൧൨. സബ്ബനാമതംസദിസനാമനാമികപദമാലാ

ഇതോ പരം പവക്ഖാമി, സബ്ബനാമഞ്ച തസ്സമം;

നാമഞ്ച യോജിതം നാനാ-നാമേഹേവ വിസേസതോ.

യാനി ഹോന്തി തിലിങ്ഗാനി, അനുകൂലാനി യാനി ച;

തിലിങ്ഗാനം വിസേസേന, പദാനേതാനി നാമതോ.

‘‘സബ്ബസാധാരണകാനി, നാമാനി’’ച്ചേവ അത്ഥതോ;

സബ്ബനാമാനി വുച്ചന്തി, സത്തവീസതി സങ്ഖതോ.

തേസു കാനിചി രൂപേഹി, സേസാഞ്ഞേഹി ച യുജ്ജരേ;

കാനിചി പന സഹേവ, ഏതേസം ലക്ഖണം ഇദം.

ഏതസ്മാ ലക്ഖണാ മുത്തം, ന പദം സബ്ബനാമികം;

തസ്മാതീതാദയോ സദ്ദാ, ഗുണനാമാനി വുച്ചരേ.

സബ്ബനാമാനി നാമ – സബ്ബ കതര കതമ ഉഭയ ഇതരഅഞ്ഞ അഞ്ഞതര അഞ്ഞതമ പുബ്ബ പര അപര ദക്ഖിണ ഉത്തര അധരയത ഏത ഇമ അമുകിം ഏക ഉഭ ദ്വിതി ചതു തുമ്ഹ അമ്ഹ ഇച്ചേതാനി സത്തവീസ.

ഏതേസു സബ്ബസദ്ദോ സകലത്ഥോ, സോ ച സബ്ബസബ്ബാദിവസേന ഞേയ്യോ. കതര കതമസദ്ദാ പുച്ഛനത്ഥാ. ഉഭയസദ്ദോ ദ്വിഅവയവസമുദായവചനോ. ഇതരസദ്ദോ വുത്തപടിയോഗീവചനോ. അഞ്ഞസദ്ദോ അധിഗതാപരവചനോ. അഞ്ഞതര അഞ്ഞതമസദ്ദാ അനിയമത്ഥാ. പുബ്ബാദയോ ഉത്തരപരിയന്താ ദിസാകാലാദിവവത്ഥാവചനാ. തഥാ ഹി പുബ്ബ പരാ പര ദക്ഖിണുത്തരസദ്ദാ പുല്ലിങ്ഗത്തേ യഥാരഹം കാലദേസാദിവചനാ, ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തേ ദിസാദിവചനാ, നപുംസകലിങ്ഗത്തേ ഠാനാദിവചനാ. അധരസദ്ദോപി ഹേട്ഠിമത്ഥവാചകോ വവത്ഥാവചനോയേവ, സോ ച തിലിങ്ഗോ ‘‘അധരോ പത്തോ. അധരാ അരണീ, അധരം ഭാജന’’മിതി, യംസദ്ദോ അനിയമത്ഥോ. തംസദ്ദോ പരമ്മുഖാവചനോ. ഏതസദ്ദോ സമീപവചനോ. ഇമസദ്ദോ അച്ചന്തസമീപവചനോ. അമുസദ്ദോ ദൂരവചനോ. കിംസദ്ദോ പുച്ഛനത്ഥോ. ഏകസദ്ദോ സങ്ഖാദിവചനോ. വുത്തഞ്ഹി –

ഏകസദ്ദോ അഞ്ഞത്ഥസേട്ഠഅസഹായസങ്ഖാദീസു ദിസ്സതി. തഥാ ഹേസ ‘‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞന്തി, ഇത്ഥേകേ അഭിവദന്തീ’’തിആദീസു അഞ്ഞത്ഥേ ദിസ്സതി. ‘‘ചേതസോ ഏകോദിഭാവ’’ന്തിആദീസു സേട്ഠേ. ‘‘ഏകോ വൂപകട്ഠോ’’തിആദീസു അസഹായേ. ‘‘ഏകോവ ഖോ ഭിക്ഖവേ ഖണോ ച സമയോ ച ബ്രഹ്മചരിയവാസായാ’’തിആദീസു സങ്ഖായന്തി.

യത്ഥേസ സങ്ഖാവചനോ, തത്ഥേകവചനന്തോവ. ഉഭസദ്ദോ ദ്വിസദ്ദപരിയായോ. ദ്വിതിചതുസദ്ദാ സങ്ഖാവചനാ, സബ്ബകാലം ബഹുവചനന്താവ. തുമ്ഹസദ്ദോ യേന കഥേതി, തസ്മിം വത്തബ്ബവചനം. അമ്ഹസദ്ദോ അത്തനി വത്തബ്ബവചനം.

ഇദാനി തേസം നാമികപദമാലം കഥയാമ –

സബ്ബോ, സബ്ബേ. സബ്ബം, സബ്ബേ. സബ്ബേന, സബ്ബേഹി, സബ്ബേഭി. സബ്ബസ്സ, സബ്ബേസം, സബ്ബേസാനം. സബ്ബസ്മാ, സബ്ബമ്ഹാ, സബ്ബേഹി, സബ്ബേഭി. സബ്ബസ്സ, സബ്ബേസം, സബ്ബേസാനം. സബ്ബസ്മിം, സബ്ബമ്ഹി, സബ്ബേസു. ഭോ സബ്ബ, ഭവന്തോ സബ്ബേ.

തത്ര ‘‘സബ്ബോ ഭൂതോ, സബ്ബേ ഭൂതാ’’തിആദിനാ, ‘‘സബ്ബോ പുരിസോ, സബ്ബേ പുരിസാ’’തിആദിനാ ച നയേന സബ്ബാനി പുല്ലിങ്ഗനാമേഹി സദ്ധിം യോജേതബ്ബാനി. യാനി പന യമകമഹാഥേരേന പുന്നപുംസകവിസയേ സബ്ബ കതര കതമാദീനം അഞ്ഞാനിപി രൂപാനി വുത്താനി. തം യഥാ?

‘‘സബ്ബാ’’ ഇച്ചാദികം രൂപം, നിസ്സക്കേ ഭുമ്മകേ പന;

‘‘സബ്ബേ’’ ഇച്ചാദികം രൂപം, യമകേന പകാസിതം.

തഞ്ചേ ഉപപരിക്ഖിത്വാ, യുത്തം ഗണ്ഹന്തു യോഗിനോ;

സബ്ബനാമികരൂപഞ്ഹി, വിവിധം ദുബ്ബുധം യതോ.

സബ്ബാ, സബ്ബാ, സബ്ബായോ. സബ്ബം, സബ്ബാ, സബ്ബായോ. സബ്ബായ, സബ്ബസ്സാ, സബ്ബാഹി, സബ്ബാഭി. സബ്ബായ, സബ്ബസ്സാ, സബ്ബാസം. സബ്ബായ, സബ്ബസ്സാ, സബ്ബാഹി, സബ്ബാഭി. സബ്ബായ, സബ്ബസ്സാ, സബ്ബാസം. സബ്ബായം, സബ്ബസ്സാ, സബ്ബസ്സം, സബ്ബാസു. ഭോതി സബ്ബേ, ഭോതിയോ സബ്ബാ, സബ്ബായോ. ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തേ നാമികപദമാലാ.

ഏത്ഥ ‘‘സബ്ബാ ഭാവികാ, സബ്ബാ ഭാവികായോ’’തി, ‘‘സബ്ബാ കഞ്ഞാ, സബ്ബാ കഞ്ഞായോ’’തി ച ആദിനാ ഇത്ഥിലിങ്ഗസബ്ബനാമാനി സബ്ബേഹി ഇത്ഥിലിങ്ഗേഹി സദ്ധിം യോജേതബ്ബാനി. ഏത്ഥ ച ‘‘സബ്ബസ്സാ’’തി പദം തതിയാചതുത്ഥീപഞ്ചമീഛട്ഠീസത്തമീവസേന പഞ്ചധാ വിഭത്തം ‘‘തസ്സാ കുമാരികായ സദ്ധി’’ന്തി കരണപ്പയോഗാദിദസ്സനതോ. സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ കതം. സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ ദേതി. അയം കഞ്ഞാ സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ ഹീനാ വിരൂപാ. അയം കഞ്ഞാ സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ ഉത്തമാ അഭിരൂപാ. സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ അപേതി, സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ ധനം. സബ്ബസ്സാ കഞ്ഞായ പതിട്ഠിതം.

സബ്ബം, സബ്ബാനി. സബ്ബം, സബ്ബാനി. സബ്ബേന, സബ്ബേഹി, സബ്ബേഭി. സബ്ബസ്സ, സബ്ബേസം, സബ്ബേസാനം. സബ്ബസ്മാ, സബ്ബമ്ഹാ, സബ്ബേഹി, സബ്ബേഭി. സബ്ബസ്സ, സബ്ബേസം, സബ്ബേസാനം. സബ്ബസ്മിം, സബ്ബമ്ഹി, സബ്ബേസു. ഭോ സബ്ബ, ഭവന്തോ സബ്ബാനി. നപുംസകലിങ്ഗത്തേ നാമികപദമാലാ.

ഏത്ഥ ‘‘സബ്ബം ഭൂതം, സബ്ബാനി ഭൂതാനി. സബ്ബം ചിത്തം, സബ്ബാനി ചിത്താനീ’’തി ച ആദിനാ നപുംസകലിങ്ഗസബ്ബനാമാനി സബ്ബേഹി നപുംസകലിങ്ഗേഹി സദ്ധിം യോജേതബ്ബാനി. ഏവം സബ്ബസദ്ദസ്സ ലിങ്ഗത്തയവസേന പദമാലാ ഭവതി.

ഇദാനിസ്സ പരപദേന സദ്ധിം സമാസോ വേദിതബ്ബോ ‘‘സബ്ബസാധാരണോ സബ്ബവേരീ’’ഇതി. തത്ഥ സബ്ബേസം സാധാരണോ സബ്ബസാധാരണോ. സബ്ബേസം വേരീ, സബ്ബേ വാ വേരിനോ യസ്സ സോയം സബ്ബവേരീതി സമാസവിഗ്ഗഹോ. യഥാ പന സബ്ബസദ്ദസ്സ പദമാലാ ലിങ്ഗത്തയവസേന യോജിതാ, ഏവം കതരസദ്ദാദീനമ്പി അധരസദ്ദപരിയന്താനം യോജേതബ്ബാ.

തത്രായം ഉഭയസദ്ദവജ്ജിതോ പുല്ലിങ്ഗപേയ്യാലോ –

കതരോ, കതരേ. കതരം…പേ… ഭോ കതര, ഭവന്തോ കതരേ. കതമോ, കതമേ. ഇതരോ, ഇതരേ. അഞ്ഞോ, അഞ്ഞേ. അഞ്ഞതരോ, അഞ്ഞതരേ. അഞ്ഞതമോ, അഞ്ഞതമേ. പുബ്ബോ, പുബ്ബേ. പരോ, പരേ. അപരോ, അപരേ. ദക്ഖിണോ, ദക്ഖിണേ. ഉത്തരോ, ഉത്തരേ. അധരോ, അധരേ…പേ… ഭോ അധര, ഭവന്തോ അധരേതി.

അയം പന ഉഭയസദ്ദസഹിതോ നപുംസകലിങ്ഗപേയ്യാലോ –

കതരം, കതരാനി. കതരം…പേ… ഭോ കതര, ഭവന്തോ കതരാനി. കതമം. ഉഭയം. ഇതരം. അഞ്ഞം. അഞ്ഞതരം. അഞ്ഞതമം. പുബ്ബം. പരം. അപരം. ദക്ഖിണം. ഉത്തരം. അധരം, അധരാനി. അധരം…പേ… ഭോ അധര, ഭവന്തോ അധരാനീതി.

ഇദാനി പുന്നപുംസകലിങ്ഗാനം പരസദ്ദാദീനം രൂപന്തരനിദ്ദേസോ വുച്ചതി. കച്ചായനസ്മിഞ്ഹി ‘‘പുരിസാ’’തി വിയ ‘‘പരാ’’തി പഠമാബഹുവചനം ദിസ്സതി. ഏവരൂപോ നയോ അപരസബ്ബകതരാദീസു അഞ്ഞതമപരിയോസാനേസു നവസു അപ്പസിദ്ധോ, ലബ്ഭമാനോ പുബ്ബദക്ഖിണുത്തരാധരേസു ചതൂസു ലബ്ഭേയ്യ. തഥാ ‘‘പുരിസേ’’തി വിയ പാളിആദീസു ‘‘പുബ്ബേ’’തി സച്ചസങ്ഖേപേ ‘‘ഇതരേ’’തി, കച്ചായനേ ച ‘‘പരേ’’തി സത്തമീഏകവചനം ദിസ്സതി. ഏവരൂപോ നയോ സബ്ബ അഞ്ഞസദ്ദേസു അപ്പസിദ്ധോ, ലബ്ഭമാനോ കതരകതമാദീസു സേസേസു അധരപരിയോസാനേസു ദ്വാദസസു ലബ്ഭേയ്യ. തഥാ ‘‘പുരിസാ’’തി വിയ സബ്ബാ കതരാ ഇച്ചാദി പഞ്ചമീഏകവചനനയോ പാളിആദീസു അപ്പസിദ്ധോ. ഏവം സന്തേപി അയം നയോ പുനപ്പുനം ഉപപരിക്ഖിത്വാ യുത്തോ ചേ, ഗഹേതബ്ബോ.

അയം പന ഉഭയസദ്ദസഹിതോ ഇത്ഥിലിങ്ഗപേയ്യാലോ –

കതരാ, കതരാ, കതരായോ. കതരം…പേ… ഭോതി കതരേ, ഭോതിയോ കതരാ, കതരായോ. കതമാ. ഉഭയാ. ഇതരാ. അഞ്ഞതരാ. അഞ്ഞതമാ. പുബ്ബാ. പരാ. അപരാ. ദക്ഖിണാ. ഉത്തരാ. അധരാ, അധരാ, അധരായോ. അധരം…പേ… ഭോതി അധരേ, ഭോതിയോ അധരാ, അധരായോതി.

യസ്മാ പനേതേസു ഇതര അഞ്ഞ അഞ്ഞതര അഞ്ഞതമാനം പാളിയാദീസു ‘‘ഇതരിസ്സാ’’തിആദിദസ്സനതോ കോചി ഭേദോ വത്തബ്ബോ, തസ്മാ ചതുത്ഥീഛട്ഠീനം ഏകവചനട്ഠാനേ ‘‘ഇതരിസ്സാ, ഇതരായ, അഞ്ഞിസ്സാ, അഞ്ഞായ. അഞ്ഞതരിസ്സാ, അഞ്ഞതരായ, അഞ്ഞതമിസ്സാ, അഞ്ഞതമായാ’’തി യോജേതബ്ബം. തഥാ തതിയാപഞ്ചമീനമേകവചനട്ഠാനേ ‘‘തസ്സാ കുമാരികായ സദ്ധിം. കസ്സാഹം കേന ഹായാമീ’’തി കരണനിസ്സക്കപ്പയോഗദസ്സനതോ സത്തമിയാ പനേകവചനട്ഠാനേ ‘‘ഇതരിസ്സാ, ഇതരിസ്സം, ഇതരായ, ഇതരായം, അഞ്ഞിസ്സാ, അഞ്ഞിസ്സം, അഞ്ഞായ, അഞ്ഞായം, അഞ്ഞതരിസ്സാ, അഞ്ഞതരിസ്സം, അഞ്ഞതരായ, അഞ്ഞതരായം, അഞ്ഞതമിസ്സാ, അഞ്ഞതമിസ്സം, അഞ്ഞതമായ, അഞ്ഞതമായ’’ന്തി യോജേതബ്ബം ‘‘അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരിസ്സാ ഇത്ഥിയാ പടിബദ്ധചിത്തോ ഹോതീ’’തി പാളിദസ്സനതോ.

തത്ര സബ്ബസദ്ദോ സബ്ബസബ്ബം, പദേസസബ്ബം, ആയതനസബ്ബം, സക്കായസബ്ബന്തി ചതൂസു വിസയേസു ദിട്ഠപ്പയോഗോ. തഥാ ഹേസ ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ സബ്ബാകാരേന ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഞാണമുഖേ ആപാഥമാഗച്ഛന്തീ’’തിആദീസു സബ്ബസബ്ബസ്മിം ആഗതോ. ‘‘സബ്ബേസം വോ സാരിപുത്താ സുഭാസിതം പരിയായേനാ’’തിആദീസു പദേസസബ്ബസ്മിം. ‘‘സബ്ബം വോ ഭിക്ഖവേ ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥ സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമി…പേ… കതമഞ്ച ഭിക്ഖവേ സബ്ബം ചക്ഖുഞ്ചേവ രൂപാ ച…പേ… മനോ ചേവ ധമ്മാ ചാ’’തി ഏത്ഥ ആയതനസബ്ബസ്മിം. ‘‘സബ്ബം സബ്ബതോ സഞ്ജാനാതീ’’തിആദീസു സക്കായസബ്ബസ്മിം. തത്ഥ സബ്ബസബ്ബസ്മിം ആഗതോ നിപ്പദേസോ, ഇതരേസു തീസു സപ്പദേസോതി വേദിതബ്ബോ. ഇച്ചേവം –

സബ്ബസബ്ബപദേസേസു, അഥോ ആയതനേപി ച;

സക്കായേ ചാതി ചതൂസു, സബ്ബസദ്ദോ പവത്തതി.

കതര കതമസദ്ദേസു കതരസദ്ദോ അപ്പേസു ഏകം വാ ദ്വേ വാ തീണി വാ ഭിയ്യോ വാ അപ്പമുപാദായ വത്തതി. കതമസദ്ദോ ബഹൂസു ഏകം വാ ദ്വേ വാ തീണി വാ ബഹും വാ ഉപാദായ വത്തതി. കതരസദ്ദോ ഹി അപ്പവിസയോ, കതമസദ്ദോ ബഹുവിസയോ. തത്രിമേ പയോഗാ ‘‘കതരേന മഗ്ഗേന ഗന്തബ്ബം. സമുദ്ദോ കതരോ അയം. കതമോ തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി. കതമേ ധമ്മാ കുസലാ. ദിസാ ചതസ്സോ വിദിസാ ചതസ്സോ, ഉദ്ധം അധോ ദസ ദിസതാ, ഇമായോ, കതമം ദിസം തിട്ഠതി നാഗരാജാ’’. ഇച്ചേവമാദയോ ഭവന്തി. ഉഭയോ. ഉഭയം. ഉഭയോ. ഉഭയേന. സേസം പുല്ലിങ്ഗേ സബ്ബസദ്ദസമം. ഉഭയോ ജനാ തിട്ഠന്തി. ഉഭയോ ജനേ പസ്സതി. യഥാ ഉഭോ പുത്താ. ഉഭോ പുത്തേതി. ‘‘ഉഭയോ’’തി ഹി പദം ‘‘ഉഭോ’’തി പദമിവ ബഹുവചനന്തഭാവേന പസിദ്ധം, ന ത്വേകവചനന്തഭാവേന. ഏത്ഥ ഹി –

‘‘ഏകരത്തേന ഉഭയോ, തുവഞ്ച ധനുസേഖ ച;

അന്നമേവാഭിനന്ദന്തി, ഉഭയോ ദേവമാനുസാ’’

‘‘ഉഭയോ തേ പിതാഭാതരോ’’തി തദത്ഥസാധകാനി നിദസ്സനപദാനി വേദിതബ്ബാനി. യദാ പനായസ്മന്തോ ‘‘ഉഭയോ’’തി ഏകവചനന്തം പസ്സേയ്യാഥ, തദാ സാധുകം മനസി കരോഥ. കോ ഹി സമത്ഥോ അനന്തനയപടിമണ്ഡിതേ സാട്ഠകഥേ തേപിടകേ ജിനസാസനേ നിരവസേസതോ നയം ദട്ഠും ദസ്സേതുഞ്ച അഞ്ഞത്ര ആഗമാധിഗമസമ്പന്നേന പഭിന്നപടിസമ്ഭിദേന. ഇദഞ്ചേത്ഥുപലക്ഖിതബ്ബം –

അഞ്ഞസദ്ദോ പുബ്ബസദ്ദോ, ദക്ഖിണോ ചുത്തരോ പരോ;

സബ്ബനാമേസു ഗയ്ഹന്തി, അസബ്ബനാമികേസുപി.

ഏതേസഞ്ഹി സബ്ബനാമേസു സങ്ഗഹോ വിഭാവിതോവ.

ഇദാനി അസബ്ബനാമേസു സങ്ഗഹോ വുച്ചതേ – തത്ഥ അഞ്ഞസദ്ദോ താവ യദാ ബാലവാചകോ, തദാ സബ്ബനാമം നാമ ന ഹോതി. അസബ്ബനാമത്താ ച സബ്ബഥാപി പുരിസ കഞ്ഞാ ചിത്തനയേനേവ യോജേതബ്ബോ. തഥാ ഹി ന ജാനാതീതി അഞ്ഞോ, ബാലോ പുരിസോ. ന ജാനാതീതി അഞ്ഞാ, ബാലാ ഇത്ഥീ. ന ജാനാതീതി അഞ്ഞം, ബാലം കുലന്തി വചനത്ഥോ. ഏവം വിദിത്വാ പുല്ലിങ്ഗട്ഠാനേ ‘‘അഞ്ഞോ, അഞ്ഞാ. അഞ്ഞം, അഞ്ഞേ’’തിആദിനാ പുരിസനയേനേവ നാമികപദമാലാ യോജേതബ്ബാ. ഇത്ഥിലിങ്ഗട്ഠാനേ ‘‘അഞ്ഞാ, അഞ്ഞാ, അഞ്ഞായോ’’തിആദിനാ കഞ്ഞാനയേനേവ, നപുംസകലിങ്ഗട്ഠാനേ ‘‘അഞ്ഞം, അഞ്ഞാനീ’’തിആദിനാ ചിത്തനയേനേവ യോജേതബ്ബാ.

ഇമസ്മിഞ്ഹി അത്ഥവിസേസേ ബാലജനേ വത്തുകാമേന ‘‘അഞ്ഞാ ജനാ’’തി അവത്വാ ‘‘അഞ്ഞേ ജനാ’’തി വുത്തേ തസ്സ തം വചനം അധിപ്പേതത്ഥം ന സാധേതി അഞ്ഞഥാ അത്ഥസ്സ ഗഹേതബ്ബത്താ. തഥാ ‘‘അഞ്ഞാനം ജനാന’’ന്തി അവത്വാ ‘‘അഞ്ഞേസം ജനാനം, അഞ്ഞേസാനം ജനാന’’ന്തി വാ വുത്തേ തസ്സ തം വചനം അധിപ്പേതത്ഥം ന സാധേതി. തഥാ ‘‘അഞ്ഞാനം ഇത്ഥീന’’ന്തി അവത്വാ ‘‘അഞ്ഞാസം ഇത്ഥീന’’ന്തി വുത്തേപി, ‘‘അഞ്ഞാനം കുലാന’’ന്തി അവത്വാ ‘‘അഞ്ഞേസം കുലാനം, അഞ്ഞേസാനം കുലാന’’ന്തി വാ വുത്തേപി. സബ്ബനാമികവസേന പന അധിഗതാപരവചനിച്ഛായം ‘‘അഞ്ഞേ ജനാ’’തിആദിനാ വത്തബ്ബം, ന ‘‘അഞ്ഞാ ജനാ’’തിആദിനാ. തഥാ ഹി ‘‘അഞ്ഞാ ജനാ’’തിആദിനാ വുത്തവചനം അധിപ്പേതത്ഥം ന സാധേതി അഞ്ഞഥാ അത്ഥസ്സ ഗഹേതബ്ബത്താ. ഇതി യത്ഥ ‘‘അഞ്ഞാ ജനാ’’തിആദിവചനം ഉപപജ്ജതി, ‘‘അഞ്ഞേ ജനാ’’തിആദിവചനം നുപപജ്ജതി, യത്ഥ പന ‘‘അഞ്ഞേ ജനാ’’തിആദിവചനം ഉപപജ്ജതി, ‘‘അഞ്ഞാ ജനാ’’തിആദിവചനം നുപപജ്ജതി. യാ ഏതസ്മിം അത്ഥവിസേസേ സല്ലക്ഖണാ പഞ്ഞാ, അയം നീതിയാ മഗ്ഗോ യുത്തായുത്തിവിചാരണേ ഹേതുത്താ, ലോകസ്മിഞ്ഹി യുത്തായുത്തിവിചാരണാ നീതീതി വുത്താ. സാ ച വിനാ പഞ്ഞായ ന സിജ്ഝതി. ഏവം അഞ്ഞസദ്ദോ അസബ്ബനാമികോപി ഭവതി.

പുബ്ബ ദക്ഖിണുത്തര പരസദ്ദേസു പുബ്ബസദ്ദോ യത്ഥ പധാനവാചകോ, യത്ഥ ച ‘‘സേമ്ഹം പുബ്ബോ’’തിആദീസു ലോഹിതകോപജവാചകോ, തത്ഥ അസബ്ബനാമികോ. പഠമത്ഥേ തിലിങ്ഗോ, ദുതിയത്ഥേ ഏകലിങ്ഗോ. ഉത്തമത്ഥവാചകോ പന ഉത്തരസദ്ദോ ച പരസദ്ദോ ച അസബ്ബനാമികോ തിലിങ്ഗോയേവ. തഥാ ‘‘ദക്ഖിണസ്സാ വഹന്തിമ’’ന്തി ഏത്ഥ വിയ സുസിക്ഖിതത്ഥചതുരത്ഥവാചകോ ദക്ഖിണസദ്ദോ. ‘‘പേതാനം ദക്ഖിണം ദജ്ജാ’’തിആദീസു പന ദേയ്യധമ്മവാചകോ ദക്ഖിണാസദ്ദോ നിയോഗാ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ അസബ്ബനാമികോയേവ. ഏവം അഞ്ഞ പുബ്ബ ദക്ഖിണുത്തര പരസദ്ദാ അസബ്ബനാമികാപി സന്തീതി തേസം സബ്ബനാമേസുപി അസബ്ബനാമേസുപി സങ്ഗഹോ വേദിതബ്ബോ.

ഇദാനി കതരസദ്ദാദീനം പരപദേന സദ്ധിം സമാസോ നീയതേ ‘‘കതരഗാമവാസീ കതമഗാമവാസീ. ഉഭയഗാമവാസിനോ, ഇതരഗാമവാസീ അഞ്ഞതരഗാമവാസീ, പുബ്ബദിസാ, പരജനോ, ദക്ഖിണദിസാ, ഉത്തരദിസാ, അധരപത്തോ’’തി. തത്ര ‘‘കതരോ ഗാമോ കതരഗാമോ, കതമോ ഗാമോ കതമഗാമോ, ഉഭയോ ഗാമാ ഉഭയഗാമാ’’തിആദിനാ യഥാരഹം സമാസവിഗ്ഗഹോ, കതരസദ്ദസ്സ പന കതമസദ്ദേന സദ്ധിം സമാസം ഇച്ഛന്തി ദ്വിധാ ച രൂപാനി ഗരൂ ‘‘കതരോ ച കതമോ ച കതരകതമേ കതരകതമാ വാ’’തി. തസ്മാ സബ്ബനാമികനയേന സുദ്ധനാമികേസു പുരിസനയേന ച കതര കതമസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ യോജേതബ്ബാ, തേനസ്സ സമ്പദാനസാമിവചനട്ഠാനേസു ‘‘കതരകതമേസം, കതരകതമേസാനം, കതരകതമാന’’ന്തി തീണി രൂപാനി സിയും ‘‘കതരാ ച കതമാ ച കതരകതമാ’’തി ഏവം ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന കതസമാസേ പന സബ്ബനാമികനയേന, സുദ്ധനാമികേസു കഞ്ഞാനയേന ച യോജേതബ്ബാ. ‘‘കതരഞ്ച കതമഞ്ച കതരകതമാനീ’’തി ഏവം നപുംസകലിങ്ഗവസേന കതസമാസേ സബ്ബനാമികനയേന, സുദ്ധനാമികേസു ചിത്തനയേന ച യോജേതബ്ബാ.

അയം പനേത്ഥ വിസേസോപി വേദിതബ്ബോ – പുബ്ബാപരാദിസദ്ദാ ദ്വന്ദസമാസാദിവിധിം പത്വാ സേഹി രൂപേഹി രൂപവന്തോ ന ഹോന്തി, തം യഥാ? പുബ്ബാപരാ, അധരുത്തരാ, മാസപുബ്ബാ പുരിസാ, ദിട്ഠപുബ്ബാ പുരിസാ, തഥാഗതം ദിട്ഠപുബ്ബാ സാവകാ, ഇദം പുല്ലിങ്ഗത്തേ പഠമാബഹുവചനരൂപം. ഏത്ഥേകാരോ ആദേസഭൂതോ ന ദിസ്സതി. പുബ്ബാപരാനം അധരുത്തരാനം, മാസപുബ്ബാനം പുരിസാനം, ഇദം പുല്ലിങ്ഗത്തേ ചതുത്ഥീഛട്ഠീനം ബഹുവചനരൂപം. ഏത്ഥ സം സാനമിച്ചേതേ ആദേസഭൂതാ ന ദിസ്സന്തി. തഥാഗതം ദിട്ഠപുബ്ബാനം സാവകാനം, തഥാഗതം ദിട്ഠപുബ്ബാനം സാവികാനം, കുലാനം വാ, ഇദം തിലിങ്ഗത്തേ ചതുത്ഥീഛട്ഠീനം ബഹുവചനരൂപം. ഏത്ഥാപി സം സാനമിച്ചേതേ ആദേസഭൂതാ ന ദിസ്സന്തി. മാസപുബ്ബായം മാസപുബ്ബായ, പിയപുബ്ബായം പിയപുബ്ബായ, ഇദമിത്ഥിലിങ്ഗത്തേ സത്തമീചതുത്ഥീഛട്ഠീനം ഏകവചനരൂപം. ഏത്ഥാദേസഭൂതാ സം സാ ന ദിസ്സന്തി. മാസപുബ്ബാനം ഇത്ഥീനം, പിയപുബ്ബാനം ഇത്ഥീനം, ഇദമിത്ഥിലിങ്ഗത്തേ ചതുത്ഥീഛട്ഠീബഹുവചനരൂപം. ഏത്ഥ പനാദേസഭൂതോ സമിച്ചേസോ ന ദിസ്സതി. അഞ്ഞാനിപി യഥാസമ്ഭവം യോജേതബ്ബാനി, പുബ്ബാപരാദീനം സമാസവിഗ്ഗഹം സമാസപരിച്ഛേദേ പകാസേസ്സാമ.

ഇദാനി യംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

യോ, യേ. യം, യേ. യേന, യേഹി, യേഭി. യസ്സ, യേസം, യേസാനം. യസ്മാ, യമ്ഹാ, യേഹി, യേഭി. യസ്സ, യേസം, യേസാനം. യസ്മിം, യമ്ഹി, യേസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം. യം, യാനി. യം, യാനി. യേന. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം. അഥ വാ യം, യാനി, യാ. യം, യാനി, യേ. യേന. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം. കത്ഥചി ഹി നികാരലോപോ ഭവതി. അഥ വാ പന നികാരസ്സ ആകാരേകാരാദേസാപി ഗാഥാവിസയേ.

‘‘യാ പുബ്ബേ ബോധിസത്താനം, പല്ലങ്കവരമാഭുജേ;

നിമിത്താനി പദിസ്സന്തി, താനി അജ്ജ പദിസ്സരേ’’തി ച,

‘‘കിം മാണവസ്സ രതനാനി അത്ഥി, യേ തം ജിനന്തോ ഹരേ അക്ഖധുത്തോ’’തി ച ഇദമേത്ഥ പാളിനിദസ്സനം. ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

യാ, യാ, യായോ. യം, യാ, യായോ. യായ, യാഹി, യാഭി. യായ, യസ്സാ, യാസം. യായ, യാഹി, യാഭി. യായ, യസ്സാ, യാസം. യസ്സം, യായം, യാസു. ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ഏവം യംസദ്ദസ്സ ലിങ്ഗത്തയവസേന പദമാലാ ഭവതി. ഏത്ഥാലപനപദാനി ന ലബ്ഭന്തി. തഥാ തംസദ്ദാദീനം പദമാലാദീസുപി.

ഏത്ഥ പന യന്തി സദ്ദസ്സ അത്ഥുദ്ധാരോ വുച്ചതേ – യന്തി സദ്ദോ ‘‘യം മേ ഭന്തേ ദേവാനം താവതിംസാനം സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം, ആരോചേമി തം ഭന്തേ ഭഗവതോ’’തിആദീസു പച്ചത്തവചനേ ദിസ്സതി. ‘‘യന്തം അപുച്ഛിമ്ഹ അകിത്തയീ നോ, അഞ്ഞം തം പുച്ഛാമ തദിങ്ഘ ബ്രൂഹീ’’തിആദീസു ഉപയോഗവചനേ. ‘‘അട്ഠാ നമേതം ഭിക്ഖവേ അനവകാസോ, യം ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ’’തിആദീസു കരണവചനേ. ‘‘യം വിപസ്സീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ലോകേ ഉദപാദീ’’തിആദീസു ഭുമ്മവചനേ ദിസ്സതി. ഏത്ഥേദം വുച്ചതി –

‘‘പച്ചത്തേ ഉപയോഗേ ച, ഭുമ്മേ ച കരണേപി ച;

ചതൂസ്വേതേസു ഠാനേസു, യന്തി സദ്ദോ പവത്തതീ’’തി.

പരപദേന സദ്ധിം യംസദ്ദസ്സ സമാസോപി വേദിതബ്ബോ ‘‘യംഖന്ധാദി, യംഗുണാ, യഗ്ഗുണാ’’തി. തത്ഥ യോ ഖന്ധാദി യംഖന്ധാദി, യേ ഗുണാ യംഗുണാതി സമാസവിഗ്ഗഹോ. തഥാ ഹി വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ ‘‘യംഗുണനേമിത്തികഞ്ചേതം നാമം, തേസം ഗുണാനം പകാസനത്ഥം ഇമം ഗാഥം വദന്തീ’’തി ഏതസ്മിം പദേ ‘‘യേ ഗുണാ യംഗുണാ, യംഗുണാ ഏവ നിമിത്തം യംഗുണനിമിത്തം, തതോ ജാതം ‘ഭഗവാ’തി ഇദം നാമന്തി യംഗുണനേമിത്തിക’’ന്തി നിബ്ബചനമിച്ഛിതബ്ബം. യഗ്ഗുണാതി ഏത്ഥ പന ‘‘യസ്സ ഗുണാ യഗ്ഗുണാ’’തി നിബ്ബചനം. തഥാ ഹി –

‘‘അപി സബ്ബഞ്ഞുതാ പഞ്ഞാ, യഗ്ഗുണന്തം ന ജാനിയാ;

അഥ കാ തസ്സ വിജഞ്ഞാ, തം ബുദ്ധം ഭൂഗുണം നമേ’’തി

പോരാണകവിരചനായം ‘‘യസ്സ ഗുണാ യഗ്ഗുണാ’’തി നിബ്ബചനമിച്ഛിതബ്ബം.

യസദ്ദസ്സ സമാസമ്ഹി, സദ്ധിം പരപദേഹി വേ;

നിഗ്ഗഹീതാഗമോ വാഥ, ദ്വിഭാവോ വാ സിയാ ദ്വിധാ.

ഏവം യസദ്ദസ്സ സമാസോ സല്ലക്ഖിതബ്ബോ.

ഇദാനി തസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

സോ, തേ. നം, തം, നേ, തേ. നേന, തേന, നേഹി, തേഹി, നേഭി, തേഭി. അസ്സ, നസ്സ, തസ്സ, ‘നേസം, തേസം (ആസം). അസ്മാ, നസ്മാ, തസ്മാ, നമ്ഹാ, തമ്ഹാ, നേഹി, തേഹി, നേഭി, തേഭി. അസ്സ, നസ്സ, തസ്സ, നേസം, തേസം (ആസം). അസ്മിം, നസ്മിം, തസ്മിം, അമ്ഹി, നമ്ഹി, തമ്ഹി, ത്യമ്ഹി, നേസു, തേസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം. ഏത്ഥ ച ആസംസദ്ദസ്സ അത്ഥിഭാവേ ‘‘നേവാസം കേസാ ദിസ്സന്തി, ഹത്ഥപാദാ ച ജാലിനോ’’തി ഗാഥാ നിദസ്സനം, സോ ച തിലിങ്ഗോ ദട്ഠബ്ബോ. ത്യമ്ഹീതി പദസ്സ അത്ഥിഭാവേ –

‘‘യദാസ്സ സീലം പഞ്ഞഞ്ച, സോചേയ്യഞ്ചാധിഗച്ഛതി;

അഥ വിസ്സാസതേ ത്യമ്ഹി, ഗുയ്ഹഞ്ചസ്സ ന രക്ഖതീ’’തി

അയം ഗാഥാ നിദസ്സനം. അയമേത്ഥ രൂപവിസേസോ സല്ലക്ഖിതബ്ബോ – അരിയവിനയേതി വാ സപ്പുരിസവിനയേതി വാ. ഏസേ സേ ഏകേ ഏകട്ഠേതി പാളിപ്പദേസേ പച്ചത്തേകവചനകാനമേത തസദ്ദാനം ഏകാരന്തനിദ്ദേസോപി ദിസ്സതീതി.

ഏത്ഥ പന തേസദ്ദസ്സ അത്ഥുദ്ധാരോ വുച്ചതേ – തേസദ്ദോ ‘‘ന തേ സുഖം പജാനന്തി, യേ ന പസ്സന്തി നന്ദന’’ന്തിആദീസു തംസദ്ദസ്സ വസേന പച്ചത്തബഹുവചനേ ആഗതോ, ‘‘തേ ന പസ്സാമി ദാരകേ’’തിആദീസു ഉപയോഗബഹുവചനേ. ‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ. നമോ തേ ബുദ്ധ വീരത്ഥൂ’’തി ച ആദീസു തുമ്ഹസദ്ദസ്സ വസേന സമ്പദാനേ, തുയ്ഹന്തി അത്ഥോതി വദന്തി. ‘‘കിന്തേ ദിട്ഠം കിന്തി തേ ദിട്ഠം, ഉപധീ തേ സമതിക്കന്താ, ആസവാ തേ പദാലിതാ’’തി ച ആദീസു കരണേ. ‘‘കിന്തേ വതം കിം പന ബ്രഹ്മചരിയ’’ന്തിആദീസു സാമിഅത്ഥേ, തവാതി അത്ഥോതി വദന്തി. ഏത്ഥേതം വുച്ചതി –

‘‘പച്ചത്തേ ഉപയോഗേ ച, കരണേ സമ്പദാനിയേ;

സാമിമ്ഹി ചാതി തേസദ്ദോ, പഞ്ചസ്വത്ഥേസു ദിസ്സതീ’’തി.

തം, താനി. തം, താനി. നേന, തേന ഇച്ചാദി. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം. ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

സാ, താ, തായോ. നം, തം, നാ, താ, നായോ, തായോ. നായ, തായ, നാഹി, താഹി, നാഭി, താഭി. അസ്സാ, നസ്സാ, (തിസ്സാ,) തസ്സാ, നായ, തായ, നാസം, താസം, സാനം, ആസം. അസ്സാ, നസ്സാ, തസ്സാ, നായ, തായ, നാഹി, താഹി, നാഭി, താഭി. അസ്സാ, നസ്സാ, (തിസ്സാ,) തസ്സാ, നായ, തായ, നാസം, താസം, സാനം, ആസം. നായ, തായ, അസ്സം, നസ്സം, തിസ്സം, തസ്സം, നായം, തായം, നാസു, താസു, ത്യാസു. ഇദം ഇത്ഥിലിങ്ഗം.

ഏത്ഥ പന ‘‘അഭിക്കമോ സാനം പഞ്ഞായതി, നാസം കുജ്ഝന്തി പണ്ഡിതാ. ഖിഡ്ഡാ പണിഹിതാ ത്യാസു, രതി ത്യാസു പതിട്ഠിതാ. ബീജാനി ത്യാസു രുഹന്തീ’’തി പയോഗദസ്സനതോ ‘‘സാനം ആസം ത്യാസൂ’’തി ഇമാനി വുത്താനി അക്ഖരചിന്തകാനം ഞാണചക്ഖുസമ്മുയ്ഹനട്ഠാനഭൂതാനി. ഏവം പരമ്മുഖവചനസ്സ തംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഭവതി.

ഏത്ഥ ച ഇദം വത്തബ്ബം –

‘‘തം ത്വം ഗന്ത്വാന യാചസ്സു’’, ഇച്ചാദീസു പദിസ്സരേ;

ആദോ തം തേതിആദീനി, നന്തിആദീനി നോ തഥാ.

നം നേ നേനാതിആദീനി, വോ നോഇച്ചാദയോ വിയ;

പദതോ പരഭാവമ്ഹി, ദിട്ഠാനി ജിനസാസനേ.

‘‘അഥ നം അഥ നേ ആഹ, ന ച നം പടിനന്ദതി’’;

ഇച്ചാദീനി പയോഗാനി, ദസ്സേതബ്ബാനി വിഞ്ഞുനാ.

കോ ചേത്ഥ വദേയ്യ –

‘‘യഥാ നദീ ച പന്ഥോ ച, പാനാഗാരം സഭാ പപാ;

ഏവം ലോകിത്ഥിയോ നാമ, നാസം കുജ്ഝന്തി പണ്ഡിതാ’’തി

ഏത്ഥ –

പദതോ അപരത്തേപി, നാസംസദ്ദസ്സ ദസ്സനാ;

ആദോപി ഇച്ഛിതബ്ബാവ, നം നേഇച്ചാദയോ ഇതി.

സോ പനേവന്തു വത്തബ്ബോ, ‘‘തവ വാദേ ന ലബ്ഭതി;

നാസംസദ്ദോ നസദ്ദോ ച, ആസംസദ്ദോ ച ലബ്ഭരേ.

തസ്മാ ‘ആസം ന കുജ്ഝന്തി, ഇത്ഥീനം പണ്ഡിതാ’ഇതി;

അത്ഥോവ ഭവതേ ഏവം, സുട്ഠു ധാരേഹി പണ്ഡിതാ’’തി.

അഥ വാ യസ്മാ നിരുത്തിപിടകേ ‘‘നം പുരിസം പസ്സതി, നേ പുരിസേ പസ്സതീ’’തിആദിനാ പദതോ അപരത്തേപി ‘‘നം, നേ’’ ഇച്ചാദീനി പദാനി വുത്താനി, തസ്മാ തേനാപി നയേന പദതോ അപരാനിപി താനി കദാചി സിയും. മയം പന പാളിനയാനുസാരേന തേസം പവത്തിം വദാമ, ഇദം ഠാനം സുട്ഠു വിചാരേതബ്ബം.

ഏത്ഥ പന തസദ്ദസ്സ പരപദേഹി സദ്ധിം സമാസോപി വേദിതബ്ബോ ‘‘തംപുത്തോ, തംസദിസോ, തന്നിന്നോ, തപ്പോണോ, തപ്പബ്ഭാരോ, തബ്ഭൂതോ, തഗ്ഗുണോ, തസ്സദിസോ’’തി.

തസദ്ദസ്സ സമാസമ്ഹി, സദ്ധിം പരപദേഹി വേ;

നിഗ്ഗഹീതാഗമോ പുബ്ബ-പദേ ദ്വിത്തന്തു പച്ഛിമേ.

ഏവം തസദ്ദസ്സ സമാസോ സല്ലക്ഖിതബ്ബോ.

ഇദാനി ഏതസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

ഏസോ, ഏതേ. ഏതം, ഏതേ. ഏതേന, ഏതേഹി, ഏതേഭി. ഏതസ്സ, ഏതേസം, ഏതേസാനം. ഏതസ്മാ, ഏതമ്ഹാ, ഏതേഹി, ഏതേഭി. ഏതസ്സ, ഏതേസം, ഏതേസാനം. ഏതസ്മിം, ഏതമ്ഹി, ഏതേസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം.

ഏതം, ഏതാനി. ഏതം, ഏതാനി. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം, ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

ഏസാ, ഏതാ, ഏതായോ. ഏതം, ഏതാ, ഏതായോ. ഏതായ, ഏതാഹി, ഏതാഭി. ഏതായ, ഏതിസ്സാ, ഏതിസ്സായ, ഏതാസം. ഏതായ, ഏതാഹി, ഏതാഭി. ഏതായ, ഏതിസ്സാ, ഏതിസ്സായ, ഏതാസം. ഏതായ, ഏതിസ്സം, ഏതാസു. ഇദം ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ഏവം ഏതസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഭവതി.

പരപദേനേത്ഥ സദ്ധിം സമാസോപിസ്സ വേദിതബ്ബോ ‘‘ഏതദത്ഥായ ലോകസ്മിം, നിധി നാമ നിധിയ്യതി. ഏതപ്പരമായേവ ദേവതാ സന്നിപതിതാ അഹേസു’’ന്തിആദീസു.

സമാസേ ഏതസദ്ദസ്സ, സദ്ധിം പരപദേഹി വേ;

നിഗ്ഗഹീതാഗമോ പുബ്ബ-പദേ ഹോതി ന ഹോതി ച.

ഇദാനി ഇദംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

അയം, ഇമേ. ഇമം, ഇമേ. അനേന, ഇമിനാ, ഏഹി, ഏഭി, ഇമേഹി, ഇമേഭി. അസ്സ, ഇമസ്സ, ഏസം, ഏസാനം, ഇമേസം, ഇമേസാനം. അസ്മാ, ഇമസ്മാ, ഇമമ്ഹാ, ഏഹി, ഏഭി, ഇമേഹി, ഇമേഭി. അസ്സ, ഇമസ്സ, ഏസം, ഏസാനം, ഇമേസം, ഇമേസാനം. അസ്മിം, ഇമസ്മിം, അമ്ഹി, ഇമമ്ഹി, ഏസു, ഇമേസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം.

ഇദം, ഇമാനി. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം. ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

അയം, ഇമാ, ഇമായോ. ഇമം, ഇമാ, ഇമായോ. ഇമായ, ഇമാഹി, ഇമാഭി. അസ്സാ, അസ്സായ, ഇമിസ്സാ, ഇമിസ്സായ, ഇമായ, ഇമാസം. അസ്സാ, ഇമിസ്സാ, ഇമായ, ഇമാഹി, ഇമാഭി. അസ്സാ, അസ്സായ, ഇമിസ്സാ, ഇമിസ്സായ, ഇമായ, ഇമാസം. അസ്സം, ഇമിസ്സം, ഇമായ, ഇമായം, ഇമാസു. ഇദം ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ഏവം ഇദംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഭവതി.

കച്ചായനേ തു ‘‘ഇമസ്സിദമംസിസു നപുംസകേ’’തി ഇമസദ്ദോയേവ പകതിഭാവേന വുത്തോ, ഇധ പന ഇദംസദ്ദോയേവ ‘‘ഇദപ്പച്ചയതാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഇദ’’ന്തി പകതിയാ ദസ്സനതോ. തഥാ ഹി ‘‘ഇമേസം പച്ചയാ ഇദപ്പച്ചയാ, ഇദപ്പച്ചയാ ഏവ ഇദപ്പച്ചയതാ, ഇദപ്പച്ചയാനം വാ സമൂഹോ ഇദപ്പച്ചയതാ’’തി വുത്തം. ഏത്ഥ ച ഇദപ്പച്ചയാ ഏവ ഇദപ്പച്ചയതാതി താസദ്ദേന പദം വഡ്ഢിതം ന കിഞ്ചി അത്ഥന്തരം യഥാ ദേവോ ഏവ ദേവതാതി. ഇദപ്പച്ചയാനം സമൂഹോ ഇദപ്പച്ചയതാതി സമൂഹത്ഥം താസദ്ദമാഹ യഥാ ജനാനം സമൂഹോ ജനതാതി. ചൂളനിരുത്തിയം നിരുത്തിപിടകേ ച ഇദംസദ്ദോയേവ പകതിഭാവേന വുത്തോ.

സമാസേ ഇദംസദ്ദസ്സ, സദ്ധിം പരപദേന വേ;

ഇദപ്പച്ചയതാത്വേവ, രൂപം ദ്വിത്തം സിയുത്തരേ.

ഇദാനി അമുസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

അസു, അമു, അമൂ. അമും, അമൂ. അമുനാ, അമൂഹി, അമൂഭി. അമുസ്സ, ദുസ്സ, അമൂസം, അമൂസാനം. അമുസ്മാ, അമുമ്ഹാ, അമൂഹി, അമൂഭി. അമുസ്സ, ദുസ്സ, അമൂസം, അമൂസാനം. അമുസ്മിം, അമുമ്ഹി, അമൂസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം.

അദും, അമൂനി. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം. ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

അസു, അമു, അമൂ, അമുയോ. അമൂം, അമൂ, അമുയോ. അമുയാ, അമൂഹി, അമൂഭി. അമുസ്സാ, അമുയാ, അമൂസം, അമൂസാനം. അമുയാ, അമൂഹി, അമൂഭി. അമുസ്സാ, അമുയാ, അമൂസം, അമൂസാനം. അമുയാ, അമുയം, അമുസ്സം, അമൂസു. ഇദം ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ഏവം അമുസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഭവതി, സമാസോ പന അപ്പസിദ്ധോ.

തത്ര ‘‘ദുസ്സ മേ ഖേത്തപാലസ്സ, രത്തിഭത്തം അപാഭത’’ന്തി പയോഗദസ്സനതോ ‘‘ദുസ്സാ’’തി പദമമ്ഹേഹി ഠപിതം. കകാരാഗമവസേന അഞ്ഞാനിപി അസബ്ബനാമികരൂപാനി ഭവന്തി. തേസം വസേന അയം ലിങ്ഗത്തയസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

‘‘അസുകോ, അസുകാ. അസുകം, അസുകേ’’തിആദിനാ, ‘‘അമുകോ, അമുകാ. അമുകം, അമുകേ’’തിആദിനാ ച പുരിസനയോപി ലബ്ഭതി. ‘‘അസുകാ, അസുകായോ’’തിആദിനാ, ‘‘അമുകാ, അമുകായോ’’തിആദിനാ ച കഞ്ഞാനയോപി ലബ്ഭതി. ‘‘അസുകം, അസുകാനീ’’തിആദിനാ, ‘‘അമുകം, അമുകാനീ’’തിആദിനാ ച ചിത്തനയോപി ലബ്ഭതി. ഇമാനേത്ഥ പദാനി അസബ്ബനാമികാനിപി കകാരാഗമവസേന നാനത്തദസ്സനത്ഥം വുത്താനി.

ഇദാനി കിംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ വുച്ചതേ –

കോ, കേ. കം, കേ. കേന, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കിസ്സ, കേസം. കസ്മാ, കമ്ഹാ, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കിസ്സ, കേസം. കസ്മിം, കിസ്മിം, കമ്ഹി, കിമ്ഹി, കേസു. ഇദം പുല്ലിങ്ഗം.

രൂപവിസേസോപേത്ഥ വേദിതബ്ബോ ‘‘കേ ഗന്ധബ്ബേ ച രക്ഖസേ നാഗേ, കേ കിമ്പുരിസേ ച മാനുസേ, കേ പണ്ഡിതേ സബ്ബകാമദദേ, ദീഘം രത്തം ഭത്താ മേ ഭവിസ്സതി, കേ ച ഛവേ പാഥികപുത്തേ, കാ ച തഥാഗതാനം അരഹന്താനം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം ആസാദനാ’’തി പാളിദസ്സനതോ. യസ്മാ പന കേ ഗന്ധബ്ബേ ച രക്ഖസേ നാഗേ ഇതിആദീസു പാളീസു ‘‘കേ’’തി പച്ചത്തവചനം ഏകാരന്തമ്പി ദിസ്സതി, തസ്മാ ‘‘കേ’’തി രൂപഭേദോ ചേത്ഥ ഞേയ്യോ. തഥാ ‘‘കിസ്സസ്സ ഏകധമ്മസ്സ, വധം രോചേസി ഗോതമ. കിസ്മിം മേ സിവയോ കുദ്ധാ. കമ്ഹി കാലേ തയാ വീര, പത്ഥിതാ ബോധിമുത്തമാ’’തിആദീനി ച നിദസ്സനപദാനി ഞേയ്യാനി. അപിച –

‘‘കോ തേ ബലം മഹാരാജ’’, ഇതിആദീസു പാളിസു;

ക്വസദ്ദത്ഥേ വത്തതീതി, ഞേയ്യാ കോ ഇച്ചയം സുതി.

പേതം തം സാമമദ്ദക്ഖിം, കോ നു ത്വം സാമ ജീവസി;

ഇതി പാഠേ കഥംസദ്ദാ-ഭിധേയ്യേ വത്തതീതി ച.

ഏതേസു ദ്വീസു അത്ഥേസു, ദിട്ഠോ കോ ഇച്ചയം രവോ;

നിപാതോതി ഗഹേതബ്ബോ, സുതിസാമഞ്ഞതോ രുതോ.

നപുംസകലിങ്ഗേ കം, കാനി. കം, കാനി. സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം യോജേതബ്ബം. അഥ വാ ‘‘കിം ചിത്തം. കിം രൂപം. കിം പരാഭവതോ മുഖം. കിം ഇച്ഛസീ’’തിആദിപയോഗദസ്സനതോ പന ‘‘കിം, കാനി. കിം, കാനീ’’തി വത്വാ സേസം പുല്ലിങ്ഗസദിസം യോജേതബ്ബം. അയം നയോ യുത്തതരോ, ഇദം നപുംസകലിങ്ഗം.

കാ, കാ, കായോ. കം, കാ, കായോ. കായ, കാഹി, കാഭി. കായ, കസ്സാ, കാസം, കാസാനം. കായ, കസ്സാ, കാഹി, കാഭി. കായ, കസ്സാ, കാസം കാസാനം. കായ, കസ്സാ, കായം, കസ്സം, കാസു.

ഏത്ഥ പന കായോതി പദസ്സ അത്ഥിഭാവേ ‘‘കായോ അമോഘാ ഗച്ഛന്തീ’’തി നിദസ്സനം ദട്ഠബ്ബം. ഇദം ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ഏവം കിംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഭവതി. ഏത്ഥേതസ്സ അത്ഥുദ്ധാരോ വുച്ചതേ – കിം സദ്ദോ ‘‘കിം രാജാ യോ ലോകം ന രക്ഖതി. കിം നു ഖോ നാമ തുമ്ഹേ മം വത്തബ്ബം മഞ്ഞഥാ’’തിആദീസു ഗരഹനേ ആഗതോ. ‘‘യം കിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്ന’’ന്തിആദീസു അനിയമേ. ‘‘കിന്തേ വക്കലി ഇമിനാ പൂതികായേന ദിട്ഠേന, യോ ഖോ വക്കലി ധമ്മം പസ്സതി, സോ മം പസ്സതീ’’തിആദീസു നിപ്പയോജനതായം. ‘‘കിം ന കാഹാമി തേ വചോ’’തിആദീസു സമ്പടിച്ഛനേ. ‘‘കിംസൂധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠ’’ന്തിആദീസു പുച്ഛായം, പുച്ഛാ ച നാമ കാരണപുച്ഛാദിവസേന അനേകവിധാ, അതോ കാരണപുച്ഛാദിവസേനപി കിംസദ്ദസ്സ പവത്തി വിത്ഥാരതോ ഞേയ്യാ. തഥാ ഹി അയം ‘‘കിം നു സന്തരമാനോവ, കാസും ഖണസി സാരഥി. കിം നു ജാതിം ന രോചേസി. കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ’’തിആദീസു കാരണപുച്ഛായം വത്തതി. ‘‘കിം കാസുയാ കരിസ്സതീ’’തിആദീസു കിച്ചപുച്ഛായം. ‘‘കിം സീലം. കോ സമാധീ’’തിആദീസു സരൂപപുച്ഛായം. ‘‘കിം ഖാദസി. കിം പിവസീ’’തിആദീസു വത്ഥുപുച്ഛായം. ‘‘ഖാദസി കിം പിവസി കി’’ന്തിആദീസു ക്രിയാപുച്ഛായം വത്തതി. അദിട്ഠജോതനാപുച്ഛാതി ഏവമാദികാ പന പഞ്ചവിധാ പുച്ഛാ കിംസദ്ദസ്സ അത്ഥുദ്ധാരേ അനാഹരിതബ്ബത്താ അനാഗതാതി ദട്ഠബ്ബം. ഏത്ഥേതം വുച്ചതി –

ഗരഹായം അനിയമേ, നിപ്പയോജനതായ ച;

സമ്പടിച്ഛനപുച്ഛാസു, കിംസദ്ദോ സമ്പവത്തതി.

പരപദേന സദ്ധിം സമാസോപിസ്സ വേദിതബ്ബോ ‘‘കിംസമുദയോ, കിംവേദനോ, കിംസഞ്ഞോജനോ’’തി. ഏത്ഥ ‘‘കോ, കേ. കാ, കാ, കായോ. കിം, കാനീ’’തി ഏവം ലിങ്ഗത്തയവസേന വിഭത്താനി കിംസദ്ദമയാനി പദാനി സമാസപദത്തേ പുന കിമിതി പകതിഭാവേനേവ തിട്ഠന്തി. നാമസദ്ദേന പന സമാസേ തേസം ദ്വിധാ ഗതി ദിസ്സതി ‘‘കിന്നാമോ, കോനാമോ’’തി. സബ്ബാനി പനേതാനി ഇത്ഥിനപുംസകലിങ്ഗവസേന ബഹുവചനവസേന ച യോജേതബ്ബാനി.

കിംസദ്ദസ്സ സമാസമ്ഹി, സദ്ധിം നാമരവേന വേ;

‘‘കിന്നാമോ’’ ഇതി ‘‘കോനാമോ’’, ഇതി ചേവം ഗതി ദ്വിധാ.

‘‘കോനാമോ തേ ഉപജ്ഝായോ’’, ഇച്ചാദേത്ഥ നിദസ്സനം;

സഹഞ്ഞേന സമാസമ്ഹി, ‘‘കിം കിം’’ഇച്ചേവ സുയ്യതേ.

തഥാ ഹി ‘‘കിംചിത്തോ ത്വം ഭിക്ഖു. കിംകാരപടിസ്സാവിനീ’’തിആദീസു കിംസദ്ദോ സരൂപമവിജഹന്തോ തിട്ഠതി. തത്ഥ ഹി കിംചിത്തം യസ്സ സോ കിംചിത്തോ. ‘‘കിം കരോമി സാമീ’’തി ഏവം കിന്തി കാരോ കരണം സദ്ദനിച്ഛാരണം കിംകാരോ, തം പടിസ്സാവേതീതി കിംകാരപടിസ്സാവിനീതിആദി നിബ്ബചനമിച്ഛിതബ്ബം. ‘‘കിന്നരോ. കിംപക്കമിവ ഭക്ഖിത’’ന്തിആദീസു പന നിബ്ബചനമപ്പസിദ്ധം, കിംസദ്ദോയേവ പദാവയവഭാവേന സുതോ. തഥാ ഹി സോ കത്ഥചി പദാവയവഭാവേന കത്ഥചി നു സു നുഖോ കാരണാദിസദ്ദേഹി സഹചാരിഭാവേന ച സുയ്യതി. അത്രിമേ പയോഗാ – ഏസാ തേ ഇത്ഥീ കിം ഹോതി. ഏതേ മനുസ്സാ തുമ്ഹാകം കിം ഹോന്തി. കിമ്പുരിസാനുചിണ്ണോ. കിം നു ഭീതോവ തിട്ഠസി. കിംസുഛേത്വാ സുഖം സേതി. കിം നുഖോ കാരണം. കിം കാരണാ അമ്മ തുവം പമജ്ജസി, കിഞ്ഹി നാമ ചജന്തസ്സ, വാചായ അദദമപ്പകന്തി ഏവമാദയോ. അത്രിദം വുച്ചതി –

‘‘വിസും പദാവയവോ വാ, ഹുത്വാ ന്വാദീഹി വാ പന;

യുത്തോ സദ്ദേഹി കിംസദ്ദോ, ദിട്ഠോ സുഗതസാസനേ.

പാളിനയാനുസാരേന, സേസാനം സമ്ഭവോപി ച;

ഞേയ്യോ വിഞ്ഞൂഹി സദ്ധമ്മ-നയഞ്ഞൂഹി പഭേദതോ’’തി.

ഇദാനി സബ്ബനാമികഭാവേ ഠിതേഹി കോ കംസദ്ദേഹി സമാനസുതികാനം അഞ്ഞേസം കോ കംസദ്ദാനം നാമികപദമാലാവിസേസോ വത്തബ്ബോ സിയാ, സോ ഹേട്ഠാ ലിങ്ഗത്തയമിസ്സകപരിച്ഛേദേ വുത്തോ. അസബ്ബനാമികത്താ പന പുരിസ ചിത്തനയേനേവ വിഭത്തോ. തഥാ ഹി യദാ കോസദ്ദോ ബ്രഹ്മവാതകായത്ഥവാചകോ, കംസദ്ദോ പന സിരോജലസുഖത്ഥവാചകോ, തദാ താനി പദാനി അസബ്ബനാമികാനി, കസ്മാ? അകിംസദ്ദമയത്താ സബ്ബനാമികരൂപസങ്ഖാതേഹി അസാധാരണരൂപേഹി വിരഹിതത്താ പുച്ഛത്ഥതോ അത്ഥന്തരവാചകത്താ ച. ഏത്ഥ പന സമാനസുതിവസേന അത്ഥന്തരവിഞ്ഞാപനത്ഥം കോസദ്ദോ കംസദ്ദോതി ച വുത്തം, ഏകന്തതോ പന സബ്ബനാമികത്തേ കിംസദ്ദോയേവ, സുദ്ധനാമത്തേ കസദ്ദോയേവാതി ഗഹേതബ്ബം. ഇച്ചേവം –

കായേ ബ്രഹ്മനി വാതേ ച, സീസേ ജലസുഖേസു ച;

കസദ്ദോ വത്തതീ തീസു, പുമാ തീസു നപുംസകോ.

ഏവം സബ്ബനാമഭൂതാനം കിംകസദ്ദാനം പവത്തി വേദിതബ്ബാ.

ഇധ വുത്തപ്പകാരാനം, അത്ഥാനം ദാനി സങ്ഗഹോ;

പഞ്ഞാവേപുല്ലകരണോ, ഏകദേസേന വുച്ചതേ.

കിം കിംപക്കേന സദിസം, കായോ കിംപഭവോ വദ;