മോഗ്ഗല്ലാന |ഓ൦.൦൦൦൧| വുത്തിവിവരണപഞ്ചികാ.

വുത്തിസമേതാ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

സദ്ധമിദ്ധഗുണം സാധു നമസ്സിത്വാ തഥാഗതം,

സധമ്മസങ്ഘം ഭാസിസ്സം മാഗധം സദ്ദലക്ഖണം.

അകാരാദയോ |ഓ൦.൦൦൦൫| നിഗ്ഗഹീതന്താ തേചത്താലീസക്ഖരാ വണ്ണാ നാമ ഹോന്തി, അ ആ ഇ ഈ ഉ ഊ ഏ ऐ ഓ औ ക ഖ ഗ ഘ ങ ച ഛ ജ ഝ ഞ ട ഠ ഡ ഢ ണ ത ഥ ദ ധ ന പ ഫ ബ ഭ മ യ ര ല വ സ ഹ ള അം; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘ഞോനമ വണ്ണേ‘‘. തിതാലീസാതി വചനം കത്ഥവി വണ്ണലോപം ഞാപേതി; തേന-പടിസങ്ഖായോനി സോതി-ആദി സിദ്ധം.

ദസാദോ |ഓ൦.൦൦൦൭| സരാ-.

തത്ഥാദിമ്ഹി ദസ വണ്ണാ സരാ നാമ ഹോന്തി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘സരോ ലോപോ സരേ‘‘. ച്ചാദി.

ദ്വേദ്വേ സവണ്ണാ-.

തേസു ദ്വേദ്വേ സരാ സവണ്ണാ നാമ ഹോന്തി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘വണ്ണപരേണ സവണ്ണോപി‘‘

൧. ൨.

പുബ്ബോ |ഓ൦.൦൦൦൮| രസ്സോ-.

തേസു ദ്വീസു യോ യോ പുബ്ബോ സോ സോ രസ്സസഞ്ഞോ ഹോതി; തേസു ഏ ഓ സംയോഗതോ പുബ്ബാവ ദിസ്സന്തി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘രസ്സോ വേ‘‘.ച്ചാദി.

പരോ ദീഘോ-.

തേസ്വേവ ദ്വീസു യോ യോ പരോ സോ സോ ദീഘസഞ്ഞോ ഹോതി; തേന ക്വത്ഥോ’യോലോപനിസു ദീഘോ‘‘.ച്ചാദി.

കാദയോ |ഓ൦.൦൦൦൯| ബ്യജനാ-.

കകാരാദയോ വണ്ണാ നിഗ്ഗഹീതപരിയന്താ ബ്യജനസഞ്ഞാ ഹോന്തി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘ബ്യജനേ ദീഘരസ്സാ‘‘.ച്ചാദി.

പഞ്ച പഞ്ചകാ വഗ്ഗാ-.

കാദയോ പഞ്ചകാ പഞ്ച വഗ്ഗാ നാമ ഹോന്തീ; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘വഗ്ഗേ വഗ്ഗന്തോ‘‘. ച്ചാദി.

ബിന്ദു നിഗ്ഗഹീതം-.

യ്വായം വണ്ണേ ബിന്ദുമത്തോ സോ നിഗ്ഗഹീതസഞ്ഞോ ഹോതി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘നിഗ്ഗഹീതമി‘‘. ച്ചാദി; ഗരുസഞ്ഞാ കരണം അന്വത്ഥസഞ്ഞത്ഥം.

ഇയുവണ്ണാ ജ്ഝലാ നാമസ്സന്തേ-.

നാമം പാടിപദികം തസ്സ അന്തേ വത്തമാനാ ഇവണ്ണുവണ്ണാ ഝലസഞ്ഞാ ഹോന്തി യഥാക്കമം; തേന ക്വത്ഥോ‘‘ഝലാ വേ‘‘. ച്ചാദി.

പിത്ഥിയം-. |ഓ൦.൦൦൧൦|

ഇത്ഥിയം വത്തമാനസ്സ നാമസ്സന്തേ വത്തമാനാ ഇവണ്ണു വണ്ണാ പസഞ്ഞാ ഹോന്തി; തേന ക്വത്ഥാ ‘‘യേ പസ്സിവണ്ണസ്സ‘‘. ഇച്ചാദി.

ഘാ-. |ഓ൦.൦൦൧൧|

ഇത്ഥിയം വത്തമാനസ്സ നാമസ്സന്തേ വത്തമാനോ ആകാരോ ഘസഞേഞ്ഞാ ഹോതി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘ഘബ്രഹ്മാദിതേ‘‘.ച്ചാദി.

ഗോസ്യാലപനേ-.

ആലപനേ സി ഗസഞ്ഞോ ഹോതി; തേന ക്വത്ഥോ ‘‘ഗേ വേ‘‘.ച്ചാദി.

സഞ്ഞാധികാരോ.

വിധിബ്ബിസേസനന്തസ്സ-.

യം വിസേസനം തദന്തസ്സ വിധി ഞാതബ്ബോ; ‘‘അതോ യോനം ടാടേ‘‘. നരാ നരേ.

സത്തമിയം |ഓ൦.൦൦൧൨| പുബ്ബസ്സ-.

സത്തമീനിദ്ദേസേ പുബ്ബസ്സേവ കാരിയം ഞതബ്ബം; ‘‘സരോ ലോപോ സരേ‘‘. വേളഗ്ഗം; തമഹന്തീധ കസ്മാ ന ഹോതി; സരേതോപസിലേസികാധാരോ തത്ഥേതാവ വുച്ചതേ പുബ്ബസ്സേവ ഹോതി ന പരസ്സാതി.

പഞ്ചമിയം |ഓ൦.൦൦൧൩| പരസ്സ-.

പഞ്ചമീനിദ്ദേസേ പരസ്സ കാരിയം ഞതബ്ബം; ‘‘അതോ യോനം ടാടേ‘‘. നരാ നരേ; ഇധ ന ഹോതി ജന്തുയോ അനന്താ; ഇധ കസ്മാ ന ഹോതി; ഓസധ്യോ അനന്തരേ കതത്ഥതായ ന വ്യവ ഹിതസ്സ കാരിയം.

ആദിസ്സ-. |ഓ൦.൦൦൧൪|

പരസ്സ സിസ്സമാനം കാരിയമാദിവണ്ണസ്സ ഞാതബ്ബം; ‘‘ര സങ്ഖ്യാതോ വാ‘‘. രാജിനാ.

ഛട്ഠിയന്തസ്സ-.

ഛട്ഠിനിദ്ദിട്ഠസ്സ യം കാരിയം തദന്തസ്സ വണ്ണസ്സ വിഞ്ഞേയ്യം ‘‘രാജസ്സി നാമ്ഹി‘‘. രാജിനാ.

ങനുബന്ധോ-.

ങകാരോ’നുബന്ധോ യസ്സ സോ’ന്തസ്സ ഹോതി; ‘‘ഗോസ്സാവങി‘‘. ഗവാസ്സം.

ടനുബന്ധാനേകവണ്ണാ സബ്ബസ്സ-.

ടകാരോ’നുബന്ധോ യസ്സ സോ’നേകക്ഖരോ ചാദേസോ സബ്ബസ്സ ഹോതി; ‘‘ഇമസ്സാനിത്ഥിയം ടേ‘‘. ഏസു ‘‘നാമ്ഹനിമി‘‘. അനേന.

ഞകാനുബന്ധാദ്യന്താ-. |ഓ൦.൦൦൧൫|

ഛട്ഠിനിദ്ദിട്ഠസ്സ ഞാനുബന്ധകാനുബന്ധാ ആദ്യന്താ ഹോന്തി; ‘‘ബ്രുതോ തിസ്സീഞ‘‘. ബ്രവീതി, ‘‘ഭുസ്സ വുക‘‘. ബഭുവ.

മനുബന്ധോ സരാനമന്താ പരോ-.

മകാരോ’നുബന്ധോ യസ്സ സോ സരാനമന്താ സരാ പരോ ഹോതീ; ‘‘മഞ്ച രുധാദീനം‘‘. രുന്ധതി.

വിപ്പടിസേധേ-. |ഓ൦.൦൦൧൬|

ദ്വിന്നം തിണ്ണം വാ പുരിസാനം സഹപ്പത്തിയം പരോ; സോ ച ഗച്ഛതി ത്വഞ്ച ഗച്ഛസി, തുമ്ഹേ ഗച്ഛഥ; സോ ച ഗച്ഛതി ത്വഞ്ച ഗച്ഛസി അഹഞ്ച ഗച്ഛാമി, മയം ഗച്ഛാമ.

സങ്കേതോ’നവയവോ’നുബന്ധോ-. |ഓ൦.൦൦൧൭|

യോ’നവയവഭുതോ സങ്കേതോ സോ’നുബന്ധോതി ഞതബ്ബോ;ലതുപിതാദീനമാസിമ്ഹി. കത്താ, സങ്കേതഗ്ഗഹണം കിം? പകതീയാദിസമുദായസ്സാനുബന്ധതാ മാ ഹോതുതി; അനവയവോ ഹി സമുദായോ സമുദായരൂപത്തായേവ; അനവയവഗ്ഗഹണം കിം?’അതേന’. ജനേന; ഇമിനാവ ലോപസ്സാവഗതത്താ നാനുബന്ധലോപായ വചനമാരദ്ധം.

വണ്ണപരേന |ഓ൦.൦൦൧൮| സവണ്ണോ’പി-.

വണ്ണസദ്ദോ പരോ യസ്മാ തേന സവണ്ണോ’പി ഗയ്ഹതി സംവ രൂപം; യുവണ്ണാനമ്ഞോ ലുത്താ‘‘. വാതേരിതം, സമോനാ.

ന്തു |ഓ൦.൦൦൧൯| വന്തുമനത്വാവന്തുതവന്തുസമ്ബന്ധി-.

വന്ത്വാദിസമ്ബന്ധിയേവ ന്തു ഗയ്ഹതി, ‘‘ന്തന്തുനം ന്തോ യോമ്ഹി പഠമേ‘‘. ഗുണവന്തോ; വന്ത്വാദിസമ്ബന്ധീതി കിം; ജന്തു തന്തു.

പരിഭാസായോ.

സരോ ലോപോ സരേ-.

സരേ സരോ ലോപനീയോ ഹോതി; തത്രിമേ, സദ്ധിന്ദ്രിയം, നോ ഹേതം, ഭിക്ഖുനോവാദോ, സമേതായസ്മാ, അഭിഭായതനം, പുത്താ മത്ഥി, അസന്തേത്ഥ.

പരോ |ഓ൦.൦൦൨൦| ക്വചി ലോപനീയോ ഹോതി; സോ’പി, സാവ, യതോദകം, തതോവ; ക്വവീതി കിം? സദ്ധിന്ദുയം അയമധികാരോ ആപരിച്ഛേദാവസാനാ തേന നാതിപ്പസങ്ഗോ.

നദ്വേവാ-. |ഓ൦.൦൦൨൧|

പുബ്ബപരസരാ ദ്വേ’പി വാ ക്വചി ന ലുപ്യന്തേ; ലതാ ഇവ ലതേവ ലതാവ.

യുവണ്ണനമ്ഞോ ലുത്താ-.

ലുത്താ സരാ പരേസം ഇവണ്ണുവണ്ണാനം ഞോ ഹോന്തി വാ യഥാക്കമം; തസ്സേദം, വാതേരിതം, നോപേതി, വാമോരു, അതേവ’ഞ്ഞേ, വോദകം; കഥം പച്ചോരസ്മന്തി; യോഗവിഭഗാ, വാത്വേവ തസ്സിദം; ലുത്തേതി കിം? ലതാ ഇവ.

യവാ |ഓ൦.൦൦൨൨| സരേ-.

സരേ പരേ ഇവണ്ണുവണ്ണാനം യകാരവകാരാ ഹോന്തിവ യഥാക്കമം; വ്യാകതോ, ഇച്ചസ്സ, അജ്ഝിണമുത്തോ, സ്വാഗതം, ഭവാപനലാനീലം; വാത്ഥേവ-ഇതിസ്സ; ക്വചീത്വേവ-യാനീധ, സൂപട്ഠിതം.

ഞോനം-.

ഞോനം യവാ ഹോന്തി വാ സരേ യഥാക്കമം; ത്യജ്ജ തേ’ജ്ജ സ്വാഹം സോ’ഹം,ക്വചിത്വേവ-പുത്താമത്ഥി അസന്തേത്ഥ.

ഗോസ്സാവങി-.

സരേ ഗോസ്സ അവങി ഹോതി; ഗവാസ്സം; യഥരിവ തഥരിവേതിനിപാതാവ; ഭുസാമിവേതി ഇവസദ്ദോ ഏവത്ഥോ.

ബ്യഞ്ജനേ |ഓ൦.൦൦൨൩| ദീഘരസ്സാ-.

രസ്സദീഘാനം ക്വചി ദീഘരസ്സാ ഹോന്തി ബ്യഞ്ജനേ; തത്രായം, മുനീവരേ, സമ്മദേവ, മാലഹാരീ.

സരമ്ഹാ ദ്വേ-

സരമ്ഹാ പരസ്സ ബ്യഞ്ജനസ്സ ക്വചി ദ്വേ രൂപാ ഹോന്തി; പഗ്ഗഹോ; സരമ്ഹാതി-കിം? തംഖണം.

ചതുത്ഥദുതിയേസ്വേയം തതിയപഠാമാ-.

ചതുത്ഥദുതിയേസു പരേസ്വേസം ചതുത്ഥദുതിയാനം തബ്ബഗ്ഗേ തതിയപഠമാ ഹോന്തി പച്ചാസത്ത്യ; മഹദ്ധനോ, യസ ത്ഥേരോ, അപ്ഫുടം, അബ്ഭുഗ്ഗതോ; ഏസ്വിതി-കിം? ഥേരോ; ഏസന്തികിം?പത്ഥോ.

വിതിസ്സേവേ |ഓ൦.൦൦൨൪| വാ-.

ഏവസദ്ദേ പരേ ഇതിസ്സ വോ ഹോതി വാ; ഇത്ഥേവ ഇച്ചേവ; ഏവേതി-കിം,ഇച്ചാഹ.

ഞോനമ വണ്ണേ-.

ഞോനം വണ്ണേ ക്വചി അ ഹോതി വാ; ദിസ്വാ യാചകമാഗതേ, അകരമ്ഭസതേ,ഏസഅത്ഥോ, ഏസധമ്മോ, മഗ്ഗോ അഗ്ഗമക്ഖായതി, സ്വായതനം, ഹിയ്യത്തനം, കരസ്സു; വാത്വേവ-യാചകേ ആഗതേ, ഏസോ ധമ്മോ; വണ്ണേതി കിം?സോ.

നിഗ്ഗഹീതം-. |ഓ൦.൦൦൨൫|

നിഗ്ഗഭീതമാഗമോ ഹോതി വാ ക്വചി; ചക്ഖും ഉദപാദി ചക്ഖു ഉദപാദി, പുരിമംജാതി പുരിമജാതി, കത്തബ്ബം കുസലം ബഹും. അവം സിരോതി-ആദിസു നിച്ചം വവത്ഥീതവിഭാസത്താ വാധികാരസ്സ; സാമത്ഥീ യേനാഗമോവ സ ച രസ്സസരസ്സേവ ഹോതി തസ്സ രസ്സാനുഗതത്താ.

ലോപോ-.

നിഗ്ഗഹീതസ്സ ലോപോ ഹോതി വാ ക്വചി; ക്യാഹം കീമഹം, സാ രത്തോ സംരത്തോ; സല്ലേഖോ-ഗത്തുകാമോ-ഗന്തുമനോതിആദിസു നിച്ചം.

പരസരസ്സ-

നിഗ്ഗഹീതമ്ഹാ പരസ്സ സരസ്സ ലോപോ ഹോതി വാ ക്വചി; ത്വംസി ത്വമസി.

വഗ്ഗേ |ഓ൦.൦൦൨൬| വഗ്ഗന്തോ-

നിഗ്ഗഹീതസ്സ ഖോ വഗ്ഗേ വഗ്ഗന്തോ വാ ഹോതി പച്ചാ സത്യാ; തങ്കരോതി തം കരോതി, തഞ്ചരതി തം ചരതി, തണ്ഠാനം തം ഠാനം, തന്ധനം തം ധനം, തമ്പാതി തം പാതി; നിച്ചം പദ മജ്ഝേ, ഗന്ത്വാ; ക്വചഞ്ഞത്രാപി, സന്തിട്ഠതി.

യേവഹിസുഞ്ഞോ-.

യഏവഹിസദ്ദേസു നിഗ്ഗഹീതസ്സ വാ ഞോ ഹോതി; യയഞ്ഞദേവ, തഞ്ഞേവ, തഞ്ഭി; വാത്വേവ-യംയദേവ.

യേ സംസ്സ-

സംസദ്ദസ്സ യം നിഗ്ഗഹീതം തസ്സ വാ ഞോ ഹോതി യകാരേ; സഞ്ഞമോ സംയമോ.

മയദാ സരേ-.

നിഗ്ഗഹീതസ്സ മയദാ ഹോന്തി വാ സരേ ക്വചി; തമഹം, തയിദം, തദലം; വാത്വേവ-തം അഹം.

വനതരഗാ |ഓ൦.൦൦൨൭| ചാഗമാ-.

ഏതേ മയദാ ചാഗമാ ഹോന്തി സരേ വാ ക്വചി; തിവങ്ഗീകം, ഇതോ നായതി, ചിനിത്വാ, തസ്മാതിഹ, നിരോജം, പുഥഗേവ, ഇധമാഹു, യഥയിദം, അത്തദത്ഥം; വാത്വേവ-അത്തത്ഥം; അതിപ്പഗോ ഖോ താവാതി-പഠമന്തോ പഗസദ്ദോവ.

ഛാ ളോ-.

ഛസദ്ദാ പരസ്സ സരസ്സ ളകാരോ ആഗമോ ഹോതി വാ; ഛളഹം, ഛളായതനം; വാത്വേവ-ഛ അഭിഞ്ഞാ.

തദമിനാദീനി- |ഓ൦.൦൦൨൮|

തദമിനാദീനി സാധൂനി ഭവന്തി? തം ഇമിനാ തദമിനാ, സകിം ആഗാമീ സകദാഗാമീ, ഏകം ഇധ അഹം ഏകമിദാഹം, സംവിധായ അവഹാരോ സംവിദാവഹാരോ, വാരിനോ വാഹകോ വലാഹകോ, ജീവനസ്സ മൂതോ ജീമൂതോ, ഛവസ്സ സയനം സുസാനം, ഉദ്ധം ഖമസ്സ ഉദുക്ഖലം, പിസി താസോ പിസാചോ, മഹിയം രവതീതി മയൂരോ; ഏവമഞ്ഞേപി പയോഗ തോ’നുഗന്തബ്ബാ; പരേസം പിസോദരാദിവേദം ദട്ഠബ്ബം.

തവഗ്ഗവരണാനം |ഓ൦.൦൦൨൯| യേ ചവഗ്ഗബയഞാ-.

തവഗ്ഗവരണാനം ചവഗ്ഗബയഞാ ഹോന്തി യഥാക്കമം യകാരേ; അപൂച്ചണ്ഡകായം, തച്ഛം, യജ്ജേവം, അജ്ഝത്തം, ഥഞഞ്ഞം, ദിബ്ബം, പയ്യേസനാ, പോക്ഖരഞ്ഞോ; ക്വചീത്വേവ-രത്യാ.

വഗ്ഗലസേഹി |ഓ൦.൦൦൩൦| തേ-

വഗ്ഗലസേഹി പരസ്സ യകാരസ്സ ക്വചി തേ വഗ്ഗലസാ ഹോന്തി; സക്കതേ, പച്ചതേ, അട്ടതേ, കുപ്പതേ, ഫല്ലതേ, അസ്സതേ, ക്വചീ ത്വേച-ക്യാഹം.

ഹസ്സ വിപല്ലാസോ-

ഹസ്സ വിപല്ലാസോ ഹോതി യകാരേ; ഗുയ്ഹം.

വേ വാ-.

ഹസ്സ വിപല്ലാസോ ഹോതി വാ വകാരേ; ബവ്ഹാബാധോ ബഹ്വാ ബാധോ.

തഥനരാനം |ഓ൦.൦൦൩൧| ടഠണലാ-.

തഥനരാനം ടഠണലാ ഹോന്തീ വാ; ദുക്കടം, അട്ഠകഥാ, ഗഹണം, പലിഘോ, പലായതി, വാത്വേച-ദുക്കതം; ക്വചീത്വേവ-സുഗതോ.

സംയോഗാദിലോപോ-

സംയോഗസ്സ യോ ആദിഭുതോ’വയവോ തസ്സ വാ ക്വചീ ലോപോ ഹോതി; പുപ്ഫംസാ, ജായതേ’ഗിനി.

വിച്ഛാഭിക്ഖഞ്ഞേസു ദ്വേ-

വീച്ഛായമാഭിക്ഖഞ്ഞേ ച യം വത്തതേ തസ്സ ദ്വേ രൂപാനി ഹോന്തി, ക്രിയായ ഗുണേന ദബ്ബേന വാ ഭിന്നേ അത്ഥേ വ്യാപിതു മിച്ഛാ വീച്ഛാ; രുക്ഖംരുക്ഖം സിഞ്ചതി, ഗാമോഗാമോ രമണീയോ, ഗാമേ ഗാമേ പാനീയം, ഗേഹേ ഗേഹേ ഇസ്സരോ, രസം രസം ഭക്ഖയതീ, കിരിയം കിരിയമാരഹതേ.

അത്ഥിയേവാനുപുബ്ബിയേ’പി |ഓ൦.൦൦൩൨| വീച്ഛാ, മൂലേ ഥൂലാ, അഗ്ഗേ അഗ്ഗേ സുഖുമാ; യദി ഹി ഏത്ഥ മൂലഗ്ഗഭേദോ ന സിയാ ആനുപുബ്ബിയമ്പി ന ഭവേയ്യ, (ജേട്ഠം ജേട്ഠമനുപ്പവേസയ) മാസകം മാസകം ഇമമ്ഹാ കഹാപണാ ഭവന്താനം ദ്വിന്നം ദേഹീതി- മാസകം മാസകമിച്ചേതസ്മാ വീച്ഛാവഗമ്യതേ സദ്ദന്തരതോ പന ഇമമ്ഹാ കഹാപണാതി അവധാരണം; പുബ്ബം പുബ്ബം പുപ്ഫന്തി, പഠമം പഠമം പച്ചന്തീതി വീച്ഛാവ; ഇമേ ഉഭോ അഡ്ഢാ കതരാ കതരാ ഏസം ദ്വിന്നമഡ്ഢതാ, സബ്ബേ ഇമേ അഡ്ഢാ കതമാ കതമാ ഇമേസം അഡ്ഢതാ, ഇഹാപി വീച്ഛാവ; ആഭിക്ഖഞ്ഞം-പോനോപുഞ്ഞം, പചതി പചതി പപചതി പപചതി, ലുനാഹി ലുനാഹിത്വേവായം ലുനാതി, ഭുത്വാ ഭുത്വാ ഗച്ഛതി, പടപടാ കരോതി, പടപടായതി.

സ്യാദിലോപോ |ഓ൦.൦൦൩൫| പുബ്ബസ്സേകസ്സ-.

വീച്ഛാമേകസ്സ ദ്വിത്തേ പുബ്ബസ്സ സ്യാദിലോപോ ഹോതി, ഏകേകസ്സ, കഥം മത്ഥകമത്ഥകേനാതി? സ്യാദിലോപോ പുബ്ബസ്സാതി യോഗവിഭാഗാ; ന ചാതിപ്പങ്ഗോ യോഗവിഭാഗാ ഇട്ഠപ്പസിദ്ധീതി.

സബ്ബാദീനം വീതിഹാരേ-.

സബ്ബാദീനം വീതിഹാരേ ദ്വേ ഭവന്തി പുബ്ബസ്സ സ്യാദിലോപോ ച; അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഭോജകാ, ഇതരീതരസ്സ ഭോജകാ.

യാവ ബോധം സമ്ഭമേ-.

തുരിതേനാപായഹേതുപദസ്സനം സമ്ഭമോ, തസ്മിം സതി വത്തു യാവന്തേഹ സദ്ദേഹി സോ’ത്ഥോ വിഞ്ഞായതേ താവന്തോ സദ്ദാ പയുജ്ജന്തേ; സപ്പോ സപ്പോ സപ്പോ, ബുജ്ഝസ്സു ബുജ്ഝസ്സു ബുജ്ഝസ്സു, ഭിന്നോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിന്നോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ.

ബഹുലം-.

അയമധികാരോ ആസത്ഥപരിസമത്തിയാ തേന നാതിപ്പസങ്ഗോ ഇട്ഠസിദ്ധി ച.

ഇതി മോഗ്ഗല്ലാനവ്യാകരണേ വുത്തീയം പഠമോ കണ്ഡോ.

ദ്വേദ്വേകാനേകേസു |ഓ൦.൦൦൩൬| നാമസ്മാ സിയോഅംയോനാഭിസനം സ്മാഹിസനംസ്മിംസു-.

ഏതേസം ദ്വേ ദ്വേ ഹോന്തി ഏകാനേകത്ഥേസു വത്തമാനതോ നാമസ്മാ; മുനി മുനയോ, മുനിം മുനയോ, മുനിനാ മുനീഹി, മുനിസ്സ മുനീനം, മുനിസ്മാ മുനീഹി, മുനിസ്സ മുനീനം, മുനിസ്മിം മുനീസു, ഏവം കുമാരീ കുമാരിയോ, കഞ്ഞാ കഞ്ഞായോതി; ഏതാനി സത്ത ദുകാനി സത്തവിഭത്തിയോ; വിഭാഗോ വിഭത്തീതി കത്വാ-ഏത്ഥ സിഅമിതീകാരാ കാരാ ‘‘കിമംസിസൂ‘‘തി. സംകേതത്ഥാ.

കമ്മേ |ഓ൦.൦൦൩൭| ദുതിയാ-.

കരീയതി കത്തുക്രിയായാഭീസമ്ബന്ധീയതീതി കമ്മം, തസ്മിം ദുതിയാ വിഭത്തി ഹോതി; കടം കരോതി, ഓദനം പവതി, ആദിച്ചം പസ്സതി, ഓദനോ പച്ചതീതി-ഓദനസദ്ദതോ കമ്മതാ നപ്പതീയതേ, കിം ചരഹി? ആഖ്യാതതോ; കടം കരോതി വിപുലം ദസ്സനീയന്തി- അത്ഥേവ ഗുണ യുത്തസ്സ കമ്മതാ; ഇച്ഛിതേ’പി കമ്മത്താവ ദുതിയാ സിദ്ധ; ഗാവും പയോ ദോഹതി, ഗോമന്തം ഗാവം യാവതി, ഗവമവരുന്ധതി വജം, മാണവകം മഗ്ഗം പുച്ഛതി, ഗോമന്തം ഗാവം ഭിക്ഖതേ, രുക്ഖമവ ചിനാതി ഫലാനി, സിസ്സം ധമ്മം ബ്രൂതേ, സിസ്സം ധമ്മമനുസാസതി.

ഏവമനിചഛിതേ’പി; |ഓ൦.൦൦൩൮| അഹിം ലങ്ഘയതി, വീസം ഭക്ഖേതി; യന്നേ വിച്ഛിതം നാപി അനിച്ഛിതം തത്ഥാപി ദുതീയാ സിദ്ധാ; ഗാമം ഗച്ഛന്തോ രുക്ഖമൂലമുപസപ്പതി, പഥവിം അധിസേസ്സതി, ഗാമമധിതിട്ഠതി, രുക്ഖ മജ്ഝാസതേതി-അധിസീഠാസാനം പയോഗേ’ധികരണേ കമ്മവചനിച്ഛാ.

വത്തിച്ഛാതോ |ഓ൦.൦൦൩൯| ഹി കാരകാനി ഹോന്തി; തം യഥാ- വലാഹകാ വിജ്ജോതതേ, വലാഹകസ്സ വിജ്ജോതതേ, വലാഹകോ വിജ്ജോതതേ, വലാഹകേ വിജ്ജോതതേ, വലാഹകേന വിജ്ജോതതേതി.

ഏവമഭിനവിസസ്സ വാ, ധമ്മമഭിനിവിസതേ ധമ്മേ വാ, തഥാ ഉപന്വജ്ഝാവസസ്സാഭോജനനവുത്തിചനസ്സ; ഗാമമുപവസതി, ഗാമ മനുവസതി, പബ്ബതമധിവസതി, ഘരമാവസതി; അഭോജനനിവുത്തിവച നസ്സാതി-കിം? ഗാമേ ഉപവസതി-ഭോജനനിവുത്തിം കരോതീതി അത്ഥോ. തപ്പാനാചാരേ’പി |ഓ൦.൦൦൪൦| കമ്മത്താവ ദുതിയാ സിദ്ധാ, നദിമ്പിവതി, ഗാമം ചരതി; ഏവം സചേ മം നാലപിസ്സതീതി-ആദിസുപി.

വിഹിതാവ പടിയോഗേ ദുതിയാ, പടിഭന്തു തം ചുന്ദ ബോജ്ഝങ്ഗാതി-തം പടി ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാസന്തൂതി അത്ഥോ; യദാ തു ധാതുനാ യുത്തോ പതി തദാ തേനായോഗാ സമ്ബന്ധേ ഛട്ഠീ ച തസ്സ നപ്പടി ഭാതീതി? അക്ഖേ ദിബ്ബതി, അക്ഖേഹി ദിബ്ബതി, അക്ഖേസു ദിബ്ബതീതികമ്മകരണാധികരണവചനിച്ഛാ.

കാലദ്ധാനമച്ചന്തസംയോഗേ-. |ഓ൦.൦൦൪൧|

ക്രിയാഗുണദബ്ബേഹി സാകല്ലേന കാലദ്ധാനം സമ്ബന്ധോ അച്ചന്തസംയോഗേ, തസ്മിം വിഞ്ഞായമാനേ കാലസദ്ദേഹി അദ്ധ സദ്ദേഹി |ഓ൦.൦൦൪൨| ച ദുതിയാ ഹോതി; മാസമധീതേ, മാസം കല്യാണി. മാസം ഗുളധാനാ, കോസമധീതേ, കോസം കുടിലാ നദീ, കോസം പബ്ബതോ; അച്ചന്തസംയേഗേതി കിം? മാസസ്സ ദ്വീഹമധീതേ; കോസസ്സേക ദേസേ പബ്ബതോ; പുബ്ബന്ഹസമയം നിവാസേത്വാ, ഏകം സമയം ഭഗവാ, ഇമം രത്തിം ചത്താരോ മഹാരാജാതി; ഏവമാദിസു കാലവാചീഹി അച്ചന്തസംയേഗത്താവ ദുതിയാ സിദ്ധാ, വിഭത്തിവിപല്ലാസേന വാ ബഹുലം വിധാനാ-

ഫലപ്പത്തിയം ക്രിയാപരിസമത്ത്യപവഗ്ഗോ തസ്മിം വിഞ്ഞായ മാനേ കാലദ്ധാനം ക്രിയായാച്ചന്തസംയോഗേ തതിയാഭിമതാ സാപി കരണത്താവ സിദ്ധാ; മാസേനാനുവാകോ’ധീതോ, കോസേനാനുവാ കോ’ധീതോതി; അനപവഗ്ഗേതു അസാധകതമത്താ കരണത്താഭവേ ദുതിയാവ മാസമധീതോ’നുവാകോ, ന ചാനേന ഗഹിതോതി.

കാരകമജ്ഝേ യേ കാലദ്ധാനവാചിനോ തതോ സത്തമീപപഞ്ചമിയോ അഭിമതാ; അജ്ജ ഭുത്വാ ദേവദത്തോ ദ്വീഹേ ഭുഞ്ജിസ്സതി ദ്വീഹാ ഭുഞ്ജിസ്സതി, അത്രട്ഠോ’യമിസ്സാസോ കോസേ ലക്ഖം വിജ്ഝതി, കോസാ ലക്ഖം വിജ്ഝതീതി-താപീഹ സകസകകാരകവചനിച്ഛായേവ സിദ്ധാ.

ഗതിബോധാഹാരസദ്ദത്ഥകമ്മകഹജ്ജാദീനം |ഓ൦.൦൦൪൩| പയോജ്ജേ-.

ഗമനത്ഥാനം ബോധത്ഥാനം ആഹാരത്ഥാനം സദ്ദത്ഥാനമകമ്മകാനം ഭജ്ജാദീനഞ്ച പയോജ്ജേ കത്തരി ദുതിയാ ഹോതി, സാമത്ഥിയാ ച പയോജകവ്യാപാരേന കമ്മതാവസ്സ ഹോതീതി പതീയതേ; ഗമ യതി മാണവകം ഗാമം, യാപയതി മാണവകം ഗാമം, ബോധയതി മാണവകം ധമ്മം, വേദയതി മാണവകം ധമ്മം, ഭോജയതി മാണവകമോദനം, ആസയതി മാണവകമോദനം, അജ്ഝാപയതി മാണവകം വേദം പാഠയതി |ഓ൦.൦൦൪൪| മാണവകം വേദം, ആസയതി ദേവദത്തം, സായയതി ദേവ ദത്തം, അഞ്ഞം ഭജ്ജാപേതി, അഞ്ഞം കോട്ടാപേതി, അഞഞ്ഞം സന്ഥരാപേതി. ഏതേസമേവാതി കിം?പാചയതി ഓദനം ദേവദത്തേന യഞഞ്ഞദത്തോ; പയേ പ്പോതി കിം?ഗച്ഛതി ദേവദത്തോ, യദാ ചരഹിഗമയതി ദേവദത്തം യഞ്ഞ ദത്തോ, തമപരോ പയോജയതി തദാ ഗമയതി ദേവദത്തം യഞ്ഞദത്തേനേതി - ഭവിതബ്ബം ഗമയതിസ്സാഗമനത്ഥത്താ.

ഹരാദീനം |ഓ൦.൦൦൪൫| വാ-.

ഹരാദീനം പയോജ്ജേ കത്തരി ദുതിയാ ഹോതി വാ; ഹാരേതി ഹാരം ദേവദത്തം ദേവദത്തേനേതി വാ, അജ്ഝോഹാരേതി സത്തും ദേവദത്തം ദേവദത്തേനേതി വാ, കാരേതി ദേവദത്തം ദേവദത്തേനേതി വാ, ദസ്സയതേ ജനം രാജാ ജനേനേതി വാ, അഭിവാദയതേ ഗുരും ദേവദത്തം ദേവദത്തേനേതി വാ.

ന |ഓ൦.൦൦൪൬| ഖാദാദീനം-.

ഖാദാദീനം പയോജ്ജേ കത്തരി ദുതിയാ ന ഹോതി; ഖാദയതി ദേവദത്തേന, ആദയതി ദേവദത്തേന, അവ്ഹാപയതി ദേവദത്തേന, സദ്ദായതി ദേവദത്തേന, കന്ദയതി ദേവദത്തേന, നായയതി ദേവദത്തേന.

വഹിസ്സാനിയന്തുകേ-.()

വാഹയതി ഭാരം ദേവദത്തേന; അനിയന്തുകേതി-കിം?വാഹയതി ഗാരം ബലിവദ്ദേ.

ഭക്ഖിസ്സാഹിംസായം-.()

ഭക്ഖയതി മോദകേ ദേവദത്തേന; അഹിംസായന്തി കിം? ഭക്ഖയതി ബലിവദ്ദേ സസ്സം.

ധ്യാദീഹി |ഓ൦.൦൦൪൭| യുത്താ-.

ധിആദീഹി യുത്തതോ ദുതിയാ ഹോതി? ധിരത്ഥുമം പൂതികായം, അന്തരാ ച രാജഗഹം, അന്തരാ ച നാളന്ദം, സമാധാനമന്തരേന, മുചലിന്ദമഭിതോ സരമിച്ചാദി-ഛട്ഠിയാപവാദോ യം.

ലക്ഖണിത്ഥമ്ഭുതവീച്ഛാസ്വഭിനാ-.

ലക്ഖണാദിസ്വത്ഥേസ്വഹിനാ യുത്തമ്ഹാ ദുതിയാ ഹോതി; രുക്ഖ മഭിവിജ്ജേതതേ വിജ്ജു, സാധു ദേവദത്തോ മാതരമഭി, രുക്ഖം രുക്ഖമഭിതിട്ഠതി.