൧. ഗോതമീസുത്തം

൫൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ മഹാപജാപതീ [മഹാപജാപതി (സ്യാ.) ചൂളവ. ൪൦൨] ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി! മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി! മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. ‘‘തതിയമ്പി ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി! മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

അഥ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ‘‘ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ കപിലവത്ഥുസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ കേസേ ഛേദാപേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ സമ്ബഹുലാഹി സാകിയാനീഹി സദ്ധിം യേന വേസാലീ തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന വേസാലീ മഹാവനം കൂടാഗാരസാലാ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ അട്ഠാസി.

അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖിം ദുമ്മനം അസ്സുമുഖിം രുദമാനം ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതം. ദിസ്വാന മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച – ‘‘കിം നു ത്വം, ഗോതമി, സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ’’തി? ‘‘തഥാ ഹി പന, ഭന്തേ ആനന്ദ, ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗോതമി, മുഹുത്തം ഇധേവ താവ ഹോഹി, യാവാഹം ഭഗവന്തം യാചാമി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏസാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ – ‘ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’ന്തി. സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ! മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ! മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം. യംനൂനാഹം അഞ്ഞേനപി പരിയായേന ഭഗവന്തം യാചേയ്യം മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭബ്ബോ നു ഖോ, ഭന്തേ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തഫലം വാ സച്ഛികാതു’’ന്തി? ‘‘ഭബ്ബോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതു’’ന്തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ഭബ്ബോ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി…പേ… അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതും, ബഹുകാരാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ ആപാദികാ പോസികാ ഖീരസ്സ ദായികാ; ഭഗവന്തം ജനേത്തിയാ കാലങ്കതായ ഥഞ്ഞം പായേസി. സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ ഹോതു ഉപസമ്പദാ –

[പാചി. ൧൪൯; ചൂളവ. ൪൦൩] ‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹൂപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കത്തബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ [ഗരുകത്വാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന ഭിക്ഖുനിയാ അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അന്വഡ്ഢമാസം ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാ [പച്ചാസിംസിതബ്ബാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] – ഉപോസഥപുച്ഛകഞ്ച, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘വസ്സംവുട്ഠായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതബ്ബം – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ പക്ഖമാനത്തം ചരിതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു സിക്ഖിതസിക്ഖായ സിക്ഖമാനായ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പദാ പരിയേസിതബ്ബാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന കേനചി പരിയായേന ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖു അക്കോസിതബ്ബോ പരിഭാസിതബ്ബോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ ഓവടോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂസു വചനപഥോ, അനോവടോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീസു വചനപഥോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ ഹോതു ഉപസമ്പദാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ യേന മഹാപജാപതീ ഗോതമീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച –

‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ –

‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹൂപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കത്തബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ…പേ….

‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ ഓവടോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂസു വചനപഥോ, അനോവടോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീസു വചനപഥോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ. സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ യുവാ മണ്ഡനകജാതികോ [മണ്ഡനകജാതിയോ (സീ. പീ.)] സീസംന്ഹാതോ [സീസംനഹാതോ (സീ. പീ.), സീസനഹാതോ (സ്യാ.)] ഉപ്പലമാലം വാ വസ്സികമാലം വാ അധിമുത്തകമാലം [അതിമുത്തകമാലം (സീ.)] വാ ലഭിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉത്തമങ്ഗേ സിരസ്മിം പതിട്ഠാപേയ്യ; ഏവമേവം ഖോ അഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാമി യാവജീവം അനതിക്കമനീയേ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഗ്ഗഹിതാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ അട്ഠ ഗരുധമ്മാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയാ’’തി.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, നാലഭിസ്സ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ചിരട്ഠിതികം, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം അഭവിസ്സ, വസ്സസഹസ്സമേവ സദ്ധമ്മോ തിട്ഠേയ്യ. യതോ ച ഖോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന ദാനി, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഭവിസ്സതി. പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, യാനി കാനിചി കുലാനി ബഹുത്ഥികാനി [ബഹുകിത്ഥികാനി (സീ. പീ.), ബഹുഇത്ഥികാനി (സ്യാ.)] അപ്പപുരിസകാനി, താനി സുപ്പധംസിയാനി ഹോന്തി ചോരേഹി കുമ്ഭത്ഥേനകേഹി; ഏവമേവം ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ സാലിക്ഖേത്തേ സേതട്ഠികാ നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം സാലിക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവം ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ ഉച്ഛുക്ഖേത്തേ മഞ്ജിട്ഠികാ [മഞ്ജേട്ഠികാ (സീ. സ്യാ.)] നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം ഉച്ഛുക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവം ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, പുരിസോ മഹതോ തളാകസ്സ പടികച്ചേവ [പടിഗച്ചേവ (സീ. പീ.)] ആളിം ബന്ധേയ്യ യാവദേവ ഉദകസ്സ അനതിക്കമനായ; ഏവമേവം ഖോ, ആനന്ദ, മയാ പടികച്ചേവ ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ ഗരുധമ്മാ പഞ്ഞത്താ യാവജീവം അനതിക്കമനീയാ’’തി. പഠമം.