൭. സത്തമോ കണ്ഡോ (ണ്വാദി)
‘‘ബഹുലം’’ (൧.൫൮) ‘‘ക്രിയത്ഥാ’’തി (൫.൧൪) ച സബ്ബത്ഥ വത്ഥതേ.
൧. ചര ദര കര രഹ ജന സന തല സാദ സാധ കസാസ ചടായ വാഹി ണു.
ചര-ഗതിഭക്ഖണേസു, ദര-ദരണേ, കര-കരണേ, രഹ-ചാഗേ, ജന-ജനനേ, സന-സമ്ഭത്തിയം, തല-പതിട്ഠായം, സാദ-അസ്സാദനേ, സാധ-സംസിദ്ധിയം, കസ-വിലേഖനേ, അസ-ഖേപനേ, ചട-ഭേദനേ, അയ-ഇതി ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു, വാ-ഗതിഗന്ധനേസു, ഏതേഹി ക്രിയത്ഥേഹി ബഹുലം ണു ഹോതി. ‘‘അസ്സാ ണാനുബന്ധേ’’തി (൫.൮൪) ഉപന്തസ്സ അസ്സ ആ, ചരതി ഹദയേ മനുഞ്ഞഭാവേനാതി ചാരു=സോഭനം. ദരീയതീതി ദാര=കട്ഠം. കരോതീതി കാരു=സിപ്പീ, മഘ വാ, വിസുകമ്മോ ച. രഹതി ചന്ദാദീനം സോഭാവിസേസം നാസേതീതി രാഹു=അസുരിന്ദോ. ജായതി ഗമനാഗമനം അനേനാതിജാനു=ജങ്ഘോരൂനം സന്ധി. സനേതി അത്തനി ഭത്തിം ഉപ്പാദേതീതി സാനു=ഗിരിപ്പദേസോ. തലന്തി പതിട്ഠഹന്തി ഏത്ഥ ദന്താതി താലു=വദനേകദേസോ. സാ ദീയതി അസ്സാദീയതീതി സാദു=മധുരം. സാധേതി അത്തപരഹിതന്തി സാധു=സജ്ജനോ. കസീയതീതി കാസു=ആവാടോ, അസതി സീഘഭാവേന പവത്തതീതി ആസു=സീഘം. ചടതി ഭിന്ദതി അമനുഞ്ഞഭാവന്തി ചാടു=മനുഞ്ഞോ. അയന്തി പവത്തന്തി സത്താ ഏതേനാതി ആയു=ജീവിതം. ‘‘അസ്സാ ണാപിമ്ഹി യുക’’ ഇതി (൫.൯൧) യുക- വാതി ഗച്ഛതീതി വായു-വാതോ.
൨. ഭര മര ചര തര അര ഗര ഹന തന മന ഭമ കിത ധന ബംഹ കമ്ബമ്ബ ചക്ഖ ഭിക്ഖ സംകിന്ദന്ദ യജ പടാണാസ വസ പസ പംസ ബന്ധാ ഉ.
ഭര-ഭരണേ, മര-പാണചാഗേ, ചര-ഗതിഭക്ഖണേസു, തര തരണേ, അര-ഗമനേ, ഗര ഘര-സേചനേ, ഗിരാതി വാ നിപാതനാ അകാരോ, ഹന-ഹിം സായം, തന-വിത്താരേ, മന-ഞാണേ, ഭമ-അനവട്ഠാനേ, കിത-നിവാസേ, ധന-സദ്ദേ, ബംഹ ബ്രഹ ബ്രൂഹ-വുദ്ധിയം, കമ്ബ-സംവരണേ, അമ്ബ-സദ്ദേ, ചക്ഖ ഇക്ഖ ദസ്സനേ, ഭിക്ഖ-യാചനേ, സംകസങ്കായം, ഇന്ദ-പരമിസ്സരിയേ, അന്ദ-ബന്ധനേ, യജ-ദേവപൂജായം, അട പട-ഗമനഥാ, അണ-സദ്ദത്ഥോ, അസ-ഖേപനേ, വസ-നിവാസേ, പസബാധനേ, പംസ-നാസനേ, ബന്ധ-ബന്ധനേ, ഏതേഹി ക്രിയത്ഥേഹി ഉ ഹോതി. ഭരതീതി ഭര=ഭത്താ. മരതി രൂപകായേന സഹേവാതി മരു=ദേവോ, നിജ്ജലദേസോ ച. ചരീയതി ഭക്ഖീയതീതി ചരു=ഹബ്യപാ കോ. തരന്തി അനേനാതി തരു=രുക്ഖോ. അരതി സൂനഭാവേന ഉദ്ധം ഗച്ഛതീതി അരു=വണോ. ഗരതി സിഞ്ചതി, ഗിരതി വമതി വാ സിസ്സേസു സിനേഹന്തി ഗരു=ആചരിയോ. ഹനതി ഓദനാദീസു വണ്ണവിസേസം നാസേതീതി ഹനു=വദനേകദേസോ. തനോതി സംസാര ദുക്ഖന്തി തനു-സരീരം. മഞ്ഞതി സത്താനം ഹിതാഹിതന്തി മനു=പജാപതി. ഭമതി ചലതീതി ഭമു=നയനോ പതിട്ഠാനം. കേതതി ഉദ്ധം ഗച്ഛതി, ഉപരി നിവസതീതി വാ കേതു=ധജോ. ധനതി സദ്ദം കരോതീതി ധനു=ചാപോ. ബംഹ ഇതി നിദ്ദേസാ ഉമ്ഹി നിച്ചം നിഗ്ഗഹീതലോപോ, ബംഹതി വുദ്ധിം ഗച്ഛതീതി ബഹു=അനപ്പകം. കമ്ബതി സംവരം കരോതീഥി കമ്ബു=വലയോ, സങ്ഖോ ച. അമ്ബതി നാദംകരോതീതി അമ്ബു=വാരി. ചക്ഖതി രൂപന്തി ചക്ഖു=നയനം. ഭിക്ഖതീതി ഭിക്ഖു=സമണോ. സംകിരതീതി സംകു=സൂലം. ഇന്ദതി നക്ഖത്താനം പരമിസ്സരിയം പവത്തേതീതി ഇന്ദു=ചന്ദോ. അന്ദന്തി ബന്ധന്തി സത്താ ഏതായാതി അന്ദു=സങ്ഖലികാ. യജന്തി അനേനാതി യജു=വേദോ. പടതി ബ്യത്തഭാവം ഗച്ഛതീതി പടു=വിചക്ഖണോ. അണതി സുഖുമഭാവേന പവത്തതീതി അണു=സുഖുമോ, വീഹിഭേദോ ച. അസന്തി പവത്തന്തി സത്താ ഏതേഹീതി അസവോ=പാണാ. സുഖം വസന്ത്യനേനാതി വസു=ധനം. പസീയതി ബാധീയതി സാമികേഹീതി പസു. ചതുപ്പദോ. പംസതി സോഭാവിസേസം നാസേതീതി പംസു=രേണു. ബന്ധീയതി സിനേഹഭാവേനാതി ബന്ധു=ഞാതി.
൩. ബന്ധാ ഊ വധോ ച.
ബന്ധ-ബന്ധനേ തിമസ്മാ ഊ ഹോതി, ബന്ധസ്സ വധാദേസോ ച. പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി അത്തനി സത്ഥേ ബന്ധതീതി വധൂ-സുണിസാ, ഇത്ഥീച.
൪. ജമ്ബാദയോ.
ജമ്ബൂആദയോ സദ്ദാഊപച്ചയന്താ നിപച്ചന്തേ, നിപാതനം അപ്പത്തസ്സ പാപനം പത്തസ്സ പടിസേധോ ച. ജനിസ്മാ ഊ, ബുകാഗമോ, ‘‘മനാനം നിഗ്ഗഹീത’’ന്തി (൫.൯൬) നസ്സ നിഗ്ഗഹീതം, ‘‘വഗ്ഗേ വഗ്ഗന്തോ’’തി (൧.൪൧) നിഗ്ഗഹീതസ്സ മോ, ജായതി, ജനീയതീ വാ ജമ്ബൂ=രുക്ഖോ. ഭമിസ്സ അമലോപോ, ഭമതി കമ്പതീതി ഭൂ=ഭമു. കരോതിസ്മാ ഊ, തസ്സ കന്ധുഞ ച, ‘‘പരരൂപമയകാരേ ബ്യഞ്ജനേ’’തി (൫.൯൫) ധാത്വന്തസ്സ ബ്യഞ്ജനസ്സ പരരൂപത്തം, രുധിരുപ്പാദം കരോതീതി കക്കന്ധൂ=ബദരീ. ലമ്ബ-അവസംസനേ, ആപുബ്ബോ, സംയോഗാദിലോപദീഘരസ്സാ, ആലമ്ബതി അവസംസതീതി അലാബൂ=തുമ്ബി. സര-ഗതി ഹിംസാചിന്താസു, ഊമ്ഹി അഭുക അബുക ച, സരതി ഗച്ഛതീതി സരഭൂ=ഏകാ മഹാനദീ. സരതി പാണേ ഹിംസതീതി സരബൂ=ഖുദ്ദജന്തുകവിസേസോ. ചമഅദനേ, ചമതി ഭക്ഖതി നിവാപന്തി ചമൂ=സേനാ. തന-വിത്ഥാരേ, തനോതി സംസാരദുക്ഖന്തി തനു=സരീരം, ഏവമഞ്ഞേപി പയോഗതോ ദട്ഠബ്ബാ.
൫. തപുസ വി ധ കുര പുഥ മുദാ കു.
തപ-സന്താപേ, ഉസ-ദാഹേ, വിധ-വേധനേ, കുര-സദ്ദേ, പുഥ പഥ-വിത്ഥാരേ, മുദ-തോസേ, ഏതേഹി കു, ഹോതി. കകാരോനുബന്ധോ ‘‘ന തേ കാനുബന്ധനാഗമേസൂ’’തി (൫.൮൫) ഏഓനമഭാവത്ഥോ. തപ ഇതി നിദ്ദേസതോവ അസ്സ ഇത്തം, താപീയതീതി തിപു=ലോഹവിസേസോ. ഉസതി ദാഹം കരോതീതി ഉസു=സരോ. വേധതി രംസീഹി തിമിരന്തി വിധു=ചന്ദോ. കുരതി കിച്ചാകിച്ചം വദതീതി കുരു=രാജാ, കുരവോ=ജനപദോ. പുഥതി മഹന്ഥഭാവേന പത്ഥിരതീതി പുഥു=വിത്ഥിണ്ണോ, മോദനം, മുദീയതീതി വാ മുദു=അഥദ്ധോ.
൬. സിന്ധാദയോ.
സിന്ധു ആദയോ കുപച്ചയന്താ നിപച്ചന്തേ. സന്ദ-പസ്സവനേ, അസ്സ ഇത്തം, ധോചാന്താ ദേസോ നിപാതനാ, സന്ദതി പസ്സവതീതി സിന്ധു=നദി, വഹിസുപന്തസ്സ ദീഘാദിബത്തേ, ബാധിസ്സ വാന്തഹത്തേ ച, വഹന്ത്യനേനാതി ബാഹു, ബാധതി ഉപദ്ദവേ വാരേതീ തി വാ ബാഹു=ഭുജോ. രംഘ-ഗമനേ, നിഗ്ഗഹീതലോപോ, രങ്ഘതി പവത്തഹി രാജധമ്മേതി രഘു=രാജാ. വിദ-ലാഭേ, നകാരാഗമോ, വസ്സ ബോ, വിന്ദത്യനേന നന്ദനന്തി ബിന്ദു=കണികാ. മന-ഞാണേ, നസ്സ ധോ, മഞ്ഞതി ഞായതി മധുരന്തി മധു=മധുകരീഹി കതമധു, രപ ലപ ജപ ജപ്പ-വചനേ, അസ്സഇത്തം, രപതി ജപ്പതി മന്തന്തീ രിപു=പച്ചാമിത്തോ. സസ-ഗതി ഹിം സാപാണനേസു, അസ്സ ഉത്തം, സസതി ജീവതീതി സുസു=യുവാ. അര ഗമനേ, അസ്സഉത്ത മൂത്തഞ്ച, അരതി മഹന്തഭാവം ഗച്ഛതീതി ഉരു=മഹാ, അരതിനേനാതി ഊരു-സത്ഥി. ഖണ-അവദാരണേ, ആ പുബ്ബോ അനലോപോ, ആഖനതീതി ആഖു=ഉന്ദൂരോ. തരതരണേ, തസ്സ ഥോ, തരതീതി ഥരു=ഖഗ്ഗാവയവോ. ലംഘ-ഗതി സോസനേസു ഘസ്സ വാ ഹത്തം, നിഗ്ഗഹീതലോപോ ച, ലങ്ഘതി പവത്തതി ലഘുഭാവേനാതി ലഘു ലഹൂ ഏകത്ഥാ, (ഭംജ-ഓമദ്ദനേ, പ-പുബ്ബോ, ജസ്സ ഗത്തം, പഭഞ്ജതി വിസേസേനാതി പഭങ്ഗു=ഭങ്ഗുരോ.) ഠാ-ഗതിനിവത്തിയം, സുപുബ്ബോ, ഠാതി പവത്തതി സുന്ദരഭാവേനാതി സുട്ഠു=സോഭനം, ദുപുബ്ബോ ഠാതി പവത്തതി അസുന്ദരഭാവേനാതി ദുട്ഠു=അസോഭനം. ഏവമഞ്ഞേപി വിഞ്ഞേയ്യാ.
൭. ഇ.
ക്രിയത്ഥാ ബഹുലം ഇ ഹോതി, അഭ-ഖേപനേ, അസീയതി ഖിപീയതീതി അസി=ഖഗ്ഗോ. കസ-വിലേഖനേ, കസീയതേ കസി=കസനം. മസ-ആമസനേ, മസീയതീതി മസി=മേളാ. കു-സദ്ദേ ഓ അവാദേസാ, കവതി കഥേഭീതി കവി=കബ്ബകാരോ. രുസദ്ദേ, രവതി ഗജ്ജതീതി രവി=ആദിച്ചോ. സപ്പ-ഗമനേ, സപ്പതി പവത്തതീതി സപ്പി=ഘതം. ഗന്ഥ-ഗന്ഥനേ, ‘‘ത ഥ ന രാനം ട ഠ ണലാ’’തി (൧.൨൫) നഥാനം ണഠാ, ഗന്ഥേതീതി ഗണ്ഠി=പബ്ബോ, ഗണ്ഠിച. രാജ-ദിത്തിയം, രാജതി പവത്തതീതി രാജി=പാളി. കല-സങ്ഖ്യാനേ, കലീയതി പരിമീയതീതി കലി=പാപം. ബല-പാണനേ, ബലന്തി ജീവന്തി അനേനാതി ബലി=കരോ. ധന-സദ്ദേ, ധനതി നദതീതി ധനി=സദ്ദോ. അച്ച അഞ്ച-പൂജായം, അച്ചീയതി പൂജീയതീതി അച്ചി=ജാലാ. വല വല്ല-സംവരണേ, വലനം സംകോചനം വലി=ഉദരാദീസു പലി, വല്ലീയന്തി സംവരീയന്തി സത്താ ഏതായാതി വല്ലി=ലതാ. വിമ്ഹി വലീ വല്ലീതിപി ഹോതി, സോയേവത്ഥോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൮. ദഝാദയോ.
ദധിആദയോ സദ്ദാ ഇപച്ചയന്താ നിപച്ചന്തേ. ധാ-ധാരണേ, ദ്വിഭാവോ നിപാതനാ, ഘതമാദധാതീതി ദധി=ഗോര സവിസേസോ. അംഹ-ഗമനേ, നിഗ്ഗഹീതലോപോ, അംഹതി ഗച്ഛതീതി അഹി=സപ്പോ. കമ്പ ചലനേ, സംയോഗാദിലോപോ, കമ്പതി ചലതീതി കപി=വാനരോ. മന-ഞാണേ, അസ്സ ഉത്തം, മനതി ജാനാതീതി മുനി=സമണോ. നസ്സ ണത്തം, മനതി മഹഗ്ഘഭാവം ഗച്ഛതീതീ മണി=രതനം. ഇക്ഖ ചക്ഖ-ദസ്സനേ, ഇസ്സ അത്തം ഇക്ഖതി അനേനാതി അക്ഖി=നയനം. കമപവിക്ഖേപേ, അസ്സ ഇത്തം, കമതി യാതീതി കിമി=ഖുദ്ദജന്തുകവിസേസോ. തര തരണേ, തിത്തിരാദേസോ, തുരിതോ തരതി യാതീതി തിത്തിരി=പക്ഖിവിസേസോ. കീള-വിഹാരേ, ഈസ്സ ഏത്തം, കീളനം കേളി=കീളാ. ഉസിസ്മാ ഇസ്സ ഖലുഞ, ഉസതി ദഹതീ ഉക്ഖലി=ഭാജനം, ഏവമഞ്ഞേപി.
൯. യുവണ്ണുപന്താ കി.
ഇവണ്ണുപന്തേഹി ച ഉവണ്ണുപന്തേഹി ച ക്രിയത്ഥേഹി ബഹുലം കി ഹോതി. കകാരോ-നുബന്ധോ, ഇസ സിസ-ഇച്ഛായം, സിവം ഇച്ഛതീതി ഇസി=തപസ്സീ. ഗിര-നിഗിരണേ, ഗിരതി പസവതി ഛവിമംസസാരഭൂതം ഭേസജ്ജാദിന്തി ഗിരി=സേലോ. സുച-സോചനേ. സോചനം സുചി=സോചേയ്യം, രുച-അഭിലാസേ രുചന്തി ഏതായാതി രുചി=ആഭിലാസോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൧൦. വപ വര വസ രസ നഭ ഹര ഹന പണാ ഇണ.
വപ-ബീജനിക്ഖേപേ, വര-വരണസമ്ഭത്തീസു, വസ-നിവാസേ, രസ-അസ്സാദനേ, നഭ-ഹിംസായം, ഹര ഹരണേ, ഹന ഹിംസായം, പണ-ബ്യവഹാരഥുതിസു, ഏതേഹി ഇണ ഹോതി. വപന്തി ഏതായാതി വാപി=ജലാസയോ. വാരേന്തി ഏതേനാതി വാരി=ജലം. വസന്തി ഏതായാതി വാസി=തച്ഛക ഭണ്ഡം. രസീയതി അസ്സാദനവസേന സമോ സരീയതീതി രാസി=സമൂഹോ. നഭതി ഹിംസതീതി നാഭി=സരീരാവയവോ. ഹാരേതീതി ഹാരി=മനുഞ്ഞം. ‘‘ഹനസ്സ ഘാതോ ണാനുബന്ധേ’’ (൫.൯൯) തി ഹനസ്സ ഘാതോ, ഹനന്തി ഏതേനാതി ഘാതി=പഹരണം, പണതി വോഹരതീതി പാണി, പണതി വോഹരതി ഏതേനാതി വാ പാണി=കരോ.
൧൧. ഭൂഗമാ ഈണ.
ഭൂ-സത്തായം, അമ ഗമ-ഗമനേ ഏതേഹി ഈണ ഹോതി ഭവിസ്സതി കാലേ. ഭവിസ്സതീതി ഭാവീ=ഭവിസ്സമാനോ. ഗമിസ്സതീതി ഗാമീ=ഗമിസ്സാമാനോ.
൧൨. തന്ദലക്ഖാ ഈ.
തന്ദ-ആലസിയേ, ലക്ഖ-ദസ്സനങ്കേസു, ഏതേഹി ഈ ഹോതി. തന്ദനം തന്ദീ=ആലസ്യം, ലക്ഖീയന്തി സത്താ ഏതായാതി ലക്ഖീ=സിരീ.
൧൩. ഗമാ രോ.
ഗമിസ്മാ രോ ഹോതി. ‘‘രാനുബന്ധേന്തസരാദിസ്സാ’’തി (൪.൧൩൨) അമലോപോ, ഗച്ഛതീതി ഗോ=പസു.
(ഇതി സരപച്ചയവിധാനം).
൧൪. ഇ ഭീ കാ കരാര വക സക വാഹി കോ.
ഇ-അജ്ഝേന ഗതീസു, ഭീ-ഭയേ, കാ ഗാ-സദ്ദേ, കര-കരണേ, അര-ഗമനേ, കുക വക-ആദാനേ, സക-സത്തിയം, വാ-ഗതിബന്ധനേസു, ഏതേഹി കപച്ചയോ ഹോതി. ഏതി പവത്തതീതി ഏതോ=അസഹായോ. ഭായന്തി ഏതസ്മാതി ഭേകോ=മണ്ഡൂകോ. കായതി സദ്ദം കരോതീതി കാകോ=വായസോ. കരോതി വണ്ണകന്തി കക്കോ=വണ്ണവിസേസോ, പിസിതദബ്ബഞ്ച. അരതി യാതീതി അക്കോ=സൂരോ, വിടപിവിസേസോ ച. വകതി ഓദനം ആദദാതീതി വക്കം=ദേഹകോട്ഠാസവിസേസോ, സക്കതീതി സക്കോ-ദേവിന്ദോ, സമത്ഥോ ച. വാതി ബന്ധതി ഏതേനാതി വാകോ=വക്കലം.
൧൫. ഞുകാദയോ.
ഞുകാദയോ കപച്ചയന്താ നിപച്ചന്തേ. ഊഹ-വിതക്കേ, ഹലോപോ നിപാതനാ ഊഹീയതി വിചിനീയതീതി ഊകാ-ഓകോദനീ. ഉന്ദ കിലേദനേ, സംയോഗാദി ലോപോ, അക ച. ഉന്ദതി ദ്രവം കരോതീതി ഉദകം=ജലം. ഭീ-ഭയേ, ഏത്താഭാവോ, ഭായന്തി ഏതസ്മാതി ഭീകോ=ഭീരു. സക-സത്തിയം, ഉപന്തസ്സി, സക്കോതി ധാരേതുന്തി സിക്കാ=ഉപകരണവിസേസോ. ഹാ-ചാഗേ, ഹീയതി സാധൂഹി ജഹീയതീതി ഹാകോ=കോധോ. സമ്ബ-മണ്ഡനേ, കസ്സ ഉഞ, സമ്ബതി ഉദകം മണ്ഡേതീതി സമ്ബുകോ=ജലജന്തുവിസേഭോ. പുഥ പഥ-വിത്ഥാരേ, ഓത്താഭാവോ, കസ്സ ഉഞ, പുഥതി പത്ഥരതി അത്തനോ ബാലഭാവന്തി പുഥുകോ=ബാലോ. സുച-സോകേ, സോചന്തി ഏതേനാതി സുക്കം=സമ്ഭവോ, സേതഞ്ച. ചി-ചയേ, ഉപപുബ്ബോ, ഏത്താഭാവോ, ഉപചിനന്തീതി ഉപചികാ=വമ്മിക കാരാ. കമ്പ-ചലനേ, കമ്പിസ്സ പം, കമ്പതി ചലതീതി പങ്കോ=കദ്ദമോ. ഉസ-ദാഹേ, ഉസതീതി ഉക്കാ=ജാലാ. കസ്സ മുഞ, ഉസതി ദഹതീഭി ഉമ്മുകം=അലാതം. വമ-ഉഗ്ഗിരണേ, കസ്സ മിഞ, വമീയതീതി വമ്മികോ=ഉപചികാകതോ ചയോ, മസ-ആമസനേ, സസ്സ ത്ഥങ, മസീയതി പേമേനാതി മത്ഥകം=സീസം, ഏവമഞ്ഞേപി.
൧൬. ഭീത്വാ നകോ.
ഭീ-ഭയേ തീമസ്മാ ആനകോ ഹോതി. ഭായന്തി ഏതസ്മാകി ഭയാനകോ=ഭയജനകോ.
൧൭. സിങ്ഘാ ആണികാടകാ.
സിങ്ഘ-ഘായനേതീമസ്മാ ആണിക ആടകാ ഹോന്തി. ‘‘ഇത്ഥിയമത്വാ’’തി ൯൩.൨൬൦ ആ, സിങ്ഘയതി പസ്സവതീതി സിങ്ഘാണികാ=നാസാസ്സവോ. സിങ്ഘതി ഏകീഭാവം യാതീതി സിങ്ഘാടകം=വീഥിചതുക്കം.
൧൮. കരാദിത്വകോ.
കര-കരണേ, സര-ഗതിഹിംസാചിന്താസു, നര-നയേ, തരതരണേ, വര-വരണ സമ്ഭത്തീസു, ജന-ജനനേ, കര-ദിത്തി ഗതികന്തീസു, കട-മന്ദനേ, കുര-സദ്ദേ, ഥു-അഭിത്ഥവേ, ഏവമാദീഹി അകോ ഹോതി. കരീയതീതി കരകോ=കമണ്ഡലു. കരോതീതി കരകാ=വസ്സോപലാ. സരതി ഉദകമേത്ഥാതി സരകോ=പാനഭാജനം. നരന്തി പാപുണന്തി സത്താ ഏത്ഥാതി നരകോ=നിരയോ. തരന്ത്യനേനാതി തരകോ=തരണം. വാരേതീതിവരകോ=വരണോ, ധഞ്ഞവിസേസോ ച. ജനേതീതി ജനകോ=പിതാ. കനതി ദിബ്ബതീതി കനകം=സുവണ്ണം. കടതി മദ്ദതി രിപവോതി കടകം=നഗരം. കുരതീതി കോരകോ=കലികാ. ഥവീയതീതി ഥവകോ-ഗുച്ഛോ.
൧൯. ബല പതേഹ്യാകോ.
ബല-പാണനേ, പത പഥ-ഗമനേ, ഏതേഹി ആകോ ഹോതി. ബലതി ജീവതീതി ബലാകാ=പക്ഖിവിസേസോ. പതതി യാതീതി പതാകാ=ധജോ.
൨൦. സാമാകാദയോ.
സാമാകആദയോ ആകന്താ നിപച്ചന്തേ. സാ-തനു കരണാവസാനേസു, സാസ്സ മുക, സാതി ദേഹം ത നും കരോതീതി സാമാകോ=തിണധഞ്ഞം. പാ-പാനേ, ഇനങ, പിവതി രത്തന്തി പിനാകോ=മഹിസ്സരധനു. ഗു-സദ്ദേ, ‘‘യുവണ്ണാന മിയങുവങ സരേ’’തി (൫.൧൩൬) ഉവങ, ഗവതി നദതി ഏതേനാതി ഗുവകോ=പൂഗഫലം. അട പട-ഗമനത്ഥാ, പടതി യാതീതി പടാകാ=വേജയന്തീ. സല പില പല ഹുല-ഗമനത്ഥാ, സലതി യാതീതി സലാകാ=വേജ്ജോപകരണദബ്ബം. വിദ-ഞാണേ, വിദതി ജാനാതീതി വിദാകോ=വിദ്വാ. പണബ്യവഹാരഥുതീസു അസ്സ ഇത്തം, ഊക ച, പണീയതി വോഹരീയതീതി പിഞ്ഞാകോ=തിലകക്കോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൨൧. വിച്ഛാലഗമമുസാ കികോ.
വിച്ഛാ-ഗമനേ, അല=ബന്ധനേ, അമ ഗമ-ഗമനേ, മുസ-ഥേയ്യേ, ഏതേഹി കികോ ഹോതി. വിച്ഛതി യാതീതി വിച്ഛികോ=കീടോ. അലതി ബന്ധതി ഏതേനാതി അലികം=അസച്ചം. ഗച്ഛതീതി ഗമികോ=ഗന്താ. മുസാതി നിദ്ദേസാ ദീഘോ, മുസതി ഥേനേതീതി മൂസികോ=ഉന്ദൂരോ.
൨൨. കിംകണികാദയോ.
കിംകണികാദയോ സദ്ദാ കികന്താ നിപച്ചന്തേ. കണഇതി ദണ്ഡകോ ധാതു സദ്ദത്ഥോ, കസ്സ ദ്വിത്തം, അസ്സ ഇത്തം, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ ച, കണതി സദ്ദം കരോതീ കിംകണികാ=ഘണ്ഡികാ. മുദ-തോസേ, ദസ്സ ദ്വിത്തം, മുദന്തി ഏതമയാതി മുദ്ദികാ=അങ്ഗുലിയാവേട്ഠനം, ഫലവിസേസോ അ. മഹീയതി പൂജീയതീതി മഹികാ=ഹിമം. കല-സങ്ഖ്യാനേ, കലീയതി പരിമീതയതീതി കലികാ=കോരകോ. സപ്പ-ഗമനേ, അസ്സ ഇത്തം. സപ്പതി ഗച്ഛതീതി സിപ്പികാ=ജലജന്തുവിസേസോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൨൩. ഇസാ കീകോ.
ഇസ സിംസ-ഇച്ഛായം, ഇച്ചസ്മാ കീകോ ഹോതി. ഇച്ഛീയതീതി ഇസീകാ=തൂലനിസ്സയോ.
൨൪. കമപദാ ണുകോ.
കമ-ഇച്ഛായം, പദ-ഗമനേ, ഏതേഹി ണുകോ ഹോതി. ‘‘ണിണാപീന’’ന്തി (൫.൧൬൦) യോഗവിഭാഗാ ണിലോപോ. കാമേതീതി കാമുകോ=കാമയിതാ. പജ്ജതി യാതി ഏതായാതി പാദുകാ=പാദോപകരണം.
൨൫. മണ്ഡസലാ ണൂകോ.
മണ്ഡ-ഭൂസനേ, സല-ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു, ഏതേഹി ണൂകോ ഹോതി. മണ്ഡേതി ജലം ഭൂസേതീതി മണ്ഡൂകോ=ഭേകോ, സലതി ഗോചരത്ത മുപയാതീതി സാലൂകം=ഉപ്പലകണ്ഡോ.
൨൬. ഉലൂകാദയോ.
ഉലൂകാദയോ സദ്ദാ ണൂകന്താ നിപച്ചന്തേ. ഉല-ഗവേസനേ, ഓത്താഭാവോ നിപാതനാ, ഉലതി ഗവേസതീതി ഉലൂകോ=കോസിയോ. മന=ഞാണേ, നസ്സ ധത്തം, മഞ്ഞതീതി മധൂകോ=രുക്ഖോ. ജല-ദിത്തിയം, ജലതീതി ജലൂകാ=ലോഹിതപോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൨൭. കസാ സകോ.
കസ-വിലേഖനേതീമസ്മാ സകോ ഹോതി. കസതീതി കസ്സകോ=കസികമ്മകാരോ.
൨൮. കരാ തികോ.
കരോതിസ്മാ തികോ ഹോതി. കരോന്തി കീളം ഏത്ഥാതി കത്തികോ=ബാഹുലോ.
൨൯. ഇസാ ഠകന.
ഇസ സിംസ-ഇച്ഛായം, ഇച്ചസ്മാ ഠകന ഹോതി. ഇച്ഛീയതീതി ഇട്ഠകാ=മത്തികാവികാരോ.
൩൦. സമാ ഖോ.
സമ-ഉപസമഖേദേസു, ഏതസ്മാ ഖോ ഹോതി. സമേതി ഉപസമേതീതി സങ്ഖോ=കമ്ബു.
൩൧. മുഖാ ദയോ.
മുഖ ആദയോ ഖന്താ നിപച്ചന്തേ. മു-ബന്ധനേ, ഓത്താഭാവോ നിപാതനാ, മുനന്തി ബന്ധന്തി ഏതേനാതി മുഖം=ലപനം. സി-സേവായം, ഏത്താ ഭാവോ നിപാതനാ, സയന്തി ഏത്ഥ ഊകാ കുസുമ-ദയോ ചാതി സിഖാ=ചൂളാ. വിപുബ്ബസ്സ സിസ്സ, വിസതിസ്സ വാ, വിസേസേന സയന്തി ഏത്ഥ, പവിസന്തീതി വിസിഖാ=രച്ഛാ. കന-ദീത്തി ഗതി കന്തീസു, നിപുബ്ബോ, അനഭാഗലോപോ, കനതി ദിബ്ബതീതി നിക്ഖോ=സുവണ്ണവികാരോ. മയഇതി ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു, ഖസ്സ ഊഞ, മയതി യാതീതി മയൂഖോ-കിരണോ. ലൂ-ഛേദനേ, ഓത്ഥാഭാവോ, ലുനാതി ഛിന്ദതി സോഭന്തി ലൂഖോ=അസിനിദ്ധോ. അര-ഗമനേ, അരന്തി യന്തി ഏതേനാതി അക്ഖോ=സകടാവയവാ, പാസകോ ച. യസ-പയതനേ, യസ്സതി പയതതി ബലിമാഹരണത്ഥായാതി യക്ഖോ=അമനുസ്സോ, രുഹ-ജനനേ, രുഹതി ജായതീതി രുക്ഖോ=പാദപോ, ഉസ-ദാഹേ, ഉസതി ദഹതി കാമഗ്ഗിനാതി ഉക്ഖോ=ബലീബദ്ദോ. സഹ-മരിസനേ ‘ഹലോപോ, സഹതി അത്തനി കതാപരാധം ഖമതീതി സഖാ=സഹായോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൩൨. അജ വജ മുദ ഗദ ഗമാ ഗക.
അജ വജ-ഗമനേ, മുദ-തോസേ, ഗദ-വചനേ, അമ ഗമ-ഗമനേ, ഏതേഹി ഗക ഹോതി. അജതി ഗച്ഛതി സേട്ഠഭാവന്തി അഗ്ഗോ-സേട്ഠോ. വജതി സമൂഹത്തം ഗച്ഛതീതി വഗ്ഗോ=സമൂഹോ. മുദന്തി ഏതേനാതി മുഗ്ഗോ=ധഞ്ഞവിസേസോ. ഗദതീതി ഗഗ്ഗോ=ഇസി. ‘‘മനാനം നിഗ്ഗഹീത’’ന്തി (൫.൯൬) മസ്സ നിഗ്ഗഹീതം, ഗച്ഛതീതി ഗങ്ഗാ=സുരാപഗാ.
൩൩. സിങ്ഗാദയോ.
സിങ്ഗആദയോ സദ്ദാ ഗകഅന്താ നിപച്ചന്തേ. സീ-സയേ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ, രസ്സത്തഞ്ച, സയതി പവത്തതി മത്ഥകേതി സിങ്ഗം=വിസാണം. ഫുര-ചലനേ, ലിമുങ, ഫുരതി ചലതീതി പുലിങ്ഗോ=ജലിതങ്ഗാ രാവയവോ. ചല-കമ്പനേ, ഉപുബ്ബോ, ചലസ്സ ചാലിം, ഉച്ചലതി കമ്പതീതി ഉച്ചാലിങ്ഗോ=സുക്കകീടോ, കല-സദ്ദേ, ഇമുക, കലതി അഭിനാദം കരോതി ബഹുരജ്ജതായാ തി കലിങ്ഗോ=ദക്ഖിണാപഥോ. ഭമ-അനവട്ഠാനേ, അസ്സ ഇത്തം, ഭമതീതി ഭിങ്ഗോ=ഭമരോ. പട അട-ഗമനേ, പടിസ്സ അമുക, അക ച. പടതി പതന്തോ ഗച്ഛതീതി പടങ്ഗോ, പടഗോ=സലഭോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൩൪. അഗാ ഗി.
അഗ-കുടിലഗമനേതീമസ്മാ ഗി ഹോതി. അഗതി കുടിലോ ഹുത്വാ ഗച്ഛതീതി അഗ്ഗി=പാവകോ.
൩൫. യാവലാ ഗു.
യാ-പാപുണനേ, വല വല്ല-സംവരണേ, ഏതേഹി ഗു ഹോതി. യാതീതി യാഗു=പേയ്യാ. വലീയതി സംവരീയതീതി വഗ്ഗു=മനുഞ്ഞോ.
൩൬. ഫേഗ്ഗാദയോ.
ഫേഗ്ഗു ആദയോ ഗുഅന്താ നിപച്ചന്തേ. ഫല-നിപ്ഫത്തിയം, അസ്സ ഏത്തം, ഫലതി നിട്ഠാനം ഗച്ഛതീതി ഫേഗ്ഗു=അസാരോ. ഭര-ഭരണേ, രലോപോ. ഭരതീതി ഭഗു=ഇസി. ഹി-ഗതീയം, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ, ഹിനോ തി പവത്തതീതി ഹിങ്ഗു=രാമഠജം. കമ-ഇച്ഛായം, കാമീയതീതി കങ്ഗു=ധഞ്ഞവിസേസോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൩൭. ജനാ ഘോ.
ജന-ജനനേതീമസ്മാ ഘോ ഹോതി. ‘‘മനാനം നിഗ്ഗഹീത’’ന്തി (൫.൯൬) നസ്സ നിഗ്ഗഹീതം, ജായതി ഗമനമേതായാതി ജങ്ഘാ=പാണ്യങ്ഗവിസേസോ.
൩൮. മേഘാദയോ.
മേഘആദയോ ഘന്താ നിപച്ചന്തേ. മിഹ-സേചനേ, ഹലോപോ, മേഹതി സിഞ്ചതീതി മേഘോ=അമ്ബുദോ. മുഹ-മുച്ഛായം, ഹലോപോ, മുയ്ഹന്തി സത്താ ഏത്ഥാതി മോഘോ=തുച്ഛോ. സീ-സയേ, ഏത്താഭാവോ, സേതി ലഹു ഹുത്വാ പവത്തതീതി സീഘം=ആസു. അഹ-ഭസ്മീകരണേ, നിപുബ്ബോ, ഹലോപദീഘാ, നിദഹതീതി നിദാഘോ=ഗിമ്ഹോ. മഹീസ്സ ഹലോപോ, മഹീയതി പൂജീയതീതി മഘാ=നക്ഖത്തം, ഏവമഞ്ഞേപി.
(ഇതി കവഗ്ഗപച്ചയവിധാനം).
൩൯. ചുസരവരാ ചോ.
ചു-ചവനേ, സര-ഗതി ഹിംസാ ചിന്താസു, വര-വരണ സമ്ഭത്തീസു, ഏയേഹി ചോ ഹോതി. ചവതി രുക്ഖാതി ചോചം=ഉപഭുത്തഫല- വിസേസോ. സരതി ആയതിം ദുക്ഖം ഹിംസതീതി സച്ചം=അവിതഥം. വാരേതി സുഖന്തി വച്ചം=ഗൂഥോ.
൪൦. മരാ ചുഈചീ ച.
മര-പാണചാഗേ തീമസ്മാ ചുഈചീ ഹോന്തി ചോ ച. മരണം മച്ചു=മരണം. മാരേതി അന്ധകാരം വിനാസേതീതി മരീചി=രംസി, മിഗതണ്ഹികാ ച. മരതീതി മച്ചോ=സത്തോ.
൪൧. കുസ പസാ ഛിക.
കുസ-അക്കോസേ, പസ-ബാധനേ, ഏതേഹി ഛിക ഹോതി. കുസീയതി അക്കോസീയതീതി കുച്ഛി=ഉദരം. പസീയതി ബാധീയതി ഏത്ഥാതി പച്ഛി=ഭാജനവിസേസോ.
൪൨. കസ ഉസാ ഛുക.
കസ-വിലേഖനേ, ഉസ-ദാഹേ, ഏതേഹി ഛുക ഹോതി. കസന്തി വിലേഖന്തി ഏത്ഥാതി കച്ഛു=പാമം. ഉസതി ദഹതി സന്താപന്തി ഉച്ഛു=രസാലോ.
൪൩. അസ മസ വദ കുച കചാ ഛോ.
അസ-ഖിപനേ, മസ-ആമസനേ, വദ-വചനേ, കുച-സംകോചനേ, കച-ബന്ധനേ, ഏതേഹി ഛോ ഹോതി. അസതി ഛിപതീതി അച്ഛോ=ഭല്ലൂകോ. മസതി ജലന്തി മച്ഛോ=മീനോ. വദതീതി വച്ഛോ=നേലകോ. കുചീയതി സംകോചീയതീതി കോച്ഛോ=ഭദ്ദപീട്ഠം. കചീയതി ബന്ധീയതീതി കച്ഛോ=തനുപദേസോ, അനൂപോ ച.
൪൪. ഗുച്ഛാദയോ.
ഗുച്ഛആദയോ ഛന്താ നിപച്ചന്തേ. ഗുപ-ഗോപനേ, ഓത്താഭാവോ, ഗോപീയതീതി ഗുച്ഛോ=ഥവകോ. തുസ-തുട്ഠിമ്ഹീ, തുസന്തി ഏതേനാതി തുച്ഛം=മുസാ. പുസ-പോസനേ, പോസന്തി തനുമനേനാതി പുച്ഛോ=വാലധി, ഏവമഞ്ഞേപി.
൪൫. അരാ ജു ഞട ച.
അര-ഗമനേതീമസ്മാ ജു ഹോതി, അരിസ്സ ഉട ച. ടകാരോ സബ്ബാദേസത്ഥോ, അരതി അകുടിലഭാവേന പവത്തതീതി ഉജു=അവങ്കോ.
൪൬. രജ്ജാദയോ.
രജ്ജുആദയോ ജുഅന്താ നിപച്ചന്തേ. രുധ-ആവരണേ, ഉസ്സ അത്തം, രുന്ധന്തി ഏതേനാതി രുജ്ജു-യോത്തം. മന-ഞാണേ, അമഞ്ഞിത്ഥാതി മഞ്ജു=മഞ്ജുലം, ഏവമഞ്ഞേപി.
൪൭. ഗിധാ ഝക.
ഗിധ-അഭികങ്ഖായമിച്ചസ്മാ ഝക ഹോതി. ഗേധതീതി ഗിജ്ഝോ=പക്ഖിവിസേസോ.
൪൮. വഞ്ഝാദയോ.
വഞ്ച്യാദയോ ഝക അന്താ നിപച്ചന്തേ. വന-യാചനേ, വനോതി അത്താനം അനുഭവിതും യാചതീതി വഞ്ഝോ=അഫലരുക്ഖോ, വഞ്ഝാ=അപസവാ ഇത്ഥീ, അസ്സ ഇത്തം വിഞ്ഝോ=പബ്ബതോ, സംജ-സങ്ഗേ, നിഗ്ഗഹീതലോപോ, സഞ്ജിയതീതി സജ്ഝം=രജതം, ഏവമഞ്ഞേപി.
൪൯. കമയജാ ഞോ.
കമ-ഇച്ഛായം, യജ-ദേവപൂജാസങ്ഗതികരണദാനേസു, ഏതേഹി ഞോ ഹോതി, മസ്സ നിഗ്ഗഹീതവഗ്ഗന്താ, കാമീയതീതി കഞ്ഞാ=കുമാരീ. ജസ്സ പരരൂപത്തം, യജന്ത്യനേനാതി യഞ്ഞോ=യാഗോ.
൫൦. പുഞ്ഞം.
പുനാതി പുണതിസ്മാ വാ ഞോഓത്താഭാവോ ച നിപച്ചന്തേ. പുനാതി, പുണതി സുന്ദരത്തം കരോതീതി വാ പുഞ്ഞം=കുസലം.
൫൧. അര ഹാഞ്ഞോ ഹാസ്സ ഹിര ച.
അര-ഗമനേ, വാ-ചാഗേ, ഏതേഹി അഞ്ഞോ ഹോതി, ഹാസ്സ ഹിരഞ്ചാദേസോ. അരീയതേ ഗമ്യതേതി അരഞ്ഞം=വനം. ജഹാതി സത്താനം ഹീനത്തന്തി ഹിരഞ്ഞം=ധനം, സുവണ്ണഞ്ച.
(ഇതി ചവഗ്ഗപച്ചയവിധാനം).
൫൨. കിര തരാ കീടോ.
കിര-വികിരണേ, തര-തരണേ, ഏതേഹി, കീടോ ഹോതി. സോഭേതുമേത്ഥ രതനാനി വികിരീയന്തീതി കിരീടം=മകുടം. തരഇതി നിദ്ദേസാ അസ്സ ഇത്തം, തരന്തി യന്തി സുരൂപത്ത മനേനാതി തിരീടം=വേട്ഠനം.
൫൩. സകാദീഹ്യടോ.
സക-സത്തിയം, കസ-ഗമനേ, കര-കരണേ, മക്ക ഇതി സുത്തിയോ ധാതു, ദേവ-ദേവനേ, കമ-ഇച്ഛായം, ഏവമാദിഹി അടോ ഹോതി. സണ്ണോതി ഭാരം വഹിതുന്തി സകടോ=യാനം. അകസി നിരോജത്തം അഗമീതി കസടം=നിരോജം. കരോതി അമനാപന്തി കരടോ=കാകോ. മക്കതി ചലതീതി മക്കടോ=വാനരോ. ദേവീയതി പൂജീയതീതി ദേവടോ=ഇസി. കമതി ഇച്ഛതി ആരോഹത്ഥന്തി കമടോ=വാമനോ.
൫൪. മകുടാവാട കവാട കുക്കുടാ.
ഏതേ സദ്ദാ നിപച്ചന്തേ. മംകിസ്മാ ഉടോ, നിഗ്ഗഹീതലോപോ ച, മംകേതി സോഭേതീതി മകുടം=കിരീടം. അവതിസ്മാ ആടണ, അവ്യതേ ഖഞ്ഞതേതി ആവാടോ=കാസു. കു-സദ്ദേതീമസ്മാ ആടോ, ഓഅവാദേസാ യഥായോഗം, കവതി രവതീതി കവാടം=ദ്വാരപിധാനം. കുക വക-ആദാനേതീമസ്മാ കുടക, കുകതി ഗോചരമാദദാതീതി കുക്കുടോ=തമ്ബചൂളോ.
൫൫. കമുസ കുസ കസാ ഠോ.
കമ-ഇച്ഛായം, ഉസ-ദാഹേ, കുസ-അക്കോസേ, കസ-ഗമനേ, ഏതേഹിഠോ ഹോതി, നിഗ്ഗഹീതവഗ്ഗന്താ, ഓദനാദീനി കാമേതീതി കണ്ഠോ=ഗലോ. ഓക്കപരരൂപാദീനി, ഓദനാദീസു ഉണ്ഹേന ഉസീയതീ തി ഓട്ഠോ=ദന്തച്ഛദോ, കരഭോ ച. കുസീയതി അക്കോസീയതീതി കോട്ഠോ=ധഞ്ഞനിലയോ. കസതി യാതി വിനാസന്തി കട്ഠം=ദാരു.
൫൬. കുട്ഠാദയോ.
കുട്ഠആദയോ സദ്ദാ ഠന്താ നിപച്ചന്തേ. കുസിസ്മാ ഠോ, ഓത്താഭാവോ ച, കുസീയതി അക്കോസീയതീതി കുട്ഠം=ഛവിരോഗോ. കുണ-സദ്ദേ, പരരൂപാഭാവോ ഓത്താഭാവോ ച, കുണതി നദതീതി കുണ്ഠോ=അതിഖിണോ, കുണീയതി അക്കോസീയതീതി കുണ്ഠോ= ഛിന്നഹത്ഥപാദാദികോ. ദംസിസ്സ ദാ, ദംസതി ഏതായാതി ദാഠാ=ദന്തവിസേസോ. കമിസ്സ അക ച. കാമീയാതി ദീനേതീതി കമഠോ=ഭിക്ഖാഭാജനം, വാമനോ, കുമ്മോ ച. ഫസ്സിസ്സ ഫുടോ, ഫസ്സീയതീതി ഫുട്ഠോ=ഫസ്സോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൫൭. വര കരാ അണ്ഡോ.
വര-വരണേ, കര-കരണേ, ഏതേഹി അണ്ഡോ ഹോതി. അത്തനി പേഫം വാരയതീതി വരണ്ഡോ=മുഖരോഗോ. കരീയതീതി കരണ്ഡോ=ഭണ്ഡവിസേസോ.
൫൮. മനന്താ ഡോ.
മകാര നകാരന്തേഹി ക്രിയത്ഥേഹി ബഹുലം ഡപ്പച്ചയോ ഹോതി. സമ-ഉപസമേ, സമനം സണ്ഡം=സമൂഹോ. കമ-പദവിക്ഖേപേ, കമതി യാതീതി കണ്ഡോ=സരോ, പരിച്ഛേദോ ച, ദമ-ദമനേ, ദമന്ത്വ്യനേനാതി ദണ്ഡോ=നിഗ്ഗഹോ. അമ ഗമ-ഗമനേ, അമന്തി ഉപ്പജ്ജന്തി ഏത്ഥാതി അണ്ഡോ=പക്ഖിപസവോ, കോസോ ച. ഗച്ഛതി സൂനഭാവന്തി ഗണ്ഡോ=ബ്യാധി, വദനേകദേസോ ച. രമു-കീളായം, രമന്തി ഏത്ഥാതി രുണ്ഡാ=വിധവാ. മന-ഞാണേ, മഞ്ഞന്തി ഏതേനാതി മണ്ഡോ=ഓദനാദിനിസ്സാവോ. ഖന ഖണ=അവദാരണേ, ഖഞ്ഞതീതി ഖണ്ഡോ=ഉച്ഛുവികാര വിസേസോ. ലമ-ഹിംസായം, ലമതി ഹിംസതി സുചിഭാവന്തി ലണ്ഡോ=വച്ചം, ഏവമഞ്ഞേപി.
൫൯. കുണ്ഡാ ദയോ.
കുണ്ഡആദയോ ഡന്താ നിപച്ചന്തേ. കമ മന തനാനം അസ്സ ഉത്തം, കാമീയതീതി കുണ്ഡം=ഭാജനം. മഞ്ഞതി ഹിതാഹിതന്തി മുണ്ഡോ= ഛിന്നകേസോ. തനോതി ഏതേനാതി തുണ്ഡം=ലപനം. ഈര-ഖേപേ, ഏരംആദേസോ. ഈരതി കമ്പതീതി ഏരണ്ഡോ=ബ്യഗ്ഘപുച്ഛോ, സി-സേവായം, സിസ്സ ഖമുക, സുഗന്ധം സേവതീതി സിഖണ്ഡോ=ചൂളാ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൬൦. തിജ കസ തസ ദക്ഖാ കിണോ ജസ്സ ഖോ ച.
തിജ-നിസാനേ, കസ-ഗമനേ, തസ-പിപാസായം, ദക്ഖ-വുദ്ധിയം, ഏതേഹി കിണോ ഹോതി, ജസ്സ ഖോ ച, തേജയിത്ഥാതി തിഖിണം=നിസിതം. കസതി പവത്തതീതി കസിണം=അസേസം. തസനം തസിണാ=തണ്ഹാ. ദക്ഖതി വുദ്ധിം ഗച്ഛതി ഏതായാതി ദക്ഖീണാ=കുസലം.
൬൧. വീആദിതോ ണി.
വീ-തന്തസന്താനേ, സി-സേവാസം, സൂ-പസ്സവനേ, ദു-ഗമനേ, കീ-ദബ്ബവിനീമയേ, സാ-തനുകരണാവസാനേസു, ഏവമാദീഹി ണി ഹോതി. വീയതീതി വേണി=കേസകലാപോ. സേവനം സേണി=സജാതീനം കാരൂനം സമൂഹോ. നിപുബ്ബോ, നിസേവീയതീതി നിസേണി=സോപാനം. സവതി പസ്സവതീതി സോണി=കടി. ദവതി വഹതീതി ദോണി=കട്ഠമ്ബുവാഹനീ, നാവാ ച. നദാദിപാഠാ വിമ്ഹി സോണീ ദോണീ തിപി ഹോതി. കയനം, കീയതേ ഏതായാതി വാ കേണി=കയോ സാതി ദുക്ഖം തനും കരോതീതി സാണി=തിരോകരണീ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൬൨. ഗഹാദീഹ്യണി.
ഗഹ-ഉപാദാനേ, അര-ഗമനേ, ധര-ധാരണേ, സര-ഗതിയിംസാ ചിന്താസു, തര-തരണേ, ഏവമാദീഹി അണിപ്പച്ചയോ ഹോതി. ഗണ്ഹാതീതി ഗഹണി=അസിതാദിപാചകോ അഗ്ഗി. അരീയതി ഗമീയതീതി അരണി=അഗ്ഗിമന്ഥനകട്ഠം. ധാരേതീതി ധരണി=മഹീ. സരീയതി ഗമീയതീതി ഭരണി=മഗ്ഗോ. തരന്ത്യനേനാതി തരണി=നാവാ, സൂരിയോ ച.
൬൩. രീവീഭാഹി ണു.
രീ-പസ്സവനേ, വീ വാ-ഗമനേ, ഭാ-ദിത്തിയം, ഏതേഹിണു ഹോതി. രീയതി പസ്സവതീതി രേണു=രജോ. വേതി പവത്തതീതി വേണു=വേളു. ഭാതി ദിബ്ബതീതി ഭാണു=രംസി.
൬൪. ഖാണ്വാ ദയോ.
ഖാണുആദയോ ണുഅന്താ നിപച്ചന്തേ. ഖണ ഖന-അവദാരണേ, ണസ്സ ആ, ഖഞ്ഞതി അവദാരീയതീതി ഖാണു=ഛിന്നസാഖോ രുക്ഖോ. ജന-ജനനേ, നസ്സ വാ ആത്തം, ജായതി ഗമന മനേനാതി ജാണു, ജണ്ണു=ജങ്ഘോരൂനം സന്ധി. ഹര-ഹരണേ, ഏക, ഹരീയതീതി ഹരേണു=ഗന്ധദബ്ബ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൬൫. ക്വാദിതോ ണോ.
കു-സദ്ദേ, സു-സവനേ, ദു-ഗമനേ, വര-വരണേ, കര-കരണേ, പണ-ബ്യവഹാരഥുതിസു, താ-പാലനേ, ലീ-നിലീയനേ, ഏവമാദീഹി ണോ ഹോതി. കവതി നദതി ഏത്ഥാതി കോണോ=അസ്സി, വീണാദിവാദനദണ്ഡോ ച. സുണോതീതി സോണോ=സുനഖോ, നരോ ച. ദവതി പവത്തതീതി ദോണോ=പരിമാണവിസേസോ. വിരൂപത്ത വാരേതീതി വണ്ണോ=നീലാദി. സവനം കരോതീതി കണ്ണോ=സവനം. പണീയതി വോഹരീയതീതി പണ്ണോ=പലാസോ. ലായതീതി താണം=രക്ഖാ. നിലീയന്തി ഏത്ഥാതി ലേണം=നിലീയനട്ഠാനം.
൬൬. സുവീഹി ണക.
സു-സവനേ, വീ-തന്തസന്താനേ, ഏതേഹി ണക ഹോതി. സുണോതീതി സുണോ=സുനഖോ. വീയതീതി വീണാ=വല്ലകീ.
൬൭. തിണാദയോ.
തിണആദയോ ണകന്താ നിപച്ചന്തേ. തിജ-തേജനേ, ജലോപോ, തേജേതി ഏതേനാതി തിണം=ബീരണാദി. ലീ ലിഹ സാദ ക്ലേദാനം ലോ ലവാ, ലീയതി രസതോ സബ്ബത്ഥ അല്ലീയതീതി ലോണം ലവണം, ലേഹീയതീതി ലോണം ലവണം, സാദീയതീതി ലോണം ലവണം, ക്ലേദയതീതി ലോണം ലവണം, ഗമിസ്സ ഓ, ഗച്ഛതീതി ഗോണോ=ഗോ. ഹര-ഹരണേ, ണസ്സഞ്ജി, ഹരീയതീതി ഹരിണോ=മിഗോ. ഈര-കമ്പനേ, രസ്സത്തം, ണസ്സ ഞിച, അത്തനോ ലൂഖഭാവേ സമ്പത്തേ ഈരതി കമ്പതീതി ഇരിണം=ഊസരം. ഥു-അഭിത്ഥവേ, ദീഘോ, അഭിത്ഥവീയതീതി ഥൂണം=നഗരം, ഥൂണോ=ഘരത്ഥമ്ഭോ, ഏവമഞ്ഞേപി.
൬൮. രവണ വരണ പൂരണാ ദയോ.
രവണ വരണ പൂരണാ ദയോ അണപ്പച്ചയേന സിദ്ധാ. രവതീതി രവണോ=കോകിലോ. വാരേതീതി വരണോ=പാകാരോ. പൂരീയതേ അനേനാതി പൂരണോ=പരിപൂരീ.
(ഇതി ടവഗ്ഗപച്ചയവിധാനം).
൬൯. പാവസാ അതി.
പാ-രക്ഖണേ, വസ-നിവാസേ, ഏതേതി അതി ഹോതി. പുബ്ബസരലോപോ, പാതി രക്ഖതീതി പതി=സാമീ, വസന്തി ഏത്ഥാതി വസതി=ഗേഹം.
൭൦. ധാ ഹി സി തന ജന ജര ഗമ സചാ തു.
ധാ-ധാരണേ, ഹി-ഗതിയം, തന-വിത്ഥാരേ, ജന-ജനനേ, ജര-വയോ-ഹാനിയം, അമ ഗമ-ഗമനേ, സച-സമവായേ, ഏതേഹി തു ഹോതി. ധാരേതീതി ധാതു=ഗേരുകാദി. ഹിനോതി പവത്താതി ഫലം ഏതേനാതി ഹേതു=കാരണം, സേവീയതി ജനേഹീതി സേതു=ബന്ധതി (പദ്ധതി). തഞ്ഞതേതി തന്തു=സുത്തം. ജനീയതേ കമ്മകിലേസേഹീതി ജന്തു, ജായതി കമ്മകിലേഹീതി വാ ജന്തു=സത്തോ. ജീരതീതി ജത്തു=അംസസന്ധി. ഗച്ഛതീതി ഗന്തു=ഗമികോ, സചതി സമേതീതി സത്തു=യവാദിചുണ്ണം.
൭൧. അരിസ്സുട ച.
അര-ഗമനേതീമസ്മാ തു ഹോതി, അരിസ്സ ഉട ആദേസോച. അരതി പവത്തതീതി ഉതു=ഹേമന്താദി,
൭൨. പിത്വാദയോ.
പിതുആദയോ സദ്ദാ തുഅന്താ നിപച്ചന്തേ. പാ-രക്ഖണേ, ആസ്സ ഇത്തം, പാതി രക്ഖതീതി പിതാ=ജനകോ. പാതിസ്സേവാദിസ്സ മോ, പായേതീതി മാതാ=ജനനീ. ഭാ-ദിത്തിയം, ഭാതീതി ഭാതാ=സോദരിയോ. ധാ-ധാരണേ, ആസ്സ ഈത്തം, ധാരീയതീതി ധീതാ=പുത്തീ. ദുഹ-പപൂരണേ, ഓത്താഭാവോ, തുസ്സ ഞ്ഛിച. ദുഹതി പസവേ പപൂരേതീതി ദുഹിതാ=പുത്തീ. ജന-ജനനേ, അസ്സ ആത്തം, മാ ചാന്താദേസോ. പപുത്തേ ജനേതീതി ജാമാതാ=ദുഹിതുപതി. നഹ-ബന്ധനേ, നഹീയതി ബന്ധീയതി പേമേനാതി നത്താ-പപുത്തോ. ഹു-ഹവനേ, ഹവതി പൂജേതീതി ഹോതാ=യഞ്ഞകോ. പൂ-പവനേ, പുനാതി ആയതിം ഭവം പവിത്തം കരോതീതി പോതാ=സോയേവ.