൧. സന്ധികപ്പ

പഠമകണ്ഡ

(ക)

സേട്ഠം തിലോകമഹിതം അഭിവന്ദിയഗ്ഗം,

ബുദ്ധഞ്ച ധമ്മമമലം ഗണമുത്തമഞ്ച;

സത്ഥുസ്സ തസ്സ വചനത്ഥവരം സുബുദ്ധും,

വക്ഖാമി സുത്തഹിതമേത്ഥ സുസന്ധികപ്പം.

(ഖ)

സേയ്യം ജിനേരിതനയേന ബുധാ ലഭന്തി,

തഞ്ചാപി തസ്സ വചനത്ഥസുബോധനേന;

അത്ഥഞ്ച അക്ഖരപദേസു അമോഹഭാവാ,

സേയ്യത്ഥികോ പദമതോ വിവിധം സുണേയ്യം.

൧. , ൧. അത്ഥോ അക്ഖരസഞ്ഞാതോ.

സബ്ബവചനാനമത്ഥോ അക്ഖരേഹേവ സഞ്ഞായതേ. അക്ഖരവിപത്തിയം ഹി അത്ഥസ്സ ദുന്നയഥാ ഹോതി, തസ്മാ അക്ഖരകോസല്ലം ബഹൂപകാരം സുത്തന്തേസു.

൨. , ൨. അക്ഖരാപാദയോ ഏകചത്താലീസം.

തേ ച ഖോ അക്ഖരാ അപി അകാരാദയോ ഏകചത്താ ലീസ സുത്തന്തേസു സോപകാരാ.

തം യഥാ? അ ആ ഇ ഈ ഉ ഊ ഏ ഓ, ക ഖ ഗ ഘ ങ, ച ഛ ജ ഝ ഞ, ട ഠ ഡ ഢ ണ, ത ഥ ദ ധ ന, പ ഫ ബ ഭ മ, യ ര ല വ സ ഹ ള അം, ഇതി അക്ഖരാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? അത്ഥോ അക്ഖരസഞ്ഞാതോ.

൩. , ൩. തത്ഥോദന്താ സരാ അട്ഠ.

തത്ഥ അക്ഖരേസു അകാരാദീസു ഓദന്താ അട്ഠ അക്ഖരാ സരാ നാമ ഹോന്തി.

തം യഥാ? അ ആ ഇ ഈ ഉ ഊ ഏ ഓ, ഇതി സരാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? സരാ സരേ ലോപം.

൪. , ൪. ലഹുമത്താ തയോ രസ്സാ.

തത്ഥ അട്ഠസു സരേസു ലഹുമത്താ തയോ സരാ രസ്സാ നാമ ഹോന്തി.

തം യഥാ? അ ഇ ഉ, ഇതി രസ്സാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? രസ്സം.

൫. , ൫. അഞ്ഞേ ദീഘാ.

തത്ഥ അട്ഠസു സരേസു രസ്സേഹി അഞ്ഞേ പഞ്ച സരാ ദീഘാ നാമ ഹോന്തി.

തം യഥാ? ആ ഈ ഊ ഏ ഓ, ഇതി ദീഘാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? ദീഘം.

൬. , ൮. സേസാ ബ്യഞ്ജനാ.

ഠപേത്വാ അട്ഠ സരേ സേസാ അക്ഖരാ കകാരാദയോ നിഗ്ഗഹിതന്താ ബ്യഞ്ജനാ നാമ ഹോന്തി.

തം യഥാ? ക ഖ ഗ ഘ ങ, ച ഛ ജ ഝ ഞ, ട ഠ ഡ ഢ ണ, ത ഥ ദ ധ ന, പ ഫ ബ ഭ മ, യ ര ല വ സ ഹ ള അം, ഇതി ബ്യഞ്ജനാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? സരാ പകതി ബ്യഞ്ജനേ.

൭. , ൯. വഗ്ഗാ പഞ്ചപഞ്ചസോ മന്താ.

തേസം ഖോ ബ്യഞ്ജനാനം കകാരാദയോ മകാരന്താ പഞ്ചപഞ്ചസോ അക്ഖരവന്തോ വഗ്ഗാ നാമ ഹോന്തി.

തം യഥാ? ക ഖ ഗ ഘ ങ, ച ഛ ജ ഝ ഞ, ട ഠ ഡ ഢ ണ, ത ഥ ദ ധ ന, പ ഫ ബ ഭ മ, ഇതി വഗ്ഗാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? വഗ്ഗന്തം വാ വഗ്ഗേ.

൮. , ൧൦. അം ഇതി നിഗ്ഗഹിതം.

അം ഇതി നിഗ്ഗഹിതം നാമ ഹോതി.

തേന ക്വത്ഥോ? അം ബ്യഞ്ജനേ നിഗ്ഗഹിതം.

൯. , ൧൧. പരസമഞ്ഞാ പയോഗേ.

യാ ച പന പരേസു സക്കതഗന്ഥേസു സമഞ്ഞാ ഘോസാതി വാ അഘോസാതി വാ, താ പയോഗേ സതി ഏത്ഥാപി യുജ്ജന്തേ.

തത്ഥ ഘോസാ നാമ-ഗ ഘ ങ, ജ ഝ ഞ, ഡ ഢ ണ, ദ ധ ന, ബ ഭ മ, യ ര ല വ ഹ ള, ഇതി ഘോസാ നാമ. അഘോസാ നാമ-ക ഖ, ച ഛ, ട ഠ, ത ഥ, പ ഫ, സ, ഇതി അഘോസാ നാമ.

തേന ക്വത്ഥോ? വഗ്ഗേ ഘോസാഘോസാനം തതിയപഠമാ.

൧൦. , ൧൨. പുബ്ബമധോഠിത മസ്സരം സരേന വിയോജയേ.

തത്ഥ സന്ധിം കത്തുകാമോ പുബ്ബബ്യഞ്ജനം അധോഠിതം അസ്സരം കത്വാ സരഞ്ച ഉപരി കത്വാ സരേന വിയോജയേ.

തത്രായമാദി.

൧൧. , ൧൪. നയേ പരം യുത്തേ.

അസ്സരം ഖോ ബ്യഞ്ജനം അധോഠതം പരക്ഖരം നയേ യുത്തേ. തത്രാഭിരതിമിച്ഛേയ്യ.

യുത്തേതികസ്മാ? അക്കോച്ഛി മം അവധി മം, അജിനി മം അഹാസി മേ. ഏത്ഥ പന യുത്തം ന ഹോതി.

ഇതി സന്ധികപ്പേ പഠമോ കണ്ഡോ.

ദുതിയകണ്ഡ

൧൨. , ൧൩. സരാ സരേ ലോപം.

സരാ ഖോ സരേ പരേ ലോപം പപ്പോന്തി.

യസ്സിന്ദ്രിയാനി സമഥങ്ഗതാനി. നോ ഹേതം ഭന്തേ സമേതായസ്മാ സങ്ഘേന.

൧൩. , ൧൫. വാ പരോ അസരൂപാ.

സരമ്ഹാ അസരൂപാ പരോ സരോ ലോപം പപ്പോതി വാ.

ചത്താരോ’മേ ഭിക്ഖവേ ധമ്മാ, കിന്നു’ മാവസമണിയോ. വാതി കസ്മാ? പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, തയസ്സു ധമ്മാ ജഹിതാ ഭവന്തി.

൧൪. , ൧൬. ക്വചാസചണ്ണം ലുത്തേ.

സരോ ഖോ പരോ പുബ്ബസരേ ലുത്തേ ക്വചി അസവണ്ണം പപ്പോതി.

സങ്ഖ്യം നോപേതി വേദഗൂ, ബന്ധുസ്സേവ സമാഗമോ.

ക്വചീതി കസ്മാ? യസ്സിന്ദ്രിയാനി, തഥൂപമം ധമ്മവരം അദേസയി.

൧൫. , ൧൭. ദീഘം.

സരോ ഖോ പരോ പുബ്ബസരേ ലുത്തേ ക്വചി ദീഘം പപ്പോതി. സദ്ധീധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠം, അനാഗാരേഹി ചൂഭയം.

ക്വചീതി കസ്മാ? പഞ്ചഹുപാലി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ. നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചി.

൧൬. , ൧൮. പുബ്ബോ ച.

പുബ്ബോ ച സരോ പരസരലോപേ കതേ ക്വചി ദീഘം പപ്പോതി.

കിംസൂധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠം, സാധൂതി പടിസ്സുണിത്വാ, ക്വചീതി കസ്മാ? ഇതിസ്സ മുഹുത്തമ്പി.

൧൭. , ൧൯. യമേദന്തസ്സാദേസോ.

ഏകാരസ്സ അന്തഭൂതസ്സ സരേ പരേ ക്വചി യകാരാദേസോ ഹോതി.

അധിഗതോ ഖോ മ്യായം ധമ്മോ, ത്യാഹം ഏവം വദേയ്യം, ത്യാസ്സ പഹീനാ ഹോന്തി.

ക്വചീതി കസ്മാ? നേ’നാഗതാ, ഇതി നേത്ഥ.

൧൮. , ൨൦. വമോദുദന്താനം.

ഓകാരുകാരാനം അന്തഭൂതാനം സരേ പരേ ക്വചി വകാരാദേസോ ഹോതി.

അഥ ഖ്വസ്സ, സ്വസ്സ ഹോതി, ബഹ്വാബാധോ, വത്ഥ്വേത്ഥ വിഹിതം നിച്ചം ചക്ഖാപാഥമാഗച്ഛതി.

ക്വചീതികസ്മാ? ചത്താരോ’മേ ഭിക്ഖവേ ധമ്മാ, കിന്നുമാവ സമണിയോ.

൧൯. , ൨൨. സബ്ബോ ചംതി.

സബ്ബോ ഇച്ചേസോ തിസദ്ദോ ബ്യഞ്ജനോ സരേ പരേ ക്വചി ചകാരം പപ്പോതി.

ഇച്ചേതം കുസലം, ഇച്ചസ്സ വചനീയം, പച്ചുത്തരിത്വാ, പച്ചാഹരതി.

ക്വചീതി കസ്മാ? ഇതിസ്സ മുഹുത്തമ്പി.

൨൦. , ൨൭. ദോ ധസ്സ ച.

ധഇച്ചേതസ്സ സരേ പരേ ക്വചി ദകാരാദേസോ ഹോതി.

ഏകമിദാഹം ഭിക്ഖവേ സമയം.

ക്വചീതി കസ്മാ? ഇധേവ മരണം ഭവിസ്സതി.

വഗ്ഗഹണേന ധകാരസ്സ ഹകാരാദേസോ ഹോതി സാഹു ദസ്സന മരിയാനം.

സുത്തവിഭാഗേന ബഹുധാ സിയാ-

തോ ദസ്സ, യഥാ? സുഗതോ.

ടോ തസ്സ, യഥാ? ദുക്കടം.

ധോ തസ്സ, യഥാ? ഗന്ധബ്ബോ.

ത്രോ ത്തസ്സ, യഥാ? അത്രജോ.

കോ ഗസ്സ, യഥാ? കുലൂപകോ.

ലോ രസ്സ, യഥാ? മഹാസാലോ.

ജോ യസ്സ, യഥാ? ഗവജോ.

ബ്ബോ വസ്സ, യഥാ? കുബ്ബതോ.

കോ യസ്സ, യഥാ? സകേ.

യോ ജസ്സ, യഥാ? നിയംപുത്തം.

കോ തസ്സ, യഥാ? നിയകോ.

ച്ചോ ത്തസ്സ, യഥാ ഭച്ചോ.

ഫോ പസ്സ, യഥാ? നിപ്ഫത്തി.

ഖോ കസ്സ, യഥാ? നിക്ഖമതി. ഇച്ചേവമാദീ യോജേതബ്ബാ.

൨൧. , ൨൧. ഇവണ്ണോ യം നവാ.

പുബ്ബോ ഇവണ്ണോ സരേ പരേ യകാരം പപ്പോതി നവാ. പടിസുന്ഥാരവുത്യസ്സ, സബ്ബാ വിത്യാനുഭൂയതേ.

നവാതി കസ്മാ? പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ, മുത്തചാഗീ അനുദ്ധതോ.

൨൨. , ൨൮. ഏവാദിസ്സ രി പുബ്ബോ ച രസ്സോ.

സരമ്ഹാ പരസ്സ ഏവസ്സ ഏകാരസ്സ ആദിസ്സ രികാരോ ഹോതി, പുബ്ബോ ച സരോ രസ്സോ ഹോതി നവാ.

യഥരിവ വസുധാതലഞ്ച സബ്ബം, തഥരിവ ഗുണവാ സുപൂജനിയോ.

നവാതി കസ്മാ? യഥാ ഏവ, തഥാ ഏവ.

ഇതി സന്ധികപ്പേ ദുതിയോ കണ്ഡോ.

തതിയകണ്ഡ

൨൩. , ൨൬. സരാ പകതി ബ്യഞ്ജനേ.

സരാ ഖോ ബ്യഞ്ജനേ പരേ പകതിരൂപാനി ഹോന്തി.

മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ, പമാദോ മച്ചുനോ പദം, തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ അഹു.

൨൪. , ൩൫. സരേ ക്വചി.

സരാ ഖോ സരേ പരേ ക്വചി പകതിരൂപാനി ഹോന്തി.

കോ ഇമം പഥവിം വിചേസ്സതി.

ക്വചീതി കസ്മാ? അപ്പസ്സുതായം പുരിസോ.

൨൫. , ൩൭. ദീഘം.

സരാ ഖോ ബ്യഞ്ജനേ പരേ ക്വചി ദീഘം പപ്പോന്തി.

സമ്മാ ധമ്മം വിപസ്സതോ, ഏവം ഗാമേ മുനീ ചരേ, ഖന്തീ പരമം തപോ തിതിക്ഖാ.

ക്വചീതി കസ്മാ? ഇധ മോദതി പേച്ച മോദതി, പതിലീയതി, പടിഹഞ്ഞതി.

൨൬. , ൩൮. രസ്സം.

സരാ ഖോ ബ്യഞ്ജനേ പരേ ക്വചി രസ്സം പപ്പോന്തി.

ഭോവാദിനാമ സോ ഹോതി, യഥാഭാവി ഗുണേന സോ.

ക്വചീതി കസ്മാ? സമ്മാസമാധി, സാവിത്തീ ഛന്ദസോ മുഖം, ഉപനീയതി ജീവിതമപ്പമായു.

൨൭. , ൩൯. ലോപഞ്ച തത്രാകാരോ.

സരാ ഖോ ബ്യഞ്ജനേ പരേ ക്വചി ലോപം പപ്പോന്തി. തത്ര ച ലോപേ കതേ അകാരാഗമോ ഹോതി.

സ സീലവാ. സ പഞ്ഞവാ ഏസ ധമ്മോ സനന്തനോ, സ വേ കസാവമരഹതി, സ മാനകാമോപി ഭവേയ്യ, സ വേ മുനി ജാതിഭയം അദസ്സി.

ക്വചീതി കസ്മാ? സോ മുനി, ഏസോ ധമ്മോ പദിസ്സതി, ന സോ കാസാവമരഹതി.

൨൮. , ൪൦. പര ദ്വേഭാവോ ഠാനേ.

സരമ്ഹാ പരസ്സ ബ്യഞ്ജനസ്സ ദ്വേഭാവോ ഹോതി ഠാനേ.

ഇധപ്പമാദോ, പുരിസസ്സ ജന്തുനോ, പബ്ബജ്ജം കിത്തയിസ്സാമി, ചാതുദ്ദസി, പഞ്ചദ്ദസി, അഭിക്കന്തതരോ ചന്ദോ.

ഠാനേതി കസ്മാ? ഇധ മോദതി പേച്ച മോദതി.

൨൯. , ൪൨. വഗ്ഗേ ഘോസാഘോസാനം തതിയപഠമാ.

വഗ്ഗേ ഖോ പുബ്ബേസം ബ്യഞ്ജനാനം ഘോസാഘോസഭൂതാനം സരമ്ഹാ യഥാസങ്ഖ്യം തതിയപഠമക്ഖരാ ദ്വേഭാവം ഗച്ഛന്തി ഠാനേ.

ഏസേവ ചജ്ഝാനപ്ഫലോ, യത്രട്ഠിതം നപ്പസഹേയ്യ മച്ചു, സേലേ യഥാ പബ്ബതമുദ്ധനിട്ഠിതോ, ചത്താരിട്ഠാനാനി നരോ പമത്തോ.

ഠാനേതി കസ്മാ? ഇധ ചേതസോ ദള്ഹം ഗണ്ഹാതി ഥാമസാ.

ഇതി സന്ധികപ്പേ തതിയോ കണ്ഡോ.

ചതുത്ഥകണ്ഡ

൩൦. , ൫൮. അം ബ്യഞ്ജനേ നിഗ്ഗഹിതം.

നിഗ്ഗഹിതം ഖോ ബ്യഞ്ജനേ പരേ അം ഇതി ഹോതി.

ഏവം വുത്തേ, തം സാധൂതി പടിസ്സുണിത്വാ.

൩൧. , ൪൯. വഗ്ഗന്തം വാ വഗ്ഗേ.

വഗ്ഗഭൂതേ ബ്യഞ്ജനേ പരേ നിഗ്ഗഹിതം ഖോ വഗ്ഗന്തം വാ പപ്പോതി.

തന്നിച്ചുതം, ധമ്മഞ്ചരേ സുചരിതം, ചിരപ്പവാസിം പുരിസം. സന്തന്തസ്സ മനം ഹോതി, തങ്കാരുണികം, ഏവങ്ഖോ ഭിക്ഖവേ സിക്ഖിതബ്ബം.

വാഗ്ഗഹണേനനിഗ്ഗഹിതം ഖോ ലകാരാദേസോ ഹോതി. പുഗ്ഗലം.

വാതി കസ്മാ? ന തം കമ്മം കതം സാധു.

൩൨. , ൫൦. ഏഹേ ഉം.

ഏകാരഹകാരേ പരേ നിഗ്ഗഹിതം ഖോ ഞകാരം പപ്പോതി വാ.

പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായിസ്സാമി, തഞ്ഞേവേത്ഥ പടിപുച്ഛിസ്സാമി, ഏവഞ്ഹി വോ ഭിക്ഖവേ സിക്ഖിതബ്ബം. തഞ്ഹി തസ്സ മുസാ ഹോതി.