൩. അധിപതിപച്ചയോ

ദുവിധോ അധിപതിപച്ചയോ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ സഹ ജാതാധിപതിപച്ചയോ ച. തത്ഥ കതമോ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ. ആരമ്മണപച്ചയേ വുത്തേസു ആരമ്മണേസു യാനി ആരമ്മണാനി അതിഇട്ഠാനി ഹോന്തി അതികന്താനി അതിമനാപാനി ഗരുകതാനി. താനി ആരമ്മണാനി ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ. തത്ഥ അതിഇട്ഠാനീതി സഭാവതോ ഇട്ഠാനി വാ ഹോന്തു അനിട്ഠാനി വാ, തേന തേന പുഗ്ഗലേന അതിഇച്ഛിതാനി ആരമ്മണാനി ഇധ അതിഇട്ഠാനി നാമ.

താനി പന ധമ്മതോ ദ്വേ ദോസമൂലചിത്തുപ്പാദേ ച ദ്വേ മോമൂഹ ചിത്തുപ്പാദേ ച ദുക്ഖസഹഗതകായവിഞ്ഞാണചിത്തുപ്പാദേ ച ഠപേത്വാ അവസേസാനി സബ്ബാനി കാമാവചരചിത്തചേതസികാനി ച രൂപാരൂപ ലോകുത്തരചിത്തചേതസികാനി ച സബ്ബാനി അതിഇട്ഠരൂപാനി ച ഹോന്തി.

തേസുപി കാമാരമ്മണാനി ഗരും കരോന്തസ്സേവ ആരമ്മണാ ധിപതിപച്ചയോ. ഗരും അകരോന്തസ്സ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ ന ഹോതി. ഝാനലാഭിനോ പന അത്തനാ പടിലദ്ധാനി മഹഗ്ഗതഝാനാനി അരിയസാവകാ ച അത്തനാ പടിലദ്ധേ ലോകുത്തരധമ്മേ ഗരും അകരോന്താ നാമ നത്ഥി.

കതമേ ധമ്മാ തസ്സ പച്ചയസ്സ പച്ചയുപ്പന്നാ. അട്ഠ ലോഭ മൂലചിത്താനി അട്ഠ കാമാവചരകുസലചിത്താനി ചത്താരി കാമാവചര ഞാണസമ്പയുത്തകിരിയചിത്താനി അട്ഠ ലോകുത്തരചിത്താനി തസ്സ പച്ചയസ്സ പച്ചയുപ്പന്നാ.

തത്ഥ ലോകിയാനി ഛളാരമ്മണാനി ലോഭമൂലചിത്താനം പച്ചയോ. സത്തരസ ലോകിയകുസലാനി ചതുന്നം ഞാണവിപ്പയുത്ത കുസലാനം. താനി കുസലാനിചേവ ഹേട്ഠിമമഗ്ഗഫലാനി ച നിബ്ബാനഞ്ച ചതുന്നം ഞാണസമ്പയുത്തകുസലാനം. അരഹത്തമഗ്ഗഫലാനി ച നിബ്ബാനഞ്ച ചതുന്നം ഞാണസമ്പയുത്തകിരിയാനം. നിബ്ബാനം അട്ഠന്നം ലോകുത്തര ചിത്താനന്തി.

കേനട്ഠേന ആരമ്മണം, കേനട്ഠേന അധിപതി. ആലമ്ബി തബ്ബട്ഠേന ആരമ്മണം, ആധിപച്ചട്ഠേന അധിപതി. കോ ആധിപച്ചട്ഠോ. അത്താനം ഗരും കത്വാ പവത്തേസു ചിത്തചേതസികേസു ഇസ്സരഭാവോ ആധിപച്ചട്ഠോ. ലോകേ സാമികാ വിയ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയ ധമ്മാ ദട്ഠബ്ബാ, ദാസാ വിയ പച്ചയുപ്പന്നധമ്മാ ദട്ഠബ്ബാ.

സുതസോമജാതകേ രാജാ പോരിസാദോ മനുസ്സമംസം ഗരും കരോന്തോ മനുസ്സമംസഹേതു രജ്ജം പഹായ അരഞ്ഞേ വിചരതി. തത്ഥ മനുസ്സമംസേ ഗന്ധരസ ധമ്മാ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ. രഞ്ഞോ പോരിസാദസ്സ ലോഭമൂലചിത്തം പച്ചയുപ്പന്നധമ്മോ. രാജാ സുത സോമോ സച്ചധമ്മം ഗരും കത്വാ സച്ചധമ്മഹേതു രജ്ജസമ്പത്തിഞ്ച ഞാതി സങ്ഘഞ്ച അത്തനോ ജീവിതഞ്ച ഛട്ടേത്വാ പുന രഞ്ഞോ പോരിസാദസ്സ ഹത്ഥം ഉപഗതോ. തത്ഥ സച്ചധമ്മോ ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ. രഞ്ഞോ സുതസോമസ്സ കുസലചിത്തം പച്ചയുപ്പന്നധമ്മോ. ഏസനയോ സബ്ബേസു ഗരുകതേസു ആരമ്മണേസു.

കതമോ സഹജാതാധിപതിപച്ചയോ. അധിപതിഭാവം പത്താ ചത്താരോ ധമ്മാ അധിപതിപച്ചയോ, ഛന്ദോ ചിത്തം വീരിയം വീമംസാ.

കതമേ ധമ്മാ തസ്സ പച്ചയസ്സ പച്ചയുപ്പന്നാ. അധിപതി സമ്പയുത്താ ചിത്തചേതസികാ ച അധിപതിസമുട്ഠിതാ ചിത്തജരൂപധമ്മാ ച തസ്സ പച്ചയസ്സ പച്ചയുപ്പന്നാ.

കേനട്ഠേന സഹജാതോ, കേനട്ഠേന അധിപതി.

സഹുപ്പാദനട്ഠേന സഹജാതോ, സഹജാതാനം ധമ്മാനം അഭിഭവനട്ഠേന അധിപതി. തത്ഥ സഹുപ്പാദനട്ഠേനാതി യോ ധമ്മോ സയം ഉപ്പജ്ജമാനോ അത്തനാ സഹജാതധമ്മേ ച അത്തനാ സഹേവ ഉപ്പാദേതി, തസ്സ അത്തനാ സഹജാതധമ്മാനം സഹുപ്പാദനട്ഠേന.

അഭിഭവനട്ഠേനാതി അജ്ഝോത്ഥരണട്ഠേന. യഥാ രാജാ ചക്കവത്തി അത്തനോ പുഞ്ഞിദ്ധിയാ സകലദീപവാസിനോ അഭിഭവന്തോ അജ്ഝോത്ഥരന്തോ അത്തനോ വസേ വത്താപേതി, സകലദീപവാസിനോ ച തസ്സ വസേ വത്തന്തി. തഥാ അധിപതിട്ഠാനപത്താ ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ അത്തനോ അത്തനോ വിസയേ സഹജാതധമ്മേ അഭിഭവന്താ അജ്ഝോത്ഥരന്താ അത്തനോ വസേ വത്താപേന്തി, സഹജാതധമ്മാ ച തേസം വസേ വത്തന്തി. യഥാ വാ സിലാഥമ്ഭേ പഥവിധാതു ഉദകക്ഖന്ധേ ആപോധാതു അഗ്ഗിക്ഖന്ധേ തേജോധാതു വാതക്ഖന്ധേ വായോധാതു അത്തനാ സഹജാതാ തിസ്സോ ധാതുയോ അഭിഭവന്താ അജ്ഝോത്ഥരന്താ അത്തനോ ഗതിം ഗമാപേന്തി, സഹജാതധാതുയോ ച താസം ഗതിം ഗച്ഛന്തി, ഏവമേവ അധിപതിട്ഠാനപത്താ ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ അത്തനോ ബലേന സഹജാതധമ്മേ അത്തനോ ഗതിം ഗമാപേന്തി, സഹജാതധമ്മാ ച തേസം ഗതിം ഗച്ഛന്തി, ഏവം സഹജാതധമ്മാനം അഭിഭവനട്ഠേന.

ഏത്ഥ വദേയ്യും, യദി സഹജാതധമ്മാനം അഭിഭവനട്ഠേന അധിപതിനാമ സിയാ. ഏവം സതി തിട്ഠതു ഛന്ദോ, ലോഭോ ഏവ അധിപതിനാമ സിയാ, സോ ഹി ഛന്ദതോപി ബലവതരോ ഹുത്വാ സഹ ജാതധമ്മേ അഭിഭവന്തോ പവത്തതീതി. വുച്ചതേ, ബാലപുഥുജ്ജനേസു ഏവ ലോഭോ ഛന്ദതോ ബലവതരോ ഹോതി, പണ്ഡിതേസു പന ഛന്ദോ ഏവ ലോഭതോ ബലവതരോ ഹുത്വാ സഹജാതധമ്മേ അഭി ഭവന്തോ പവത്തതി. സചേ ഹി ലോഭോ ഏവ ഛന്ദതോ ബലവതരോ സിയാ, കഥം ഇമേ സത്താ ലോഭസ്സ ഹത്ഥഗതാ ഭവസമ്പത്തി ഭോഗസമ്മത്തിയോ ഛട്ടേത്വാ നേക്ഖമ്മധമ്മേ പൂരേത്വാ വട്ടദുക്ഖതോ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ പന ഛന്ദോ ഏവ ലോഭതോ ബലവതരോ ഹോതി, തസ്മാ ഇമേ സത്താ ലോഭസ്സ ഹത്ഥഗതാ ഭവസമ്പത്തി ഭോഗസമ്പത്തിയോ ഛട്ടേത്വാ നേക്ഖമ്മധമ്മേ പൂരേത്വാ വട്ടദുക്ഖതോ നിസ്സരന്തി. തസ്മാ ഛന്ദോ ഏവ ലോഭതോ ബലവതരോ ഹോതി, ഛന്ദോ ഏവ അധിപതി, ന ലോഭോതി. ഏസ നയോ ദോസാദീസുപീതി.

തത്ഥ ലോകേ മഹന്തേസു സുദുക്കരേസു പുരിസകമ്മേസു പച്ചുപട്ഠിതേസു ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ കമ്മസിദ്ധിയാ സംവത്തന്തി. കഥം.

ഹീനച്ഛന്ദാ ബഹുജ്ജനാ മഹന്താനി സുദുക്കരാനി പുരിസകമ്മാനി ദിസ്വാ നിവത്തച്ഛന്ദാ ഹോന്തി. കാതും ന ഇച്ഛന്തി, അമ്ഹാകം അവിസയോതി നിരപേക്ഖാ ഠപേന്തി. ഛന്ദാധികോ പന താദിസാനി പുരിസകമ്മാനി ദിസ്വാ ഉഗ്ഗതച്ഛന്ദോ ഹോതി, അതിവിയ കാതും ഇച്ഛതി, മമ വിസയോ ഏസോതി അധിട്ഠാനം ഗച്ഛതി. സോ ഛന്ദേന അഭികഡ്ഢിതോ യാവ തം കമ്മം ന സിജ്ഝതി, താവ അന്തരാ തം കമ്മം ഛട്ടേതും ന സക്കോതി. ഏവഞ്ച സതി അതിമഹന്തംപി തം കമ്മം ഏകസ്മിം കാലേ സിദ്ധം ഭവിസ്സതി.

ഹീനവീരിയാ ച ബഹുജ്ജനാ താദിസാനി കമ്മാനി ദിസ്വാ നിവത്ത വീരിയാ ഹോന്തി, ഇദം മേ കമ്മം കരോന്തസ്സ ബഹും കായദുക്ഖം വാ ചേതോദുക്ഖം വാ ഭവിസ്സതീതി നിവത്തന്തി. വീരിയാധികോ പന താദിസാനി പുരിസകമ്മാനി ദിസ്വാ ഉഗ്ഗതവീരിയോ ഹോതി, ഇദാനേവ ഉട്ഠഹിത്വാ കാതും ഇച്ഛതി. സോ ചിരകാലംപി തം കമ്മം കരോന്തോ ബഹും കായദുക്ഖം വാ ചേതോദുക്ഖം വാ അനുഭവന്തോപി തസ്മിം വീരിയ കമ്മേ നനിബ്ബിന്ദതി, മഹന്തേന കമ്മവീരിയേന വിനാ ഭവിതും ന സക്കോതി, താദിസേന വീരിയേന രത്തിദിവം ഖേപേന്തോ ചിത്തസുഖം വിന്ദതി. ഏവഞ്ച സതി അതിമഹന്തംപി തം കമ്മം ഏകസ്മിം കാലേ സിദ്ധം ഭവിസ്സതി.

ഹീനചിത്താ ച ബഹുജ്ജനാ താദിസാനി കമ്മാനി ദിസ്വാ നിവത്തചിത്താ ഹോന്തി. പുന ആരമ്മണംപി ന കരോന്തി. ചിത്താധികോ പന താദിസാനി കമ്മാനി ദിസ്വാ ഉഗ്ഗതചിത്തോ ഹോതി, ചിത്തം വിനോദേതുംപി ന സക്കോതി, നിച്ചകാലം തത്ഥ നിബന്ധചിത്തോ ഹോതി. സോ ചിത്തവസികോ ഹുത്വാ ചിരകാലംപി തം കമ്മം കരോന്തോ ബഹും കായദുക്ഖംവാപീതിആദിനാ ഛന്ദാധിപതിനയേന വത്തബ്ബം.

മന്ദപഞ്ഞാ ച ബഹുജ്ജനാ താദിസാനി കമ്മാനി ദിസ്വാ നിവത്തപഞ്ഞാ ഹോന്തി, കമ്മാനം ആദിമ്പി ന പസ്സന്തി, അന്തപി ന പസ്സന്തി, അന്ധകാരേ പവിസന്താ വിയ ഹോന്തി, താനി കമ്മാനി കാതും ചിത്തംപി ന നമതി. പഞ്ഞാധികോ പന താദിസാനി കമ്മാനി ദിസ്വാ ഉഗ്ഗതപഞ്ഞോ ഹോതി, കമ്മാനം ആദിംപി പസ്സതി, അന്തംപി പസ്സതി, ഫലംപി പസ്സതി, ആനിസംസംപി പസ്സതി. സുഖേന കമ്മസിദ്ധിയാ നാനാഉപായംപി പസ്സതി. സോ ചിരകാലംപി തം കമ്മം കരോന്തോതിആദിനാ വീരിയാധിപതിനയേന വത്തബ്ബം. ഇധ പന മഹതിയാ കമ്മവീമംസായാതി ച താദിസിയാ കമ്മ വീമംസായാതി ച വത്തബ്ബം.

ഏവം ലോകേ മഹന്തേസു സുദുക്കരേസു പുരിസകമ്മേസു പച്ചുപട്ഠിതേസു ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ കമ്മസിദ്ധിയാ സംവത്തന്തി. ഇമേസഞ്ച ചതുന്നം അധിപതീനം വിജ്ജമാനത്താ ലോകേ പുരിസവിസേസാ നാമ ദിസ്സന്തി, സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാ നാമ ദിസ്സന്തി, സബ്ബഞ്ഞുബോധിസത്താ നാമ ദിസ്സന്തി, പച്ചേകബുദ്ധാ നാമ ദിസ്സന്തി, പച്ചേകബോധിസത്താനാമ ദിസ്സന്തി, അഗ്ഗസാവകാനാമ മഹാസാവകാ നാമ സാവകബോധിസത്താ നാമ ദിസ്സന്തി. ലോകേപി ഏവരൂപാനം പുരിസവിസേസാനം വസേന സത്ത ലോകസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ പഞ്ഞാസിപ്പവിസേസാ ച പരിഭോഗവത്ഥുവിസേസാ ച ദിസ്സന്തീതി. അധിപതിപച്ചയദീപനാ നിട്ഠിതാ.