിസു;

വചനേസു ച സബ്ബേസു, യം ന ബ്യേതി തദബ്യയ’’ന്തി.

ഏത്ഥ സിയാ – നനു ച ഭോ ‘‘അത്ഥി സക്കാ ലബ്ഭാ ഇച്ചേതേ പഠമായാ’’തി വചനതോ അത്ഥിസദ്ദോ പഠമായ വിഭത്തിയാ യുത്തോ, ഏവം സന്തേ കസ്മാ ‘‘സദിസം തീസു ലിങ്ഗേസൂ’’തിആദി വുത്തന്തി? സച്ചം അത്ഥിസദ്ദോ പഠമായ വിഭത്തിയാ യുത്തോ, തഥാ നത്ഥിസദ്ദോ അത്ഥിസദ്ദസ്സ വചനലേസേന ഗഹേതബ്ബത്താ യുഗളപദത്താ ച. ഇദം പന ‘‘സദിസം തീസു ലിങ്ഗേസൂ’’തിആദിവചനം ഉപസഗ്ഗനിപാതസങ്ഖാതേ അസങ്ഖ്യാസദ്ദേ സന്ധായ വുത്തം, ന ഏകേകമസങ്ഖ്യാസദ്ദം സന്ധായ. തഥാ ഹി ‘‘അസങ്ഖ്യാ’’തി ച ‘‘അബ്യയാ’’തി ച ലദ്ധവോഹാരേസു ഉപസഗ്ഗനിപാതേസു ഉപസഗ്ഗാ സബ്ബേപി സബ്ബവിഭത്തിവചനകാ. നിപാതാനം പന ഏകച്ചേ പഠമാദീസു യഥാരഹം വിഭത്തിയുത്താ, ഏകച്ചേ അവിഭത്തിയുത്താ. തത്ഥ യേ യദഗ്ഗേന വിഭത്തിയുത്താ, തേ തദഗ്ഗേന തബ്ബചനകാ. ഉപസഗ്ഗനിപാതേസു ഹി പച്ചേകം ‘‘ഇദം നാമ വചന’’ന്തി ലദ്ധും ന സക്കാ, സബ്ബസങ്ഗാഹകവസേന പന ‘‘സദിസം തീസു ലിങ്ഗേസൂ’’തിആദി പുബ്ബാചരിയേഹി വുത്തം. കച്ചായനാചരിയേനപി ഇമമേവത്ഥം സന്ധായ ‘‘സബ്ബാസമാവുസോപസഗ്ഗനിപാതാദീഹി ചാ’’തി വുത്തം. ന ഹി ആവുസോസദ്ദതോ സബ്ബാപി വിഭത്തിയോ ലബ്ഭന്തി, അഥ ഖോ ആലപനത്ഥവാചകത്താ ഏകവചനികഅനേകവചനികാ പഠമാവിഭത്തിയോയേവ ലബ്ഭന്തി. അയമസ്മാകം ഖന്തി.

കേചി പന സബ്ബേഹിപി നിപാതേഹി സബ്ബവിഭത്തിലോപം വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. ‘‘അത്ഥി സക്കാ ലബ്ഭാ ഇച്ചേതേ പഠമായ. ദിവാ ഭിയ്യോ നമോ ഇച്ചേതേ പഠമായ ച ദുതിയായ ചാ’’തിആദിവചനതോ, പദപൂരണമത്താനഞ്ച അവിഭത്തിയുത്താനം അഥ ഖലു വത വഥ ഇച്ചാദീനം നിപാതാനം വചനതോ. ഏത്ഥാപി സിയാ ‘‘നനു ച ഭോ അവിഭത്തിയുത്താനമ്പി നിപാതാനം സമ്ഭവതോ അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാനം അവിഭത്തികോ നിദ്ദേസോ കാതബ്ബോ, അഥ കിമത്ഥം ‘അത്ഥിയാ നവ, നത്ഥിയാ നവാ’തി സവിഭത്തികോ നിദ്ദേസോ കതോ’’തി? സബ്ബഥാ വിഭത്തീഹി വിനാ അത്ഥസ്സ നിദ്ദിസിതുമസക്കുണേയ്യത്താതി.

യദി ഏവം ‘‘അത്ഥി സക്കാ ലബ്ഭാ ഇച്ചേതേ പഠമായാ’’തി വചനതോ അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാ ലുത്തായ പഠമായ വിഭത്തിയാ വസേന പഠമാവിഭത്തികായേവ നിദ്ദിസിതബ്ബാ, ഏവമകത്വാ കസ്മാ സത്തമ്യന്തവസേന ‘‘അത്ഥിയാ നത്ഥിയാ’’തി നിദ്ദിട്ഠാതി? സച്ചം, അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാ പഠമാവിഭത്തിയുത്തായേവ നിദ്ദിസിതബ്ബാ, തഥാപി ‘‘അത്ഥിപച്ചയേ നവ, നത്ഥിപച്ചയേ നവാ’’തി ഏതസ്സത്ഥസ്സ പരിദീപനേ പഠമായ ഓകാസോ നത്ഥി, സത്തമിയായേവ പന അത്ഥി, തസ്മാ ‘‘അത്ഥിയാ നവ, നത്ഥിയാ നവാ’’തി വുത്തം. ഇതി അത്ഥിയാനത്ഥിയാസദ്ദാനം സത്തമ്യന്തഭാവേ സിദ്ധേയേവ തതിയാചതുത്ഥീപഞ്ചമീഛട്ഠിയന്തഭാവോപി സിദ്ധോയേവ ഹോതി. തസ്മാ ‘‘അത്ഥിഭാവോ അത്ഥിതാ’’തിആദീസുപി അത്ഥിയാ ഭാവോ അത്ഥിഭാവോ, നത്ഥിയാ ഭാവോ നത്ഥിഭാവോ, അത്ഥിയാ ഭാവോ അത്ഥിതാഭിആദിനാ സമാസതദ്ധിതവിഗ്ഗഹോ അവസ്സമിച്ഛിതബ്ബോ. യദിദമമ്ഹേഹി വുത്തം, തം ‘‘പാളിയാ വിരുജ്ഝതീ’’തി ന വത്തബ്ബം പാളിനയാനുസാരേന വുത്തത്താതി.

ഏവം ഹോതു, കസ്മാ ഭോ ‘‘അത്ഥിയാ, നത്ഥിയാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗനിദ്ദേസോ കതോ, നനു നിപാതോപസഗ്ഗാ അലിങ്ഗഭേദാതി? സച്ചം, ഇദം പന ഠാനം അതീവ സുഖുമം, തഥാപി പുബ്ബാചരിയാനുഭാവഞ്ഞേവ നിസ്സായ വിനിച്ഛയം ബ്രൂമ. യഥാ ഹി വീസതിഇച്ചാദീനം സങ്ഖ്യാസദ്ദാനം സരൂപതോ അദബ്ബവാചകത്തേപി ദബ്ബവാചകാനം ലതാമതിരത്തിഇത്ഥീ യാഗുവധൂസദ്ദാനം വിയ ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവോ സദ്ദസത്ഥവിദൂഹി അനുമതോ, ഏവം അദബ്ബവാചകത്തേപി അത്ഥി നത്ഥിസദ്ദാനം കത്ഥചി ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവോ സദ്ധമ്മവിദൂഹി അനുമതോ. തേനാഹ ആയസ്മാ ധമ്മസേനാപതി ‘‘അത്ഥിയാ നവ, നത്ഥിയാ നവാ’’തി. അഥ വാ ‘‘അത്ഥിയാ, നത്ഥിയാ’’തി ഇമാനി ലിങ്ഗഭാവവിനിമുത്താനി സത്തമിയന്താനി നിപാതപദാനീതിപി ഗഹേതബ്ബാനി, ന ഏത്ഥ ചോദേതബ്ബം, ഏവരൂപാനി നിപാതപദാനി പുബ്ബാചരിയേഹി വുത്താനി ന സന്തി, തസ്മാ ഛഡ്ഡേതബ്ബമിദം വചനന്തി.

പാവചനസ്മിഞ്ഹി ഗരൂഹി അനിദ്ദിട്ഠാനിപി അനേകവിഹിതാനി നിപാതപദാനി സന്ദിസ്സന്തി, നാപി ‘‘ഹേതുയാ, അധിപതിയാ, അത്ഥിയാ, നത്ഥിയാ’’തി ഏവമാദീസു ‘‘അപസദ്ദാ ഇമേ’’തി വിരോധോ ഉപ്പാദേതബ്ബോ. ന ഹി അചിന്തേയ്യാനുഭാവേന പാരമിതാപുഞ്ഞേന നിപ്ഫന്നേന അനാവരണഞാണേന സബ്ബം ഞേയ്യമണ്ഡലം ഹത്ഥതലേ ആമലകം വിയ പച്ചക്ഖം കത്വാ പസ്സതോ ബുദ്ധസ്സ വചനേ അഞ്ഞേസം വാചാവിപ്പലാപോ അവസ്സം ലബ്ഭതീതി. നനു ച ഭോ ‘‘ഹേതുയാ, അധിപതിയാ, അത്ഥിയാ, നത്ഥിയാ’’തി ച ഇദം സാരിപുത്തത്ഥേരവചനം തേന നിക്ഖിത്തത്താ. തഥാഗതേന ഹി താവതിംസഭപനേ ദേസിതകാലേ ഇമാനി പദാനി ന സന്തി, ഏവം സന്തേ കസ്മാ ‘‘ബുദ്ധവചന’’ന്തി വദഥാതി? ബുദ്ധവചനംയേവ നാമ. ആയസ്മതോ ഹി സാരിപുത്തസ്സ തഥാഗതേന നയോ ദിന്നോ, തേനപി പഭിന്നപടിസമ്ഭിദേന സത്ഥുകപ്പേന അഗ്ഗസാവകേന സത്ഥു സന്തികാ നയം ലഭിത്വാ ബ്യഞ്ജനം സുരോപിതം കതം. സബ്ബേപി ഹി പടിസമ്ഭിദപ്പത്താ അരിയാ ദുന്നിരുത്തിം ന വദന്തി നിരുത്തിപഭേദസ്മിം സുകുസലത്താ, തസ്മാ അഞ്ഞേസമവിസയോ ഏസ അരിയാനം വോഹാരോതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇദാനി സതാദീനം നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

സതം, സതാനി, സതാ. സതം, സതാനി, സതേ. സതേന, സതേഹി, സതേഭി. സതസ്സ, സതാനം. സതാ, സതസ്മാ, സതമ്ഹാ, സതേഹി, സതേഭി. സതസ്സ, സതാനം. സതേ, സതസ്മിം, സതമ്ഹി, സതേസു. ഏവം സഹസ്സം, സഹസ്സാനീതി യോജേതബ്ബം. ദസസഹസ്സം സതസഹസ്സം ദസസതസഹസ്സന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. അയം പനേത്ഥ പയോഗോ ‘‘സതം ഭിക്ഖൂ, സതം ഇത്ഥിയോ, സതം ചിത്താനി. ഭിക്ഖൂനം സതം, ഇത്ഥീനം സതം, ചിത്താനം സതം. സഹസ്സാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഇത്ഥഞ്ച അഞ്ഞഥാപി സദ്ദരൂപാനി ഭവന്തി. കോടി, കോടീ, കോടിയോ. രത്തിനയേന ഞേയ്യം.

ഏകപ്പഭുതിതോ യാവ, ദസകാ യാ പവത്തതി;

സങ്ഖ്യാ താവ സാ സങ്ഖ്യേയ്യ-പ്പധാനാതി ഗരൂ വദും.

വീസതിതോ യാവ സതാ, യാ സങ്ഖ്യാ താവ സാ പന;

സങ്ഖ്യാപ്പധാനാ സങ്ഖ്യേയ്യ-പ്പധാനാതി ച വണ്ണയും.

അപിച –

വീസതോ യാവ കോടിയാ, സങ്ഖ്യാ താവ ഹി സാ ഖലു;

സങ്ഖ്യാപ്പധാനാ സങ്ഖ്യേയ്യ-പ്പധാനാ ചാതി നിദ്ദിസേ.

തഥാ ഹി ‘‘അസീതി കോടിയോ ഹിത്വാ, ഹിരഞ്ഞസ്സാപി പബ്ബജി’’ന്തി, ‘‘ഖീണാസവാ വീതമലാ, സമിംസു സതകോടിയോ’’തി ച പാളി ദിസ്സതി.

ഇമസ്മിം പന ഠാനേ സബ്ബേസം സങ്ഖ്യാസദ്ദരൂപാനം പാകടീകരണേന വിഞ്ഞൂനം സുഖുമഞാണപടിലാഭത്ഥം സാട്ഠകഥം ഉദാനപാളിപ്പദേസം അഞ്ഞഞ്ച പാളിപ്പദേസമട്ഠകഥാവചനഞ്ച ആഹരിത്വാ ദസ്സയിസ്സാമി –

‘‘യേസം ഖോ വിസാഖേ സതം പിയാനി, സതം തേസം ദുക്ഖാനി, യേസം നവുതി പിയാനി, നവുതി തേസം ദുക്ഖാനി. യേസം അസീതി…പേ… യേസം സത്തതി. യേസം സട്ഠി. യേസം പഞ്ഞാസം, യേസം ചത്താരീസം, യേസം തിംസം. യേസം ഖോ വിസാഖേ വീസം പിയാനി, വീസതി തേസം ദുക്ഖാനി. യേസം ദസ. യേസം നവ. യേസം അട്ഠ. യേസം സത്ത. യേസം ഛ. യേസം പഞ്ച. യേസം ചത്താരി. യേസം തീണി. യേസം ദ്വേ. യേസം ഏകം പിയം, തേസം ഏകം ദുക്ഖ’’ന്തി.

തത്ഥ സതം പിയാനീതി സതം പിയായിതബ്ബവത്ഥൂനി. ‘‘സതം പിയ’’ന്തിപി കേചി പഠന്തി. ഏത്ഥ ച യസ്മാ ഏകതോ പട്ഠായ യാവ ദസ, താവ സങ്ഖ്യാസങ്ഖ്യേയ്യപ്പധാനാ, തസ്മാ ‘‘യേസം ദസ പിയാനി, ദസ തേസം ദുക്ഖാനീ’’തിആദിനാ പാളി ആഗതാ. കേചി പന ‘‘യേസം ദസ പിയാനം, ദസ തേസം ദുക്ഖാന’’ന്തിആദിനാ പഠന്തി, തം ന സുന്ദരം. യസ്മാ പന വീസതിതോ പട്ഠായ യാവ സതം, താവ സങ്ഖ്യേയ്യപ്പധാനാ സങ്ഖ്യാപ്പധാനാ ച, തസ്മാ തത്ഥാപി സങ്ഖ്യേയ്യപ്പധാനംയേവ ഗഹേത്വാ ‘‘യേസം ഖോ വിസാഖേ സതം പിയാനി, സതം തേസം ദുക്ഖാനീ’’തിആദിനാ പാളി ആഗതാ. സബ്ബേസമ്പി ച യേസം ഏകം പിയം, ഏകം തേസം ദുക്ഖന്തി പാഠോ, ന പന ദുക്ഖസ്സാതി. ഏകസ്മിഞ്ഹി പദക്കമേ ഏകരസാവ ഭഗവതോ ദേസനാ ഹോതീതി. തസ്മാ യഥാവുത്തനയാവ പാളി വേദിതബ്ബാ. അയം താവ സാട്ഠകഥോ ഉദാനപാളിപ്പദേസോ.

ഇദാനി അഞ്ഞോ പാളിപ്പദേസോ അട്ഠകഥാപാഠപ്പദേസോ ച നീയതേ –

‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

സതം കഞ്ഞാ സഹസ്സാനി, ആമുക്കമണികുണ്ഡലാ;

ഏകസ്സ പദവീതിഹാരസ്സ, കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസി’’ന്തി

പാളി. ഏത്ഥ ‘‘സതം ഹത്ഥീ’’തിആദീനി വിസേസിതാനി, ‘‘സഹസ്സാനീ’’തി വിസേസനം, തസ്മാ സതംസദ്ദം സഹസ്സസദ്ദേന യോജേത്വാ ‘‘ഹത്ഥീ’’തിആദീനി പന ഉപപദം കത്വാ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ഹത്ഥീ സതം സഹസ്സാനി. അസ്സാ സതം സഹസ്സാനി. അസ്സതരീരഥാ സതം സഹസ്സാനി. ആമുക്കമണികുണ്ഡലാ കഞ്ഞാ സതം സഹസ്സാനി. ഇദം സങ്ഖ്യേയ്യപ്പധാനവസേനത്ഥഗഹണം. സങ്ഖ്യാപ്പധാനവസേന പന അയമ്പി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ ‘‘ഹത്ഥീനം സതസഹസ്സം, അസ്സാനം സതസഹസ്സം, അസ്സതരീരഥാനം സതസഹസ്സം, ആമുക്കമണികുണ്ഡലാനം കഞ്ഞാനം സതസഹസ്സ’’ന്തി. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ. ‘‘യോജനാനം സതാനുച്ചോ, ഹിമവാ പഞ്ച പബ്ബതോ’’തി അയമട്ഠകഥാപാഠോ. ഏത്ഥ ‘‘പഞ്ചാ’’തി സദ്ദം സതസദ്ദേന സദ്ധിം യോജേത്വാ ‘‘സിപ്പികാനം സതം നത്ഥീ’’തി ഏത്ഥ വിയ ഹിമവാ പബ്ബതോ യോജനാനം പഞ്ച സതാനി ഉച്ചോതി സങ്ഖ്യാപ്പധാനവസേന അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ‘‘പഞ്ച സതാനീ’’തി ച അദ്ധുനോ അച്ചന്തസംയോഗവസേന ഉപയോഗവചനം. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ. സതമിതി സദ്ദോ ‘‘സതം ഹോമി, സഹസ്സം ഹോമീ’’തിആദീസു ഏകവചനോ. ‘‘അഥേത്ഥേകസതം ഖത്യാ, അനുയന്താ യസസ്സിനോ’’തിആദീസു ബഹുവചനോ. ഏവം സഹസ്സാദീനമ്പി ഏകവചനബഹുവചനതാ ലബ്ഭതി. തഥാ ഹി ‘‘ഭിയ്യോ നം സതസഹസ്സം, യക്ഖാനം പയിരുപാസതീ’’തി ഏത്ഥ ‘‘സതസഹസ്സ’’ന്തി ഏകവചനം. ‘‘പരോസഹസ്സം ഖോ പനസ്സ പുത്താ ഭവിസ്സന്തീ’’തി ഏത്ഥ സഹസ്സന്തി ബഹുവചനന്തി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘കപ്പേ ച സതസഹസ്സേ, ചതുരോ ച അസങ്ഖിയേ;

അമരം നാമ നഗരം, ദസ്സനേയ്യം മനോരമ’’ന്തി

പാളി. ഏത്ഥ ‘‘കപ്പേ ച സതസഹസ്സേ ചതുരോ ച അസങ്ഖിയേതി സാമിഅത്ഥേ ഉപയോഗബഹുവചനം, തസ്മാ ‘‘മഹാകപ്പാനം സതസഹസ്സാനം ചതുന്നം അസങ്ഖിയാനം മത്ഥകേ’’തി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ, ‘‘മത്ഥകേ’’തി ചേത്ഥ വചനസേസോ. ‘‘കപ്പസതസഹസ്സാധികാനം ചതുന്നം അസങ്ഖിയാനം മത്ഥകേ’’ഇച്ചേവത്ഥോ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘കപ്പേ ച സതസഹസ്സേ, ചതുരോ ച അസങ്ഖിയേ;

ഏത്ഥന്തരേ യം ചരിതം, സബ്ബം തം ബോധിപാചന’’ന്തി

പാളി. ഏത്ഥ ‘‘കപ്പേ’’തി അച്ചന്തസംയോഗവസേന ഉപയോഗബഹുവചനം. ‘‘സതസഹസ്സേ കപ്പേ’’തി കപ്പസദ്ദസമ്ബന്ധേന ചായം പുല്ലിങ്ഗനിദ്ദേസോ ഉപയോഗനിദ്ദേസോ ച. സമാനാധികരണഞ്ഹി ഇദം കപ്പസദ്ദേന. ‘‘ചതുരോ ച അസങ്ഖിയേ’’തി അച്ഛന്തസംയോഗവസേന ഉപയോഗബഹുവചനാനി. കസ്സ പന അസങ്ഖിയേതി? അഞ്ഞസ്സ അവുത്തത്താ കപ്പസ്സ ച വുത്തത്താ പകരണതോ ‘‘കപ്പാന’’ന്തി അയമത്ഥോ വിഞ്ഞായതേവ. ന ഹി വുത്തം വജ്ജേത്വാ അവുത്തസ്സ കസ്സചി ഗഹണം യുത്തന്തി. ചസദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ ‘‘മഹാകപ്പാനം ചതുരോ അസങ്ഖ്യേയ്യേ സതസഹസ്സേ ച മഹാകപ്പേ’’തി. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ഘടാനേകസഹസ്സാനി, കുമ്ഭീനഞ്ച സതാ ബഹൂ’’തി പാളി. ഏത്ഥ ഘടാതി ഘടാനം. സാമിഅത്ഥേ ഹി ഇദം പച്ചത്തവചനം. ‘‘ഘടാനം അനേകസഹസ്സാനി’’ ഇച്ചേവത്ഥോ. കുമ്ഭീനഞ്ച സതാ ബഹൂതി അനേകാനി ച കുമ്ഭീനം സതാനി. ഏത്ഥ നികാരലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ദസവീസസഹസ്സാനം, ധമ്മാഭിസമയോ അഹു;

ഏകദ്വിന്നം അഭിസമയോ, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയോ’’തി

പാളി. ഏത്ഥ ദസവീസസഹസ്സാനന്തി ദസസഹസ്സാനം വീസസഹസ്സാനഞ്ച. ധമ്മാഭിസമയോതി ചതുസച്ചപ്പടിവേധോ. ഏകദ്വിന്നന്തി സീസമത്തകഥനം, തേന ‘‘ഏകസ്സ ചേവ ദ്വിന്നഞ്ച തിണ്ണം ചതുന്നം…പേ… ദസന്ന’’ന്തിആദിനാ നയേന അസങ്ഖ്യേയ്യോതി അത്ഥോ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ചത്താരി സതസഹസ്സാനി, ഛളഭിഞ്ഞാ മഹിദ്ധികാ;

ദീപങ്കരം ലോകവിദും, പരിവാരേന്തി സബ്ബദാ’’തി

പാളി. ഏത്ഥ ചത്താരി സതസഹസ്സാനീതി ഇദം ലിങ്ഗഭേദവസേന ‘‘ഛളഭിഞ്ഞാ മഹിദ്ധികാ’’തി ഇമേഹി ദ്വീഹി പദേഹി സമാനാധികരണം. ഈദിസേസു ഹി ഠാനേസു അസങ്ഖ്യേയ്യ വാചകോപി സദ്ദോ നപുംസകോവ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ചത്താരി സതസഹസ്സാനീ’’തി ച ‘‘ഛളഭിഞ്ഞാ’’തി ച ‘‘മഹിദ്ധികാ’’തി ച ഏതം പദത്തയം സമാനാധികരണം. അഥ വാ ഛളഭിഞ്ഞാ മഹിദ്ധികാതി ഛളഭിഞ്ഞാനം മഹദ്ധികാനന്തി സാമിഅത്ഥേ പച്ചത്തവചനം ദട്ഠബ്ബം. ഇമസ്മിം പനത്ഥേ ‘‘ചത്താരി സതസഹസ്സാനീ’’തി അയം സങ്ഖ്യാവചനോ ഭവതി. ‘‘തീണി സതസഹസ്സാനി, നാരിയോ സമലങ്കതാ’’തിആദീസുപി അയം നയോ നേതബ്ബോ. ‘‘താ ച സത്ത സതാ ഭരിയാ, ദാസ്യോ സത്ത സതാനി ചാ’’തി പാളി. ഏത്ഥ സതാതി ‘‘സതാനീ’’തി നപുംസകവസേന ഗഹേതബ്ബം, ന ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന. ‘‘സതാ’’തി ഹി ‘‘പഞ്ച ചിത്താ വിപാകാ’’തിആദീനി വിയ നപുംസകരൂപം. ഇത്ഥിലിങ്ഗഭൂതാ ഹി സതസദ്ദോ നത്ഥി, തഥാ പുല്ലിങ്ഗഭൂതോ. യദി ച ദ്വിലിങ്ഗോ സതസദ്ദോ സിയാ, ഏവഞ്ച സതി ‘‘പുരിസോ, കഞ്ഞാ’’തി ച ഓകാരന്തപുല്ലിങ്ഗആകാരന്തിത്ഥിരൂപേഹിപിഭവിതബ്ബം. രൂപദ്വയമ്പി സതസദ്ദസ്സ നത്ഥി, തേന ഞായതി ‘‘സതസദ്ദോ ഏകന്തനപുംസകോ’’തി.

നനു ച ഭോ ‘‘താ ദേവതാ സത്തസതാ ഉളാരാ’’തി ഏത്ഥ സതസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ ഹുത്വാ ദിസ്സതീതി? ന, നപുംസകോയേവാതി. നനു ച ഭോ ദേവതാസദ്ദേന സമാനാധികരണോതി? സച്ചം സമാനാധികരണോ, തഥാപി നപുംസകോയേവ. ഈദിസേസു ഹി സങ്ഖ്യാവിസയേസു സമാനാധികരണഭാവോ അപ്പമാണോ. തഥാ ഹി ‘‘പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധസതാനി ഇമസ്മിം ഇസിഗിലിസ്മിം പബ്ബതേ ചിരവാസിനോ അഹേസു’’ന്തി നപുംസകലിങ്ഗേന പുല്ലിങ്ഗസ്സ സമാനാധികരണതാ ദിസ്സതി, തസ്മാ ‘‘താ ദേവതാ സത്തസതാ ഉളാരാ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘സത്തസതാനീ’’തി നപുംസകഭാവോയേവാതി അവഗന്തബ്ബോ. ‘‘സത്ത ഹത്ഥിസതേ ദത്വാ’’തിആദീസുപി സതസദ്ദോ നപുംസകോയേവ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘നവുതികോടിസഹസ്സേഹി, പരിവാരേസി മഹാമുനീ’’തി പാളി. ഏത്ഥ ‘‘നവുതികോടിസഹസ്സേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തി വാ ‘‘ഭിക്ഖൂനം നവുതികോടിസഹസ്സേഹീ’’തി വാ സങ്ഖ്യേയ്യസങ്ഖ്യാപധാനവസേന അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘സതസഹസ്സവസ്സാനി, ആയു തസ്സ മഹേസിനോ’’തി പാളി. ഏത്ഥ ‘‘സതസഹസ്സവസ്സാനീ’’തി കാലസ്സ അച്ചന്തസംയോഗവസേന ഉപയോഗവചനം. തഥാ ‘‘ദസവസ്സസഹസ്സാനി, അഗാര’മജ്ഝ സോ വസീ’’തി പാളിയമ്പി. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ’’തി പാളി, ‘‘ഏകനവുതേ ഇതോ കപ്പേ’’തി പാളി ച. ഏത്ഥ സതസഹസ്സമ്ഹി കപ്പേതി സതസഹസ്സാനം കപ്പാനം മത്ഥകേ. ഏകനവുതേ കപ്പേതി ഏകനവുതിയാ കപ്പാനം മത്ഥകേതി ഭുമ്മവചനസ്സ സാമിഭുമ്മവചനവസേന അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. തഥാ ഹി ‘‘ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി ഏത്ഥ ഭുമ്മവചനസ്സ ‘‘ഭഗവതോ സന്തികേ’’തി സാമിഭുമ്മവചനവസേന അത്ഥോ ഗഹിതോ. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘യദി തത്ഥ സഹസ്സാനി, സതാനി നഹുതാനി ച;

നേവമ്ഹാകം ഭയം കോചി, വനേ വാളേസു വിജ്ജതീ’’തി

പാളി. അയമേതസ്സാ അത്ഥോ – തത്ഥ വനേ വാളാനം സഹസ്സാനി ച സതാനി ച നഹുതാനി ച യദി വിജ്ജന്തി. അഥ വാ സഹസ്സാനി സതാനീതി സതസഹസ്സാനി, വാളാനം സതസഹസ്സാനി ച നഹുതാനി ച യദി വിജ്ജന്തി, ഏവം വിജ്ജന്തേസുപി വാളേസു കോചീതി ക്വചി. കോചിസദ്ദോ ഹി ‘‘കോ തേ ബലം മഹാരാജാ’’തി ഏത്ഥ കോസദ്ദോ വിയ ക്വസദ്ദത്ഥേ വത്തതി, നിമിത്തത്ഥേ ചായം നിദ്ദേസോ. തേന ‘‘കോചി ക്വചി കിസ്മിഞ്ചി വാളേ ഏകസ്സപി വാളമിഗസ്സ കാരണാ നേവമ്ഹാകം ഭയം വിജ്ജതീ’’തി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അഥ വാ കോചീതി കിഞ്ചി അപ്പമത്തകമ്പി. ഏത്ഥ പന ‘‘വാളേസൂ’’തി നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മം. വാളാനം കാരണാ അപ്പമത്തകമ്പി അമ്ഹാകം ഭയം ന വിജ്ജതീതി. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘സബ്ബം സതസഹസ്സാനി, ഛത്തിംസപരിമണ്ഡലം;

ദസഞ്ചേവ സഹസ്സാനി, അഡ്ഢുഡ്ഢാനി സതാനി ചാ’’തി

അട്ഠകഥാപാഠോ. ഏത്ഥ യസ്മാ സദ്ദതോ സമാനവിഭത്തിലിങ്ഗവചനാനം പദാനം അസമാനവിഭത്തിലിങ്ഗവചനാനം വാ അത്ഥതോ പന സമാനാനം ദൂരേ ഠിതാനമ്പി ഏകസമ്ബന്ധോ ഹോതി, ഇതരേസം സമീപേ ഠിതാനമ്പി ന ഹോതി, തസ്മാ ‘‘സബ്ബ’’ന്തിദം ‘‘പരിമണ്ഡല’’ന്തിമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ‘‘ഛത്തിംസാ’’തി ഇദം പന ‘‘സതസഹസ്സാനീ’’തിമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ദുവേ സതസഹസ്സാനി, ചത്താരി നഹുതാനി ച;

ഏത്തകം ബഹലത്തേന, സങ്ഖാതായം വസുന്ധരാ’’തി

അട്ഠകഥാപാഠോ. ഏത്ഥ ‘‘ദുവേ’’തി വിസേസനം, ‘‘സതസഹസ്സാനീ’’തി വിസേസിതബ്ബം. തഥാ ‘‘ചത്താരീ’’തി വിസേസനം, ‘‘നഹുതാനീ’’തി വിസേസിതബ്ബം. തഥാ ഹി ‘‘സതസഹസ്സാനി നഹുതാനി ചാ’’തി ഇമാനി ‘‘ദുവേ ചത്താരീ’’തി ഇമേഹി വിസേസിതബ്ബത്താ ‘‘ദ്വിസതസഹസ്സം ചതുനഹുത’’ന്തി അത്ഥപ്പകാസനാനി ഭവന്തി. ഏവം സന്തേപി ‘‘ദുവേ’’ഇച്ചാദീനം സങ്ഖ്യാസദ്ദാനം ‘‘സതസഹസ്സാനീ’’തിആദീഹി സങ്ഖ്യാസദ്ദേഹി സമാനാധികരണതാ പുബ്ബാചരിയേഹി ന വുത്താ. യസ്മാ പന യഥാ ‘‘ദുവേ പുഥുജ്ജനാ വുത്താ. സതസഹസ്സം ഭിക്ഖൂ’’തിആദീസു സമാനാധികരണതാ ലബ്ഭതി ദബ്ബവാചകത്താ വിസേസിതബ്ബപദാനം, ന തഥാ ‘‘ദുവേ സതസഹസ്സാനീ’’തിആദീസു അദബ്ബവാചകത്താ വിസേസിതബ്ബപദാനം, തസ്മാ ഈദിസേസു ഠാനേസു സമാനാധികരണതാ ന ഇച്ഛിതബ്ബാ യുത്തിയാ അഭാവതോ. യദി ഏവം ‘‘കുസലാ, രൂപം, ചക്ഖുമാ’’തിആദീനം വിയ ഇമേസമഞ്ഞമഞ്ഞസമ്ബന്ധരഹിതാ സിയാതി? ന, വിസേസനവിസേസിതബ്ബഭാവേന ഗഹിതത്താ. യജ്ജേവം സമാനാധികരണഭാവോ ലദ്ധബ്ബോതി? ന, നിയമാഭാവതോ. ഏകന്തേന ഹി ഗുണഗുണീനംയേവ വിസേസനവിസേസിതബ്ബാനം സമാനാധികരണഭാവോ, ന ഇതരേസം വിസേസനവിസേസിതബ്ബത്തേപി.

തത്ഥ ‘‘ഏത്തക’’ന്തി പമാണവചനം. ‘‘ബഹലത്തേനാ’’തി വിസേസനേ തതിയാ. ഉഭയേന ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി ‘‘അയം വസുന്ധരാ ബഹലത്തേന യോജനാനം ദുവേ സതസഹസ്സാനി ചത്താരി നഹുതാനി ച ഏത്തകം സങ്ഖാതാ’’തി. ‘‘ഏത്തക’’ന്തി പദസ്സ ച ‘‘ദുവേ സതസഹസ്സാനി ചത്താരി നഹുതാനി ചാ’’തി ഇമേഹി വാ ‘‘വസുന്ധരാ’’തി ഇമിനാ വാ സമാനാധികരണതാ ന ഇച്ഛിതബ്ബാ. ഏത്തകന്തി ഹി ഭാവനപുംസകം, യം സദ്ദസത്ഥേ ക്രിയാവിസേസനന്തി വദന്തി. തസ്സ ‘‘ഏത്തകേന പമാണേന’’ഇച്ചേവത്ഥോ. അപിച ‘‘ദുവേ സതസഹസ്സാനി ചത്താരി ന ഹുതാനി ചാ’’തി ഇമേസമ്പി ‘‘വസുന്ധരാ’’തി ഇമിനാ സമാനാധികരണതാ ന ഇച്ഛിതബ്ബാ ‘‘ഭിക്ഖൂനം സത’’ന്തി ഏത്ഥ സതസദ്ദസ്സ വിയ സങ്ഖ്യാവചനമത്തത്താ. തഥാ ഹി ‘‘ഏത്തക’’ന്തി വുത്തം. ‘‘സങ്ഖാതാ’’തി പന ‘‘അയ’’ന്തി ച ഇമേസം ‘‘വസുന്ധരാ’’തി ഇമിനാ സമാനാധികരണതാ ലബ്ഭതി. സബ്ബോപായം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘ദസേത്ഥ രാജിയോ സേതാ, ദസ്സനീയാ മനോരമാ;

ഛ പിങ്ഗലാ പന്നരസ, ഹലിദ്ദാ താ ചതുദ്ദസാ’’തി

പാളി. ഏത്ഥ ഛ പിങ്ഗലാ പന്നരസാതി ഛ ച പന്നരസ ചാതി ഏകവീസതി പിങ്ഗലാ രാജിയോതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

തഥാ –

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ‘ഏകനാമാ’തി മേ സുതം;

അസീതി ദസ ഏകോ ച, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ’’തി

പാളി. ഏത്ഥ പന ‘‘ഏകനവുതീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘അസീതി ദസ ഏകോ ചാ’’തി വുത്തം. വിചിത്രസദ്ദരചനഞ്ഹി പാവചനം. അയം നയോ അഞ്ഞേസുപി ഈദിസേസു ഠാനേസു നേതബ്ബോ.

‘‘തിംസപുരിസനാവുത്യോ, സബ്ബേവേകേകനിച്ചിതാ;

യേസം സമം ന പസ്സാമി, കേവലം മഹി’മം ചര’’ന്തി

പാളി. ഏത്ഥ ‘‘പുരിസാനം തിംസസഹസ്സാനി നവുതി ച സതാനി തിംസ നാവുത്യോ’’തി വുച്ചന്തി. ഇമസ്മിം പന ഠാനേ തിംസസദ്ദതോ സഹസ്സസദ്ദസ്സ നവുതിസദ്ദതോ ച സതസദ്ദസ്സ ലോപം കത്വാ ‘‘തിംസ നാവുത്യോ’’തി വുത്തന്തി ന ഗഹേതബ്ബം. ഏവഞ്ഹി ഗഹണേ സതി യത്ഥ കത്ഥചിപി ഏദിസീ സദ്ദരചനാ കാതബ്ബാ സിയാ, കതായ ച ഏദിസായ സദ്ദരചനായ അത്ഥാവഗമോ വിനാ ഉപദേസേന സുണന്താനം ന സിയാ, തസ്മാ നേവം ഗഹേതബ്ബം. ഏവം പന ഗഹേതബ്ബം – ‘‘തിംസ നാവുത്യോ’’തി ഇദം ലോകസങ്കേതരൂള്ഹം വചനം, സങ്കേതരൂള്ഹസ്സ പന വചനസ്സത്ഥോ യസ്മാ ഗഹിതപുബ്ബസങ്കേതേഹി സുത്വാ ഞായതേ, ന ഉപദേസതോ, തസ്മാ ബ്രഹ്മദത്തേന രഞ്ഞാ വുത്തകാലേപി സത്ഥാരാ തം കഥം ആഹരിത്വാ വുത്തകാലേപി സബ്ബേ മനുസ്സാ വിനാപി ഉപദേസേന വചനത്ഥം ജാനന്തീതി ഗഹേതബ്ബം.

തിംസഞ്ചേവ സഹസ്സാനി, നവുതി ച സതാനി തു;

തിംസ നാവുതിയോ നാമ, വുത്താ ഉമങ്ഗജാതകേ.

യസ്മാ പാവചനേ സന്തി, നയാ ചേവ അചിന്തിയാ;

വോഹാരാ ച സുഗുള്ഹത്ഥാ, ദയാപന്നേന ദേസിതാ.

തസ്മാ സാട്ഠകഥേ ധീരോ, ഗമ്ഭീരേ ജിനഭാസിതേ;

ഉപദേസം സദാ ഗണ്ഹേ, ഗരും സമ്മാ ഉപട്ഠഹം.

ഗരൂപദേസഹീനോ ഹി, അത്ഥസാരം ന വിന്ദതി;

അത്ഥസാരവിഹീനോ സോ, സദ്ധമ്മാ പരിഹായതി.

ഗരൂപദേസലാഭീ ച, അത്ഥസാരസമായുതോ;

സദ്ധമ്മം പരിപാലേന്തോ, സദ്ധമ്മസ്മാ ന ഹായതി.

സദ്ധമ്മത്ഥായ മേ തസ്മാ, സങ്ഖ്യാമാലാപി ഭാസിതാ;

സപ്പയോഗാ യഥായോഗം, സഹേവത്ഥവിനിച്ഛയാ.

ഇതി നവങ്ഗേ സാട്ഠകഥേ പിടകത്തയേ ബ്യപ്പഥഗതീസു വിഞ്ഞൂനം

കോസല്ലത്ഥായ കതേ സദ്ദനീതിപ്പകരണേ

സവിനിച്ഛയോ സങ്ഖ്യാനാമാനം നാമികപദമാലാവിഭാഗോ

നാമ

തേരസമോ പരിച്ഛേദോ.