൬. അനുരുദ്ധസുത്തം

൪൬. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ദിവാവിഹാരം ഗതോ ഹോതി പടിസല്ലീനോ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ മനാപകായികാ ദേവതാ യേനായസ്മാ അനുരുദ്ധോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ താ ദേവതാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോചും – ‘‘മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, മനാപകായികാ നാമ ദേവതാ തീസു ഠാനേസു ഇസ്സരിയം കാരേമ വസം വത്തേമ. മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, യാദിസകം വണ്ണം ആകങ്ഖാമ താദിസകം വണ്ണം ഠാനസോ പടിലഭാമ; യാദിസകം സരം ആകങ്ഖാമ താദിസകം സരം ഠാനസോ പടിലഭാമ; യാദിസകം സുഖം ആകങ്ഖാമ താദിസകം സുഖം ഠാനസോ പടിലഭാമ. മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, മനാപകായികാ നാമ ദേവതാ ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ഇസ്സരിയം കാരേമ വസം വത്തേമാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അഹോ വതിമാ ദേവതാ സബ്ബാവ നീലാ അസ്സു നീലവണ്ണാ നീലവത്ഥാ നീലാലങ്കാരാ’’തി. അഥ ഖോ താ ദേവതാ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ചിത്തമഞ്ഞായ സബ്ബാവ നീലാ അഹേസും നീലവണ്ണാ നീലവത്ഥാ നീലാലങ്കാരാ.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അഹോ വതിമാ ദേവതാ സബ്ബാവ പീതാ അസ്സു…പേ… സബ്ബാവ ലോഹിതകാ അസ്സു… സബ്ബാവ ഓദാതാ അസ്സു ഓദാതവണ്ണാ ഓദാതവത്ഥാ ഓദാതാലങ്കാരാ’’തി. അഥ ഖോ താ ദേവതാ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ചിത്തമഞ്ഞായ സബ്ബാവ ഓദാതാ അഹേസും ഓദാതവണ്ണാ ഓദാതവത്ഥാ ഓദാതാലങ്കാരാ.

അഥ ഖോ താ ദേവതാ ഏകാ ച [കോ (സീ.), ഏകാവ (സ്യാ. പീ.)] ഗായി ഏകാ ച [ഏകാ പന (സീ.), ഏകാവ (സ്യാ. പീ.)] നച്ചി ഏകാ ച [ഏകാ (സീ.), ഏകാവ (സ്യാ. പീ.)] അച്ഛരം വാദേസി. സേയ്യഥാപി നാമ പഞ്ചങ്ഗികസ്സ തൂരിയസ്സ [തുരിയസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] സുവിനീതസ്സ സുപ്പടിപതാളിതസ്സ കുസലേഹി സുസമന്നാഹതസ്സ സദ്ദോ ഹോതി വഗ്ഗു ച രജനീയോ ച കമനീയോ ച പേമനീയോ ച മദനീയോ ച; ഏവമേവം താസം ദേവതാനം അലങ്കാരാനം സദ്ദോ ഹോതി വഗ്ഗു ച രജനീയോ ച കമനീയോ ച പേമനീയോ ച മദനീയോ ച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഇന്ദ്രിയാനി ഓക്ഖിപി.

അഥ ഖോ താ ദേവതാ ‘‘ന ഖ്വയ്യോ അനുരുദ്ധോ സാദിയതീ’’തി [സാദയതീതി (സദ്ദനീതിധാതുമാലാ)] തത്ഥേവന്തരധായിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, ദിവാവിഹാരം ഗതോ ഹോമി പടിസല്ലീനോ. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ മനാപകായികാ ദേവതാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ഭന്തേ, താ ദേവതാ മം ഏതദവോചും – ‘മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, മനാപകായികാ നാമ ദേവതാ തീസു ഠാനേസു ഇസ്സരിയം കാരേമ വസം വത്തേമ. മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, യാദിസകം വണ്ണം ആകങ്ഖാമ താദിസകം വണ്ണം ഠാനസോ പടിലഭാമ; യാദിസകം സരം ആകങ്ഖാമ താദിസകം സരം ഠാനസോ പടിലഭാമ; യാദിസകം സുഖം ആകങ്ഖാമ താദിസകം സുഖം ഠാനസോ പടിലഭാമ. മയം, ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, മനാപകായികാ നാമ ദേവതാ ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ഇസ്സരിയം കാരേമ വസം വത്തേമാ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏതദഹോസി – ‘അഹോ വതിമാ ദേവതാ സബ്ബാവ നീലാ അസ്സു നീലവണ്ണാ നീലവത്ഥാ നീലാലങ്കാരാ’തി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, താ ദേവതാ മമ ചിത്തമഞ്ഞായ സബ്ബാവ നീലാ അഹേസും നീലവണ്ണാ നീലവത്ഥാ നീലാലങ്കാരാ.

‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏതദഹോസി – ‘അഹോ വതിമാ ദേവതാ സബ്ബാവ പീതാ അസ്സു…പേ… സബ്ബാവ ലോഹിതകാ അസ്സു…പേ… സബ്ബാവ ഓദാതാ അസ്സു ഓദാതവണ്ണാ ഓദാതവത്ഥാ ഓദാതാലങ്കാരാ’തി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, താ ദേവതാ മമ ചിത്തമഞ്ഞായ സബ്ബാവ ഓദാതാ അഹേസും ഓദാതവണ്ണാ ഓദാതവത്ഥാ ഓദാതാലങ്കാരാ.

‘‘അഥ ഖോ, ഭന്തേ, താ ദേവതാ ഏകാ ച ഗായി ഏകാ ച നച്ചി ഏകാ ച അച്ഛരം വാദേസി. സേയ്യഥാപി നാമ പഞ്ചങ്ഗികസ്സ തൂരിയസ്സ സുവിനീതസ്സ സുപ്പടിപതാളിതസ്സ കുസലേഹി സുസമന്നാഹതസ്സ സദ്ദോ ഹോതി വഗ്ഗു ച രജനീയോ ച കമനീയോ ച പേമനീയോ ച മദനീയോ ച; ഏവമേവം താസം ദേവതാനം അലങ്കാരാനം സദ്ദോ ഹോതി വഗ്ഗു ച രജനീയോ ച കമനീയോ ച പേമനീയോ ച മദനീയോ ച. അഥ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഇന്ദ്രിയാനി ഓക്ഖിപിം.

‘‘അഥ ഖോ, ഭന്തേ, താ ദേവതാ ‘ന ഖ്വയ്യോ അനുരുദ്ധോ സാദിയതീ’തി തത്ഥേവന്തരധായിംസു. കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനാപകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതീ’’തി?

‘‘അട്ഠഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനാപകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി അട്ഠഹി? ഇധ, അനുരുദ്ധ, മാതുഗാമോ യസ്സ മാതാപിതരോ ഭത്തുനോ ദേന്തി അത്ഥകാമാ ഹിതേസിനോ അനുകമ്പകാ അനുകമ്പം ഉപാദായ തസ്സ ഹോതി പുബ്ബുട്ഠായിനീ പച്ഛാനിപാതിനീ കിങ്കാരപടിസ്സാവിനീ മനാപചാരിനീ പിയവാദിനീ.

‘‘യേ തേ ഭത്തു ഗരുനോ [ഗുരുനോ (ക.)] ഹോന്തി – മാതാതി വാ പിതാതി വാ സമണബ്രാഹ്മണാതി വാ – തേ സക്കരോതി, ഗരും കരോതി [ഗരുകരോതി (സീ. സ്യാ. പീ.)], മാനേതി, പൂജേതി, അബ്ഭാഗതേ ച ആസനോദകേന പടിപൂജേതി.

‘‘യേ തേ ഭത്തു അബ്ഭന്തരാ കമ്മന്താ – ഉണ്ണാതി വാ കപ്പാസാതി വാ – തത്ഥ ദക്ഖാ ഹോതി അനലസാ തത്രുപായായ [തത്രൂപായായ (സീ.), അ. നി. ൪.൩൫; ൧൧.൧൪] വീമംസായ സമന്നാഗതാ അലം കാതും അലം സംവിധാതും.

‘‘യോ സോ ഭത്തു അബ്ഭന്തരോ അന്തോജനോ – ദാസാതി വാ പേസ്സാതി വാ കമ്മകരാതി വാ – തേസം കതഞ്ച കതതോ ജാനാതി അകതഞ്ച അകതതോ ജാനാതി, ഗിലാനകാനഞ്ച ബലാബലം ജാനാതി ഖാദനീയം ഭോജനീയഞ്ചസ്സ പച്ചംസേന [പച്ചയേന (സ്യാ.), പച്ചത്തംസേന (ക.) അ. നി. ൫.൩൩] സംവിഭജതി.

‘‘യം ഭത്തു ആഹരതി ധനം വാ ധഞ്ഞം വാ ജാതരൂപം വാ തം ആരക്ഖേന ഗുത്തിയാ സമ്പാദേതി, തത്ഥ ച ഹോതി അധുത്തീ അഥേനീ അസോണ്ഡീ അവിനാസികാ.

‘‘ഉപാസികാ ഖോ പന ഹോതി ബുദ്ധം സരണം ഗതാ ധമ്മം സരണം ഗതാ സങ്ഘം സരണം ഗതാ.

‘‘സീലവതീ ഖോ പന ഹോതി – പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ, മുസാവാദാ പടിവിരതാ, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതാ.

‘‘ചാഗവതീ ഖോ പന ഹോതി. വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗാ [മുത്തചാഗീ (സ്യാ.)] പയതപാണിനീ [പയതപാണി (സീ.), പയതപാണീ (സ്യാ. പീ. ക.)] വോസ്സഗ്ഗരതാ യാചയോഗാ ദാനസംവിഭാഗരതാ.

‘‘ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, അട്ഠഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനാപകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതീ’’തി.

‘‘യോ നം ഭരതി സബ്ബദാ, നിച്ചം ആതാപി ഉസ്സുകോ;

തം സബ്ബകാമദം [തം സബ്ബകാമഹരം (സീ. സ്യാ. പീ.) സബ്ബകാമഹരം (അ. നി. ൫.൩൩] പോസം, ഭത്താരം നാതിമഞ്ഞതി.

‘‘ന ചാപി സോത്ഥി ഭത്താരം, ഇസ്സാവാദേന രോസയേ;

ഭത്തു ച ഗരുനോ സബ്ബേ, പടിപൂജേതി പണ്ഡിതാ.

‘‘ഉട്ഠാഹികാ [ഉട്ഠായികാ (ക.)] അനലസാ, സങ്ഗഹിതപരിജ്ജനാ;

ഭത്തു മനാപം ചരതി, സമ്ഭതം അനുരക്ഖതി.

‘‘യാ ഏവം വത്തതി നാരീ, ഭത്തു ഛന്ദവസാനുഗാ;

മനാപാ നാമ തേ [മനാപകായികാ (സീ. ക.)] ദേവാ, യത്ഥ സാ ഉപപജ്ജതീ’’തി. ഛട്ഠം;