൧. ഹേതുപച്ചയോ

കതമോ ഹേതുപച്ചയോ. ലോഭോ ഹേതുപച്ചയോ. ദോസോ, മോഹോ, അലോഭോ, അദോസോ, അമോഹോ ഹേതു പച്ചയോ.

കതമേ ധമ്മാ ഹേതുപച്ചയസ്സ പച്ചയുപ്പന്നാ. ലോഭ സഹജാതാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ ച രൂപകലാപാധമ്മാ ച ദോസസഹ ജാതാ മോഹസഹജാതാ അലോഭസഹജാതാ അദോസസഹ ജാതാ അമോഹസഹജാതാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ ച രൂപകലാപാ ധമ്മാ ച ഹേതുപച്ചയതോ ഉപ്പന്നാ ഹേതുപച്ചയുപ്പന്നാ ധമ്മാ.

സഹജാതരൂപകലാപാ നാമ സഹേതുകപടിസന്ധിക്ഖണേ കമ്മജരൂപാനി ച പവത്തികാലേ സഹേതുകചിത്തജരൂപാനി ച. തത്ഥ പടിസന്ധിക്ഖണോ നാമ പടിസന്ധിചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണോ. പവത്തികാലോ നാമ പടിസന്ധിചിത്തസ്സ ഠിതിക്ഖണതോ പട്ഠായ യാവ ചുതികാലം വുച്ചതി.

കേനട്ഠേന ഹേതു, കേനട്ഠേന പച്ചയോതി. മൂലട്ഠേന ഹേതു, ഉപകാരകട്ഠേന പച്ചയോതി. തത്ഥ മൂലയമകേ വുത്താനം ലോഭാദീനം മൂലധമ്മാനം മൂലഭാവോ മൂലട്ഠോ നാമ. സോ മൂലട്ഠോ മൂലയമകദീപനിയം അമ്ഹേഹി രുക്ഖോപമായ ദീപിതോയേവ.

അപി ച ഏകോ പുരിസോ ഏകിസ്സം ഇത്ഥിയം പടിബദ്ധ ചിത്തോ ഹോതി. സോ യാവ തം ചിത്തം ന ജഹതി, താവ തം ഇത്ഥിം ആരബ്ഭ തസ്സ പുരിസസ്സ ലോഭസഹജാതാനി കായവചീമനോകമ്മാനി ച ലോഭസമുട്ഠിതാനി ചിത്തജരൂപാനി ച ചിരകാലംപി പവത്തന്തി. സബ്ബാനി ച താനി ചിത്തചേതസികരൂപാനി തസ്സം ഇത്ഥിയം രജ്ജനലോഭമൂലകാനി ഹോന്തി. സോ ലോഭോ തേസം മൂലട്ഠേന ഹേതു ച, ഉപകാരകട്ഠേന പച്ചയോ ച. തസ്മാ ഹേതുപച്ചയോ. ഏസ നയോ സേസാനി രജ്ജനീയവത്ഥൂനി ആരബ്ഭരജ്ജനവസേന ഉപ്പന്നേസു ലോഭേസു, ദുസ്സനീയവത്ഥൂനി ആരബ്ഭ ദുസ്സനവസേന ഉപ്പന്നേസു ദോസേസു, മുയ്ഹനീയവത്ഥൂനി ആരബ്ഭ മുയ്ഹനവസേന ഉപ്പന്നേസു മോഹേസു ച.

തത്ഥ യഥാ രുക്ഖസ്സ മൂലാനി സയം അന്തോപഥവിയം സുട്ഠു പതിട്ഠഹിത്വാ പഥവിരസഞ്ച ആപോരസഞ്ച ഗഹേത്വാ തം രുക്ഖം യാവ അഗ്ഗാ അഭിഹരന്തി, തേന രുക്ഖോ ചിരകാലം വഡ്ഢമാനോ തിട്ഠതി. തഥാ ലോഭോ ച തസ്മിം തസ്മിം വത്ഥുമ്ഹി രജ്ജനവസേന സുട്ഠു പതിട്ഠഹിത്വാ തസ്സ തസ്സ വത്ഥുസ്സ പിയരൂപരസഞ്ച സാതരൂപരസഞ്ച ഗഹേത്വാ സമ്പയുത്തധമ്മേ യാവ കായവചീവീതിക്കമാ അഭിഹരതി, കായ വീതിക്കമം വാ വചീവീതിക്കമം വാ പാപേതി. തഥാ ദോസോ ച ദുസ്സന വസേന അപ്പിയരൂപരസഞ്ച അസാതരൂപരസഞ്ച ഗഹേത്വാ, മോഹോ ച മുയ്ഹനവസേന നാനാരമ്മണേസു നിരത്ഥകചിത്താചാരരസം വഡ്ഢേത്വാതി വത്തബ്ബം. ഏവം അഭിഹരന്താ തയോ ധമ്മാ രജ്ജനീയാദീസു വത്ഥൂസു സമ്പയുത്തധമ്മേ മോദമാനേ പമോദമാനേ കരോന്തോ വിയ ചിര കാലം പവത്തേന്തി. സമ്പയുത്തധമ്മാ ച തഥാ പവത്തന്തി. സമ്പയുത്ത ധമ്മേസു ച തഥാ പവത്തമാനേസു സഹജാതരൂപകലാപാപി തഥാ പവത്തന്തിയേവ. തത്ഥ സമ്പയുത്തധമ്മേ അഭിഹരതീതി ദ്വേ പിയരൂപ സാതരൂപരസേ സമ്പയുത്തധമ്മാനം സന്തികം പാപേതീതി അത്ഥോ.

സുക്കപക്ഖേ സോ പുരിസോ യദാകാമേസു ആദീനവം പസ്സതി, തദാ സോ തം ചിത്തംജഹതി, തം ഇത്ഥിം ആരബ്ഭ അലോഭോ സഞ്ജാ യതി. പുബ്ബേ യസ്മിം കാലേ തം ഇത്ഥിം ആരബ്ഭ ലോഭമൂലകാനി അസുദ്ധാനി കായവചീമനോകമ്മാനി വത്തന്തി. ഇദാനി തസ്മിം കാലേപി അലോഭമൂലകാനി സുദ്ധാനി കായവചീമനോകമ്മാനി വത്തന്തി. പബ്ബജിത സീലസംവരാനി വാ ഝാനപരികമ്മാനി വാ അപ്പനാഝാനാനി വാ വത്തന്തി. സോ അലോഭോ തേസം മൂലട്ഠേന ഹേതു ച ഹോതി, ഉപകാരകട്ഠേന പച്ചയോച. തസ്മാ ഹേതുപച്ചയോ. ഏസ നയോ സേസേസു ലോഭ പടിപക്ഖേസു അലോഭേസു, ദോസപടിപക്ഖേസു അദോസേസു, മോഹ പടിപക്ഖേസു അമോഹേസു ച.

തത്ഥ രുക്ഖമൂലാനി വിയ അലോഭോ ലോഭനേയ്യവത്ഥൂസു ലോഭം പഹായ ലോഭവിവേകസുഖരസം വഡ്ഢേത്വാ തേന സുഖേന സമ്പയുത്തധമ്മേ മോദമാനേ പമോദമാനേ കരോന്തോ വിയ യാവ ഝാനസമാപത്തിസുഖാ വാ യാവ മഗ്ഗഫലസുഖാ വാ വഡ്ഢാപേതി. തഥാ അദോസോ ച ദോസനേയ്യവത്ഥൂസു ദോസവിവേകസുഖരസം വഡ്ഢേത്വാ, അമോഹോ ച മോഹനേയ്യവത്ഥൂസു മോഹവിവേകസുഖരസം വഡ്ഢേത്വാതി വത്തബ്ബം. ഏവം വഡ്ഢാപേന്താ തയോ ധമ്മാ കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്പയുത്തധമ്മേ മോദമാനേ പമോദമാനേ കരോന്തോ വിയ ചിര കാലംപി പവത്തേന്തി. സമ്പയുത്തധമ്മാ ച തഥാ പവത്തന്തി. സമ്പയുത്ത ധമ്മേസു ച തഥാ പവത്തമാനേസു സഹജാതരൂപകലാപാപി തഥാ പവത്തന്തിയേവ.

തത്ഥ ലോഭവിവേകസുഖരസന്തി വിവിച്ചനം വിഗമനം വിവേകോ. ലോഭസ്സ വിവേകോ ലോഭവിവേകോ. ലോഭവിവേകേ സുഖം ലോഭവിവേകസുഖം. ലോഭവിവേകം പടിച്ച ഉപ്പന്നസുഖന്തി വുത്തം ഹോതി. തദേവ രസോ ലോഭവിവേകസുഖരസോതി സമാസോ. അയം അഭിധമ്മേ പട്ഠാനനയോ.

ഹത്തന്തനയോ പന അവിജ്ജാസങ്ഖാതോ മോഹോ ച തണ്ഹാസങ്ഖാതോ ലോഭോ ചാതി ദ്വേ ധമ്മാ സബ്ബേസംപി വട്ടദുക്ഖധമ്മാനം മൂലാനി ഹോന്തി. ദോസോ പന ലോഭസ്സ നിസ്സന്ദഭൂതം പാപമൂലം ഹോതി. വിജ്ജാസങ്ഖാതോ അമോഹോ ച നിക്ഖമധാതുസങ്ഖാതോ അലോഭോ ചാതി ദ്വേ ധമ്മാ വിവട്ടധമ്മാനം മൂലാനി ഹോന്തി. അദോസോ പന അലോഭസ്സ നിസ്സന്ദഭൂതം കല്യാണമൂലം ഹോതി. ഏവം ഛബ്ബിധാനി മൂലാനി സഹജാതാനംപി അസഹജാതാനംപി നാമരൂപധമ്മാനം പച്ചയാ ഹോന്തീതി. അയം സുത്തന്തേസു നയോ. ഹേതുപച്ചയദീപനാ നിട്ഠിതാ.