൭. ലോകായതികസുത്തം

൩൮. അഥ ഖോ ദ്വേ ലോകായതികാ ബ്രാഹ്മണാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ബ്രാഹ്മണാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘പൂരണോ, ഭോ ഗോതമ, കസ്സപോ സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി – ‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി. സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം അനന്തേന ഞാണേന അനന്തം ലോകം ജാനം പസ്സം വിഹരാമീ’തി. അയമ്പി [അയമ്പി ഹി (സ്യാ. ക.)], ഭോ ഗോതമ, നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി – ‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി. സോ [സോപി (?)] ഏവമാഹ – ‘അഹം അനന്തേന ഞാണേന അനന്തം ലോകം ജാനം പസ്സം വിഹരാമീ’തി. ഇമേസം, ഭോ ഗോതമ, ഉഭിന്നം ഞാണവാദാനം ഉഭിന്നം അഞ്ഞമഞ്ഞം വിപച്ചനീകവാദാനം കോ സച്ചം ആഹ കോ മുസാ’’തി?

‘‘അലം, ബ്രാഹ്മണാ! തിട്ഠതേതം – ‘ഇമേസം ഉഭിന്നം ഞാണവാദാനം ഉഭിന്നം അഞ്ഞമഞ്ഞം വിപച്ചനീകവാദാനം കോ സച്ചം ആഹ കോ മുസാ’തി. ധമ്മം വോ, ബ്രാഹ്മണാ, ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ തേ ബ്രാഹ്മണാ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സേയ്യഥാപി, ബ്രാഹ്മണാ, ചത്താരോ പുരിസാ ചതുദ്ദിസാ ഠിതാ പരമേന ജവേന ച സമന്നാഗതാ പരമേന ച പദവീതിഹാരേന. തേ ഏവരൂപേന ജവേന സമന്നാഗതാ അസ്സു, സേയ്യഥാപി നാമ ദള്ഹധമ്മാ [ദള്ഹധമ്മോ (സബ്ബത്ഥ) അ. നി. ൪.൪൫; മ. നി. ൧.൧൧൬ ച, തംസംവണ്ണനാടീകായോ ച മോഗ്ഗല്ലാനബ്യാകരണഞ്ച ഓലോകേതബ്ബാ] ധനുഗ്ഗഹോ സിക്ഖിതോ കതഹത്ഥോ കതൂപാസനോ ലഹുകേന അസനേന അപ്പകസിരേന തിരിയം താലച്ഛായം [താലച്ഛാതിം (സീ. സ്യാ. പീ.), താലച്ഛാദിം (ക.) അ. നി. ൪.൪൫; മ. നി. ൧.൧൬൧ പസ്സിതബ്ബം] അതിപാതേയ്യ; ഏവരൂപേന ച പദവീതിഹാരേന, സേയ്യഥാപി നാമ പുരത്ഥിമാ സമുദ്ദാ പച്ഛിമോ സമുദ്ദോ അഥ പുരത്ഥിമായ ദിസായ ഠിതോ പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ഗമനേന ലോകസ്സ അന്തം പാപുണിസ്സാമീ’തി. സോ അഞ്ഞത്രേവ അസിതപീതഖായിതസായിതാ അഞ്ഞത്ര ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മാ അഞ്ഞത്ര നിദ്ദാകിലമഥപടിവിനോദനാ വസ്സസതായുകോ വസ്സസതജീവീ വസ്സസതം ഗന്ത്വാ അപ്പത്വാവ ലോകസ്സ അന്തം അന്തരാ കാലം കരേയ്യ. അഥ പച്ഛിമായ ദിസായ…പേ… അഥ ഉത്തരായ ദിസായ… അഥ ദക്ഖിണായ ദിസായ ഠിതോ പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ഗമനേന ലോകസ്സ അന്തം പാപുണിസ്സാമീ’തി. സോ അഞ്ഞത്രേവ അസിതപീതഖായിതസായിതാ അഞ്ഞത്ര ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മാ അഞ്ഞത്ര നിദ്ദാകിലമഥപടിവിനോദനാ വസ്സസതായുകോ വസ്സസതജീവീ വസ്സസതം ഗന്ത്വാ അപ്പത്വാവ ലോകസ്സ അന്തം അന്തരാ കാലം കരേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? നാഹം, ബ്രാഹ്മണാ, ഏവരൂപായ സന്ധാവനികായ ലോകസ്സ അന്തം ഞാതേയ്യം ദട്ഠേയ്യം പത്തേയ്യന്തി വദാമി. ന ചാഹം, ബ്രാഹ്മണാ, അപ്പത്വാവ ലോകസ്സ അന്തം ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയം വദാമി.

‘‘പഞ്ചിമേ, ബ്രാഹ്മണാ, കാമഗുണാ അരിയസ്സ വിനയേ ലോകോതി വുച്ചതി. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ; സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ; ഇമേ ഖോ, ബ്രാഹ്മണാ, പഞ്ച കാമഗുണാ അരിയസ്സ വിനയേ ലോകോതി വുച്ചതി.

‘‘ഇധ, ബ്രാഹ്മണാ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണാ, ‘ഭിക്ഖു ലോകസ്സ അന്തമാഗമ്മ, ലോകസ്സ അന്തേ വിഹരതി’. തമഞ്ഞേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’തി. അഹമ്പി ഹി [അഹമ്പി (സീ. പീ.)], ബ്രാഹ്മണാ, ഏവം വദാമി – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’’’തി.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണാ, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണാ, ‘ഭിക്ഖു ലോകസ്സ അന്തമാഗമ്മ ലോകസ്സ അന്തേ വിഹരതി’. തമഞ്ഞേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’തി. അഹമ്പി ഹി, ബ്രാഹ്മണാ, ഏവം വദാമി – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’’’തി.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണാ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണാ, ‘ഭിക്ഖു ലോകസ്സ അന്തമാഗമ്മ ലോകസ്സ അന്തേ വിഹരതി’. തമഞ്ഞേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’തി. അഹമ്പി ഹി, ബ്രാഹ്മണാ, ഏവം വദാമി – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’’’തി.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണാ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ… സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ… സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണാ, ‘ഭിക്ഖു ലോകസ്സ അന്തമാഗമ്മ ലോകസ്സ അന്തേ വിഹരതി’. തമഞ്ഞേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’തി. അഹമ്പി ഹി, ബ്രാഹ്മണാ, ഏവം വദാമി – ‘അയമ്പി ലോകപരിയാപന്നോ, അയമ്പി അനിസ്സടോ ലോകമ്ഹാ’’’തി.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണാ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണാ, ‘ഭിക്ഖു ലോകസ്സ അന്തമാഗമ്മ ലോകസ്സ അന്തേ വിഹരതി തിണ്ണോ ലോകേ വിസത്തിക’’’ന്തി. സത്തമം.