൨. നാമകണ്ഡ

അഥ നാമികവിഭത്യാവതാരോ വുച്ചതേ.

അത്ഥാഭിമുഖം നമനതോ, അത്തനി ചത്ഥസ്സ നാമനതോ നാമം, ദബ്ബാഭിധാനം.

തം പന ദുവിധം അന്വത്ഥരുള്ഹീവസേന, തിവിധം പുമിത്ഥിനപുംസകലിങ്ഗവസേന. യഥാ – രുക്ഖോ, മാലാ, ധനം.

ചതുബ്ബിധം സാമഞ്ഞഗുണക്രിയായദിച്ഛാവസേന, യഥാ – രുക്ഖോ, നീലോ, പാചകോ, സിരിവഡ്ഢോതിആദി.

അട്ഠവിധം അവണ്ണിവണ്ണുവണ്ണോകാരനിഗ്ഗഹീതന്തപകതിഭേദേന.

പുല്ലിങ്ഗ

തത്ഥ പഠമം അകാരന്തമ്ഹാ പുല്ലിങ്ഗാ ജാതിനിമിത്താ പുരിസസദ്ദാ സ്യാദിവിഭത്തിയോ പരാ യോജീയന്തേ.

൬൦. ജിനവചനയുത്തഞ്ഹി.

അധികാരോയം. തത്ഥ പഞ്ച മാരേ ജിതവാതി ജിനോ, ബുദ്ധോ. ജിനസ്സ വചനം ജിനവചനം, തസ്സ ജിനവചനസ്സ യുത്തം ജിനവചനയുത്തം, തേപിടകസ്സ ബുദ്ധവചനസ്സ മാഗധികായ സഭാവനിരുത്തിയാ യുത്തം അനുരൂപമേവാതി ഇദം അധികാരത്ഥം വേദിതബ്ബം.

സാ മാഗധീ മൂലഭാസാ, നരാ യായാദികപ്പികാ;

ബ്രഹ്മാനോ ച’സ്സുതാലാപാ, സമ്ബുദ്ധാ ചാപി ഭാസരേ.

അധികാരോ പന തിവിധോ സീഹഗതികമണ്ഡൂകഗതികയഥാനുപുബ്ബികവസേന, അയം പന സീഹഗതികോ പുബ്ബാപരവിലോകനതോ, യഥാനുപുബ്ബികോയേവ വാ.

സക്കതവിസദിസം കത്വാ ജിനവചനാനുരൂപവസേന പകതിട്ഠപനത്ഥം പരിഭാസമാഹ.

൬൧. ലിങ്ഗഞ്ച നിപച്ചതേ.

ലിങ്ഗംപാടിപദികം, യഥാ യഥാ ജിനവചനയുത്തഞ്ഹി ലിങ്ഗം, തഥാ തഥാ ഇധ ലിങ്ഗം നിപച്ചതേ ഠപീയതി. ചസദ്ദേന ധാതവോ ചാതി ജിനവചനാനുരൂപതോ ‘‘പുരിസ’’ഇതി ലിങ്ഗേ ഠപിതേ തതോ തസ്സ ധാതുപ്പച്ചയവിഭത്തിവജ്ജിതസ്സ അത്ഥവതോ സദ്ദസ്സ ‘‘പരസമഞ്ഞാ പയോഗേ’’തി പരിഭാസതോ ലിങ്ഗസഞ്ഞായം –

ഇതോ പരം വിഭത്തിപ്പച്ചയാദിവിധാനേ സബ്ബത്ഥ ലിങ്ഗഗ്ഗഹണമനുവത്തതേ.

൬൨. തതോ ച വിഭത്തിയോ.

തതോ ജിനവചനയുത്തേഹി ലിങ്ഗേഹി പരാ വിഭത്തിയോ ഹോന്തി. ചസദ്ദഗ്ഗഹണേന തവേതുനാദിപച്ചയന്തനിപാതതോപി. കമ്മാദിവസേന, ഏകത്താദിവസേന ച ലിങ്ഗത്ഥം വിഭജന്തീതി വിഭത്തിയോ.

കാ ച പന താ വിഭത്തിയോ? ‘‘വിഭത്തിയോ’’തി അധികാരോ.

൬൩. സിയോ, അംയോ, നാഹി, സനം, സ്മാഹി, സനം, സ്മിംസു.

സ്യാദയോ ദ്വിസത്ത വിഭത്തിയോ നാമ ഹോന്തി. തത്ഥ സി, യോ ഇതി പഠമാ, അം, യോ ഇതി ദുതിയാ, നാ, ഹി ഇതി തതിയാ, സ, നം ഇതി ചതുത്ഥീ, സ്മാ, ഹി ഇതി പഞ്ചമീ, സ, നം ഇതി ഛട്ഠീ, സ്മിം, സു ഇതി സത്തമീ.

ഇദം പന സഞ്ഞാധികാരപരിഭാസാവിധിസുത്തേസു സഞ്ഞാസുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം, വുത്തഞ്ഹി വുത്തിയം ‘‘വിഭത്തിഇച്ചനേന ക്വത്ഥോ, അമ്ഹസ്സ മമം സവിഭത്തിസ്സ സേ’’തി, ഇതരഥാ പുരിമസുത്തേന ഏകയോഗോ കത്തബ്ബോതി. ഏത്ഥ ച പഠമാദിവോഹാരോ, ഏകവചനാദിവോഹാരോ ച അന്വത്ഥവസേന, പരസമഞ്ഞാവസേന വാ സിദ്ധോതി വേദിതബ്ബോ.

ഏകസ്സ വചനം ഏകവചനം, ബഹൂനം വചനം ബഹുവചനം, ദ്വിന്നം പൂരണീ ദുതിയാതിആദി, ഇതരഥാ പുരിമസുത്തേ ചസദ്ദേന സഞ്ഞാകരണേ അപ്പകതനിരത്ഥകവിധിപ്പസങ്ഗോ സിയാ.

‘‘ജിനവചനയുത്തഞ്ഹി, ലിങ്ഗഞ്ച നിപച്ചതേ’’തി ച വത്തതേ. ഇധ പന പദനിപ്ഫാദനമ്പി ജിനവചനസ്സാവിരോധേനാതി ഞാപേതും പരിഭാസന്തരമാഹ.

൬൪. തദനുപരോധേന.

യഥാ യഥാ തേസം ജിനവചനാനം ഉപരോധോ ന ഹോതി, തഥാ തഥാ ഇധ ലിങ്ഗം, ചസദ്ദേനാഖ്യാതഞ്ച നിപച്ചതേ, നിപ്ഫാദീയതീതി അത്ഥോ. തേനേവ ഇധ ച ആഖ്യാതേ ച ദ്വിവചനാഗ്ഗഹണം, സക്കതവിസദിസതോ വിഭത്തിപ്പച്ചയാദിവിധാനഞ്ച കതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

തത്ഥ അവിസേസേന സബ്ബസ്യാദിവിഭത്തിപ്പസങ്ഗേ ‘‘വത്തിച്ഛാനുപുബ്ബികാ സദ്ദപ്പവത്തീ’’തി വത്തിച്ഛാവസാ –

൬൫. ലിങ്ഗത്ഥേ പഠമാ.

ലിങ്ഗത്ഥാഭിധാനമത്തേ പഠമാവിഭത്തി ഹോതീതി പഠമാ. തത്ഥാപി അനിയമേനേകവചനബഹുവചനപ്പസങ്ഗേ ‘‘ഏകമ്ഹീ വത്തബ്ബേ ഏകവചന’’ന്തി പരിഭാസതോ ലിങ്ഗത്ഥസ്സേകത്തവചനിച്ഛായം പഠമേകവചനം സി.

‘‘അതോ നേനാ’’തി ഇതോ ‘‘അതോ’’തി വത്തതേ, ലിങ്ഗഗ്ഗഹണഞ്ച.

൬൬. സോ.

സി, ഓഇതി ദ്വിപദമിദം. ലിങ്ഗസ്സ അകാരതോ പരസ്സ സിവചനസ്സ ഓകാരോ ഹോതി.

സുത്തേസു ഹി പഠമാനിദ്ദിട്ഠസ്സ കാരിയിനോ ഛട്ഠീവിപരിണാമേന വിവരണം ആദേസാപേക്ഖന്തി ദട്ഠബ്ബം.

ഏത്ഥ ച സീതി വിഭത്തി ഗയ്ഹതേ വിഭത്തികാരിയവിധിപ്പകരണതോ, ‘‘തതോ ച വിഭത്തിയോ’’തി ഇതോ വിഭത്തിഗ്ഗഹണാനുവത്തനതോ വാ, ഏവം സബ്ബത്ഥ സ്യാദീനം കാരിയവിധാനേ വിഭത്തിയേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘വാ പരോ അസരൂപാ’’തി പരലോപേ സമ്പത്തേ തദപവാദേന പുബ്ബലോപമാഹ.

൬൭. സരലോപോ’മാദേസപ്പച്ചയാദിമ്ഹി സരലോപേ തു പകതി.

പുബ്ബസ്സരസ്സ ലോപോ ഹോതി അംവചനേ, ആദേസപ്പച്ചയാദിഭൂതേ ച സരേ പരേ, സരലോപേ കതേ തു പരസരസ്സ പകതിഭാവോ ഹോതി. ഏത്ഥ ച ‘‘സരലോപേ’’തി പുനഗ്ഗഹണം ഇമിനാവ കതസരലോപനിമിത്തേയേവ പരസ്സ വികാരേ സമ്പത്തേ പകതിഭാവത്ഥം. പരസരസ്സ പകതിഭാവവിധാനസാമത്ഥിയതോ അമാദേസപ്പച്ചയാദിഭൂതേ സരേ പരേതിപി സിദ്ധം.

ത്യാദിവിഭത്തിയോ ചേത്ഥ, പച്ചയത്തേന ഗയ്ഹരേ;

ആദിഗ്ഗഹണമാഖ്യാത-കിതകേസ്വാഗമത്ഥിദം.

പച്ചയസാഹചരിയാ, ചാദേസോ പകതീപരോ;

പദന്തസ്സരലോപോ ന, തേന’ബ്ഭാഹാദികേ പരേ.

തുഗ്ഗഹണം ഭിക്ഖുനീആദീസു സരലോപനിവത്തനത്ഥം, ‘‘നയേ പരം യുത്തേ’’തി പരം നേതബ്ബം. പുരിസോ തിട്ഠതി.

പുരിസോ ച പുരിസോ ചാതി പുരിസ പുരിസഇതി വത്തബ്ബേ –

൬൮. സരൂപാനമേകസേസ്വസകിം.

സരൂപാനം സമാനരൂപാനം പദബ്യഞ്ജനാനം മജ്ഝേ ഏകോവ സിസ്സതേ, അഞ്ഞേ ലോപമാപജ്ജന്തേ അസകിന്തി ഏകസേസോ. ഏത്ഥ ച ‘‘സരൂപാന’’ന്തി വുത്തത്താവ സിദ്ധേ അസകിമ്പയോഗേ പുനാസകിംഗഹണം ഏകവിഭത്തിവിസയാനമേവാസകിമ്പയോഗേ ഏവായന്തി ദസ്സനത്ഥം, ന ച വിച്ഛാപയോഗേ’തിപ്പസങ്ഗോ. ‘‘വഗ്ഗാ പഞ്ചപഞ്ചസോ മന്താ’’തി ഏത്ഥ ‘‘പഞ്ചപഞ്ചസോ’’തി നിദ്ദേസേനേവ വിച്ഛാപയോഗസിദ്ധിയാ ഞാപിതത്താ, അഥ വാ സഹവചനിച്ഛായ’മയ’മേകസേസോ.

യോഗവിഭാഗതോ ചേത്ഥ, ഏകസേസ്വസകിം ഇതി;

വിരൂപേകസേസോ ഹോതി, വാ ‘‘പിതൂന’’ന്തിആദിസു.

തത്ഥേവ ലിങ്ഗത്ഥസ്സ ബഹുത്തവചനിച്ഛായം ‘‘ബഹുമ്ഹി വത്തബ്ബേ ബഹുവചന’’ന്തി പഠമാബഹുവചനം യോ, പുരിസ യോ ഇതീധ ‘‘അതോ, വാ’’തി ച വത്തതേ.

൬൯. സബ്ബയോനീനമാഏ.

അകാരന്തതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ പരേസം സബ്ബേസം പഠമായോനീനം, ദുതിയായോനീനഞ്ച യയാക്കമം ആകാരേകാരാദേസാ ഹോന്തി വാതി ആകാരോ, സബ്ബഗ്ഗഹണം സബ്ബാദേസത്ഥം, സരലോപാദി പുരിമസദിസമേവ, പുരിസാ തിട്ഠന്തി.

വാ ഇച്ചേവ രൂപാ രൂപാനി, അഗ്ഗയോ, മുനയോ.

വാസദ്ദോയം വവത്ഥിതപിഭാസത്ഥോ, തേന ചേത്ഥ –

നിച്ചമേവ ച പുല്ലിങ്ഗേ, അനിച്ചഞ്ച നപുംസകേ;

അസന്തം ഝേ കതത്തേ തു, വിധിം ദീപേതി വാസുതി.

തത്ഥേവാലപനവചനിച്ഛായം ‘‘ലിങ്ഗത്ഥേ പഠമാ’’തി വത്തതേ.

൭൦. ആലപനേ ച.

അഭിമുഖം കത്വാ ലപനം ആലപനം, സമ്ബോധനം. തസ്മിം ആലപനത്ഥാധികേ ലിങ്ഗത്ഥാഭിധാനമത്തേ ച പഠമാവിഭത്തി ഹോതി. പുരേ വിയ ഏകവചനാദി.

പുരിസ സി ഇച്ചത്ര –

൭൧. ആലപനേ സി ഗസഞ്ഞോ.

ആലപനത്ഥേ വിഹിതോ സി ഗസഞ്ഞോ ഹോതീതി ഗസഞ്ഞായം ‘‘ഭോ ഗേ തൂ’’തി ഇതോ ‘‘ഗേ’’തി വത്തതേ.

൭൨. അകാരപിതാദ്യന്താനമാ.

ലിങ്ഗസ്സ സമ്ബന്ധീ അകാരോ ച പിതുസത്ഥുഇച്ചേവമാദീനമന്തോ ച ആകാരത്തമാപജ്ജതേ ഗേ പരേ.

‘‘ഗേ, രസ്സ’’മിതി ച വത്തതേ.

൭൩. ആകാരോ വാ.

ലിങ്ഗസ്സ സമ്ബന്ധീ ആകാരോ രസ്സമാപജ്ജതേ ഗേ പരേ വികപ്പേന, അദൂരട്ഠസ്സാലപനേവായം.

൭൪. സേസതോ ലോപം ഗസിപി.

‘‘സിം, സോ, സ്യാ ച, സഖതോ ഗസ്സേ വാ, ഘതേ ചാ’’തി ഏവമാദീഹി നിദ്ദിട്ഠേഹി അഞ്ഞോ സേസോ നാമ, തതോ സേസതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ ഗസിഇച്ചേതേ ലോപമാപജ്ജന്തേ. അപിഗ്ഗഹണം ദുതിയത്ഥസമ്പിണ്ഡനത്ഥം, ഏത്ഥ ച സതിപി സിഗ്ഗഹണേ വഇതി വചനമേവ ഞാപകമഞ്ഞത്ഥാപി സിഗ്ഗഹണേ ആലപനാഗ്ഗഹണസ്സ. കേചി ആലപനാഭിബ്യത്തിയാ ഭവന്തസദ്ദം വാ ഹേസദ്ദം വാ പയുജ്ജന്തേ. ഭോ പുരിസ തിട്ഠ, ഹേ പുരിസാ വാ.

ബഹുവചനേ ന വിസേസോ, ഭവന്തോ പുരിസാ തിട്ഠഥ.

തത്ഥേവ കമ്മത്ഥവചനിച്ഛായം ‘‘വ,’’തി വത്തതേ.

൭൫. യം കരോതി തം കമ്മം.

യം വാ കരോതി, യം വാ വികരോതി, യം വാ പാപുണാതി, തം കാരകം ക്രിയാനിമിത്തം കമ്മസഞ്ഞം ഹോതി.

൭൬. കമ്മത്ഥേ ദുതിയാ.

കമ്മത്ഥേ ദുതിയാവിഭത്തി ഹോതി. പുരേ വിയ ദുതിയേകവചനം അം, ‘‘സരലോപോ’’തിആദിനാ സരേ ലുത്തേ ‘‘ദീഘ’’ന്തി ദീഘേ സമ്പത്തേ പകതിഭാവോ ച, പുരിസം പസ്സ.

ബഹുവചനേ ‘‘സബ്ബയോനീനമാഏ’’തി യോവചനസ്സേകാരോ, പുരിസേ പസ്സ.

തത്ഥേവ കത്തുവചനിച്ഛായം –

൭൭. യോ കരോതി സ കത്താ.

യോ അത്തപ്പധാനോ ക്രിയം കരോതി, സോ കത്തുസഞ്ഞോ ഹോതി.

‘‘തതിയാ’’തി വത്തതേ.

൭൮. കത്തരി ച.

കത്തരി ച കാരകേ തതിയാവിഭത്തി ഹോതീതി തതിയേകവചനം നാ.

൭൯. അതോ നേന.

ഏനാതി അവിഭത്തികനിദ്ദേസോ. അകാരന്തതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ പരസ്സ നാവചനസ്സ ഏനാദേസോ ഹോതി, സരലോപാദി, പുരിസേന കതം.

ബഹുവചനമ്ഹി –

൮൦. സുഹിസ്വകാരോ ഏ.

സു, ഹിഇച്ചേതേസു വിഭത്തിരൂപേസു പരേസു ലിങ്ഗസ്സ സമ്ബന്ധീ അകാരോ ഏത്തമാപജ്ജതേ.

൮൧. സ്മാഹിസ്മിംനം മ്ഹാഭിമ്ഹി വാ.

സബ്ബതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ സ്മാ ഹി സ്മിംഇച്ചേതേസം യഥാക്കമം മ്ഹാ, ഭി, മ്ഹിഇച്ചേതേ ആദേസാ ഹോന്തി വാ, പുരിസേഹി, പുരിസേഭി കതം.

തത്ഥേവ കരണവചനിച്ഛായം –

൮൨. യേന വാ കയിരതേ തം കരണം.

യേന വാ കയിരതേ, യേന വാ പസ്സതി, യേന വാ സുണാതി, തം കാരകം കരണസഞ്ഞം ഹോതി.

൮൩. കരണേ തതിയാ.

കരണകാരകേ തതിയാവിഭത്തി ഹോതി, സേസം കത്തുസമം, ആവിട്ഠേന പുരിസേന സോ പുഞ്ഞം കരോതി, പുരിസേഹി, പുരിസേഭി.

തത്ഥേവ സമ്പദാനവചനിച്ഛായം –

൮൪. യസ്സ ദാതുകാമോ രോചതേ ധാരയതേ വാ തം സമ്പദാനം.

യസ്സ വാ ദാതുകാമോ, യസ്സ വാ രോചതേ, യസ്സ വാ ധാരയതേ, തം കാരകം സമ്പദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

൮൫. സമ്പദാനേ ചതുത്ഥീ.

സമ്പദാനകാരകേ ചതുത്ഥീവിഭത്തി ഹോതീതി ചതുത്ഥിയാ ഏകവചനം സ.

൮൬. സാഗമോ സേ.

സബ്ബതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ സകാരാഗമോ ഹോതി സേ വിഭത്തിമ്ഹി പരേ. പുരിസസ്സ ധനം ദദാതി.

ബഹുവചനമ്ഹി ‘‘ദീഘ’’ന്തി വത്തതേ.

൮൭. സുനംഹിസു ച.

സു നം ഹിഇച്ചേതേസു പരേസു ലിങ്ഗസ്സ അന്തഭൂതാ സബ്ബേ രസ്സസരാ ദീഘമാപജ്ജന്തേ, ചഗ്ഗഹണമികാരുകാരാനം ക്വചി നിവത്തനത്ഥം. പുരിസാനം.

തത്ഥേവാപാദാനവചനിച്ഛായം –

൮൮. യസ്മാ ദപേതി ഭയമാദത്തേ വാ തദപാദാനം.

യസ്മാ വാ അവധിഭൂതാ അപേതി, യസ്മാ വാ ഭയം, യസ്മാ വാ ആദത്തേ, തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

൮൯. അപാദാനേ പഞ്ചമീ.

അപാദാനകാരകേ പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതീതി പഞ്ചമിയാ ഏകവചനം സ്മാ.

‘‘അതോ, സബ്ബേസം, ആ ഏ’’തി ച വത്തതേ.

൯൦. സ്മാസ്മിംന വാ.

അകാരന്തതോ ലിങ്ഗമ്ഹാ സബ്ബേസം സ്മാ സ്മിംഇച്ചേതേസം യഥാക്കമം ആകാരേകാരാദേസാ ഹോന്തി വാ, അഞ്ഞത്ഥ മ്ഹാദേസോ. പുരിസാ അപേതി, പുരിസമ്ഹാ, പുരിസസ്മാ.

ബഹുവചനേ സബ്ബത്ഥ തതിയാസമം, ഹിസ്സ ഭിആദേസോ ഹോതി. പുരിസേഹി, പുരിസേഭി അപേതി.

തത്ഥേവ സാമിവചനിച്ഛായം –

൯൧. യസ്സ വാ പരിഗ്ഗഹോ തം സാമി.

യസ്സ വാ പരിഗ്ഗഹോ, തം സാമിസഞ്ഞം ഹോതി.

൯൨. സാമിസ്മിം ഛട്ഠീ.

സാമിസ്മിം ഛട്ഠീവിഭത്തി ഹോതി. ഠപേത്വാ ആയാദേസം സബ്ബത്ഥ ചതുത്ഥീഛട്ഠീനം സമാനം രൂപം. പുരിസസ്സ ഏതം ധനം, പുരിസാനം.

തത്ഥേവ ഓകാസവചനിച്ഛായം –

൯൩. യോധാരോ തമോകാസം.

യോ കത്തുകമ്മാനം ക്രിയായ ആധാരോ, തം കാരകം ഓകാസസഞ്ഞം ഹോതി.

൯൪. ഓകാസേ സത്തമീ.

ഓകാസകാരകേ സത്തമീവിഭത്തി ഹോതീതി സത്തമിയാ ഏകവചനം സ്മിം, തസ്സ ‘‘സ്മാസ്മിംനം വാ’’തി ഏകാരോ, മ്ഹിആദേസോ ച, പുരിസേ പതിട്ഠിതം, പുരിസമ്ഹി, പുരിസസ്മിം.

ബഹുവചനേ ‘‘സുഹിസ്വകാരോ ഏ’’തി ഏകാരോ, പുരിസേസു.

പുരിസോ, പുരിസാ, ഭോ പുരിസ ഭോ പുരിസാ വാ, ഭവന്തോ പുരിസാ, പുരിസം, പുരിസേ, പുരിസേന, പുരിസേഹി പുരിസേഭി, പുരിസസ്സ, പുരിസാനം, പുരിസാ പുരിസസ്മാ പുരിസമ്ഹാ, പുരിസേഹി പുരിസേഭി, പുരിസസ്സ, പുരിസാനം, പുരിസേ പുരിസസ്മിം പുരിസമ്ഹി, പുരിസേസു.

തഥാ സുഗതോ, സുഗതാ, ഭോ സുഗത ഭോ സുഗതാ വാ, ഭവന്തോ സുഗതാ, സുഗതം, സുഗതേ, സുഗതേന, സുഗതേഹി സുഗതേഭി, സുഗതസ്സ, സുഗതാനം, സുഗതാ സുഗതസ്മാ സുഗതമ്ഹാ, സുഗതേഹി സുഗതേഭി, സുഗതസ്സ, സുഗതാനം, സുഗതേ സുഗതസ്മിം സുഗതമ്ഹി, സുഗതേസു.

ഏവം സുരാ’സുര നരോ’രഗ നാഗ യക്ഖാ,

ഗന്ധബ്ബ കിന്നര മനുസ്സ പിസാച പേതാ;

മാതങ്ഗ ജങ്ഗമ തുരങ്ഗ വരാഹ സീഹാ,

ബ്യഗ്ഘ’ച്ഛ കച്ഛപ തരച്ഛ മിഗ’സ്സ സോണാ.

ആലോക ലോക നിലയാ’നില ചാഗ യോഗാ, വായാമ ഗാമ

നിഗമാ’ഗമ ധമ്മ കാമാ;

സങ്ഘോ’ഘ ഘോസ പടിഘാ’സവ കോധ ലോഭാ,

സാരമ്ഭ ഥമ്ഭ മദ മാന പമാദ മക്ഖാ.

പുന്നാഗ പൂഗ പനസാ’സന ചമ്പക’മ്ബാ,

ഹിന്താല താല ബകുല’ജ്ജുന കിംസുകാ ച;

മന്ദാര കുന്ദ പുചിമന്ദ കരഞ്ജ രുക്ഖാ,

ഞേയ്യാ മയൂര സകുനണ്ഡജ കോഞ്ച ഹംസാ –

ഇച്ചാദയോപി.

മനോഗണാദിസ്സ തു നാസസ്മാസ്മിംസു വിസേസോ. അഞ്ഞത്ഥ പുരിസസമം.

മനോ, മനാ, ഹേ മന ഹേ മനാ വാ, ഭവന്തോ മനാ, മനം, മനേ.

‘‘വാ’’തി വത്തതേ.

൯൫. മനോഗണാദിതോ സ്മിംനാനമിആ.

മനോപഭുതി ഗണോ മനോഗണോ, മനോഗണാദിതോ സ്മിം, നാഇച്ചേതേസം യഥാക്കമം ഇകാരാകാരാദേസാ ഹോന്തി വാ. ആദിഗ്ഗഹണേന ബിലപദാദിതോപി.

‘‘മനോഗണാദിതോ’’തി വത്തതേ.

൯൬. സ സരേ വാഗമോ.

ഏതേഹേവ മനോഗണാദീഹി സരേ പരേ സാഗമോ ഹോതി വാ. മനസാ, മനേന.

വവത്ഥിതവിഭാസത്ഥോയം വാസദ്ദോ, തേന ‘‘മനോ മനാ മനം മനേ മനആയതന’’ന്തിആദീസു ന ഹോതി. ‘‘മാനസികം, ചേതസിക’’ന്തിആദീസു നിച്ചം. മനേഹി, മനേഭി.

‘‘മനോഗണാദിതോ, വാ’’തി ച വത്തതേ.

൯൭. സസ്സ ചോ.

മനോഗണാദിതോ പരസ്സ സസ്സ വിഭത്തിസ്സ ഓകാരോ ഹോതി വാ. സാഗമോ.