൩. കാരകകപ്പ

ഛട്ഠകണ്ഡ

൨൭൧. , ൮൮, ൩൦൮. യസ്മാ ദപേതി ഭയമാദത്തേ വാ തദപാദാനം.

യസ്മാ വാ അപേതി, യസ്മാ വാ ഭയം ജായതേ, യസ്മാ വാ ആദത്തേ, തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

തം യഥാ? ഗാമാ അപേന്തി മുനയോ, നഗരാ നിഗ്ഗതോ രാജാ, ചോരാ ഭയം ജായതേ, ആചരിയുപജ്ഝായേഹി സിക്ഖം ഗണ്ഹാതി സിസ്സോ.

അപാദാനമിച്ചനേന ക്വത്ഥോ? അപാദാനേ പഞ്ചമീ.

൨൭൨. , ൩൦൯. ധാതുനാ മാനമുപസഗ്ഗയോഗാദ്വീസ്വപി ച.

ധാതുനാമാനം പയോഗേ ച ഉപസഗ്ഗയോഗാദീസ്വപി ച തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

ധാതൂനം പയോഗേ താവ ജിഇച്ചേതസ്സ ധാതുസ്സ പരാപുബ്ബസ്സ പയോഗേ യോ അസഹോ, സോ അപാദാനസഞ്ഞോ ഹോതി.

തം യഥാ? ബുദ്ധസ്മാ പരാജേന്തി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ.

ഭൂഇച്ചേതസ്സ ധാതുസ്സ പപുബ്ബസ്സ പയോഗേ യതോ അച്ഛിന്നപ്പഭവോ, സോ അപാദാനസഞ്ഞോ ഹോതി.

തം യഥാ? ഹിമവതാ പഭവന്തി പഞ്ച മഹാനദിയോ, അനവതത്തമ്ഹാ പഭവന്തി മഹാസരാ, അചിരവതിയാ പഭവന്തി കുന്നദിയോ.

നാമപ്പയോഗേപി തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

തം യഥാ? ഉരസ്മാ ജാതോ പുത്തോ, ഭൂമിതോ നിഗ്ഗതോ രസോ, ഉഭതോ സുജാതോ പുത്തോ മാതിതോ ച പിതിതോ ച.

ഉപസഗ്ഗയോഗേ തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

തം യഥാ? അപസാലായ ആയന്തി വാണിജാ, ആബ്രഹ്മലോകാ സദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി ഉപരി പബ്ബതാ ദേവോ വസ്സതി, ബുദ്ധസ്മാ പതി സാരിപുത്തോ ധമ്മദേസനായ ഭിക്ഖൂ ആലപതി തേമാസം, ഘതമസ്സ തേലസ്മാ പതി ദദാതി, ഉപ്പലമസ്സ പദുമസ്മാ പതി ദദാതി, കനകമസ്സ ഹിരഞ്ഞസ്മാ പതി ദദാതി.

ആദിഗ്ഗഹണേന കാരകമജ്ഝേപി പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതി. ഇതോ പക്ഖസ്മാ വിജ്ഝതി മിഗം ലുദ്ദകോ, കോസാ വിജ്ഝതി കുഞ്ജരം, മാസസ്മാ ഭുഞ്ജതി ഭോജനം.

അപിഗ്ഗഹണേന നിപാതപയോഗേപി പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതി ദുതിയാ ച തതിയാ ച. രഹിതാ മാതുജാ പുഞ്ഞം കത്വാ ദാനം ദേതി, രഹിതാ മാതുജം, രഹിതാ മാതുജേന വാ. രിതേ സദ്ധമ്മാ കുതോ സുഖം ലഭതി, രിതേ സദ്ധമ്മം, രിതേ സദ്ധമ്മേന വാ. തേ ഭിക്ഖൂ നാനാ കുലാ പബ്ബജിതാ, വിനാ സദ്ധമ്മാ നത്ഥഞ്ഞോ കോചി നാഥോ ലോകേ വിജ്ജതി, വിനാ സദ്ധമ്മം, വിനാ സദ്ധമ്മേന വാ. വിനാ ബുദ്ധസ്മാ, വിനാ ബുദ്ധം, വിനാ ബുദ്ധേന വാ.

ചഗ്ഗഹണേന അഞ്ഞത്ഥാപി പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതി. യതോഹം ഭഗിനി അരിയായ ജാതിയാ ജാതോ. യതോ സരാമി അത്താനം, യതോ പത്തോസ്മി വിഞ്ഞുതം, യത്വാധികരണമേനം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസവേയ്യും.

൨൭൩. , ൩൧൦. രക്ഖണത്ഥാനമിച്ഛിതം.

രക്ഖണത്ഥാനം ധാതൂനം പയോഗേ യം ഇച്ഛിതം, തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

കാകേ രക്ഖന്തി തണ്ഡുലാ, യവാ പടിസേധേന്തി ഗാവോ.

൨൭൪. , ൩൧൧. യേന വാ’ ദസ്സനം.

യേന വാ അദസ്സനമിച്ഛിതം, തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

ഉപജ്ഝായാ അന്തരധായതി സിസ്സോ, മാതരാ ച പിതരാ ച അന്തരധായതി പുത്തോ.

വാതി കിമത്ഥം? സത്തമീവിഭത്യത്തം. ജേതവനേ അന്തരധായതി ഭഗവാ.

൨൭൫. , ൩൧൨. ദൂരന്തി കദ്ധ കാല നിമ്മാന ത്വാലോപ ദിസായോഗവിഭത്താരപ്പയോഗ സുദ്ധപ്പമോചന ഹേതു വിവിത്തപ്പമാണ പുബ്ബയോഗബന്ധന ഗുണവചന പഞ്ഹ കഥന ഥോകാകത്തൂസു ച.

ദൂരത്ഥേ, അന്തികത്ഥേ, അദ്ധനിമ്മാനേ, കാലനിമ്മാനേ, ത്വാലോപേ, ദിസായോഗേ, വിഭത്തേ, ആരപ്പയോഗേ, സുദ്ധേ, പമോചനേ, ഹേത്വത്ഥേ, വിവിത്തത്ഥേ, പമാണേ, പുബ്ബയോഗേ, ബന്ധനത്ഥേ, ഗുണവചനേ, പഞ്ഹേ, കഥനേ, ഥോകേ, അകത്തരി ച ഇച്ചേതേസ്വത്ഥേസു, പയോഗേസു ച, തം കാരകം അപാദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

ദൂരത്ഥേതാവ – കീവ ദൂരോ ഇതോ നളകാരഗാമോ, ദൂരതോ വാ ഗമ്മ, ആരകാ തേ മോഘപുരിസാ ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ. ദുതിയാ ച തതിയാ ച, ദൂരം ഗാമം ആവതോ, ദൂരേന ഗാമേന വാ ആഗതോ. ആരകാ ഇമം ധമ്മവിനയം, അനേന ധമ്മവിനയേന വാ ഇച്ചേവമാദി.

അന്തികത്ഥേ – അന്തികം ഗാമാ, ആസന്നം ഗാമാ, സമീപം ഗാമാ, സമീപം സദ്ധമ്മാ. ദുതിയാ ച തതിയാ ച, അന്തികം ഗാമം, അന്തികം ഗാമേന വാ. ആസന്നം ഗാമം, ആസന്നം ഗാമേന വാ. സമീപം ഗാമം. സമീപം ഗാമേന വാ. സമീപം സദ്ധമ്മം, സമീപം സദ്ധമ്മേന വാ ഇച്ചേവമാദി.

അദ്ധനിമ്മാനേ – ഇതോ മഥുരായ ചതൂസു യോജനേസു സങ്കസ്സം നാമ നഗരം അത്ഥി, തത്ഥ ബഹൂ ജനാ വസന്തി ഇച്ചേവമാദി.

കാലനിമ്മാനേ – ഇതോ ഭിക്ഖവേ ഏകനവുതികപ്പേ വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാ ലോകേ ഉദപാദി, ഇതോ തിണ്ണം മാസാനം അച്ചയേന പരിനിബ്ബായിസ്സതി ഇച്ചേവമാദി.

ത്വാലോപേ കമ്മാധികരണേസു – പാസാദാ സങ്കമേയ്യ, പാസാദം അഭിരുഹിത്വാ വാ. പബ്ബതാ സങ്കമേയ്യ, പബ്ബതം അഭിരുഹിത്വാ വാ. ഹത്ഥിക്ഖന്ധാ സങ്കമേയ്യ, ഹത്ഥിക്ഖന്ധം അഭിരുഹിത്വാ വാ. ആസനാ വുട്ഠഹേയ്യ. ആസനേ നിസീദിത്വാ വാ ഇച്ചേവമാദി.

ദിസായോഗേ – അവിചിതോ യാവ ഉപരിഭവഗ്ഗമന്തരേ ബഹൂ സത്തനികായാ വസന്തി, യതോ ഖേമം തതോ ഭയം, പുരത്ഥിമതോ, ദക്ഖിണതോ, പച്ഛിമതോ, ഉത്തരതോ അഗ്ഗീ പജ്ജലന്തി, യതോ അസ്സോസും ഭഗവന്തം, ഉദ്ധം പാദതലാ അധോ കേസമത്ഥകാ ഇച്ചേവമാദി.

വിഭത്തേ – യതോ പണീതതരോ വാ വിസിട്ഠതരോ വാ നത്ഥി. ഛട്ഠീ ച, ഛന്നവുതീനം പാസണ്ഡാനം, ധമ്മാനം പവരം യദിദം സുഗതവിനയോ ഇച്ചേവമാദി.

ആരപ്പയോഗേ – ഗാമധമ്മാ വസലധമ്മാ അസദ്ധമ്മാ ആരതി വിരതി പടിവിരതി, പാണാതിപാതാ വേരമണീ ഇച്ചേവമാദി.

സുദ്ധേ – ലോഭനിയേഹി ധമ്മേഹി സുദ്ധോ അസംസട്ഠോ, മാതിതോ ച പിതിതോ ച സുദ്ധോ അസംസട്ഠോ അനുപകുദ്ധോ അഗരഹിതോ ഇച്ചേവമാദി.

പമോചനേ – പരിമുത്തോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി, മുത്തോസ്മി മാരബന്ധനാ, ന തേ മുച്ചന്തി മച്ചുനാ ഇച്ചേവമാദി.

ഹേത്വത്ഥേ – കസ്മാ ഹേതുനാ, കേന ഹേതുനാ, കിസ്സ ഹേതുനാ, കസ്മാ നു തുമ്ഹം ദഹരാ ന മീയരേ, കസ്മാ ഇധേവ മരണം ഭവിസ്സതി ഇച്ചേവമാദി.

വിവിത്തത്ഥേ – വിവിത്തോ പാപകാ ധമ്മാ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി ഇച്ചേവമാദി.

പമാണേ – ദീഘസോ നവവിദത്ഥിയോ സുഗതവിദത്ഥിയാ പമാണികാ കാരേതബ്ബാ, മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ അഡ്ഢ തേളസഹത്ഥാ ഇച്ചേവമാദി.

പുബ്ബയോഗേ – പുബ്ബേവ സമ്മോധാ ഇച്ചേവമാദി.

ബന്ധനത്ഥേ – സതസ്മാ ബന്ധോ നരോ. തതിയാ ച, സതേന ബന്ധോ നരോ രഞ്ഞാ ഇണത്ഥേന ഇച്ചേവമാദി.

ഗുണവചനേ – പുഞ്ഞായ സുഗതിം യന്തി, ചാഗായ വിപുലം ധനം, പഞ്ഞായ വിമുത്തിമനോ, ഇസ്സരിയായ ജനം രക്ഖതി രാജാ ഇച്ചേവമാദി.

പഞ്ഹേ ത്വാലോപേ കമ്മാധികരണേസു – അഭിധമ്മാ പുച്ഛന്തി, അഭിധമ്മം സുത്വാ, അഭിധമ്മേ ഠത്വാ വാ. വിനയാ പുച്ഛന്തി, വിനയം സുത്വാ, വിനയേ ഠത്വാ വാ. ദുതിയാ ച തതിയാ ച, അഭിധമ്മം, അഭിധമ്മേന വാ. വിനയം, വിനയേന വാ. ഏവ സുത്താ, ഗേയ്യാ, ഗാഥായ, വേയ്യാകരണാ, ഉദാനാ, ഇതിവുത്തകാ, ജാതകാ, അബ്ഭുതധമ്മാ, വേദല്ലാ ഇച്ചേവമാദി.

കഥനേ ത്വാലോപേ കമ്മാധികരണേസു – അഭിധമ്മാ കഥയന്തി, അഭിധമ്മം സുത്വാ, അഭിധമ്മേ ഠത്വാ വാ. വിനയാ കഥയന്തി, വിനയം സുത്വാ, വിനയേ ഠത്വാ വാ. ദുതിയാ ച തതിയാ ച, അഭിധമ്മം, അഭിധമ്മേന വാ. വിനയം വിനയേന വാ. ഏവം സുത്താ, ഗേയ്യാ, ഗാഥായ, വേയ്യാകരണാ, ഉദാനാ, ഇതിവുത്തകാ, ജാതകാ, അബ്ഭുതധമ്മാ, വേദല്ലാ ഇച്ചേവമാദി.

ഥോകേ – ഥോകാ മുച്ചന്തി. അപ്പമത്തകാ മുച്ചന്തി, കിച്ഛാ മുച്ചന്തി. തതിയാ ച. ഥോകേന, അപ്പമത്തകേന, കിച്ഛേന വാ ഇച്ചേവമാദി.

അകത്തരിച – കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപചിതത്താ ഉസ്സന്നത്താ വിപുലത്താ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഉപ്പന്നം ഹോതി ഇച്ചേവമാദി.

ചഗ്ഗഹണേന സേസേസുപി യേ മയാ നോപദിട്ഠാ അപാദാനപയോഗികാ, തേ പയോഗവിചക്ഖണേഹി യഥായോഗം യോജേതബ്ബാ.

൨൭൬. , ൩൦൨. യസ്സ ദാതുകാമോ രോചതേ ധാരയതേ വാ തം സമ്പദാനം.

യസ്സ വാ ദാതുകാമോ യസ്സ വാരോചതേ, യസ്സ വാ ധാരയതേ, തം കാരകം സമ്പദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

സമണസ്സ ചീവരം ദദാതി, സമണസ്സ രോചതേ സച്ചം, ദേവദത്തസ്സ സുവണ്ണച്ഛത്തം ധാരയതേ യഞ്ഞദത്തോ.

സമ്പദാനമിച്ചനേന ക്വത്ഥോ? സമ്പദാനേ ചതുത്ഥീ.

വാതി വികപ്പനത്ഥം, ധാതുനാമാനം പയോഗേ വാ ഉപസഗ്ഗപ്പയോഗേ വാ നിപാതപ്പയോഗേ വാ സതി അത്ഥവികപ്പനത്ഥം വാതി പദം പയുജ്ജതി.

൨൭൭. , ൩൦൩. സിലാഘ ഹനു ഠാ സപ ധാര പിഹ കുധ ദുഹിസ്സോസൂയ രാധിക്ഖ പച്ചാസുണ അനുപതിഗിണ പുബ്ബകത്താരോചനത്ഥ തദത്ഥ തുമത്ഥാലമത്ഥ മഞ്ഞാനാദരപ്പാണിനി, ഗത്യത്ഥകമ്മനി, ആസീസത്ഥ സമ്മുതി ഭിയ്യ സത്തമ്യത്ഥേസു ച.

സിലാഘ ഹനു ഠാ സപ ധാര പിഹ കുധ ദുഹ ഇസ്സഇച്ചേതേസം ധാതൂനം പയോഗേ, ഉസൂയത്ഥാനഞ്ച പയോഗേ, രാധിക്ഖപ്പയോഗേ, പച്ചാസുണഅനുപതിഗിണാനം പുബ്ബകത്തരി, ആരോചനത്ഥേ, തദത്ഥേ, തുമത്ഥേ, അലമത്ഥേ, മഞ്ഞതിപ്പയോഗേ അനാദരേ അപ്പാണിനി, ഗത്യത്ഥാനം ധാതൂനം കമ്മനി, ആസീസത്ഥേ ച സമ്മുതി ഭിയ്യ സത്തമ്യത്ഥേസു ച, തം കാരകം സമ്പദാനസഞ്ഞം ഹോതി.

സിലാഘപ്പയോഗേ താവ – ബുദ്ധസ്സ സിലാഘതേ, ധമ്മസ്സ സിലാഘതേ, സങ്ഘസ്സ സിലാഘതേ, സകംഉപജ്ഝായസ്സ സിലാഘതേ, തവ സിലാഘതേ മമ സിലാഘതേ ഇച്ചേവമാദി.

ഹനുപ്പയോഗേ – ഹനുതേ തുയ്ഹമേവ, ഹനുതേ മയ്ഹമേവ ഇച്ചേവമാദി.

ഠാപയോഗേ – ഉപതിട്ഠേയ്യ സക്യപുത്താനം വഡ്ഢകീ, ഭിക്ഖുസ്സ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാനീയേന വാ വിധൂപനേന വാ ഉപതിട്ഠേയ്യ ഭിക്ഖുനീ ഇച്ചേവമാദി.

സപപ്പയോഗേ – തുയ്ഹം സപതേ, മയ്ഹം സപതേ ഇച്ചേവമാദി.

ധാരപ്പയോഗേ – സുവണ്ണം തേ ധാരയതേ ഇച്ചേവമാദി.

പിഹപ്പയോഗേ – ബുദ്ധസ്സ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പിഹയന്തി, ദേവാ ദസ്സനകാമാ തേ, യതോ ഇച്ഛാമി ഭദ്ദന്തസ്സ, സമിദ്ധാനം പിഹയന്തി ദലിദ്ദാ ഇച്ചേവമാദി.

കുധദുഹഇസ്സഉസൂയപ്പയോഗേ – കോധയതി ദേവ ദത്തസ്സ, തസ്സ കുജ്ഝ മഹാവീര, മാ രട്ഠം വിനസ്സ ഇദം. ദുഹയതി ദിസാനം മേഘോ, തിത്ഥിയാ സമണാനം ഇസ്സയന്തി ഗുണഗിദ്ധേന, തിത്ഥിയാ സമണാനം ഇസ്സയന്തി ലാഭഗിദ്ധേന, ദുജ്ജനാ ഗുണവന്താനം ഉസൂയന്തി ഗുണഗിദ്ധേന, കാ ഉസൂയാ വിജാനതം ഇച്ചേവമാദി.

രാധ ഇക്ഖ ഇച്ചേതേസം ധാതൂനം പയോഗേ യസ്സ അകഥിതസ്സ പുച്ഛനം കമ്മവിക്ഖ്യാപനത്ഥഞ്ച, തം കാരകം സമ്പദാനസഞ്ഞം ഹോതി, ദുതിയാ ച.

ആരാധോഹം രഞ്ഞോ, ആരാധോഹം രാജാനം, ക്യാഹം അയ്യാനം അപരജ്ഝാമി, ക്യാഹം അയ്യേ അപരജ്ഝാമി, ചക്ഖും ജനസ്സ ദസ്സനായ തം വിയ മഞ്ഞേ, ആയസ്മതോ ഉപാലിത്ഥേരസ്സ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ ഉപതിസ്സോ, ആയസ്മന്തം വാ ഇച്ചേവമാദി.

പച്ചാസുണ അനുപതിഗിണാനം പുബ്ബകത്തരി സുണോതിസ്സ പച്ചായോഗേ യസ്സ കമ്മുനോ പുബ്ബസ്സ യോ കത്താ, സോ സമ്പദാനസഞ്ഞോ ഹോതി.

തം യഥാ? ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച.

ഭിക്ഖൂതി അകഥീത കമ്മം, ഏതന്തി കഥിതകമ്മം. യസ്സ കമ്മുനോ പുബ്ബസ്സ യോ കത്താ, സോ‘ഭഗവാ’തി ‘‘യോ കരോതി സ കത്താ’’തി സുത്തവചനേന കത്തുസഞ്ഞോ. ഏവം യസ്സ കമ്മുനോ പുബ്ബസ്സ യോ കത്താ, സോ സമ്പദാനസഞ്ഞോ ഹോതി.

തം യഥാ? തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും, ആസുണന്തി ബുദ്ധസ്സ ഭിക്ഖൂ.

ഗിണസ്സ അനുപതിയോഗേ യസ്സ കമ്മുനോ പുബ്ബസ്സ യോ കത്താ, സോ സമ്പദാനസഞ്ഞോ ഹോതി.

തം യഥാ? ഭിക്ഖു ജനം ധമ്മം സാവേതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ജനോ അനുഗിണാതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ജനോ പതിഗിണാതി.

യോ വദേതി സ‘കത്താ’തി,

വുത്തം ‘കമ്മ’ന്തി വുച്ചതി;

യോ പടിഗ്ഗാഹകോ തസ്സ,

‘സമ്പദാനം’ വിജാനിയാ.

ഇച്ചേവമാദി.

ആരോചനത്ഥേ – ആരോചയാമി വോ ഭിക്ഖവേ, ആമന്തയാമി വോ ഭിക്ഖവേ, പടിവേദയാമി വോ ഭിക്ഖവേ, ആരോചയാമി തേ മഹാരാജ, ആമന്തയാമി തേ മഹാരാജ, പടിവേദയാമി തേ മഹാരാജ ഇച്ചേവമാദി.

തദത്ഥേ – ഊനസ്സ പാരിപൂരിയാ തം ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. ബുദ്ധസ്സ അത്ഥായ, ധമ്മസ്സ അത്ഥായ, സങ്ഘസ്സ അത്ഥായ, ജീവിതം പരിച്ചജാമി ഇച്ചേവമാദി.

തുമത്ഥേ -ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി. ഭിക്ഖൂനം ഫാസുവിഹാരായ വിനയോ പഞ്ഞത്തോ ഇച്ചേവമാദി.

അലമത്ഥപ്പയോഗേ-അലമിതി അരഹതി പടിക്ഖിത്തേസു. അലം മേ ബുദ്ധോ, അലം മേ രജ്ജം, അലം ഭിക്ഖു പത്തസ്സ, അലം മല്ലോ മല്ലസ്സ, അരഹതി മല്ലോ മല്ലസ്സ. പടിക്ഖിത്തേ അലം തേ രൂപം കരണീയം, അലം മേ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണേന ഇച്ചേവമാദി.

മഞ്ഞതിപ്പയോഗേ അനാദരേ അപ്പാണിനി-കട്ഠസ്സ തുവം മഞ്ഞേ, കലിങ്ഗരസ്സ തുവം മഞ്ഞേ.

അനാദരേതി കിമത്ഥം? സുവണ്ണം വിയ തം മഞ്ഞേ.

അപ്പാണിനീതി കിമത്ഥം? ഗദ്രഭം തുവം മഞ്ഞേ ഇച്ചേവമാദി.

ഗത്യത്ഥകമ്മനി-ഗാമസ്സ പാദേന ഗതോ, നഗരസ്സ പാദേന ഗതോ, അപ്പോ സഗ്ഗായ ഗച്ഛതി, സഗ്ഗസ്സ ഗമനേന വാ, മൂലായ പടികസ്സേയ്യ സങ്ഘോ. ദുതിയാ ച, ഗാമം പാദേന ഗതോ, നഗരം പാദേന ഗതോ, അപ്പോ സഗ്ഗം ഗച്ഛതി, സഗ്ഗം ഗമനേന വാ, മൂലം പടികസ്സേയ്യ സങ്ഘോ ഇച്ചേവമാദി.

ആസീസത്ഥേ-ആയസ്മതോ ദീഘായുകോ ഹോതു, ഭദ്ദം ഭവതോ ഹോതു, കുസലം ഭവതോ ഹോതു, അനാമയം ഭവതോ ഹോതു, സുഖം ഭവതോ ഹോതു, സ്വാഗതം ഭവതോ ഹോതു, അത്ഥോ ഭവതോ ഹോതു, ഹിതം ഭവതോ ഹോതു ഇച്ചേവമാദി.

സമ്മുതിപ്പയോഗേ– അഞ്ഞത്ര സങ്ഘസമ്മുതിയാ ഭിക്ഖുസ്സ വിപ്പവത്ഥും ന വട്ടതി, സാധു സമ്മുതി മേ തസ്സ ഭഗവതോ ദസ്സനായ ഇച്ചേവമാദി.

ഭിയ്യപ്പയോഗേ – ഭിയ്യോസോ മത്തായം ഇച്ചേവമാദി.

സത്തമ്യത്ഥേ – തുയ്ഹഞ്ചസ്സ ആവി കരോമി, തസ്സ മേ സക്കോ പാതുരഹോസി ഇച്ചേവമാദി.

അത്ഥഗ്ഗഹണേന ബഹൂസു അക്ഖരപ്പയോഗേസു ദിസ്സതി.

തം യഥാ? ഉപമം മത കരിസ്സാമി, ധമ്മം വോ ദേസേസ്സാമി.

സാരത്ഥേ ച – ദേസേതു ഭന്തേ ഭഗവാ ധമ്മം ഭിക്ഖൂനം. തസ്സ ഫാസു വിഹാരായ ഹോതി, ഏതസ്സ പഹിണേയ്യ, യഥാ നോ ഭഗവാ ബ്യാകരേയ്യ, തഥാപി തേസം ബ്യാകരിസ്സാമ, കപ്പതി സമണാനം ആയോഗോ, അമ്ഹാകം മണിനാ അത്ഥോ, കിമത്ഥോ മേ ബുദ്ധേന, സേയ്യോ മേ അത്ഥോ, ബഹൂപകാരാ ഭന്തേ മഹാപജാ പതിഗോതമീ ഭഗവതോ, ബഹൂപകാരാ ഭിക്ഖവേ മാതാപിതരോ പുത്താനം ഇച്ചേവമാദി.

സേസേസു അക്ഖരപ്പയോഗേസുപി അഞ്ഞേപി പയോഗാ പയോഗവിചക്ഖണേഹി യോജേതബ്ബാ.

ചഗ്ഗഹണം വികപ്പനത്ഥവാഗ്ഗഹണാനുകഡ്ഢനത്ഥം. യേ കേചി സദ്ദാ സമ്പദാനപ്പയോഗികാ മയാ നോപദിട്ഠാ, തേസം ഗഹണത്ഥം ഇധ വികപ്പീയതി വാസദ്ദോ.

തം യഥാ? ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പഭൂ അയം ഭഗവാ, ദേസസ്സ പഭൂ അയം രാജാ. ഖേത്തസ്സ പഭൂ അയം ഗഹപതി, അരഞ്ഞസ്സ പഭൂ അയം ലുദ്ദകോ ഇച്ചേവമാദി. ക്വചി ദുതിയാ തതിയാ പഞ്ചമീ ഛട്ഠീ സത്തമ്യത്ഥേസു ച.

൧൭൮. , ൩൨൦. യോധാരോ തമോകാസം.

യോ ആധാരോ, തം ഓകാസസഞ്ഞം ഹോതി. സ്വാധാരോ ചതുബ്ബിധോ ബ്യാപികോ, ഓപസിലേസികോ, വേസയികോ സാമീപികോ ചാതി.

തത്ഥ ബ്യാപികോ താവ–ജലേസു ഖീരം തിട്ഠതി, തിലേസു തേലം, ഉച്ഛൂസു രസോ.

ഓപസിലേസികോ–പരിയങ്കേ രാജാ സേതി, ആസനേ ഉപവിട്ഠോ സങ്ഘോ.

വേസയികോ–ഭൂമീസു മനുസ്സാ ചരന്തി, അന്തലിക്ഖേ വായൂ വായന്തി. ആകാസേ സകുണാ പക്ഖന്ദന്തി.

സാമീപികോ–വനേ ഹത്ഥിനോ ചരന്തി, ഗങ്ഗായം ഘോസോ തിട്ഠതി, വജേ ഗാവോ ദുഹന്തി, സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ.

ഓകാസമിച്ചനേന ക്വത്ഥോ? ഓകാസേ സത്തമീ.

൨൭൯. , ൨൯൨. യേന വാ കയിരതേ തം കരണം.

യേന വാ കയിരതേ, യേന വാ പസ്സതി, യേന വാ സുണാതി, തം കാരകം കരണസഞ്ഞം ഹോതി.

ദത്തേന വിഹിം ലുനാതി, വാസിയാ കട്ഠം തച്ഛതി, ഫരസുനാ രുക്ഖം ഛിന്ദതി, കുദാലേന പഥവിം ഖണതി, സത്ഥേന കമ്മം കരോതി. ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി.

കരണമിച്ചനേന ക്വത്ഥോ? കരണേ തതിയാ.

൨൮൦. , ൨൮൫. യം കരോതി തം കമ്മം.

യം വാ കരോതി, യം വാ പസ്സതി, യം വാ സുണാതി, തം കാരകം കമ്മസഞ്ഞം ഹോതി.

ഛത്തം കരോതി, രഥം കരോതി, രൂപം പസ്സതി, സദ്ദം സുണാതി, കണ്ടകം മദ്ദതി, വിസം ഗിലതി.

കമ്മമിച്ചനേന ക്വത്ഥോ? കമ്മത്ഥേ ദുതിയാ.

൨൮൧. , ൨൯൪. യോ കരോതി സ കത്താ.

യോ കരോതി, സോ കത്തുസഞ്ഞോ ഹോതി.

അഹിനാ ദട്ഠോ നരോ, ഗരുളേന ഹതോ നാഗോ. ബുദ്ധേന ജിതോ മാരോ, ഉപഗുത്തേന മാരോ ബന്ധോ.

കത്തുഇച്ചനേന ക്വത്ഥോ? കത്തരി ച.

൨൮൨. , ൨൯൫. യോ കാരേതി സ ഹേതു.

യോ കത്താരം കാരേതി, സോ ഹേതുസഞ്ഞോ ഹോതി, കത്താ ച.

സോ പുരിസോ തം പുരിസം കമ്മം കാരേതി സോ പുരിസോ തേന പുരിസേന കമ്മം കാരേതി, സോ പുരിസോ തസ്സ പുരിസസ്സ കമ്മം കാരേതി. ഏവം ഹാരേതി പാഠേതി പാചേതി, ധാരേതി.

ഹേതുഇച്ചനേന ക്വത്ഥോ? ധാതൂഹി ണേ ണയ ണാപേ ണാപയാ കാരിതാനി ഹേത്വത്ഥേ.

൨൮൩. , ൩൧൬. യസ്സ വാ പരിഗ്ഗഹോ തം സാമീ.

യസ്സ വാ പരിഗ്ഗഹോ, തം സാമീസഞ്ഞം ഹോതി.

തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിവീസോ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പത്തോ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരം, അത്തനോ മുഖം.

സാമീഇച്ചനേന ക്വത്ഥോ? സാമിസ്മിം ഛട്ഠീ.

൨൮൪. , ൨൮൩. ലിങ്ഗത്ഥേ പഠമാ.

ലിങ്ഗത്ഥാഭിധാനമത്തേ പഠമാവിഭത്തി ഹോതി.

പുരിസോ, പുരിസാ, ഏകോ, ദ്വേ, ച, വാ, ഹേ, അഹേ, രേ, അരേ.

൨൮൫. , ൭൦. ആലപനേ ച.

ആലപനത്ഥാ ധികേ ലിങ്ഗത്ഥാഭിധാനമത്തേ ച പഠമാവിഭത്തി ഹോതി.

ഭോ പുരിസ, ഭവന്തോ പുരിസാ, ഭോ രാജ, ഭവന്തോ രാജാനോ, ഹേ സഖേ, ഹേ സഖിനോ.

൨൮൬. , ൨൯൧. കരണേ തതിയാ.

കരണകാരകേ തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

അഗ്ഗിനാ കുടിം ഝാപേതി, മനസാ ചേ പദുട്ഠേന, മനസാ ചേ പസന്നേന, കായേന കമ്മം കരോതി.

൨൮൭. , ൨൯൯. സഹാദിയോഗേ ച.

സഹാദിയോഗത്ഥേ ച തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

സഹാപി ഗഗ്ഗേന സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരേയ്യ, വിനാപി ഗഗ്ഗേന, മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം, സഹസ്സേന സമം മിതാ.

൨൮൮. , ൨൯൩. കത്തരി ച.

കത്തരി ച തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

രഞ്ഞാ ഹതോ പോസോ, യക്ഖേന ദിന്നോ വരോ, അഹിനാ ദട്ഠോ നരോ.

൨൮൯. , ൨൯൭. ഹേത്വത്ഥേ ച.

ഹേത്വത്ഥേ ച തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

അന്നേന വസതി, ധമ്മേന വസതി, വിജ്ജായ വസതി, സക്കാരേന വസതി.

൨൯൦. , ൨൯൮. സത്തമ്യത്ഥേ ച.

സത്തമ്യത്ഥേ ച തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

തേന കാലേന, തേന സമയേന. (യേന കാലേന, യേന സമയേന,) തേന ഖോ പന സമയേന.

൨൯൧. , ൨൯൯. യേനങ്ഗവികാരോ.

യേന ബ്യാധിമതാ അങ്ഗേന അങ്ഗിനോ വികാരോ ലക്ഖീയതേ. തത്ഥ തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

അക്ഖിനാ കാണോ, ഹത്ഥേന കുണീ, കാണം പസ്സതി നേത്തേന, പാദേന ഖഞ്ജോ, പിട്ഠിയാ ഖുജ്ജോ.

൨൯൨. , ൩൦൦. വിസേസനേ ച.

വിസേസനത്ഥേ ച തതിയാവിഭത്തി ഹോതി.

ഗോത്തേന ഗോതമോ നാഥോ, സുവണ്ണേന അഭിരൂപോ, തപസാ ഉത്തമോ.

൨൯൩. , ൩൦൧. സമ്പദാനേ ചതുത്ഥീ.

സമ്പദാനകാരകേ ചതുത്ഥീവിഭത്തി ഹോതി.