നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

സുത്തന്തപിടക

മജ്ഝിമനികായ

മൂലപണ്ണാസപാളി

സംഗായനസ്സ പുച്ഛാ വിസ്സജ്ജനാ

പുച്ഛാ – പഠമമഹാസംഗീതികാലേ ആവുസോ ധമ്മസംഗാഹകാ മഹാകസ്സപാദയോ മഹാഥേരവരാ ദീഘനികായം സംഗായിത്വാ തദനന്തരം കിം നാമ പാവചനം സംഗായിംസു.

വിസ്സജ്ജനാ – പഠമമഹാസംഗീതികാലേ ഭന്തേ ധമ്മസംഗാഹകാ മഹാകസ്സപാദയോ മഹാഥേരവരാ ദീഘനികായം സംഗായിത്വാ തദനന്തരം മജ്ഝിമം നാമ നികായം സംഗായിംസു.

പുച്ഛാ – മജ്ഝിമനികായോ നാമ ആവുസോ മൂലപണ്ണാസകോ മജ്ഝിമ പണ്ണാസകോ ഉപരിപണ്ണാസകോതി പണ്ണാസകവസേന തിവിധോ, തത്ഥ കതരം പണ്ണാസകം പഠമം സംഗായിംസു.

വിസ്സജ്ജനാ – തീസു ഭന്തേ പണ്ണാസകേസു മൂലപണ്ണാസകം നാമ പാവചനം ധമ്മസംഗാഹകാ മഹാഥേരവരാ പഠമം സംഗായിംസു.

പുച്ഛാ – മൂലപണ്ണാസകേപി ആവുസോ പഞ്ചവഗ്ഗാ പണ്ണാസ ച സുത്താനി, തേസു കതരം വഗ്ഗം കതരഞ്ച സുത്തം പഠമം സംഗായിംസു.

വിസ്സജ്ജനാ – മൂലപണ്ണാസകേ ഭന്തേ പഞ്ചസു വഗ്ഗേസു പഠമം മൂലപരിയായവഗ്ഗം പണ്ണാസകേസു ച സുത്തേസു പഠമം മൂലപരിയായസുത്തം സംഗായിംസു.

സാധു ആവുസോ മയമ്പി ദാനി തതോയേവ പട്ഠായ സംഗീതിപുബ്ബങ്ഗമാനി പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനകിച്ചാനി കാതും സമാരഭാമ.

മൂലപരിയായസുത്ത

പുച്ഛാ – തേന ആവുസോ ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന മൂലപരിയായസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – ഉക്കട്ഠായം ഭന്തേ പഞ്ചസതേ ബ്രാഹ്മണകുലാ പബ്ബജിതേ ആരബ്ഭ ഭാസിതം, പഞ്ചസതാ ഭന്തേ ബ്രാഹ്മണകുലാ പബ്ബജിതാ ഭിക്ഖൂ പരിയത്തിം നിസ്സായ മാനം ഉപ്പാദേസും, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – തം പനാവുസോ സുത്തം ഭഗവതാ കതിഹി വാരേഹി കതിഹി ച അന്തോഗധപദേഹി വിഭജിത്വാ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – തം പന ഭന്തേ മൂലപരിയായസുത്തം ഭഗവതാ അട്ഠഹി ച വാരേഹി ചതുവീസതിയാ ച അന്തോഗധപദേഹി വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

സബ്ബാസവസുത്ത

പുച്ഛാ – ദുതിയം പനാവുസോ സബ്ബാസവസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സബ്ബാസവസുത്തം പന ഭന്തേ ഭഗവതാ സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – തത്ഥാവുസോ ഭഗവതാ ആസവാ കതിഹി പകാരേഹി വിഭജിത്വാ ദസ്സിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – സത്തഹി ഭന്തേ പകാരേഹി വിഭജിത്വാ ആസവാ ഭഗവതാ പകാസിതാ.

ധമ്മദായാദസുത്ത

പുച്ഛാ – ധമ്മദായാദസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം, ഭഗവതോ ച ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തദാ മഹാലാഭസക്കാരോ ഉദപാദി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – തത്ഥാവുസോ ദ്വേ അനുസന്ധയോ, തേസു പഠമേ അനുസന്ധിമ്ഹി കഥം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം ഓവാദോ ദിന്നോ.

വിസ്സജ്ജനാ – പഠമേ ഭന്തേ അനുസന്ധിമ്ഹി ധമ്മദായാദാ മേ ഭിക്ഖവേ ഭവഥ മാ ആമിസദായാദാ, അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ, കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും നോ ആമിസദായാദാതി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം ഓവാദോ ദിന്നോ.

ധമ്മദായാദാ മേ ഭിക്ഖവേ ഭവഥ മാ ആമിസദായാദാ, അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും, നോ ആമിസദായാദാ.

പുച്ഛാ – ദുതിയേ പനാവുസോ അനുസന്ധിമ്ഹി ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ കീദിസീ ധമ്മദേസനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ദുതിയേ പന ഭന്തേ അനുസന്ധിമ്ഹി ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാനം വിവേകം അനനുസിക്ഖതം തീഹി ഠാനേഹി ഗാരയുതം, അനുസിക്ഖന്താനഞ്ച തീഹി ഠാനേഹി പാസംസതം, സോളസ ച പാപകേ ധമ്മേ തേസഞ്ച പഹാനായ മജ്ഝിമാ പടിപദാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

ഭയഭേരവസുത്ത

പുച്ഛാ – ഭയഭേരവസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ജാണുസ്സോണിം ബ്രാഹ്മണം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, ജാണുസ്സോണി ഭന്തേ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച ‘‘യേ മേ ഭോ ഗോതമ കുലപുത്താ ഭവന്തം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, ഭവം തേസം ഗോതമോ പുബ്ബങ്ഗമോ, ഭവം

തേസം ഗോതമോ ബഹുകാരോ, ഭവം തേസം ഗോതമോ സമാദപേതാ, ഭോതോ ച പന ഗോതമസ്സ സാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതീ’’തി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

അനങ്ഗണസുത്ത

പുച്ഛാ – അനങ്ഗണസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കേന ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം.

ആകങ്ഖേയ്യസുത്ത

പുച്ഛാ – ആകങ്ഖേയ്യസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വത്ഥസുത്ത

പുച്ഛാ – വത്ഥസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

സല്ലേഖസുത്ത

പുച്ഛാ – സല്ലേഖസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം മഹാചുന്ദം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ഭന്തേ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച ‘‘യാ ഇമാ ഭന്തേ അനേകവിഹിതാ ദിട്ഠിയോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി, അത്തവാദപടിസംയുത്താ വാ ലോകവാദപടിസംയുത്താ വാ, ആദിമേവ നു ഖോ ഭന്തേ ഭിക്ഖുനോ മനസികരോതോ ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പഹാനം ഹോതി, ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പടിനിസ്സഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – തത്ഥ ച ആവുസോ കതി പരിയായാ കതി ച അന്തോഗധപദാനി ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – തത്ഥ ഭന്തേ പഞ്ച പരിയായാ ചതുചത്താലീസ ച അന്തോഗധപദാനി ഭഗവതാ വിത്ഥാരേന ഭാസിതാനി.

സമ്മാട്ഠിസുത്ത

പുച്ഛാ – സമ്മാദിട്ഠിസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കേന ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – കസ്സ ആവുസോ വചനം.

വിസ്സജ്ജനാ – ഭഗവതോ ഭന്തേ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ.

പുച്ഛാ – കേനാവുസോ ആഭതം.

വിസ്സജ്ജനാ – പരമ്പരായ ഭന്തേ ആഭതം.

മഹാസതിപട്ഠാനസുത്ത

പുച്ഛാ – മഹാസതിപട്ഠാനസുത്തം പനാവുസോ യോഗാവചരാനം ബഹുപകാരത്താ ദീഘനികായേ ച ഇധ ചാതി ദ്വീസു നികായേസു പോരാണകേഹി സംഗീതികാരേഹി ദ്വിക്ഖത്തും സംഗായിത്വാ വിത്ഥാരേന പതിട്ഠാപിതം, തം അമ്ഹേഹി ദീഘനികായേ യഥാനുപ്പത്തവസേന പുച്ഛിതഞ്ച വിസ്സജ്ജിതഞ്ച. തഥാപി യോഗാവചരാനം ബഹുപകാരത്തായേവ തം ഇദാനിപി യഥാനുപ്പത്തവസേന പുന പുച്ഛിസ്സാമി, തം പനേതം ആവുസോ മഹാസതിപട്ഠാനസുത്തം ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – കുരൂസു ഭന്തേ കമ്മാസധമ്മേ നാമ കുരൂനം നിഗമേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ആനാപാനസ്സതി കായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ സോ സതോവ അസ്സസതി, സതോവ പസ്സസതി, ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ ‘ദീഘം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ദീഘം വാ പസ്സസന്തോ ‘ദീഘം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ആനാപാനസ്സതി കായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ഇരിയാപഥകായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുന ചപരം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു ഗച്ഛന്തോ വാ ഗച്ഛാമീതി പജാനാതി, ഠിതോ വാ ഠിതോമ്ഹീതി പജാനാതി, നിസിന്നോ വാ നിസിന്നോമ്ഹീതി പജാനാതി, സയാനോ വാ സയാനോമ്ഹീതി പജാനാതി, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ ഇരിയാപഥകായാനുപസ്സനാ ഭാവനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ സമ്പജഞ്ഞകായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുന ചപരം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു അഭിക്കന്തേ പടിക്കന്തേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ആലോകിതേ വിലോകിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സമിഞ്ജിതേ പസാരിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സങ്ഘാടിപത്തചീവരധാരണേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, അസിതേ പീതേ ഖായിതേ സായിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഗതേ ഠിതേ നിസിന്നേ സുത്തേ ജാഗരിതേ ഭാസിതേ തുണ്ഹീഭാവേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ തത്ഥ സമ്പജഞ്ഞകായാനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ പടികൂലമനസികാരകായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുന ചപരം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം ഉദ്ധം പാദതലാ അധോ കേസമത്ഥകാ തചപരിയന്തം പൂരം നാനപ്പകാരസ്സ അസുചിനോ പച്ചവേക്ഖതി അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ കേസാലോമാ നഖാ ദന്താ തചോ ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ഭഗവതാ പടികൂലമനസികാരകായാനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ധാതുമനസികാരകായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുന ചപരം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം യഥാഠിതം യഥാപണിഹിതം ധാതുസോ പച്ചവേക്ഖതി അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ പഥവീധാതു ആപോധാതു തേജോധാതു വായോധാതു ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ ധാതുമനസികാരകായാനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ നവ സിവഥികകായാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുന ചപരം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു സേയ്യഥാപി പസ്സേയ്യ സരീരം സിവഥികായ ഛഡ്ഡിതം ഏകാഹമതം വാ ദ്വീഹമതം വാ തീഹമതം വാ ഉദ്ധുമാതകം വിനീലകം വിപുബ്ബകജാതം സോ ഇമമേവ കായം ഉപസംഹരതി ‘‘അയമ്പി ഖോ കായോ ഏവംധമ്മോ ഏവംഭാവീ ഏവംഅനതീതോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ഭഗവതാ നവ സിവഥികകായാനുപസ്സനാ ഭാവനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ വേദനാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു സുഖം വാ വേദനം വേദയമാനോ ‘‘സുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, ദുക്ഖം വാ വേദനം വേദയമാനോ ‘‘ദുക്ഖ വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, അദുക്ഖമസുഖം വാ വേദനം വേദയമാനോ ‘‘അദുക്ഖമസുഖം വേദനം വേദയാമീ’’തി പജാനാതി, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ഭഗവതാ വേദനാനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ചിത്താനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു സരാഗം വാ ചിത്തം ‘‘സരാഗം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം ‘‘വീതരാഗം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, സദോസം വാ വീതദോസം വാ സമോഹം വാ വീതമോഹം വാ സംഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘‘സംഖിത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘‘വിക്ഖിത്തം ചിത്ത’’ന്തി പജാനാതി, ഏവമാദിനാ തത്ഥ ഭഗവതാ ചിത്താനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ധമ്മാനുപസ്സനാ ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ, തം സങ്ഖേപമത്തേനേവ വിസ്സജ്ജേഹി.

വിസ്സജ്ജനാ – ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, പഞ്ചസു നീവരണേസു ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ഭഗവതാ പഞ്ചഹി പബ്ബേഹി ധമ്മാനുപസ്സനാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാ.

ചൂളസീഹനാദസുത്ത

പുച്ഛാ – ചൂളനസീഹനാദസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ പരിഹീനലാഭസക്കാരേ നാനാതിത്ഥിയേ ആരബ്ഭ ഭാസിതം, നാനാതിത്ഥിയാ ഭന്തേ പരിഹീനലാഭസക്കാരാ തേസു തേസു ഠാനേസു പരിദേവിംസു, ചതസ്സോ ച ഭന്തേ പരിസാ ഭഗവതോ ഏകമത്ഥം ആരോചേസും, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

മഹാസീഹനാദസുത്ത

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന മഹാസീഹനാദസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – വേസാലിയം ഭന്തേ സുനക്ഖത്തം ലിച്ഛവിപുത്തം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, സനുക്ഖത്തോ ഭന്തേ ലിച്ഛവിപുത്തോ അചിരപക്കന്തോ ഹോതി ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ, സോ വേസാലിയം പരിസതി ഏവം വാചം ഭാസതി ‘‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ, തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയം പടിഭാനം. യസ്സ ച ഖ്വാസ്സ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ, സോ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി, ഏതമത്ഥം ഭന്തേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവതോ ആരോചേസി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – കതി പനാവുസോ തത്ഥ ഭഗവതാ തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലാനി വിഭജിത്വാ പകാസിതാനി, യേഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.

വിസ്സജ്ജനാ – ദസ ഭന്തേ തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലാനി ഭഗവതാ വിഭജിത്വാ പകാസിതാനി, യേഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ഭഗവതാ ചതുവേരജ്ജഞാണാനി വിഭജിത്വാ പകാസിതാനി, യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.

വിസ്സജ്ജനാ – ഖീണാസവസ്സ തേ പടിജാനതോ ഇമേ ആസവാ അപരിക്ഖീണാതി തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം സാരിപുത്ത ന സമനുപസ്സാമി, ഏതമഹം സാരിപുത്ത നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി. ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ചതുവേസാരജ്ജഞാണാനി ഭഗവതാ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ പകാസിതാനി.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ഭഗവതാ പഞ്ചഗതിപരിച്ഛേദഞാണം വിഭജിത്വാ പകാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – പഞ്ച ഖോ ഇമാ സാരിപുത്ത ഗതിയോ, കതമാ പഞ്ച, നിരയോ തിരച്ഛാനയോനി പേത്തിവിസയോ മനുസ്സാ ദേവാ, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതാ തത്ഥ പഞ്ചഗതിപരിച്ഛേദകഞാണം വിഭജിത്വാ പകാസിതം.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ തഥാഗതോ അത്തനോ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയാ അപരിഹാനിം പകാസേസി.

വിസ്സജ്ജനാ – സന്തി ഖോ പന സാരിപുത്ത ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ യാവദേവായം ഭവം പുരിസോ ദഹരോ ഹോതി, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ തഥാഗതോ അത്തനോ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയാ അപരിഹാനിം പകാസേസി.

മഹാദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്ത

പുച്ഛാ – മഹാദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ അഞ്ഞതിത്ഥിയേ ആരബ്ഭ ഭാസിതം, സമ്ബഹുലാ ഭന്തേ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും ‘‘സമണോ ആവുസോ ഗോതമോ കാമാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, മയമ്പി കാമാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേമ, സമണോ ആവുസോ ഗോതമോ രൂപാനം വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, മയമ്പി രൂപാനം വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേമ, ഇധ നോ ആവുസോ കോ വിസേസോ, കോ അധിപ്പയാസോ, കിം നാനാകരണം സമണസ്സ വാ ഗോതമസ്സ അമ്ഹാകം വാ യദിദം ധമ്മദേസനായ വാ ധമ്മദേസനം അനുസാസനിയാ വാ അനുസാസനി’’ന്തി, ഏതമത്ഥം ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ആരോചേസും, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

ചൂളദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്ത

പുച്ഛാ – ചൂളദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സക്കേസു ഭന്തേ കപിലവത്ഥുസ്മിം മഹാനാമം സക്കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, മഹാനാമോ ഭന്തേ സക്കോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച ‘‘ദീഘരത്താഹം ഭന്തേ ഭഗവതാ ഏവം ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി ‘ലോഭോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ, ദോസോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ, മോഹോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ’തി, ഏവഞ്ചാഹം ഭന്തേ ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി ‘ലോഭോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ, ദോസോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ, മോഹോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ’തി. അഥ ച പന മേ ഏകദാ ലോഭധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, ദോസധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, മോഹധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, തസ്സ മയ്ഹം ഭന്തേ ഏവം ഹോതി ‘കോ സു നാമ മേ ധമ്മോ അജ്ഝത്തം അപ്പഹിനോ, യേന മേ ഏകദാ ലോഭധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, ദോസധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, മോഹധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തീ’തി’’, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

അനുമാനസുത്ത

പുച്ഛാ – അനുമാനസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കേന ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – ഭഗ്ഗേസു ഭന്തേ സുസുമാരഗിരേ ഭേസകളാവനേ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരേന സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

ചേതോഖിലസുത്ത

പുച്ഛാ – ചേതോഖിലസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വനപത്ഥസുത്ത

പുച്ഛാ – വനപത്ഥസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

മധുപിണ്ഡികസുത്ത

പുച്ഛാ – മധുപിണ്ഡികസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സക്കേസു ഭന്തേ ദണ്ഡപാണിം സക്കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, ദണ്ഡപാണി ഭന്തേ സക്കോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച ‘‘കിം വാദീ സമണോ കിമക്ഖായീ’’തി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

ദ്വേധാവിതക്കസുത്ത

പുച്ഛാ – ദ്വേധാവിതക്കസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിതക്കസണ്ഠാനസുത്ത

പുച്ഛാ – വിതക്കസണ്ഠാനസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

കകചൂപമസുത്ത

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ…പേ… സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന കകചൂപമസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം മോളിയഫഗ്ഗുനം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, ആയസ്മാ ഭന്തേ മോളിയഫഗ്ഗുനോ ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം അതിവേലം സംസട്ഠോ വിഹരതി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – അഥ ഖോ ആവുസോ ആയസ്മതോ മോളിയഫഗ്ഗുനസ്സ തം ഭഗവതോ ഓവാദം സുത്വാ കഥം ചിത്തം ഉപ്പന്നം, കഥഞ്ജ ഭഗവാ ഉത്തരി ഭിക്ഖൂന ഓവാദമദാസി.

വിസ്സജ്ജനാ – അഥ ഖോ ഭന്തേ മോളിയഫഗ്ഗുനസ്സ ഭഗവതോ ഇമം ഓവാദം സുത്വാ ഭിക്ഖുനിസംസഗ്ഗതോ ഓരമിസ്സാമി വിരമിസ്സാമീതിപി ചിത്തം ന ഉപ്പന്നം, അസംവരമേവ ഭന്തേ ചിത്തം ഉപ്പന്നം, ഭഗവാ ച ഭന്തേ ആരാധയിംസു വത മേ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖൂ ഏകം സമയം ചിത്തം, ഏവമാദിനാ ഉത്തരി ഭിക്ഖൂനം ഓവാദമദാസി.

ഉഭതോ ദണ്ഡകേന ചേപി ഭിക്ഖവേ കകചേന ചോരാ ഓചരകാ അങ്ഗമങ്ഗാനി ഓകന്തേയ്യും.

അലഗദ്ദൂപമസുത്ത

പുച്ഛാ – അലഗദ്ദൂപമസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ അരിട്ഠം ഭിക്ഖും ഗദ്ധബാധിപുബ്ബം ആരബ്ഭ ഭാസിതം, അരിട്ഠസ്സ ഭന്തേ ഭിക്ഖുനോ ഗദ്ധബാധിപുബ്ബസ്സ ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാദാമി, യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’തി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – അഥ ഖോ ആവുസോ ആയസ്മതോ അരിട്ഠസ്സ ഗദ്ധബാധിപുബ്ബസ്സ കഥം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി, കഥഞ്ച ഭഗവാ ഉത്തരി ഭിക്ഖുനം ധമ്മദേസനം പവത്തേസി.

വിസ്സജ്ജനാ – അഥ ഖോ ഭന്തേ അരിട്ഠസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഗദ്ധബാധിപുബ്ബസ്സ ‘‘കിഞ്ചാപി മം ഭഗവാ മോഘപുരിസവാദേന വദേസി, ന ഖോ പന മേ മഗ്ഗഫലാനം ഉപനിസ്സയോ ന ഹോതി, സ്വാഹം ആരഭിത്വാ ഘട്ടേത്വാ മഗ്ഗഫലാനി നിബ്ബത്തേസ്സാമീ’’തി, ഏവം ഖോ ഭന്തേ ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി, ഭഗവാ ച ഭന്തേ ദുപ്പഞ്ഞസ്സ അലഗദ്ദൂപമം ദസ്സേത്വാ അലഗദ്ദൂപമം പരിയത്തിഞ്ച ദസ്സേത്വാ പഞ്ഞവതോ അലഗദ്ദൂപമായ ച കുല്ലൂപമായ ച പഞ്ഞവതോ നിസ്സരണപരിയത്തിം ദസ്സേത്വാ ഛ ച ദിട്ഠിട്ഠാനാനി, തേസഞ്ച ഛന്നം ദിട്ഠിട്ഠാനാനം വിനിവേഠനാകാരം ദസ്സേത്വാ പരിയോസാനേ ച ഖന്ധകമ്മട്ഠാനം അരഹത്തനികൂടേന ദസ്സേത്വാ ഉത്തരി ഭിക്ഖൂനം ധമ്മകഥം പവത്തേസി.

വമ്മികസുത്ത

പുച്ഛാ – ധമ്മികസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മന്തം കുമാരകസ്സപം ആരബ്ഭ ഭാസിതം. ആയസ്മാ ഭന്തേ കുമാരകസ്സപോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ വമ്മികപഞ്ഹം പുച്ഛി, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

രഥവിനീതസുത്ത

പുച്ഛാ – രഥവിനീതസുത്തം പനാവുസോ കത്ഥ കേന ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ ആയസ്മതാ ച സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ആയസ്മതാ ച പുണ്ണേന മന്താണിപുത്തേന അഞ്ഞമഞ്ഞം പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനവസേന ഭാസിതം.

നിവാപസുത്ത

പുച്ഛാ – നിവാപസുത്തം പനാവുസോ ഭഗവതാ കത്ഥ കം ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – ഇമസ്മിം ആവുസോ സുത്തേ കോ നിവാപോ കോ നേവാപികോ കാ നേവാപികപരിസാ കാ മിഗജാതാ കഥഞ്ചേതിസ്സാ ഉപമായ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഇമസ്മിം ഭന്തേ സുത്തേ നിവാപോതി ഖോ ഭന്തേ പഞ്ചന്നേതം കാമഗുണാനം അധിവചനം, നേവാപികോതി ഖോ ഭന്തേ മാരസ്സേതം പാപിമതോ അധിവചനം, നേവാപികപരിസാതി ഖോ ഭന്തേ മാരപരിസായേതം അധിവചനം, മിഗജാതാതി ഖോ ഭന്തേ സമണബ്രാഹ്മണാനമേതം അധിവചനം, ഇമസ്മിം ഭന്തേ സുത്തേ ഏതസ്സ അത്ഥോ ഏവം ദട്ഠബ്ബോ.

പാസരാസിസുത്ത

പുച്ഛാ – കേനാവുസോ ഭഗവതാ…പേ… സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പാസരാസിസുത്തം കത്ഥ കം ആരബ്ഭ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സാവത്ഥിയം ഭന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭാസിതം, സമ്ബഹുലാ ഭന്തേ ഭിക്ഖൂ രമ്മകസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അസ്സമേ ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ ധമ്മിയാ കഥായ സന്നിസീദിംസു, തസ്മിം ഭന്തേ വത്ഥുസ്മിം ഭാസിതം.

പുച്ഛാ – അഥ ഖോ ആവുസോ തേസം സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്നിസിന്നാനം കീദിസം ധമ്മകഥം കഥേസി.

വിസ്സജ്ജനാ – സാധു ഭിക്ഖവേ ഏതം ഖോ ഭിക്ഖവേ തുമ്ഹാകം പതിരൂപം കുലപുത്താനം സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാനം, യം തുമ്ഹേ ധമ്മിയാ കഥായ സന്നിസീദേയ്യാഥ, സന്നിപതിതാനം വോ ഭിക്ഖവേ ദ്വയം കരണീയം ധമ്മീ വാ കഥാ അരിയോ വാ തുണ്ഹീഭാവോ. ദ്വേമാ ഭിക്ഖവേ പരിയേസനാ അരിയാ ച പരിയേസനാ അനരിയാ ച പരിയേസനാ. ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവാ സന്നിപതിതാനം തേസം ഭിക്ഖൂനം അരിയപരിയേസനഞ്ച അനരിയപരിയേസനഞ്ച വിഭജിത്വാ ദേസേസി.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ ഭഗവാ അത്തനാപി അനരിയപരിയേസനം പഹായ അരിയപരിയേസനായ പരിയേസിതഭാവം പകാസേസി.

വിസ്സജ്ജനാ – അഹമ്പി സുദം ഭിക്ഖവേ പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധോ ബോധിസത്തോവ സമാനോ അത്തനാ ജാതിധമ്മോ സമാനോ ജാതിധമ്മംയേവ പരിയേസാമി, അത്തനാ ജരാധമ്മോ ബ്യാധിധമ്മോ മരണധമ്മോ സോകധമ്മോ സംകിലേസധമ്മോ സമാനോ സംകിലേസധമ്മംയേവ പരിയേസാമി. ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവാ അത്തനാപി അനരിയപരിയേസനം പഹായ അരിയപരിയേസനായ പരിയേസിതഭാവം പകാസേസി.

പുച്ഛാ – ഏവം പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ആവുസോ ഭഗവതോ അജപാലനിഗ്രോധരുക്ഖമൂലേ നിസിന്നസ്സ ധമ്മദേസനായ കതസന്നിട്ഠാനസ്സ കീദിസോ

ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി, കഥഞ്ച ധമ്മദേസനായ ചാരികാ അഹോസി, കഥഞ്ച പഠമാ ധമ്മദേസനാ അഹോസി.

വിസ്സജ്ജനാ – ‘‘കസ്സ നു ഖോ അഹം പഠമം ധമ്മം ദേസേയ്യം, കോ ഇമം ധമ്മം ഖിപ്പമേവ ആജാനിസ്സതീ’’തി ഏവം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതോ പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ അജപാലനിഗ്രോധമൂലേ ധമ്മദേസനായ കതസന്നിട്ഠാനസ്സ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി, അഥ ഭന്തേ ഭഗവാ ഉരുവേലായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന ബാരാണസീ, തേന പദസായേവ ചാരികം പക്കാമി ധമ്മദേസനായ, ദ്വേമേ ഭിക്ഖവേ അന്താ പബ്ബജിതേന ന സേവിതബ്ബാ, കതമേ ദ്വേ, യോ ചായം കാമേസു കാമസുഖല്ലികാനുയോഗോ ഹീനോ ഗാമ്മോ പോഥുജ്ജനികോ അനരിയോ അനത്തസംഹിതോ, ഏവമാദിനാ ഭന്തേ ഭഗവതോ പഠമാ ധമ്മദേസനാ അഹോസി.

സബ്ബാഭിഭൂ സബ്ബവിദൂഹമസ്മി,

സബ്ബധമ്മേസു അനൂപലിത്തോ;

സബ്ബഞ്ജഹോ തണ്ഹാക്ഖയേ വിമുത്തോ,

സയം അഭിഞ്ഞായ കമുദ്ദിസേയ്യം.