പകിണ്ണകഥവിവരണം

തേസു –’മിലിദോ നാമ സോ രാജാ …പേ… സാഗരന്തി ഏഥ അജ്ഝാഹാരസമ്ബധോ വേദിതബ്ബോ യോ’പി മിലിദോ രാജാ ഭഗവതോ പരിനിബ്ബാനതോ പഞ്ചവസ്സസതേ അതിക്കന്തേ രാജകുലേ ഉപ്പന്നോ സോ രാജാ മിലിദോ നാമ.

സാഗലായം പുരുത്തമേ സാഗലനാമകേ ഉത്തമനഗരേ രജ്ജം കാരേന്തോ നാഗസേനഥേരം ഉപഗഞ്ഛി കിം വിയാ?തി.

ഗങ്ഗാവ യഥ സാഗരന്തി ആഹ. യഥാ ഗങ്ഗാ വാ യമുനാദീസു അഞ്ഞതരാ വാ സാഗരം ഉപഗഞ്ഛി തഥാ ഉപഗഞ്ഛി’തി അഥോ. വ-സദ്ദോ |ഓ൦.൦൩൭൦| വേഥ സമുച്ചയഥോ. ഗങ്ഗാ വാ’തി വത്തബ്ബേ ആകാരസ്സ രസ്സത്തം കവാ ഗങ്ഗാവ ഇതി വുത്തം. ഉപ്പലംവ യഥോദകേ’തി ഏഥ വുത്തസമുച്ചയഥോ വാസദ്ദോ വിയ.

ആസജ്ജ രാജാ …പേ… വിദാളനേ’തി ഏഥ യഥാവുത്തസമ്ബധോ വേദിതബ്ബോ. സോ ച സുവിഞേഞയ്യോ’വ. പദന്തി ഉപസഗ്ഗ നിപാതനാമആഖ്യാതപദവസേന ചതുബ്ബിധം. തേസു നാമപദം സാമഞ്ഞഗുണ-കിത്തിമ-ഓപപാതിക-നാമ വസേന ചതുബ്ബിധം. തഥ പഠമകപ്പികമഹാജനേന സമ്മന്തിവാ ഠപിതത്താ മഹാസമ്മതോ’തി രഞ്ഞോ നാമം സാമഞഞനാമം നാമ. ധമ്മകഥികോ പംസുകുലികോ വിനയധരോ തേപിടകോ സദ്ധോ പസന്നോ’തി ഏവരൂപം ഗുണതോ ആഗതം നാമം ഗുണനാമം നാമ. യമ്പന ജാതസ്സ കുമാരസ്സ നാമഗഹണദിവസേ ദക്ഖിണേയ്യാനം സക്കാരം കവാ സമീപേ ഠിതാ ഞാതകാ കപ്പേവാ’അയം അമുകോ നാമാ’തി നാമം കരോന്തി ഇദം കിത്തിമ നാമം നാമ. യാ പന പുരിമപഞ്ഞത്തി പച്ഛിമപഞ്ഞത്തിയം പതതി, പുരിമവോഹാരോ പച്ഛിമവോഹാരേ സേയ്യഥിദം പുരിമകപ്പേ’പി ചദോ ചദോയേവ നാമ ഏതരഹി’പി ചദോ ചദോയേവ നാമ, അതീതേ സൂരിയോ സമുദ്ദോ പഥവീ പബ്ബതോയേവ നാമ. ഏതരഹി’പി പബ്ബതോ പബ്ബതോയേവ നാമാതി ഇദം ഓപപാതികനാമം നാമ, ഇദം നാമചതുക്കം അഭിധമ്മപരിയായേന വുത്തം. സദ്ദസഥേ പന നാമനാമ-സബ്ബനാമ-സമാസനാമ-തദ്ധിതനാമ-കിതനാമവസേന പഞ്ചവിധം വുത്തം. തം സബ്ബം ഇധ യഥാരഹം വേദിതബ്ബം. പദഥോ പന ആസജ്ജാ’തി പവാ. ഠാനാഠാനഗതേ’തി കാരണാകാരണഗതേ.

പുഥൂ’തി നാനപ്പകാരേ.

സുത്തജാലസമഥിതാ’തി സുത്തന്തപിടകസങ്ഖാതസുത്തസമൂഹേന സമഥിതാ പഥിതാ, സുത്തം ആഹരിവാ സുത്തഥവിസോധനവസേന സുത്തജാലസോധകാ

നയേഹി ചാതി അഭിധമ്മവിനയാദീഹി നയേഹി യുത്തീഹി വാ.

പണിധായാ ചാതി അഭിധമ്മവിനയാദീഹി നയേഹി യുത്തീഹി വാ.

പണിധായാതി അത്തനോ ഞാണം ഠപേന്തോ.

ഭാസയിവാന മാനസന്തി അത്തനോ ചിത്തം അതിസയേന പുനപ്പുനം പവത്താപനവസേന ഹാസേവാ

കങ്ഖാഠാനവിദാളനേ’തി കങ്ഖായ വിചികിച്ഛായ വസ്സാ കാരണഭൂതാനം അവിജ്ജാദികിലേസാനം ധമ്മാനം വിദാളനകാരണേ.

അയം പദഥോ നാമ.

വിഗ്ഗഹോ |ഓ൦.൦൩൭൧| പന ഏവം വേദിതബ്ബോ?

യോനകസങ്ഖാതാനം മിലാനം ഇദോ

മിലിദോ.

സോതം പതിതാനം ജനാനം സംസീദനം രാതി ആദദാതീ’തി

സാഗരോ, തം സാഗരം.

അഭിധമ്മവിനയേസു അനുപവിസനഥേന ഓഗാള്ഹാ

അഭിധമ്മവിനയോഗാള്ഹാ.

സുത്തജാലസ്സ സമഥിതാ

സുത്തജാലസമഥിതാ.

കങ്ഖാ ച കങ്ഖാഠാനഞ്ച കങ്ഖാഠാനാനി കങ്ഖാഠാനാനം വിദാളനം

കങ്ഖാഠാനവിദാളനം.

അയം വിഗ്ഗഹോ.

ഇമാ പഞ്ച ഗാഥാ കേന കതാ?തി ചോദനാ ഭദന്തബുദ്ധഘോസാചരിയേന കതാ’തി പരിഹാരോ. ന കേവലം പഞച ഗാഥാ’വ, ഥേരരാജവചനേ’പി അഞ്ഞം പുബ്ബാപരവചനമ്പി തേന വുത്തം.

തേസു സമ്ബധനയേ–

‘ഏകഖ്യാതോ പദച്ചയോ സിയാ വാക്യം സകാരകോ’തി ച

‘യേന യസ്സ ഹി സമ്ബധോ ദൂരട്ഠമ്പി ച തസ്സ തം,

അഥതോ അസമാനാനം ആസന്നത്തം അകാരണംന്തി ച;

‘നാനത്താ സതി യാ നാനാ-ക്രിയാ ഹോതി യഥാരഹം,

ഏകക്രിയായ ഛന്നന്തു നഥി കാരകതാ സദാ’;

‘വോഹാരവിസയോ സദ്ദോ’നേകഥപരമഥതോ,

ബുദ്ധിവികപ്പതോ ചഥോ തസ്സഥോ’തി പവുച്ചതി;

തീണീ’പി ലക്ഖണാനി സല്ലക്ഖേവാ യഥാ അഥോ ച സഭാവോ ച ലബ്ഭതി, തഥാ സദ്ദപ്പയോഗോ കാതബ്ബോ. സദ്ദപ്പയോഗേന ഹി അത്ഥസഭാവാ അനുവത്തിതബ്ബാ, ന അത്ഥസഭാവേഹി സദ്ദപ്പയോഗോ അപി ച ആചരിയാ നാനാരട്ഠേസു ഠിതാ അത്തനോ അത്തനോ രട്ഠവോഹാരാനുരൂപേന |ഓ൦.൦൩൭൨| സദ്ദപ്പയോഗസ്സ അഥം വദന്തി. ഇധ അമ്ഹാകം ബിങ്ഗരട്ഠേ സിലിട്ഠവോഹാരാനുരൂപേന സദ്ദപ്പയോഗസ്സ അഥോ വത്തബ്ബോ. യഥാ വചനം സിലിട്ഠം ഹോതി കുലപുത്താനഞ്ച ഹദയം പവിസതി തഥാ വത്തബ്ബോ കഥം? യദി പഠമാ കത്താ ഹോതി, ദുതിയാ കമ്മം സവിസേസനം പഠമന്തകത്തം വവാ ക്രിയാപദം വത്തബ്ബം. ക്രിയാപദം വവാ സവിസേസനം ദുതിയന്തകമ്മം വത്തബ്ബം. യദി സവിസേസനം പഠമന്തപദം കമ്മം ഹോതി തം തസ്സ വിസേസനഞ്ച വവാ തതിയന്തകത്താ വത്തബ്ബോ. തം വവാ ക്രിയാപദം വത്തബ്ബന്തി.

പദഥോ പന –

‘അഥപ്പകാരണാ ലിങ്ഗാ ഓജഞ്ഞാ (?) ദേസകാലതോ;

സദ്ദഥാ വിഭജീയന്തി; ന സദ്ദായേവ കേവലാ’തി ച;

‘പരഭാവപഥാപേക്ഖം സ-അമാദി തു കാരകം,

പച്ചയസ്സ സധാതുസ്സ അഥഭുതന്തു സാധനന്തി ച;

‘ധാതു സദ്ദോ ക്രിയാവാചീ പച്ചയോ സാധനവാചകോ,

അഥസ്സ വാചകം ലിങ്ഗം വിഭത്തി അഥജോതകാ;’

തി ച ലക്ഖണാനി സല്ലക്ഖേവാ ഏകേകപദസ്സ അഥവിഗ്ഗഹോ വത്തബ്ബോ.

പദ വിഗ്ഗഹോ പന-

‘ധാവഥോ ഹി സിയാ ഹേതു - പച്ചയഥോ സിയാ ഫലം,

ദ്വിന്നം ജാനനഥഞ്ച ഇതി സദ്ദോ പയുജ്ജതേ;

സബ്ബവാക്യേ ക്രിയാസദ്ദോ ഇതിസദ്ദോ ച ഹോതി ഹി;

ക്രിയാബ്യുപ്പത്തി നിമിത്തം ഇതിസദ്ദേന ദീപിതന്തി,

ആദീനി ലക്ഖണാനി സല്ലക്ഖേവാ വത്തബ്ബോ;

അയം അമ്ഹേഹി വുത്തോ സദ്ദപ്പയോഗഅഥപ്പയോഗോ യോജനാനം നയോ സബ്ബഥ ഉപകാരോ കുലപുത്തേഹി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ സല്ലക്ഖേതബ്ബോയേവ.

ഇതോ പരം യം അഥതോ ച രൂപതോ ച അപാകടം, തംയേവ വണ്ണയിസ്സാമ.

സുവിഭത്ത-വീഥി-ചച്ചര-ചതുക്ക-സിങ്ഘാടകന്നി സുവിഭത്താ രഥികാസങ്ഖാതാ വീഥി ചച്ചരസങ്ഖാതാ ചതുക്കാ മഗ്ഗസധിസങ്ഖാതാ സിങ്ഘാടകാ |ഓ൦.൦൩൭൩| ഏഥാതി സുവിവിഭത്തവീഥിചച്ചരചതുക്കസിങ്ഘാടം. വുത്തഞ്ഹേതം അഭിധാനപ്പദീപികായം;

‘‘രച്ഛാ ച വിസിഖാ വുത്താ രടികാ വീഥി ചാപ്യഥ

വ്യുഹോ രച്ഛാ അനിബ്ബിദ്ധാ നിബ്ബിദ്ധാ തു പഥദ്ധി ച,

ചതുക്കം ചച്ചരേ മഗ്ഗ-സധി-സിങ്ഘാടകമ്ഭവേ’’തി;

കാസിക-കോടുമ്ബരകാദി - നാനാവിധവഥാപണസമ്പന്നന്തി ഏഥ മഹഗ്ഘവഥം കാസികം കാസികരട്ഠേ വാ ഉപ്പന്നം കാസികം. കോടുമ്ബരദേസേ ജാതം വഥം കോടുമ്ബരം. ആദിസദ്ദേന ഖോമം കപ്പാസികം കോസേയ്യം കമ്ബലം സാണം ഭങ്ഗന്തി. ധവലവഥാനി ച ഖോമസ്സ അനുലോമഭുതം ദുകുലം കോസേയ്യസ്സ അനുലോമഭുതാനി പത്തുന്നപട്ട-സോമാര-ചീനജ വഥാനി ച സങ്ഗണ്ഹാതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഖുദ്ദകസിക്ഖാഗഥേ?

ദുകൂലഞ്ചേവ പത്തുന്ന - പത്തം സോമാരചീനജം ഇദ്ധിജം ദേവദിന്നഞ്ച തസ്സ തസ്സാനുലോമകന്തി.

തസ്സ ടീകായഞ്ച’വാകമയത്താ ദുകുലാ സാണസ്സ അനുലോമകേഹി കതസുത്തമയത്താ പത്തുണ്ണപട്ട-സോമാരചീനവഥാനി കോസേയ്യസ്സ അനുലോമാനി ഇദ്ധിജദേവദിന്നവഥാനി ഛന്നം വഥാനം അനുലോമാനി തേസം അഞ്ഞതരമയത്താ’തി വുത്തം.

തഥ മിലിദപഞ്ഹോ ലക്ഖണപഞ്ഹോ വിമതിച്ഛേദനപഞ്ഹോ’തി ദുവിധോ’തി ഏഥ ധമ്മാനം ലക്ഖണപുച്ഛനവസേന പവത്തോ പഞ്ഹോ ലക്ഖണപഞേഹാ.ധമ്മാനം ലക്ഖണപഞ്ഹോ’തി കഥചി ലിഖിതം. ഠാനുപ്പന്തികപടിഹാനോ’തി തസ്മിം തസ്മിം ഗമ്ഭീരഥവിചാരണകാലേ കത്തബ്ബകിച്ചസങ്ഖാതേ ഠാനേ ഉപ്പത്തി ഉപ്പജ്ജനം ഠാനുപ്പത്തി സാ അസ്സ അഥിതി ഠാനുപ്പത്തികം. ആരമ്മണേ പടിഭാതീതി പടിഭാനം, ഞാണം. ഠാനുപ്പത്തികം പടിഭാനം യസ്സ സോ ഠാനുപ്പത്തികപടിഭാനോ.

പടിബലോ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാനന്തി ഏഥ അഥാനം ജാനിതുന്തി പാഠസേസോ കാതബ്ബോ സോയേവ വാ പാഠോ. തഥ അഹം അതീതഭവേ ദിന്നദാനോ രക്ഖിതസീലോ ഭാവിതഭാവനോ കതകല്യാണോ ഇദാനി ഞാണസമ്പന്നോ ധനവാ യസവാ’തി അതീതഥം ജാനിതും പടിബലോ ഇദാനി മയാ ദാനാദി പുഞ്ഞം കത്തബ്ബം സമ്പത്തി |ഓ൦.൦൩൭൪| ഭവതോ. സമ്പത്തി ഭവേ ഉപ്പജ്ജിവാ സുഖീ ഹുവാ പരിനിബ്ബായിസ്സാമീ’തി. ഏവം പച്ചുപ്പന്നഅനാഗതഥേ ജാനിതും പടിബലോ നാമ.

സമന്തയോഗവിധാനകിരിയാനം കരണകാലേ’തി യുഞ്ജിതബ്ബോ യോഗോ. സമന്തതോ സബ്ബതോ സബ്ബകാലേ യോഗോ സബ്ബകാലേസു സബ്ബകത്തബ്ബകമ്മാനം വിദഹനം വിധാനം നാമ. ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരിസ്സാമി, ഇമസ്മിം കതേ ഇദം ഭവിസ്സതീ’തി പുബ്ബഭാഗേ ഉപായേന കത്തബ്ബവിധാനം കിരിയാ നാമ കരണകാലേയേവ ലബ്ഭതി. പുബ്ബഭാഗേ ച കരണകാലേ ച നിസമ്മകാരീതി അധിപ്പായോ.

സേയ്യഥീദന്തി യാനി സഥാനി തേന ഉഗ്ഗഹിതാനി താനി സേയ്യഥിദം വിഭജിസ്സാമീതി അഥോ അനേകഥതോ മഹനിദാനസുത്തവണ്ണനായഞ്ച ഏവമേവഥോ വുത്തോ’ സേയ്യഥിദം കതമാനീ’തി കേചി വദന്തി. തം’കതമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖധാ? സേയ്യഥിദം? രൂപൂപാദാനക്ഖധോ’തിആദിനാ നയേന സമേതി. തേസു ച ഏകൂനവീസതിസഥേസു.

സുതീതി ഏഥ സുയ്യതേ ധമ്മോ ഏതായാതി സുതി, വേദോ.

സമ്മുതീതി സദ്ദഗന്ഥോ. സേസാ സങ്ഖ്യാദയോപി ച കത്തുയോനകത്താ ബാഹിര സഥേസു യദി ദിസ്സന്തി തേ സുഗഹേതബ്ബാ യേവാതി.

ഭത്തവിസ്സഗ്ഗകരണഥായാതി ഭത്തകിച്ചകരണഥായ.

സകിം ഏവം ചക്ഖും ഉദപാദീതി അതീതഭവേ തീസു വേദേസു പരിചയസതിഞാണബലേന സകിമേവ ഏകുഗ്ഗഹണവാരമേവ ചക്ഖു വേദുഗ്ഗഹഞാണചക്ഖു ഉദപാദി. ബഹുതരം അവചാപേവാ ഏകവാരമേവ വദാപേവാ ധാരേതും അസക്കോന്തസ്സ ഞാണചക്ഖു ഉദപാദീതി അധിപ്പായോ.

ആചരിയസ്സ അനുയോഗം ദവാ’തി’ആചരിയ, തുമ്ഹേഹി യം യം ഇച്ഛഥ, തം തം മം പുച്ഛഥ, അഹം വിസ്സജേസ്സാമി. ബ്യാകാതും അസക്കോന്തസ്സ മേ ആചിക്ഖഥാ’തി ആചരിയസ്സ അത്തനോ അനുയോഗം അനുയുഞ്ജനം ചോദനം ദവാ. ഏകച്ചോ ഹി അനുയോഗം ദാതും സക്കോതി ബ്യാകാതും പന ന സക്കോതി. നാഗസേനദാരകോ പന തദുഭയമ്പി കാതും സക്കോതിയേവ.

ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദീതി’യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മന്തിധമ്മചക്ഖു സോതാപത്തിമഗ്ഗഞാണം നിബ്ബാനാരമ്മണം ഹുവാ ഏവം ഉപ്പജ്ജനാകാരേന ഉദപാദിയം കിഞ്ചി സങ്ഖതം ധമ്മജാതം സമുദയധമ്മം ഉപ്പജ്ജനസഭാവം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മം, സബ്ബം തം ധമ്മജാതം നിരുജ്ഝനസഭാവം അനിച്ചം ഖയവയധമ്മന്തി ഉദപാദി. |ഓ൦.൦൩൭൫| കസ്മാ നിബ്ബാനാരമ്മണംയേവ മഗ്ഗഞാണമേവ ഉദപാദീ?തി. തപ്പടിച്ഛാദകമോഹധകാരം വിദ്ധംസേവാ ഉപ്പന്നത്താ.

(ദോസിനാ) ദോസിതാതി വത്തബ്ബേ തകാരസ്സ തകാരം കവാ ദോസിനാ’തി വുത്തം.

രഥം ആരുയ്ഹാ’തി ഏഥ സാമികം രമയതീതി രഥോ’തി വിഗ്ഗഹോ കാതബ്ബോ.

രാജരഥോ നാമ സബ്ബരതനവിചിത്തോ ഇച്ഛിതബ്ബോ.

(വയഹം) വഹന്തീ ഏതേനാതി വയഹം ഉപരിമണ്ഡപസദിസപദരച്ഛന്നസബ്ബമാലാഗുണ്ഠിമം വാ ഛാദേവാതി അട്ഠകഥായം വുത്തനയേന കതസകടം വയ്ഹം നാമ.

സദമാനികാ’തി ഉഭോസു പസ്സേസു സുവണ്ണരജതാദിമയാ ഗോപാനസിയോ ദവാ ഗരുളപക്ഖകനയേന സദമാനികാ’തി അട്ഠകഥായം വുത്തനയേന കതോ യാനവിസേസോ വയ്ഹാദിദ്വയം ചേകഥായ ഇധാനീതം

തിഥകരോ’തി’ഉഗ്ഗഹോ സവണം പുച്ഛാ കഥനം ധാരണം ഇതി പഞ്ചധമ്മവസേനേവ തിഥവാസോ പവുച്ചതീ’തി ഏവം വുത്തേ തിഥവാസേ പതിട്ഠായ പരേ ച പതിട്ഠാപേവാ പിടകത്തയതിഥഛേകകരണേന ധമ്മതിഥങ്കരോ.

നിപുണോ’തി ബധാദീസു ഉപജാനനസമഥോ.

വിസാരദോ’തി പരിസാസു ഭയരഹിതോ.

സാമയികോ’തി ദേസജഭാസാസങ്ഖാതസമയകുസലോ സകസമയസമയന്തരച്ഛേകഞാണവന്തോ.

പടിഭാണോ’തി കല്യാണവാക്യ സങ്ഖ്യാതപടിഭാണവന്തോ.

മേധാവീതി ധമ്മോജപഞ്ഞായ മേധാവീ. ധമ്മോജപഞ്ഞാ നായ ഞാനഗതോ പണ്ഡിതോ’കിം സുതം കിം വാ സുണാമി, കിം കുസലം ഗവേസിന്തി’ യായ വിചാരേതി സാ ധമ്മോജപഞ്ഞാ നാമ.

ആയസ്മാപി ഖോ നാഗസേനോ പടിസമ്മോദി…പേ… ആരാധേസിതി യേനേവ സമ്മോദനിയവചനേന ഥേരോ രഞേഞാ മിലിദസ്സ ചിത്തം ആരാധേസി തോസേസി തേനേവ സമ്മോദനീയവചനേന രഞ്ഞാ സദ്ധിം പടിസമ്മോദീതി യോജനാ.

ഞായാമീതി ഞാതോ പാകടോ ഹോമി.

അപി |ഓ൦.൦൩൭൬| ച ഖോ മഹാരാജ …പേ… നാഗസേനോ’തി യം ഇദംനാഗസേനോ’തി നാമം ഏസാ സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമമത്തം ഹോതീതി യോജനാ.

(സങ്ഖാ) ഏഥ ച സങ്ഖായതീതി സങ്ഖാ. സങ്കഥിയതീതി അഥോ കിന്തി സങ്കഥിയതി? പരസ്സാതി അത്താ’തി ഭവോ’തി പോസോ’തി പുഗ്ഗലോ’തി നരോ’തി മാണവോ’തി തിസ്സോ’തി ദത്തോ’തി മഞ്ചപീഠം ഭിസിബിമ്ബോ ഹനന്തി വിഹാരോ പരിവേണം ദ്വാരം വാതപാനന്തി. ഏവം അനേകേഹി ആകാരേഹി സങ്കഥീയതിതി സങ്ഖാ.

സമഞ്ഞാ സമ്മാ ഞായതീതി കിന്തി ഞായതീ?തി. അഹന്തി മമന്തി…പേ… ദ്വാരം വാതപാനന്തി സമ്മാ ഞായതീതി സമഞ്ഞാ.

(പഞ്ഞത്തി) പഞ്ഞാപീയതീതി പഞ്ഞത്തി.

(വോഹാരോ). കിന്തി പഞ്ഞാപീയതീതി…പേ… വോഹരീയതീതി വോഹാരോ. കിന്നി വോഹരീയതിതി. അഹന്തി മമന്തി…പേ… ദ്വാരം വാതപാതന്തി വോഹരീയതീതി വോഹാരോ. ഇമേഹി ചതുഹി സങ്ഖാആദീഹി പദേഹീ നാമപഞ്ഞത്തിയേവ അധിപ്പേതാ നാമമത്തന്തി ദസ്സനതോ.

സചേ വം മഹാരാജ പണ്ഡിതവാദാ സല്ലപിസ്സസീതി വം സചേ മയാ സദ്ധിം പണ്ഡിതാനം സല്ലാപേന.

ആവേഠനമ്പി കയിരതി നിബ്ബേഠനമ്പി കയിരതീ’തി പഞ്ഹപൂച്ഛനവസേന വേഠനം പണ്ഡിതേഹി കയിരതി പഞ്ഹവിസ്സജ്ജനവസേന വേഠനം പണ്ഡിതേഹി കയിരതി പഞ്ഹവിസ്സജ്ജനവസേന നിബ്ബേഠനമ്പി കയിരതി.

നിഗ്ഗഹോ’പി കയിരതീ’തി നാഗസേനഥേരോ മുസാഭണതീതിആദിനാ നിഗ്ഗഹനയേന അഞ്ഞപണ്ഡിതാനം നിഗ്ഗഹണവചനം അഞ്ഞപണ്ഡിതേഹി കയിരതി. അപി ച കഥാവഥുപ്പകരണേ ആഗതോ സബ്ബനിഗ്ഗഹോ നിഗ്ഗഹോയേവ.

പടിക്കമമ്പീ’തി വം മഹാരാജ’രാജാ മിലിദോ ജമ്ബുദീപേ അഗ്ഗരാജാ കസ്മാ മുസാ ഭണസീ’തിആദിനാ പടിക്കമമ്പി കയിരതി.

വിസേസോ ‘പീതി’സമ്പന്നം മുനിനോ ചിത്തം, ‘കമ്മനാ ബ്യത്തത്തേന ച വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം ധമ്മഗതാനം പസംസതീ’തിആദിനാ ഗുണപസംസനസങ്ഖാത വിസേസോ. ഇധ പന കല്ലോ’സി ഭന്തേ’തിആദി പടിഗ്ഗഹണവിസേസോ’തി’സമ്പന്നം മുനിനോ ചിത്തം…പേ… ധമ്മഗതാനം അനുമോദസീ’തിആദിനാ ഗുണപസംസനസങ്ഖാതോ പടിഗ്ഗഹണവിസേസോ. ഇധ പന സാധു ഖോ വം മഹാരാജ രഥം ജാനാസീ’തിആദി. ഏകം |ഓ൦.൦൩൭൭| വഥും പടിജാനന്തീതി കല്യാണമണിആദികം അഞ്ഞതരം ഏകം വഥും കല്യാണം വാ അഥി നഥിതി പടിജാനന്തി പഠമദിവസേ തയോ പഞ്ഹാ രഞ്ഞാ പുച്ഛിതാ നാമപഞ്ഞത്തിപഞ്ഹോ സത്തവസ്സികപഞ്ഹോ വീമംസനപഞ്ഹോ.

ഭന്തേ നാഗസേന പുച്ഛിസ്സാമീതി …പേ… കിമ്പന മഹാരാജ തയാ പുച്ഛിതന്തി തതിയോ വീമംസനപഞ്ഹോ ഠാനുപ്പത്തികപടിഹാനജാനനഥായ വീമംസനവസേന പുച്ഛിതത്താ വിമംസനപഞ്ഹോ നാമ. തഥ’പുച്ഛിതോ മേ ഭന്തേ’തി ഇദം രഞ്ഞാ അത്തനാ ഹേട്ഠാ പുച്ഛിതേ ദ്വേ പഞ്ഹേ സധായ വുത്തം.

വിസ്സജ്ജിതം മേ’തി ഇദമ്പി ഥേരേന അത്തനാ ഹേട്ഠാ വിസ്സജ്ജിതേ ദ്വേ പഞ്ഹേ സധായ വുത്തം.

നാഗസേനോ നാഗസേനോ’തി സജ്ഝായം കരോന്തോ പക്കാമീതി രഞ്ഞാ നാഗസേനഥേരേ ബഹുമാനഗാരവോ കതോ’തി ദീപേതും ബുദ്ധഘോസാചരിയേന വുത്തം അഗാരവോ ഹി പുഗ്ഗലോ ഗരുട്ഠാനിയം പുഗ്ഗലം ദിസ്വാപി സുവാപി ജാനിവാപി അപസ്സന്തോ അസുണന്തോ അജാനന്തോ വിയ ഹോതീതി. തത്രായം വചനഥോ? ആഗും പാപം ന കരോതീതി നാഗോ. സേന്തി സയന്തി ഏതേന വാദപച്ചഥികാ ജനാതി സേനോ നാഗോ ച സോ സേനോ ചാതി നാഗസേനോ സാമഞ്ഞാദീസു ചതുസു നാമേസു ഇദം കിത്തിമനാമം.

സുട്ഠു ഥേരോ അബഭനുമോദീതി’സാധു സുട്ഠു’തി വചനേന. അന്തരാമഗ്ഗേ പുച്ഛിതോ അനഥകാലപഞ്ഹോ.

കതമേഥ നാഗസേനോ’തി കതമോ ധമ്മോ ഏതസ്മിം വചനേ നാഗസേനോ നാമ ഹോതീതി പുച്ഛി.

ജീവോ’തി ജീവഭുതോ വായോ.

അസ്സാസപസ്സാസാ നാമേതേ കായസങ്ഖാരോ’തി ഥേരോ അഭിധമ്മകഥം അകാസീതി ഇമിനാ അനന്തകായസ്സ ഏതേ അന്തോ-പവിസന-ബഹി-നിക്ഖമതവാതാ അസ്സാസപസ്സസാ നാമ കരജകായേന അഭിസങ്ഖരീയന്തി, തസ്മാ കായസങ്ഖാരാ ച ഹോന്തി, തേനേവ ജീവേന നാഗസേനോ നാഗസേനോ’തി ഇമിനാ നാമമത്തം ഗണ്ഹാതി ന പുഗ്ഗലോ ജീവോ ഗഹേതബ്ബോ’തി ഥേരോ അഭിധമ്മകഥം അകാസി.

ഉപാസകത്തം പവേദേസീ’തി അത്തസന്നിയ്യാതനേന സിസ്സഭാവൂപഗമനേന പണിപാതേന സമാദാനേനാതി ചതുസു സരണഗമനൂപായേസു സമാദാനേന രതനത്തയസ്സ ച ഥേരസ്സ ച ഉപാസകഭാവം, ബുദ്ധം സരണം ഗച്ഛാമി, ധമ്മം സരണം ഗച്ഛാമി, സങ്ഘം സരണം ഗച്ഛാമി, തഞ്ച സരണം ഗച്ഛാമി, ഉപാസകം മം ധാരേഹി അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗതന്തി.

അനന്തകായപഞ്ഹോ ചതുഥോ.

കിമ്ഹി |ഓ൦.൦൩൭൮| ഹോതി കഥാസല്ലാപോ’തി കിമ്ഹി കാരണേ നിമിത്തഭുതേ കഥാസല്ലാപോ ഹോതി. കിമ്പയോജനോ കഥാസല്ലാപോ’തി അധിപ്പായോ ഇദം രഞഞാ കിമഥായ വുത്തം? അനുയോഗദാനഥായ ചേവ പുച്ഛനസ്സ ഓകാസദാപനഥായ ചാതി ഞാതബ്ബം.

അഥേന മയം മഹാരാജ അഥികാ അഥേന ഹോതു കഥാസല്ലപോ’തി ഇമിനാ ഥേരോ രഞ്ഞോ അനുയോഗഞ്ചേവ ഓകാസഞ്ച ദേതി തഥ അഥേനാ’തി.

’അഥോ പയോജനോ സദ്ദാ’ഭിധേയ്യ വുദ്ധിയം ധനേ,

വഥമ്ഹി കാരണേ നാസേ ഹിതേ പച്ഛിമപബ്ബതേ’തി;

ഏവം വുത്തേസു അഥേസു ഇധ പയോജനഞ്ച ഹിതഞ്ച ലബ്ഭതി. തേസു ലോകിയലോകുത്തരഫലം പയോജനം നാമ, സാസനവുദ്ധി വാ. യഥിച്ഛിതഫലനിപ്ഫാദാനോ ഹിനോതി പവത്തതീതി ഹിതം. ദാനസീലാദിലോകിയലോകുത്തരകാരണം.

കിന്തീ’തി കിമ്ഹി അസങ്ഖതധാതുസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ ഫലസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ ഇദം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം നിരുജ്ഝേയ്യ.

അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി അരഹത്തഫലസങ്ഖാതം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം. നിബ്ബാനഞ്ഹി ദുവിധം അപച്ചയപരിനിബ്ബാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനന്തി. തേസു അവിജ്ജാദിപച്ചയരഹിതത്താ അസങ്ഖതധാതു അപച്ചയ-പരിനിബ്ബാനം നാമ. കിലേസസങ്ഖത-പരിനിബ്ബാനസങ്ഖാതം ഉപാദാന രഹിതത്താ അരഹത്തഫലം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം നാമ.

രാജാഭിനീതാ’തി രാജൂഹി പീളിതാ രാജഭീതാ വാ.

ഇണട്ടാ’തി ഇണേന പീളിതാ.

കല്ലോ’സീതി ബ്യാകരണ ഞാണേന ഛേകോ’സി, അങ്ഗുത്തരടീകായം’ ബ്യാകരണേ സമഥോ’. പടിബലോ’തിപി വത്തും വട്ടതി യേവാതി.

പബ്ബജ്ജാപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.

സോപാദാനോ’തി സകിലേസോ.

പടിസദഹനപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.

യോനിസോ മനസികാരേനാതി അനിച്ചം ദുക്ഖന്തി ഉപായേന പഥേന സാരണലക്ഖണേന ആരമ്മണപടിപാദകമനസികാരേന.

മനസികാരപഞ്ഹോ സത്തമോ.

ഉസ്സഹനലക്ഖണേ’തി |ഓ൦.൦൩൭൯| സമ്പയുത്താനം ആരമ്മണേ സംയോജനവസേന ഉസ്സഹനലക്ഖണേ ഗണ്ഹനലക്ഖണേ വാ.

മനസികാരലക്ഖണപഞ്ഹോ അട്ഠമോ.

യോ സീലക്ഖധോ വരപാതിമോക്ഖിയോ’തി യോ പാതിമോക്ഖസീലസംവരസങ്ഖാതോ ബുദ്ധുപ്പാദേയേവ ഉപ്പന്നോ സീലഗുണോ സയം പതിട്ഠാതി ഇദുയാദീനം ഏകദസന്നം കുസലധമ്മാനം നിസ്സയാകാരേന നിസ്സയപച്ചയോ ചേവ ബലവകാരണട്ഠേന ഉപനിസ്സയോ ച പഥവീ ഇവ സത്താനം പതിട്ഠാ.

സീലപതിട്ഠാനലക്ഖണപഞ്ഹോ നവമോ.

അഞ്ഞേസം ചിത്തം വിമുത്തം പസ്സിവാ’തി അഞ്ഞേസം അരിയാനം സോതാപത്തിഫലാദികേ ഫലേ വിസേസേന അധിമുത്തം പക്ഖദന്തം ഞാണചക്ഖുനാ പസ്സിവാ.

സദ്ധാലക്ഖണപഞ്ഹോ ദസമോ.

സബ്ബേ കുസലാ ധമ്മാ’തി സബ്ബേ ലോകിയകുസലധമ്മാ ഉപ്പന്നാ ന പരിഹായന്തി.

വീരിയലക്ഖണപഞ്ഹോ ഏകാദസമോ.

അപിലാപനലക്ഖണോ’തി ആരമ്മണേ അനുപവിസനട്ഠേന ഓഗാഹനലക്ഖണോ സപ്പടിഭാഗധമ്മോ’തി പടിഭാഗേന പച്ചഥികേന സഹ വത്തന്തീതി സപ്പടിഭാഗാ സുക്കോ ച കണ്ഹപടിഭാഗേന സപ്പടിഭാഗോ.

കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ’തി ഈദിസപാഠോ യദി അഥി സുദരോയേവ.

അപിലാപേതീതി അനുപവിസനട്ഠേന ഓഗാഹതി.

ഹിതാഹിതാനം ധമ്മാനം ഗതിയോ’തി കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം ഇട്ഠാനിട്ഠ-വിപാകദാനഭാവ-സംഖാത-നിപ്ഫത്തിയോ.

സബ്ബഥകന്തി സബ്ബകിച്ചേ നിയുത്തം സബ്ബലീനുധച്ചേസു ഇച്ഛിതബ്ബം വാ.

സതിലക്ഖണപഞ്ഹോ ദ്വാദസമോ.

തപ്പമുഖാ’വാതി രാജപ്പധാനാ ഇവ.

സമാധിപഞ്ഹോ തേരസമോ.

യോ ഉപ്പജ്ജതി സോ ഏവ സോ’തി യോ പഥവിഫസ്സാദിപരമഥധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി, സോ ഉപ്പന്നപുബ്ബധമ്മോ ഏവ.

പഞ്ഞാലക്ഖണപഞ്ഹോ |ഓ൦.൦൩൮൦| ചുദ്ദസമോ.

നാനാ-ഏകകിച്ചകരണപഞ്ഹോ പണ്ണരസമോ.

പണ്ണരസപഞ്ഹവന്തോ പഠമവഗ്ഗോ സമത്തോ.

വം പന ഭന്തേ ഏവം വുത്തേ കിം വദേയ്യാസീ’തി യദാ വം ദഹരോ തരുണോ മദോ ഉത്താനസേയ്യകോ അഹോസി സോയേവ വം ഏതരഹി മഹന്തോ’തി ഇമസ്മിം വചനേ മയാ ച കേനവിധ പുച്ഛനവസേന വുത്തേ വം കിം വദേയ്യാസീതി യോജനാ.

ദുതിയവഗ്ഗേ പന ധമ്മസന്തതിപഞ്ഹോ പഠമോ.

ന പടിസദഹനജാനനപഞ്ഹോ ദുതിയോ.

സകിച്ചയന്തി അത്തനോ വിസയോഭാസനകിച്ചം.

ആലിമ്പനം വിജ്ഝാപേതുന്തി അഗ്ഗിം നിബ്ബാപേതും

പഞ്ഞാനിരുജ്ഝനപഞ്ഹോ തതിയോ.

നിബ്ബിസം ഭതകോ യഥാ’തി യഥാ ഭതകോ ഭതകകമ്മം കവാ ലക്ഖം നിബ്ബിസം നിബ്ബിസന്തോ ലഭന്തോ ദുക്ഖം ജീവിതും നാഭിനദതി മരണഞ്ച നാഭിനദതി മരണകാലം ആഗമേതി, ഏവമേവാഹം കാലം മരണകാലം പടികങ്ഖാമി ആഗമേമീതി അധിപ്പായോ.

പരീനിബ്ബാനപഞ്ഹോ ചതുഥോ.

യദി കുസലാ ന ദുക്ഖാ’തി സുഖാ വേദനാ കുസലാ യദി സിയാ സാ കുസലാ വേദനാ ന ദുക്ഖഭൂതാ.യദി സിയാ സാ കുസലാ ന ഹോതി. കുസലം ദുക്ഖന്തി ന ഉപപജ്ജതീ’തി കുസലം ദുക്ഖഭുതന്തി വചനം ന ഉപപജ്ജതീതി വത്തും ന യുജ്ജതി. കുസലം ദുക്ഖം ന. അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചനീകത്താ’തി രഞ്ഞോ അധിപ്പായോ. സഭാവോ പന ഏവം ന ഹോതി. കുസലാ ഹി സുഖാ വേദനാ സങ്ഖാരദുക്ഖേന വിപരിണാമദുക്ഖേന’പി ദുക്ഖാ. നേക്ഖമ്മനിസ്സിതദോമനസ്സസങ്ഖാതദുക്ഖാ’പി അനവജ്ജട്ഠേന കുസലാ സിയാതി ഥേരോ പന മയി രാജാനം അയോഗുളഹിമപിണ്ഡപഞ്ഹം പുച്ഛന്തേ തം രാജാ മിച്ഛാ ബ്യാകരിസ്സതി. തസ്മിം ദോസം ആരോപേസ്സാമി. രാജാ തം മിച്ഛാ ബ്യാകരിസ്സതി. തസ്മിം ദോസം ആരോപേസ്സാമി. രാജാ തം ഹരിതും അസക്കോന്തോ മം അഥജപ്പനം യാചിസ്സതി. അഥ രാജാതം സഭാവഥം സഞ്ഞാപേസ്സാമീതി മന്വാ തം കിമ്മഞ്ഞസി മഹാരാജാ’തിആദിമാഹ. കിന്നു |ഓ൦.൦൩൮൧| ഖോ മഹാരാജ ഉഭോ’പി തേ ദഹേയ്യുന്തി ഇമസ്മിം പുച്ഛാവചനേ ഥേരേന വുത്തേ രാജാ സീതുണ്ഹസമഞ്ഞാതാ തേജോധാതു’തി സുതത്താ സീതഹിമപിണ്ഡസ്സ ഖരഖാദനഭാവഞ്ച സധായ ധാതുനം ഉസ്സദഭാവജാനനഞാണതോ വിരുജ്ഝിവാ’ആമ ഭന്തേ ഉഭോ’പി തേ ദഹേയ്യുന്തി വിരുദ്ധപടിവചനം അദാസി.

ന ഹി ഭന്തേ’തി രഞ്ഞോ അവജാനനപടിക്ഖപനം.

അജാനാഹി നിഗ്ഗഹന്തി ഥേരവചനം. യസ്മാ തേ പുരിമായ’ആമാ’തി പടിഞ്ഞായ പച്ഛിമാ’ന ഹി ഭന്തേ’തി പടിഞ്ഞാ പച്ഛിമായ ച പുരിമാ ന സധിയതീ. തസ്മാ വം നിഗ്ഗഹം പത്തോ. വം നിഗ്ഗഹം ദോസം അപരാധം സമ്പിടിച്ഛാഹീ’തി അഥോ. ഇദാനി ഉഭിന്നം തത്താഭാവദസ്സനവസേന ഉഭിന്നം സീതലാഭാവദസ്സനവസേന ച തം നിഗ്ഗഹം പാകടം കരോന്തോ യദി തത്തം ദഹതീ’തിആദിമാഹ.

തഥ– ‘യദി തത്തം ദഹതീ’തി സചേ ഉഭിന്നം തത്തതാ ദഹതി. യദി തത്തം ദഹതീ’തി ച ഠപനവചനം.

ന ച തേ ഉഭോ’തി ദോസാരോപനവചനം.

തേന ന ഉപ്പജ്ജതീ’തി തേന തസ്മിം ഉഭിന്നം ഉണ്ഹഭാവകാരണാ ഉഭോ’പേതേ ദഹന്തി’തി വചനം തത്തഭാവസ്സ ദഹനേ ന ഉപപജ്ജതി, ന യുജ്ജതി.

യദി സീതലം ദഹതീതി സചേ ഉഭിന്നം സീതലഭാവോ ദഹതി തേന ന ഉപപജ്ജതീ’തി തസ്മാ കാരണാ ഉഭിന്നം സീതലാഭാവകാരണാ ഉഭോ’പി തേ ദഹന്തി’തി വചനം സീതലഭാവസ്സ ദഹനേന ന ഉപപജ്ജതീ’തി വത്തും ന യുജ്ജതി പുന തം ദോസം പാകടതരം കരോന്തോ ഥേരോ കിസ്സ പന തേ മഹാരാജ ഉഭോ’പി ദഹന്തിതിആദിമാഹ.