൬. ദുതിയസമ്പദാസുത്തം

൭൬. ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, സമ്പദാ. കതമാ അട്ഠ? ഉട്ഠാനസമ്പദാ, ആരക്ഖസമ്പദാ, കല്യാണമിത്തതാ, സമജീവിതാ, സദ്ധാസമ്പദാ, സീലസമ്പദാ, ചാഗസമ്പദാ, പഞ്ഞാസമ്പദാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഉട്ഠാനസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ യേന കമ്മട്ഠാനേന ജീവിതം കപ്പേതി – യദി കസിയാ യദി വണിജ്ജായ യദി ഗോരക്ഖേന യദി ഇസ്സത്തേന യദി രാജപോരിസേന യദി സിപ്പഞ്ഞതരേന – തത്ഥ ദക്ഖോ ഹോതി അനലസോ, തത്രുപായായ വീമംസായ സമന്നാഗതോ, അലം കാതും അലം സംവിധാതുന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഉട്ഠാനസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ആരക്ഖസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തസ്സ ഭോഗാ ഹോന്തി ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതാ ബാഹാബലപരിചിതാ സേദാവക്ഖിത്താ ധമ്മികാ ധമ്മലദ്ധാ തേ ആരക്ഖേന ഗുത്തിയാ സമ്പാദേതി – ‘കിന്തി മേ ഭോഗേ നേവ രാജാനോ ഹരേയ്യും, ന ചോരാ ഹരേയ്യും, ന അഗ്ഗി ഡഹേയ്യ, ന ഉദകം വഹേയ്യ, ന അപ്പിയാ ദായാദാ ഹരേയ്യു’ന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആരക്ഖസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണമിത്തതാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ യസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ പടിവസതി, തത്ഥ യേ തേ ഹോന്തി ഗഹപതീ വാ ഗഹപതിപുത്താ വാ ദഹരാ വാ വുദ്ധസീലിനോ വുദ്ധാ വാ വുദ്ധസീലിനോ സദ്ധാസമ്പന്നാ സീലസമ്പന്നാ ചാഗസമ്പന്നാ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ, തേഹി സദ്ധിം സന്തിട്ഠതി സല്ലപതി സാകച്ഛം സമാപജ്ജതി; യഥാരൂപാനം സദ്ധാസമ്പന്നാനം സദ്ധാസമ്പദം അനുസിക്ഖതി, യഥാരൂപാനം സീലസമ്പന്നാനം സീലസമ്പദം അനുസിക്ഖതി, യഥാരൂപാനം ചാഗസമ്പന്നാനം ചാഗസമ്പദം അനുസിക്ഖതി, യഥാരൂപാനം പഞ്ഞാസമ്പന്നാനം പഞ്ഞാസമ്പദം അനുസിക്ഖതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണമിത്തതാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമജീവിതാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ ആയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ വയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ സമം ജീവികം കപ്പേതി നാച്ചോഗാള്ഹം നാതിഹീനം – ‘ഏവം മേ ആയോ വയം പരിയാദായ ഠസ്സതി, ന ച മേ വയോ ആയം പരിയാദായ ഠസ്സതീ’തി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, തുലാധാരോ വാ തുലാധാരന്തേവാസീ വാ തുലം പഗ്ഗഹേത്വാ ജാനാതി – ‘ഏത്തകേന വാ ഓനതം, ഏത്തകേന വാ ഉന്നത’ന്തി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ ആയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ വയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ സമം ജീവികം കപ്പേതി നാച്ചോഗാള്ഹം നാതിഹീനം – ‘ഏവം മേ ആയോ വയം പരിയാദായ ഠസ്സതി, ന ച മേ വയോ ആയം പരിയാദായ ഠസ്സതീ’തി. സചായം, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ അപ്പായോ സമാനോ ഉളാരം ജീവികം കപ്പേതി, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ ‘ഉദുമ്ബരഖാദീ വായം കുലപുത്തോ ഭോഗേ ഖാദതീ’തി. സചേ പനായം, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ മഹായോ സമാനോ കസിരം ജീവികം കപ്പേതി, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘അജേട്ഠമരണം വായം കുലപുത്തോ മരിസ്സതീ’തി. യതോ ച ഖോയം, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ ആയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ വയഞ്ച ഭോഗാനം വിദിത്വാ സമം ജീവികം കപ്പേതി നാച്ചോഗാള്ഹം നാതിഹീനം – ‘ഏവം മേ ആയോ വയം പരിയാദായ ഠസ്സതി, ന ച മേ വയോ ആയം പരിയാദായ ഠസ്സതീ’തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമജീവിതാ.

‘‘കതമാ ച ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ…പേ… സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സീലസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സീലസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ചാഗസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി…പേ… യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ചാഗസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാസമ്പദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ പഞ്ഞവാ ഹോതി…പേ… സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാസമ്പദാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ സമ്പദാ’’തി.

‘‘ഉട്ഠാതാ കമ്മധേയ്യേസു, അപ്പമത്തോ വിധാനവാ;

സമം കപ്പേതി ജീവികം, സമ്ഭതം അനുരക്ഖതി.

‘‘സദ്ധോ സീലേന സമ്പന്നോ, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരോ;

നിച്ചം മഗ്ഗം വിസോധേതി, സോത്ഥാനം സമ്പരായികം.

‘‘ഇച്ചേതേ അട്ഠ ധമ്മാ ച, സദ്ധസ്സ ഘരമേസിനോ;

അക്ഖാതാ സച്ചനാമേന, ഉഭയത്ഥ സുഖാവഹാ.

‘‘ദിട്ഠധമ്മഹിതത്ഥായ, സമ്പരായസുഖായ ച;

ഏവമേതം ഗഹട്ഠാനം, ചാഗോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീ’’തി. ഛട്ഠം;