൧൦. ലിങ്ഗത്തയമിസ്സകനാമികപദമാലാ

അധികൂനകതോ ചേക-ക്ഖരതോ ച ഇതോ പരം;

തീണി ലിങ്ഗാനി മിസ്സേത്വാ, പദമാലമനാകുലം.

നാനാസുഖുമസങ്കേത-ഗതേസ്വത്ഥേസു വിഞ്ഞുനം;

ഗമ്ഭീരബുദ്ധിചാരത്ഥം, പവക്ഖാമി യഥാബലം.

ഇത്ഥീ ഥീ ച പഭാ ഭാ ച, ഗിരാ രാ പവനം വനം;

ഉദകഞ്ച ദകം കഞ്ച, വിതക്കോ ഇതി ചാദയോ.

ഭൂ ഭൂമി ചേവ അരഞ്ഞം, അരഞ്ഞാനീതി ചാദയോ;

പഞ്ഞാ പഞ്ഞാണം ഞാണഞ്ച, ഇച്ചാദീ ച തിധാ സിയും.

കോ വി സാ ചേവ ഭാ രാ ച, ഥീ ധീ കു ഭൂ തഥേവ കം;

ഖം ഗോ മോ മാ ച സം യം തം, കിമിച്ചാദീ ച ഏകികാതി.

അയം ലിങ്ഗത്തയമിസ്സകോ നാമികപദമാലാഉദ്ദേസോ. തത്ര ഇത്ഥീ, ഇത്ഥീ, ഇത്ഥിയോ. ഇത്ഥിം…പേ… ഭോതിയോ ഇത്ഥിയോ.

ഥീ ഥീ, ഥിയോ. ഥിം, ഥീ, ഥിയോ. ഥിയാ, ഥീഹി, ഥീഭി. ഥിയാ, ഥീനം. ഥിയാ, ഥീഹി, ഥീഭി. ഥിയാ, ഥീനം. ഥിയാ, ഥിയം, ഥീസു. ഭോതി ഥി, ഭോതിയോ ഥീ, ഭോതിയോ ഥിയോ. ഏത്ഥ –

‘‘കുക്കുടാ മണയോ ദണ്ഡാ, ഥിയോ ച പുഞ്ഞലക്ഖണാ;

ഉപ്പജ്ജന്തി അപാപസ്സ, കതപുഞ്ഞസ്സ ജന്തുനോ;

ഥിയാ ഗുയ്ഹം ന സംസേയ്യ; ഥീനം ഭാവോ ദുരാജാനോ’’തി

ആദീനി നിദസ്സനപദാനി.

പഭാ, പഭാ, പഭായോ. പഭം…പേ… ഭോതിയോ പഭായോ.

ഭാ, ഭാ, ഭായോ. ഭം, ഭാ, ഭായോ. ഭായ, ഭാഹി, ഭാഭി. ഭായ, ഭാനം. ഭായ, ഭാഹി, ഭാഭി. ഭായ, ഭാനം. ഭായ, ഭായം, ഭാസു. ഭോതി ഭേ, ഭോതിയോ ഭാ, ഭോതിയോ ഭായോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ഭാകരോ ഭാനു’’ഇച്ചാദീനി നിദസ്സനപദാനി.

ഗിരാ, ഗിരാ, ഗിരായോ. ഗിരം…പേ… ഭോതിയോ ഗിരായോ. ‘‘വാചാ ഗിരാ ബ്യപ്പഥോ. യേ വോഹം കിത്തയിസ്സാമി, ഗിരാഹി അനുപുബ്ബസോ’’തി ഇമാനി ഗിരാസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവേ നിദസ്സനപദാനി.

സുവണ്ണവാചകോ രാസദ്ദോ പുല്ലിങ്ഗോ, ഇധ പന സദ്ദവാചകോ രാസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ.

രാ, രാ, രായോ. രം, രാ, രായോ. രായ, രാഹി, രാഭി. രായ, രാനം. രായ, രാഹി, രാഭി. രായ, രാനം. രായ, രായം, രാസു. ഭോതി രേ, ഭോതിയോ രാ, ഭോതിയോ രായോ.

രാ വുച്ചതി സദ്ദോ. അഗ്ഗഞ്ഞസുത്തടീകായഞ്ഹി ‘‘രാ സദ്ദോ തിയതി ഛിജ്ജതി ഏത്ഥാതി രത്തി, സത്താനം സദ്ദസ്സ വൂപസമകാലോ’’തി വുത്തം. തസ്മാ രാസദ്ദസ്സ സദ്ദവാചകത്തേ ‘‘രത്തീ’’തി പദം നിദസ്സനം.

പവനം, പവനാനി, പവനാ. പവനം, പവനാനി, പവനേ.

വനം, വനാനി, വനാ. വനം, വനാനി, വനേ. സേസം സബ്ബം നേയ്യം.

പവന വനസദ്ദാ കദാചി സമാനത്ഥാ കദാചി ഭിന്നത്ഥാ. തേ ഹി അരഞ്ഞവാചകത്തേ സമാനത്ഥാ ‘‘തേ ധമ്മേ പരിപൂരേന്തോ, പവനം പാവിസിം തദാ. സപുത്തോ പാവിസിം വന’’ന്തിആദീസു. യഥാക്കമം പന തേ വായുതണ്ഹാവനവാചകത്തേ ഭിന്നത്ഥാ ‘‘പരമദുഗ്ഗന്ധപവനവിചരിതേ. ഛേത്വാ വനഞ്ച വനഥം, നിബ്ബനാ ഹോഥ ഭിക്ഖവോ’’തിആദീസു.

ഉദകം, ഉദകാനി, ഉദകാ. ഉദകം, ഉദകാനി, ഉദകേ.

ദകം, ദകാനി, ദകാ. ദകം, ദകാനി, ദകേ. സേസം സബ്ബം നേയ്യം.

‘‘അമ്ബപക്കം ദകം സീതം. ഥലജാ ദകജാ പുപ്ഫാ’’തിആദീനേത്ഥ നിദസ്സനപദാനി. ‘‘നീലോദം വനമജ്ഝതോ. മഹോദധി. ഉദബിന്ദുനിപാതേന, ഉദകുമ്ഭോപി പൂരതീ’’തി പാളിപ്പദേസേസു പന സമാസന്തഗതനാമത്താ ഉദസദ്ദേനേവ ഉദകത്ഥോ വുത്തോ ‘‘രിത്തസ്സാദ’’ന്തി വത്തബ്ബട്ഠാനേ ‘‘രിത്തസ്സ’’ന്തി സദ്ദേന രിത്തസ്സാദത്ഥോ വിയ. പാളിയഞ്ഹി കേവലോ ഉദസദ്ദോ ന ദിട്ഠപുബ്ബോ. അത്ഥി ചേ, സുട്ഠു മനസി കാതബ്ബോ.

കം, കാനി, കാ. കം, കാനി, കേ. കേന, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കാനം. കാ, കസ്മാ, കമ്ഹാ, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കാനം. കേ, കസ്മിം, കമ്ഹി, കേസു. ഭോ ക, ഭവന്തോ കാ, ഭവന്തോ കാനി. ഭോസദ്ദേന വാ ബഹുവചനം യോജേതബ്ബം ‘‘ഭോ കാനി, ഭോ കാ’’തി.

ഏത്ഥ കം വുച്ചതി ഉദകം സീസം സുഖഞ്ച. അത്ര ‘‘കന്താരോ കന്ദരോ കേവട്ടാ കേസാ കരുണാ നാകോ’’തിആദീനി പയോഗാനി വേദിതബ്ബാനി. തത്ര കന്താരോതി കം വുച്ചതി ഉദകം, തേന തരിതബ്ബോ അതിക്കമിതബ്ബോതി കന്താരോ, നിരുദകപ്പദേസോ. ചോരകന്താരന്തിആദീസു പന രൂള്ഹിയാ ദുഗ്ഗമനട്ഠാനേപി കന്താരസദ്ദോ പവത്തതീതി ദട്ഠബ്ബം. കന്ദരോതി ഏത്ഥാപി കം വുച്ചതി ഉദകം, തേന ദാരിതോ ഭിന്നോതി കന്ദരോ. കേവട്ടാതിആദീസു പന കേ ഉദകേ വത്തനതോ ഗഹണത്ഥം പവത്തനതോ കേവട്ടാ. കേ സീസേ സേന്തി ഉപ്പജ്ജന്തീതി കേസാ. കം സുഖം രുന്ധതീതി കരുണാ. നാകോതി സഗ്ഗോ. കന്തി ഹി സുഖം, ന കം അകം, ദുക്ഖം, തം നത്ഥി ഏത്ഥാതി നാകോതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. യഥേത്ഥ ഇത്ഥീസദ്ദാദീനം നാമികപദമാലാ യോജിതാ, ഏവം ‘‘വിതക്കോ വിചാരോ ആഭാ പദീപോ’’തിആദീനമ്പി യോജേതബ്ബാ.

ഭൂ, ഭൂ, ഭുയോ. ഭും, ഭൂ, ഭുയോ. ഭുയാ, ഭൂഹി, ഭൂഭി. ഭുയാ, ഭൂനം. ഭുയാ, ഭൂഹി, ഭൂഭി. ഭുയാ, ഭൂനം. ഭുയാ, ഭുയം, ഭൂസു. ഭോതി ഭു, ഭോതിയോ ഭൂ, ഭോതിയോ ഭുയോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ഭൂരുഹോ ഭൂപാലോ ഭൂഭുജോ ഭൂതല’’ന്തി നിദസ്സനപദാനി.

ഭൂമി, ഭൂമീ, ഭൂമിയോ; സേസം വിത്ഥാരേതബ്ബം;

അരഞ്ഞം, അരഞ്ഞാനി, അരഞ്ഞാ; സേസം വിത്ഥാരേതബ്ബം.

അരഞ്ഞാനീ വുച്ചതി മഹാഅരഞ്ഞം, ‘‘ഗഹപതാനീ’’തി പദമിവ ഇനീപച്ചയവസേന സാധേതബ്ബം പദം ഇത്ഥിലിങ്ഗഞ്ച. ‘‘അരഞ്ഞാനീ’’തി ഹി അട്ഠകഥാപാഠോപി ദിസ്സതി.

അരഞ്ഞാനീ, അരഞ്ഞാനീ, അരഞ്ഞാനിയോ. അരഞ്ഞാനിം, അരഞ്ഞാനീ, അരഞ്ഞാനിയോ. അരഞ്ഞാനിയാ, അരഞ്ഞാനീഹി, അരഞ്ഞാനീഭി. അരഞ്ഞാനിയാ, അരഞ്ഞാനീനം. അരഞ്ഞാനിയാ, അരഞ്ഞാനീഹി, അരഞ്ഞാനീഭി. അരഞ്ഞാനിയാ, അരഞ്ഞാനീനം. അരഞ്ഞാനിയാ, അരഞ്ഞാനിയം, അരഞ്ഞാനീസു. ഭോതി അരഞ്ഞാനി, ഭോതിയോ അരഞ്ഞാനീ, ഭോതിയോ അരഞ്ഞാനിയോ.

യഥേത്ഥ ഉത്തരാധികവസേന യോജിതാ, ഏവം ‘‘സഭാ, സഭായ’’ന്തിആദീസുപി യോജേതബ്ബാ. സഭായന്തി സഭാ ഏവ, ലിങ്ഗബ്യത്തയവസേന പന ഏവം വുത്തം. ‘‘സഭായേ വാ ദ്വാരമൂലേ വാ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി പാളി ഏത്ഥ നിദസ്സനം.

പഞ്ഞാ, പഞ്ഞാ, പഞ്ഞായോ. പഞ്ഞം, പഞ്ഞാ, പഞ്ഞായോ. പഞ്ഞായ.

പഞ്ഞാണം, പഞ്ഞാണാനി, പഞ്ഞാണാ. പഞ്ഞാണം, പഞ്ഞാണാനി, പഞ്ഞാണേ. പഞ്ഞാണേന.

‘‘തഥാ ഹി ഭന്തേ ഭഗവതോ സീലപഞ്ഞാണം. സാധു പഞ്ഞാണവാ നരോ’’തിആദീനേത്ഥ നിദസ്സനപദാനി.

ഞാണം, ഞാണാനി, ഞാണാ. ഞാണം, ഞാണാനി, ഞാണേ. ഞാണേന. സേസം സബ്ബം നേയ്യം. ‘‘അഗ്ഗി അഗ്ഗിനി ഗിനി’’ഇച്ചാദീസുപി ഉത്തരാധികവസേന നാമികപദമാലാ യോജേതബ്ബാ.

കോ വീ സാദീസുപി ഏകക്ഖരേസു കോ വുച്ചതി ബ്രഹ്മാ വാതോ ച സരീരഞ്ച, തസ്സ തബ്ബാചകത്തേ ഇമേ പയോഗാ. സേയ്യഥിദം?

‘‘ജിനേന യേന ആനീതം, ലോകസ്സ അമിതം ഹിതം;

തസ്സ പാദമ്ബുജം വന്ദേ, കമോളിഅലിസേവിതം.

കകുധരുക്ഖോ. കരജകായോ’’ ഇച്ചേവമാദയോ. തത്ഥ കമോളിഅലിസേവിതന്തി വന്ദന്താനം അനേകസതാനം ബ്രഹ്മാനം മോളിഭമരസേവിതന്തി കവയോ ഇച്ഛന്തി. കകുധരുക്ഖോതി ഏത്ഥ പന കോ വുച്ചതി വാതോ, തസ്സ യോ കുജ്ഝതി, വാതരോഗാപനയനവസേന തം നിവാരേതി, തസ്മാ സോ രുക്ഖോ കകുധോതി വുച്ചതീഭി ആചരിയാ. കരജകായോതി ഏത്ഥ തു കോ വുച്ചതി സരീരം, തത്ഥ പവത്തോ രജോ കരജോ. കിം തം? സുക്കസോണിതം. തഞ്ഹി ‘‘രാഗോ രജോ, ന ച പന രേണു വുച്ചതീ’’തി ഏവം വുത്തരാഗരജഫലത്താ സരീരവാചകേന കസദ്ദേന വിസേസേത്വാ ഫലവോഹാരേന ‘‘കരജോ’’തി വുച്ചതി. തേന സുക്കസോണിതസങ്ഖാതേന കരജേന സമ്ഭൂതോ കായോ കരജകായോതി ആചരിയാ. തഥാ ഹി ‘‘കായോ മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ’’തി വുത്തോ, മഹാഅസ്സപൂരസുത്തടീകായം പന ‘‘കരിയതി ഗബ്ഭാസയേ ഖിപിയതീതി കരോ, സമ്ഭവോ. കരതോ ജാതോതി കരജോ, മാതാപേത്തികസമ്ഭവോതി അത്ഥോ. മാതുആദീനം സണ്ഠാപനവസേന കരതോ ജാതോതി അപരേ, ഉഭയഥാപി കരജകായന്തി ചതുസന്തതിരൂപമാഹാ’’തി വുത്തം. അയം പനത്ഥോ ഇധ നാധിപ്പേതോ, പുരിമോയേവത്ഥോ അധിപ്പേതോ കസദ്ദാധികാരത്താ.

കോ, കാ. കം, കേ. കേന, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കാനം. കാ, കസ്മാ, കമ്ഹാ, കേഹി, കേഭി. കസ്സ, കാനം. കേ, കസ്മിം, കമ്ഹി, കേസു. ഭോ ക, ഭവന്തോ കാ.

തത്ര വി വുച്ചതി പക്ഖീ. തഥാ ഹി പക്ഖീനം ഇസ്സരോ സുപണ്ണരാജാ വിന്ദോതി കഥിയതി. ഏതമത്ഥഞ്ഹി സന്ധായ പുബ്ബാചരിയേനപി അയം ഗാഥാ ഭാസിതാ –

‘‘സദ്ധാനതേ മുദ്ധനി സണ്ഠപേമി, മുനിന്ദ നിന്ദാപഗതം തവഗ്ഗം;

ദേവിന്ദനാഗിന്ദനരിന്ദവിന്ദ-ന തം വിഭിന്നം ചരണാരവിന്ദ’’ന്തി.

തത്ഥ വീനം ഇന്ദോതി വിന്ദോ, പക്ഖിജാതിയാ ജാതാനം സുപണ്ണാനം രാജാതി അത്ഥോ.

വിം, വീ, വയോ. വിം, വീ, വയോ. വിനാ, വീഹി, വീഭി. വിസ്സ, വിനോ, വീനം. വിനാ, വിസ്മാ, വിമ്ഹാ, വീഹി, വീഭി. വിസ്സ, വിനോ, വീനം. വിസ്മിം, വിമ്ഹി, വീസു. ഭോ വി, ഭവന്തോ വയോ.

സാ വുച്ചതി സുനഖോ, ‘‘മാതാ മേ അത്ഥി, സാ മയാ പോസേതബ്ബാ’’തിആദീസു പന സാസദ്ദോ സബ്ബനാമികപരിയാപന്നോ പരമ്മുഖവചനോ തസദ്ദേന സമ്ഭൂതോ ദട്ഠബ്ബോ. സാസദ്ദസ്സ ഭാ രാ ഥീ ഭൂ കസദ്ദാനഞ്ച നാമികപദമാലാ ഹേട്ഠാ പകാസിതാ.

ധീ വുച്ചതി പഞ്ഞാ. ഏത്ഥ ച ‘‘അമച്ചേ താത ജാനാഹി, ധീരേ അത്ഥസ്സ കോവിദേ’’തി. ‘‘ധീമാ, ധീമതി, സുധീ, സുധിനീ, ധീയുത്ത’’ന്തി ച ആദീനി നിദസ്സനപദാനി.

ധീ, ധീ, ധിയോ. ധിം, ധീ, ധിയോ. ധിയാ, ധീഹി, ധീഭി. ധിയാ, ധീനം. ധിയാ, ധീഹി, ധീഭി. ധിയാ, ധീനം. ധിയാ, ധിയം, ധീസു. ഭോതി ധി, ഭോതിയോ ധീ, ഭോതിയോ ധിയോ.

കു വുച്ചതി പഥവീ. ഏത്ഥ ച ‘‘കുദാലോ. കുമുദം. കുഞ്ജരോ’’തി ഇമാനി നിദസ്സനപദാനി. തത്ര കും പഥവിം ദാലയതി പദാലേതി ഭിന്ദതി ഏതേനാതി കുദാലോ. കുയം പഥവിയം മോദതീതി കുമുദം. കും ജരതീതി കുഞ്ജരോ. തഥാ ഹി വിമാനവത്ഥുഅട്ഠകഥായം വുത്തം ‘‘കും പഥവിം തദഭിഘാതേന ജരയതീതി കുഞ്ജരോ’’തി.

കു, കൂ, കുയോ. കും, കൂ, കുയോ. കുയാ, കൂഹി, കൂഭി. കുയാ, കൂനം. കുയാ, കൂഹി, കൂഭി. കുയാ, കൂനം. കുയാ, കുയം, കൂസു. ഭോതി കു, ഭോതിയോ കൂ, ഭോതിയോ കുയോ.

ഖ’മിന്ദ്രിയം പകഥിതം, ഖ’മാകാസമുദീരിതം;

സഗ്ഗട്ഠാനമ്പി ഖം വുത്തം, സുഞ്ഞത്തമ്പി ച ഖം മതം.

തത്രിന്ദ്രിയം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദീനം ഗതിനിവാസഭാവതോ ‘‘ഖ’’ന്തി വുച്ചതി, ആകാസം വിവിത്തട്ഠേന. സഗ്ഗോ കതസുചരിതേഹി ഏകന്തേന ഗന്തബ്ബതായ ‘‘ഖ’’ന്തി സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ‘‘ഖഗോ യഥാ ഹി രുക്ഖഗ്ഗേ, നിലീയന്തോവ സാഖിനോ. സാഖം ഘട്ടേതീ’’തി ച, ‘‘ഖേ നിമ്മിതോ അചരി അട്ഠസതം സയമ്ഭൂ’’തി ച ആദി ഏത്ഥ നിദസ്സനം.

ഖം, ഖാനി, ഖാ. ഖം, ഖാനി, ഖേ. ഖേന, ഖേഹി, ഖേഭി. ഖസ്സ, ഖാനം. ഖാ, ഖസ്മാ, ഖമ്ഹാ, ഖേഹി, ഖേഭി. ഖസ്സ, ഖാനം. ഖേ, ഖസ്മിം, ഖമ്ഹി, ഖേസു. ഭോ ഖ, ഭവന്തോ ഖാനി, ഭവന്തോ ഖാ.

ഗോസദ്ദസ്സ അത്ഥുദ്ധാരോ വുച്ചതേ –

ഗോ ഗോണേ ചിന്ദ്രിയേ ഭൂമ്യം, വചനേ ചേവ ബുദ്ധിയം;

ആദിച്ചേ രസ്മിയഞ്ചേവ, പാനീയേപി ച വത്തതേ;

തേസു അത്ഥേസു ഗോണേ ഥി-പുമാ ച ഇതരേ പുമാ.

തഥാ ഹി ‘‘ഗോസു ദുയ്ഹമാനാസു ഗതോ. ഗോപഞ്ചമോ’’തിആദീസു ഗോസദ്ദോ ഗോണേ വത്തതി. ഗോചരോതി ഏത്ഥിന്ദ്രിയേപി വത്തതി ഗാവോ ചക്ഖാദീനിന്ദ്രിയാനി ചരന്തി ഏത്ഥാതി ഗോചരോ. തഥാ ഹി പോരാണാ കഥയിംസു ‘‘ഗാവോ ചരന്തി ഏത്ഥാതി ഗോചരോ, ഗോചരോ വിയ ഗോചരോ, അഭിണ്ഹം ചരിതബ്ബട്ഠാനം. ഗാവോവാചക്ഖാദീനിന്ദ്രിയാനി, തേഹി ചരിതബ്ബട്ഠാനം ഗോചരോ’’തി. ‘‘ഗോമതിം ഗോതമം നമേ’’തി പോരാണകവിരചനായം പന പഥവിയം വത്തതി. ‘‘ഭൂരിപഞ്ഞം ഗോതമം സമ്മാസമ്ബുദ്ധംവന്ദാമീ’’തി ഹി അത്ഥോ. തഥാ സുത്തനിപാതട്ഠകഥായവാസേട്ഠസുത്തസംവണ്ണനപ്പദേസേ ‘‘ഗോരക്ഖന്തി ഖേത്തരക്ഖം, കസിരക്ഖന്തി വുത്തം ഹോതി. പഥവീ ഹി ‘‘ഗോ’’തി വുച്ചതി, തപ്പഭേദോ ച ഖേത്ത’’ന്തി വുത്തം.

‘‘ഗോത്തവസേന ഗോതമോ’’തി ഏത്ഥ തു വചനേ ബുദ്ധിയഞ്ച വത്തതി. തേനാഹു പോരാണാ ‘‘ഗം തായതീതി ഗോത്തം. ഗോതമോതി ഹി പവത്തമാനം ഗം വചനം ബുദ്ധിഞ്ച തായതി ഏകംസികവിസയതായ രക്ഖതീതി ഗോത്തം. യഥാ ഹി ബുദ്ധി ആരമ്മണഭൂതേന അത്ഥേന വിനാ ന വത്തതി, ഏവം അഭിധാനം അഭിധേയ്യഭൂതേന, തസ്മാ സോ ഗോത്തസങ്ഖാതോ അത്ഥോ താനി തായതി രക്ഖതീതി വുച്ചതി. കോ പന സോതി? അഞ്ഞകുലപരമ്പരാസാധാരണം തസ്സ കുലസ്സ ആദിപുരിസസമുദാഗതം തംകുലപരിയാപന്നസാധാരണം സാമഞ്ഞരൂപന്തി ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി. തഥാ ഹി തംഗോത്തജാതാ സുദ്ധോദനമഹാരാജാദയോപി ഗോതമോത്വേവ വുച്ചന്തി. ഭേന ഭഗവാ അത്തനോ പിതരം സുദ്ധോദനമഹാരാജാനം ‘‘അതിക്കന്തവരാ ഖോ ഗോതമ തഥാഗതാ’’തി അവോച. വേസ്സവണോപി മഹാരാജാ ഭഗവന്തം ‘‘വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, ബുദ്ധം വന്ദാമ ഗോതമ’’ന്തി അവോച, ആയസ്മാപി വങ്ഗീസോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ‘‘സാധു നിബ്ബാപനം ബ്രൂഹി, അനുകമ്പായ ഗോതമാ’’തി അവോച. ഏവം ഇദം സാമഞ്ഞരൂപം ഗം തായതീതി ഗോത്തന്തി വുത്തം. തം പന ഗോതമഗോത്തകസ്സപഗോത്താദിവസേന ബഹുവിധം.

തഥാ ഗോസദ്ദോ ആദിച്ചേ വത്തതി. ‘‘ഗോഗോത്തം ഗോതമം നമേ’’തി പോരാണകവിരചനാ ഏത്ഥ നിദസ്സനം, ആദിച്ചബന്ധും ഗോതമം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം വന്ദാമീതി അത്ഥോ. ആദിച്ചോപി ഹി ഗോതമഗോത്തേ ജാതോ ഭഗവാപി, ഏവം തേന സമാനഗോത്തതായ തത്ഥ തത്ഥ ‘‘ആദിച്ചബന്ധൂ’’തിആദിനാ ഭഗവതോ ഥോമനാ ദിസ്സതി ‘‘പുച്ഛാമി തം ആദിച്ചബന്ധു, വിവേകം സന്തിപദഞ്ച മഹേസീ’’തി ച, ‘‘വന്ദേ ജേതവനം നിച്ചം, വിഹാരം രവിബന്ധുനോ’’തി ച, ‘‘ലോകേകബന്ധു’മരവിന്ദസഹായബന്ധു’’ന്തി ച. ‘‘ഉണ്ഹഗൂ’’തി ഏത്ഥ പന ഗോസദ്ദോ രസ്മിയം വത്തതി. ഉണ്ഹാ ഗാവോ രസ്മിയോ ഏതസ്സാതി ഉണ്ഹഗൂ, സൂരിയോ. പുബ്ബാചരിയാപി ഹി ഛന്ദോവിചിതിസത്ഥേ ഇമമേവത്ഥം ബ്യാകരിംസു.

‘‘ഗോസീതചന്ദന’’ന്തി ഏത്ഥ പാനീയേ വത്തതി. ഗോസദ്ദേന ഹി ജലം വുച്ചതി. ഗോ വിയ സീതം ചന്ദനം, തസ്മിം പന ഉദ്ധനതോ ഉദ്ധരിതപക്കുഥിതതേലമ്ഹി പക്ഖിത്തേ തങ്ഖണഞ്ഞേവ തം തേലം സുസീതലം ഹോതി.

ഏത്ഥേകേ വദന്തി ‘‘കസ്മാ ഭോ ‘ഗോപദത്ഥേ വത്തമാനോ ഗോസദ്ദോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ ചേവ പുല്ലിങ്ഗോ ചാ’തി വദഥ, കസ്മാ ച പന ‘ഇന്ദ്രിയപഥവീവചനബുദ്ധിസൂരിയരസ്മിപാനീയേസു വത്തമാനോ പുല്ലിങ്ഗോ’തി വദഥ, ഏതേസു സൂരിയത്ഥേ വത്തമാനോ പുല്ലിങ്ഗോ ഹോതു, നനു ഇന്ദ്രിയവചനപാനീയേസു വത്തമാനേന പന ഗോസദ്ദേന നപുംസകലിങ്ഗേന ഭവിതബ്ബം, പഥവീബുദ്ധിരസ്മീസു വത്തമാനേന ഇത്ഥിലിങ്ഗേന ഭവിതബ്ബം ഇന്ദ്രിയാദിപഥവാദിപദത്ഥേസു വത്തമാനാനം ഇന്ദ്രിയസദ്ദാദിപഥവീസദ്ദാദീനം നപുംസകിത്ഥിലിങ്ഗവസേന നിദ്ദേസസ്സ ദസ്സനതോ’’തി? തന്ന, നിയമാഭാവതോ. ഇത്ഥിപദത്ഥേ വത്തമാനസ്സാപി ഹി സതോ കസ്സചി സദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗവസേന നിദ്ദേസോ ദിസ്സതി യഥാ ‘‘ഓരോധോ’’തി. പുരിസപദത്ഥേ വത്തമാനസ്സാപി ച സതോ കസ്സചി ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന നിദ്ദേസോ ദിസ്സതി, യഥാ ‘‘അത്ഥകാമോസി മേ യക്ഖ, ഹിതകാമാസി ദേവതേ’’തി. ഇത്ഥിപുരിസപദത്ഥേസു പന അവത്തമാനാനമ്പി സതം കേസഞ്ചി സദ്ദാനം ഏകസ്മിംയേവ ഞാണാദിഅത്ഥേ വത്തമാനാനം ഇത്ഥിപുമനപുംസകലിങ്ഗവസേന നിദ്ദേസോ ദിസ്സതി യഥാ ‘‘പഞ്ഞാ അമോഹോ ഞാണ’’ന്തി, ‘‘തടംതടീതടോ’’തി ച. തഥാ ഹി അനിത്ഥിഭൂതോപി സമാനോ ‘‘മാതുലാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന രുക്ഖോപി നാമം ലഭതി, തബ്ബസേന നഗരമ്പി. തേനാഹ ചക്കവത്തിസുത്തടീകായം ‘‘മാതുലാതി ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന ലദ്ധനാമോ ഏകോ രുക്ഖോ, തായ ആസന്നപ്പദേസേ മാപിതത്താ നഗരമ്പി ‘മാതുലാ’ത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. തേന വുത്തം മാതുലായന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ’’തി.

ഗോസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ ഹേട്ഠാ പകാസിതാ.

മോ വുച്ചതി ചന്ദോ, അട്ഠകഥായം പന ‘‘മാ വുച്ചതി ചന്ദോ’’തി ആകാരന്തപാഠോ ദിസ്സതി, ഓകാരന്തപാഠേന തേന ഭവിതബ്ബം സക്കടഭാസായ ഏകക്ഖരകോസതോ നയം ഗഹേത്വാ ‘‘മോ സിവോ ചന്ദിമാ ചേവാ’’തി ഓകാരന്തവസേന വത്തബ്ബത്താ. ഏത്ഥ ച ഓകാരന്തവസേന വുത്തസ്സ മസദ്ദസ്സ ചന്ദവാചകത്തേ ‘‘പുണ്ണമീ, പുണ്ണമാ’’തി ച നിദസ്സനപദാനി. തത്ഥ പുണ്ണോ മോ ഏത്ഥാതി പുണ്ണമീ, ഏവം പുണ്ണമാ, രത്താപേക്ഖം ഇത്ഥിലിങ്ഗവചനം. ഏത്ഥ പന ‘‘വിസാഖപുണ്ണമായ രത്തിയാ പഠമയാമേപുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരീ’’തി ഇദം നിദസ്സനം. ഏത്ഥ സിയാ – യദി ‘‘പുണ്ണമാ’’തി അയംസദ്ദോ രത്താപേക്ഖോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ.

‘‘പുണ്ണമായേ യഥാ ചന്ദോ, പരിസുദ്ധോ വിരോചതി;

തഥേവ ത്വം പുണ്ണമനോ, വിരോച ദസസഹസ്സിയം.

അന്വദ്ധമാസേ പന്നരസേ, പുണ്ണമായേ ഉപോസഥേ;

പച്ചയം നാഗമാരുയ്ഹ, ദാനം ദാതുമുപാഗമി’’ന്തി

ആദീസു കഥം ‘‘പുണ്ണമായേ’’തി പദസിദ്ധീതി? യകാരസ്സ യേകാരാദേസവസേന. ധമ്മിസ്സരേന ഹി ഭഗവതാ ‘‘പുണ്ണമായാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘പുണ്ണമായേ’’തി വദതാ യകാരസ്സ ഠാനേ യേകാരോ പഠിതോ ഇത്ഥിലിങ്ഗവിസയേ ത്താകാരസ്സ ഠാനേ ത്തേകാരോ വിയ, നീകാരസ്സ ഠാനേ നേകാരോ വിയ ച. തഥാ ഹി യഥാ ‘‘അബ്യയതം വിലപസി വിരത്തേ കോസിയായനേ’’തി ഇമസ്മിം രാധജാതകേ ‘‘വിരത്താ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘വിരത്തേ’’തി വദന്തേന ത്താകാരസ്സ ഠാനേ ത്തേകാരോ പഠിതോ, ‘‘കോസിയായനീ’’തി ച വത്തബ്ബേ ‘‘കോസിയായനേ’’തി വദന്തേന നീകാരസ്സ ഠാനേ നേകാരോ പഠിതോ. ഏവം ‘‘പുണ്ണമായാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘പുണ്ണമായേ’’തി വദതാ യകാരസ്സ ഠാനേ യേകാരോ പഠിതോ. യഥാ ച ‘‘ദക്ഖിതായേ അപരാജിതസങ്ഘ’’ന്തി ഇമസ്മിം മഹാസമയസുത്തപ്പദേസേ ‘‘ദക്ഖിതായാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ദക്ഖിതായേ’’തി വദതാ യകാരസ്സ ഠാനേ യേകാരോ പഠിതോ, ഏവമിധാപി. യഥാ പന ‘‘സഭായേ വാ ദ്വാരമൂലേ വാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘സഭായ’’ന്തി ലിങ്ഗബ്യത്തയവസേന സഭാ വുത്താ, ന തഥാ ഇധ ‘‘പുണ്ണമായ’’ന്തി ലിങ്ഗബ്യത്തയേന പുണ്ണമാ വുത്താ, അഥ ഖോ ‘‘പുണ്ണമാ’’തി ആകാരന്തിത്ഥിലിങ്ഗവസേന വുത്താ. തഥാ ഹി ‘‘പുണ്ണമായോ’’തി പദം യകാരട്ഠാനേ യേകാരുച്ചാരണവസേന സമ്ഭൂതം ഭുമ്മവചനന്തി ദട്ഠബ്ബം.

മാ വുച്ചതി സിരീ. തഥാ ഹി വിദ്വമുഖമണ്ഡനടീകായം ‘‘മാലിനീ’’തി പദസ്സത്ഥം വദതാ ‘‘മാ വുച്ചതി ലക്ഖീ, അലിനീ ഭമരീ’’തി വുത്തം. ലക്ഖീസദ്ദോ ച സിരീസദ്ദേന സമാനത്ഥോ, തേന ‘‘മാ വുച്ചതി സിരീ’’തി അത്ഥോ അമ്ഹേഹി അനുമതോ, തഥാ പോരാണേഹിപി ‘‘മം സിരിം ധാരേതി വിദധാതി ചാതി മന്ധാതാ’’തി അത്ഥോ പകാസിതോ, തസ്മാ ‘‘മാലിനീ മന്ധാതാ’’തി ച ഇമാനേത്ഥ നിദസ്സനപദാനി. തത്ര പുല്ലിങ്ഗസ്സ താവ മസദ്ദസ്സ അയം നാമികപദമാലാ –

മോ, മാ. മം, മേ. മേന, മേഹി, മേഭി. മസ്സ, മാനം. മാ, മസ്മാ, മമ്ഹാ, മേഹി, മേഭി. മസ്സ, മാനം. മേ, മസ്മിം, മമ്ഹി, മേസു. ഭോ മ, ഭവന്തോ മാ.

അയം പന ഇത്ഥിലിങ്ഗസ്സ മാസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലാ –

മാ, മാ, മായോ. മം, മാ, മായോ. മായ, മാഹി, മാഭി. മായ, മാനം. മായ, മാഹി, മാഭി. മായ, മാനം. മായ, മായം, മാസു. ഭോതി മേ, ഭോതിയോ മായോ.

ഏത്ഥ പന സിരീവാചകോ മാസദ്ദോ ച സദ്ദവാചകോ രാസദ്ദോ ചാതി ഇമേ സമാനഗതികാ ഏകക്ഖരത്താ നിച്ചമാകാരന്തപകതികത്താ ഇത്ഥിലിങ്ഗത്താ ച.

തത്ര സം വുച്ചതി സന്തചിത്തോ പുരിസോ. യം ലോകേ ‘‘സപ്പുരിസോ’’തി ച, ‘‘അരിയോ’’തി ച, ‘‘പണ്ഡിതോ’’തി ച വദന്തി, തസ്സേതം അധിവചനം യദിദം ‘‘സ’’ന്തി. ഏവം സപ്പുരിസാരിയപണ്ഡിതവാചകസ്സ സംസദ്ദസ്സ പച്ചത്തവചനവസേന അത്ഥിഭാവേ ‘‘സമേതി അസതാ അസ’’ന്തി ഇദം പയോഗനിദസ്സനം. ഏത്ഥ ഹി ‘‘ന സം അസ’’ന്തി സമാസചിന്തായ സപ്പുരിസാസപ്പുരിസപദത്ഥാ സം അസംസദ്ദേഹി വുത്താതി ഞായന്തി, തസ്മാ ‘‘സപ്പുരിസപദത്ഥോ പച്ചത്തവചനേന സംസദ്ദേന വുത്തോ നത്ഥീ’’തി വചനം ന വത്തബ്ബം. യേ ‘‘നത്ഥീ’’തി വദന്തി, തേസം വചനം ന ഗഹേതബ്ബം. നാമികപദമാലാ പനസ്സ ‘‘സം, സന്തം, സന്തേ’’തിആദിനാ ഹേട്ഠാ പകാസിതാ. നപുംസകലിങ്ഗത്തേ സം വുച്ചതി ധനം, ‘‘മനുസ്സസ്സം. പരസ്സം. സബ്ബസ്സം. സബ്ബസ്സഹരണം. പരസ്സഹരണ’’ന്തിആദീനേത്ഥ നിദസ്സനപദാനി. തത്ഥ മനുസ്സസ്സ സം മനുസ്സസ്സം. ഏവം പരസ്സ സം പരസ്സം. സബ്ബസ്സ സം സബ്ബസ്സം. തസ്സ ഹരണം പരസ്സഹരണം സബ്ബസ്സഹരണന്തി സമാസോ. തഥാ സം വുച്ചതി സുഖം സന്തി ച. വുത്തഞ്ഹി തബ്ബാചകത്തം പോരാണകവിരചനായം –

‘‘ദേവദേവോ സംദേഹീ നോ, ഹീനോ ദേവാതിദേഹതോ;

ഹതോപപാതസംസാരോ, സാരോ സം ദേതു ദേഹിന’’ന്തി.

തസ്മാ അയമേത്ഥ ഗാഥാ, ‘‘സകലലോകസങ്കരോ ദീപങ്കരോ’’തി ഏത്ഥ ‘‘സങ്കരോ’’തി പദഞ്ചനിദസ്സനം. ‘‘സം, സാനി, സാ. സം, സാനി, സേ. സേന’’ഇച്ചാദി പുബ്ബേ പകാസിതനയേന ഞേയ്യം. ഏത്ഥ ച സോതൂനം സുഗതമതവരേ കോസല്ലജനനത്ഥം സമാസന്തഗതസ്സ സംസദ്ദസ്സ നാമികപദമാലം പരിപുണ്ണം കത്വാ കഥയാമ –

മനുസ്സസ്സം, മനുസ്സസ്സാനി, മനുസ്സസ്സാ. മനുസ്സസ്സം, മനുസ്സസ്സാനി, മനുസ്സസ്സേ. മനുസ്സസ്സേന, മനുസ്സസ്സേഹി, മനുസ്സസ്സേഭി. മനുസ്സസ്സസ്സ, മനുസ്സസ്സാനം. മനുസ്സസ്സാ, മനുസ്സസ്സസ്മാ, മനുസ്സസ്സമ്ഹാ, മനുസ്സസ്സേഹി, മനുസ്സസ്സേഭി. മനുസ്സസ്സസ്സ, മനുസ്സസ്സാനം. മനുസ്സസ്സേ, മനുസ്സസ്സസ്മിം, മനുസ്സസ്സമ്ഹി, മനുസ്സസ്സേസു. ഭോ മനുസ്സസ്സ, ഭോന്തോ മനുസ്സസ്സാനി, മനുസ്സസ്സാ. ഏസ നയോ ‘‘പരസ്സം സബ്ബസ്സ’’ന്തിആദീസുപി, സബ്ബാനേതാനി പദാനി അഭിധേയ്യലിങ്ഗാനീതി ഗഹേതബ്ബാനി.

യം തം കിമിതിസദ്ദാനം, നാമമാലം പനത്തരി;

സബ്ബനാമപരിച്ഛേദേ, പകാസിസ്സം തിലിങ്ഗതോ.

ഇച്ചേവം ഹേട്ഠാ ഉദ്ദിട്ഠാനം കോ വി സാദീനം നാമികപദമാലാ സദ്ധിം അത്ഥന്തരനിദസ്സനപദേഹി വിഭത്താ. തത്രിദം ലിങ്ഗവവത്ഥാനം –

കോ വി സാ ഹോന്തി പുല്ലിങ്ഗേ, ഭാ രാ ഥീ ധീ കു ഭൂ ഥിയം;

കം ഖം നപുംസകേ ഗോ തു, പുമേ ചേവിത്ഥിലിങ്ഗകേ.

മോ പുമേ ഇത്ഥിലിങ്ഗേ മാ, സം പുമേ ച നപുംസകേ;

യം തം കിമിതി സബ്ബത്ര, ലിങ്ഗേസ്വേവ പവത്തരേ.

ഇതോ അഞ്ഞാനിപി ഏകക്ഖരാനി ഉപപരിക്ഖിത്വാ ഗഹേതബ്ബാനി.

ഏവം വിഞ്ഞൂനം നയഞ്ഞൂനം സദ്ദരചനാവിസയേ പരമവിസുദ്ധവിപുലബുദ്ധിപടിലാഭത്ഥം പരമസണ്ഹസുഖുമത്ഥേസു പയോഗേസു അസമ്മോഹത്ഥം സുവണ്ണതലേ സീഹവിജമ്ഭനേന കേസരീസീഹസ്സ വിജമ്ഭനമിവ തേപിടകേ ബുദ്ധവചനേ ഞാണവിജമ്ഭനേന വിജമ്ഭനത്ഥഞ്ച അധികൂനേകക്ഖരവസേന ലിങ്ഗത്തയം മിസ്സേത്വാ നാമികപദമാലാ വിഭത്താ.

സദ്ദേ ഭവന്തി കുസലാ ന തു കേചി അത്ഥേ,

അത്ഥേ ഭവന്തി കുസലാ ന തു കേചി സദ്ദേ.

കോസല്ലമേവ പരമം ദുഭയത്ഥ തസ്മാ,

യോഗം കരേയ്യ സതതം മതിമാ വരന്തി.

ഇതി നവങ്ഗേ സാട്ഠകഥേ പിടകത്തയേ ബ്യപ്പഥഗതീസു

വിഞ്ഞൂനം കോസല്ലത്ഥായ കതേ സദ്ദനീതിപ്പകരണേ

ലിങ്ഗത്തയമിസ്സകോ നാമികപദമാലാവിഭാഗോ

ദസമോ പരിച്ഛേദോ.