൪. ദാനവഗ്ഗോ

൧. പഠമദാനസുത്തം

൩൧. [ദീ. നി. ൩.൩൩൬] ‘‘അട്ഠിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദാനാനി. കതമാനി അട്ഠ? ആസജ്ജ ദാനം ദേതി, ഭയാ ദാനം ദേതി, ‘അദാസി മേ’തി ദാനം ദേതി, ‘ദസ്സതി മേ’തി ദാനം ദേതി, ‘സാഹു ദാന’ന്തി ദാനം ദേതി, ‘അഹം പചാമി, ഇമേ ന പചന്തി; നാരഹാമി പചന്തോ അപചന്താനം ദാനം അദാതു’ന്തി ദാനം ദേതി, ‘ഇമം മേ ദാനം ദദതോ കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതീ’തി ദാനം ദേതി, ചിത്താലങ്കാരചിത്തപരിക്ഖാരത്ഥം ദാനം ദേതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ ദാനാനീ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയദാനസുത്തം

൩൨. [കഥാ. ൪൮൦] ‘‘സദ്ധാ ഹിരിയം കുസലഞ്ച ദാനം,

ധമ്മാ ഏതേ സപ്പുരിസാനുയാതാ;

ഏതഞ്ഹി മഗ്ഗം ദിവിയം വദന്തി,

ഏതേന ഹി ഗച്ഛതി ദേവലോക’’ന്തി. ദുതിയം;

൩. ദാനവത്ഥുസുത്തം

൩൩. ‘‘അട്ഠിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദാനവത്ഥൂനി. കതമാനി അട്ഠ? ഛന്ദാ ദാനം ദേതി, ദോസാ ദാനം ദേതി, മോഹാ ദാനം ദേതി, ഭയാ ദാനം ദേതി, ‘ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം പിതുപിതാമഹേഹി, നാരഹാമി പോരാണം കുലവംസം ഹാപേതു’ന്തി ദാനം ദേതി, ‘ഇമാഹം ദാനം ദത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി ദാനം ദേതി, ‘ഇമം മേ ദാനം ദദതോ ചിത്തം പസീദതി, അത്തമനതാ സോമനസ്സം ഉപജായതീ’തി ദാനം ദേതി, ചിത്താലങ്കാരചിത്തപരിക്ഖാരത്ഥം ദാനം ദേതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ ദാനവത്ഥൂനീ’’തി. തതിയം.

൪. ഖേത്തസുത്തം

൩൪. ‘‘അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തേ ബീജം വുത്തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹസ്സാദം ന ഫാതിസേയ്യം [ന ഫാതിസേയ്യന്തി (സീ. സ്യാ. ക.), ന ഫാതിസേയ്യാ (കത്ഥചി)]. കഥം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തം ഉന്നാമനിന്നാമി ച ഹോതി, പാസാണസക്ഖരികഞ്ച ഹോതി, ഊസരഞ്ച ഹോതി, ന ച ഗമ്ഭീരസിതം ഹോതി, ന ആയസമ്പന്നം ഹോതി, ന അപായസമ്പന്നം ഹോതി, ന മാതികാസമ്പന്നം ഹോതി, ന മരിയാദസമ്പന്നം ഹോതി. ഏവം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തേ ബീജം വുത്തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹസ്സാദം ന ഫാതിസേയ്യം.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു സമണബ്രാഹ്മണേസു ദാനം ദിന്നം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം ന മഹാജുതികം ന മഹാവിപ്ഫാരം. കഥം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ ഹോന്തി, മിച്ഛാസങ്കപ്പാ, മിച്ഛാവാചാ, മിച്ഛാകമ്മന്താ, മിച്ഛാആജീവാ, മിച്ഛാവായാമാ, മിച്ഛാസതിനോ, മിച്ഛാസമാധിനോ. ഏവം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണേസു ദാനം ദിന്നം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം ന മഹാജുതികം ന മഹാവിപ്ഫാരം.

‘‘അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തേ ബീജം വുത്തം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹസ്സാദം ഫാതിസേയ്യം. കഥം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തം അനുന്നാമാനിന്നാമി ച ഹോതി, അപാസാണസക്ഖരികഞ്ച ഹോതി, അനൂസരഞ്ച ഹോതി, ഗമ്ഭീരസിതം ഹോതി, ആയസമ്പന്നം ഹോതി, അപായസമ്പന്നം ഹോതി, മാതികാസമ്പന്നം ഹോതി, മരിയാദസമ്പന്നം ഹോതി. ഏവം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേ, ഭിക്ഖവേ, ഖേത്തേ ബീജം വുത്തം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹസ്സാദം ഫാതിസേയ്യം.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു സമണബ്രാഹ്മണേസു ദാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസം മഹാജുതികം മഹാവിപ്ഫാരം. കഥം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മാദിട്ഠികാ ഹോന്തി, സമ്മാസങ്കപ്പാ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്താ, സമ്മാആജീവാ, സമ്മാവായാമാ, സമ്മാസതിനോ, സമ്മാസമാധിനോ. ഏവം അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതേസു, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണേസു ദാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസം മഹാജുതികം മഹാവിപ്ഫാര’’ന്തി.

‘‘യഥാപി ഖേത്തേ സമ്പന്നേ, പവുത്താ ബീജസമ്പദാ;

ദേവേ സമ്പാദയന്തമ്ഹി [സഞ്ജായന്തമ്ഹി (ക.)], ഹോതി ധഞ്ഞസ്സ സമ്പദാ.

‘‘അനീതിസമ്പദാ ഹോതി, വിരൂള്ഹീ ഭവതി സമ്പദാ;

വേപുല്ലസമ്പദാ ഹോതി, ഫലം വേ ഹോതി സമ്പദാ.

‘‘ഏവം സമ്പന്നസീലേസു, ദിന്നാ ഭോജനസമ്പദാ;

സമ്പദാനം ഉപനേതി, സമ്പന്നം ഹിസ്സ തം കതം.

‘‘തസ്മാ സമ്പദമാകങ്ഖീ, സമ്പന്നത്ഥൂധ പുഗ്ഗലോ;

സമ്പന്നപഞ്ഞേ സേവേഥ, ഏവം ഇജ്ഝന്തി സമ്പദാ.

‘‘വിജ്ജാചരണസമ്പന്നേ, ലദ്ധാ ചിത്തസ്സ സമ്പദം;

കരോതി കമ്മസമ്പദം, ലഭതി ചത്ഥസമ്പദം.

‘‘ലോകം ഞത്വാ യഥാഭൂതം, പപ്പുയ്യ ദിട്ഠിസമ്പദം;

മഗ്ഗസമ്പദമാഗമ്മ, യാതി സമ്പന്നമാനസോ.

‘‘ഓധുനിത്വാ മലം സബ്ബം, പത്വാ നിബ്ബാനസമ്പദം;

മുച്ചതി സബ്ബദുക്ഖേഹി, സാ ഹോതി സബ്ബസമ്പദാ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. ദാനൂപപത്തിസുത്തം

൩൫. [ദീ. നി. ൩.൩൩൭] ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, ദാനൂപപത്തിയോ. കതമാ അട്ഠ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദാനം ദേതി സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. സോ യം ദേതി തം പച്ചാസീസതി [പച്ചാസിംസതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. സോ പസ്സതി ഖത്തിയമഹാസാലേ വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലേ വാ ഗഹപതിമഹാസാലേ വാ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതേ സമങ്ഗീഭൂതേ പരിചാരയമാനേ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹോ വതാഹം കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ഖത്തിയമഹാസാലാനം വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാനം വാ ഗഹപതിമഹാസാലാനം വാ സഹബ്യതം ഉപപജ്ജേയ്യ’ന്തി! സോ തം ചിത്തം ദഹതി, തം ചിത്തം അധിട്ഠാതി, തം ചിത്തം ഭാവേതി. തസ്സ തം ചിത്തം ഹീനേ വിമുത്തം [ഹീനേധിമുത്തം (സ്യാ. പീ.) വിമുത്തന്തി അധിമുത്തം, വിമുത്തന്തി വാ വിസ്സട്ഠം (ടീകാസംവണ്ണനാ)], ഉത്തരി അഭാവിതം, തത്രൂപപത്തിയാ സംവത്തതി. കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ഖത്തിയമഹാസാലാനം വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാനം വാ ഗഹപതിമഹാസാലാനം വാ സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തഞ്ച ഖോ സീലവതോ വദാമി, നോ ദുസ്സീലസ്സ. ഇജ്ഝതി, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ ചേതോപണിധി വിസുദ്ധത്താ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദാനം ദേതി സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. സോ യം ദേതി തം പച്ചാസീസതി. തസ്സ സുതം ഹോതി – ‘ചാതുമഹാരാജികാ [ചാതുമ്മഹാരാജികാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ദേവാ ദീഘായുകാ വണ്ണവന്തോ സുഖബഹുലാ’തി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹോ വതാഹം കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജേയ്യ’ന്തി. സോ തം ചിത്തം ദഹതി, തം ചിത്തം അധിട്ഠാതി, തം ചിത്തം ഭാവേതി. തസ്സ തം ചിത്തം ഹീനേ വിമുത്തം, ഉത്തരി അഭാവിതം, തത്രൂപപത്തിയാ സംവത്തതി. കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തഞ്ച ഖോ സീലവതോ വദാമി, നോ ദുസ്സീലസ്സ. ഇജ്ഝതി, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ ചേതോപണിധി വിസുദ്ധത്താ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദാനം ദേതി സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. സോ യം ദേതി തം പച്ചാസീസതി. തസ്സ സുതം ഹോതി – താവതിംസാ ദേവാ…പേ… യാമാ ദേവാ… തുസിതാ ദേവാ… നിമ്മാനരതീ ദേവാ… പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ ദീഘായുകാ വണ്ണവന്തോ സുഖബഹുലാതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹോ വതാഹം കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജേയ്യ’ന്തി. സോ തം ചിത്തം ദഹതി, തം ചിത്തം അധിട്ഠാതി, തം ചിത്തം ഭാവേതി. തസ്സ തം ചിത്തം ഹീനേ വിമുത്തം, ഉത്തരി അഭാവിതം, തത്രൂപപത്തിയാ സംവത്തതി. കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തഞ്ച ഖോ സീലവതോ വദാമി, നോ ദുസ്സീലസ്സ. ഇജ്ഝതി, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ ചേതോപണിധി വിസുദ്ധത്താ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദാനം ദേതി സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. സോ യം ദേതി തം പച്ചാസീസതി. തസ്സ സുതം ഹോതി – ‘ബ്രഹ്മകായികാ ദേവാ ദീഘായുകാ വണ്ണവന്തോ സുഖബഹുലാ’തി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹോ വതാഹം കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജേയ്യ’ന്തി. സോ തം ചിത്തം ദഹതി, തം ചിത്തം അധിട്ഠാതി, തം ചിത്തം ഭാവേതി. തസ്സ തം ചിത്തം ഹീനേ വിമുത്തം, ഉത്തരി അഭാവിതം, തത്രൂപപത്തിയാ സംവത്തതി. കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തഞ്ച ഖോ സീലവതോ വദാമി, നോ ദുസ്സീലസ്സ; വീതരാഗസ്സ, നോ സരാഗസ്സ. ഇജ്ഝതി, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ ചേതോപണിധി വീതരാഗത്താ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ ദാനൂപപത്തിയോ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥുസുത്തം

൩൬. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥൂനി. കതമാനി തീണി? ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു [പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും (സീ. പീ.) ഏവമുപരിപി], സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു, ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു പരിത്തം കതം ഹോതി, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു പരിത്തം കതം ഹോതി, ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും [പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു (സ്യാ.)] നാഭിസമ്ഭോതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സദോഭഗ്യം ഉപപജ്ജതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു മത്തസോ കതം ഹോതി, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു മത്തസോ കതം ഹോതി, ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും നാഭിസമ്ഭോതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സസോഭഗ്യം ഉപപജ്ജതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു അധിമത്തം കതം ഹോതി, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു അധിമത്തം കതം ഹോതി, ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും നാഭിസമ്ഭോതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ മഹാരാജാനോ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും അതിരേകം കരിത്വാ, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും അതിരേകം കരിത്വാ, ചാതുമഹാരാജികേ ദേവേ ദസഹി ഠാനേഹി അധിഗണ്ഹന്തി – ദിബ്ബേന ആയുനാ, ദിബ്ബേന വണ്ണേന, ദിബ്ബേന സുഖേന, ദിബ്ബേന യസേന, ദിബ്ബേന ആധിപതേയ്യേന, ദിബ്ബേഹി രൂപേഹി, ദിബ്ബേഹി സദ്ദേഹി, ദിബ്ബേഹി ഗന്ധേഹി, ദിബ്ബേഹി രസേഹി, ദിബ്ബേഹി ഫോട്ഠബ്ബേഹി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു അധിമത്തം കതം ഹോതി, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു അധിമത്തം കതം ഹോതി, ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും നാഭിസമ്ഭോതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, വസവത്തീ ദേവപുത്തോ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും അതിരേകം കരിത്വാ, സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും അതിരേകം കരിത്വാ, പരനിമ്മിതവസവത്തീദേവേ ദസഹി ഠാനേഹി അധിഗണ്ഹാതി – ദിബ്ബേന ആയുനാ, ദിബ്ബേന വണ്ണേന, ദിബ്ബേന സുഖേന, ദിബ്ബേന യസേന, ദിബ്ബേന ആധിപതേയ്യേന, ദിബ്ബേഹി രൂപേഹി, ദിബ്ബേഹി സദ്ദേഹി, ദിബ്ബേഹി ഗന്ധേഹി, ദിബ്ബേഹി രസേഹി, ദിബ്ബേഹി ഫോട്ഠബ്ബേഹി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥൂനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. സപ്പുരിസദാനസുത്തം

൩൭. ‘‘അട്ഠിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസദാനാനി. കതമാനി അട്ഠ? സുചിം ദേതി, പണീതം ദേതി, കാലേന ദേതി, കപ്പിയം ദേതി, വിചേയ്യ ദേതി, അഭിണ്ഹം ദേതി, ദദം ചിത്തം പസാദേതി, ദത്വാ അത്തമനോ ഹോതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ സപ്പുരിസദാനാനീ’’തി.

‘‘സുചിം പണീതം കാലേന, കപ്പിയം പാനഭോജനം;

അഭിണ്ഹം ദദാതി ദാനം, സുഖേത്തേസു [സുഖേത്തേ (സീ. പീ.)] ബ്രഹ്മചാരിസു.

‘‘നേവ [ന ച (സീ. പീ.)] വിപ്പടിസാരിസ്സ, ചജിത്വാ ആമിസം ബഹും;

ഏവം ദിന്നാനി ദാനാനി, വണ്ണയന്തി വിപസ്സിനോ.

‘‘ഏവം യജിത്വാ മേധാവീ, സദ്ധോ മുത്തേന ചേതസാ;

അബ്യാബജ്ഝം [അബ്യാപജ്ഝം (ക.) അ. നി. ൪.൪൦; ൬.൩൭] സുഖം ലോകം, പണ്ഡിതോ ഉപപജ്ജതീ’’തി. സത്തമം;

൮. സപ്പുരിസസുത്തം

൩൮. ‘‘സപ്പുരിസോ, ഭിക്ഖവേ, കുലേ ജായമാനോ ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി – മാതാപിതൂനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, പുത്തദാരസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, മിത്താമച്ചാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, പുബ്ബപേതാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, രഞ്ഞോ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, ദേവതാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, സമണബ്രാഹ്മണാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, മഹാമേഘോ സബ്ബസസ്സാനി സമ്പാദേന്തോ ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ [ഹിതായ…പേ… (സ്യാ. ക.)] ഹോതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ കുലേ ജായമാനോ ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി – മാതാപിതൂനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, പുത്തദാരസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, മിത്താമച്ചാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, പുബ്ബപേതാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, രഞ്ഞോ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, ദേവതാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതി, സമണബ്രാഹ്മണാനം അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ഹോതീ’’തി.

‘‘ബഹൂനം [ബഹുന്നം (സീ. പീ.)] വത അത്ഥായ, സപ്പഞ്ഞോ ഘരമാവസം;

മാതരം പിതരം പുബ്ബേ, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതോ.

‘‘പൂജേതി സഹധമ്മേന, പുബ്ബേകതമനുസ്സരം;

അനാഗാരേ പബ്ബജിതേ, അപചേ ബ്രഹ്മചാരയോ [ബ്രഹ്മചാരിനോ (സ്യാ.)].

‘‘നിവിട്ഠസദ്ധോ പൂജേതി, ഞത്വാ ധമ്മേ ച പേസലോ [പേസലേ (ക.)];

രഞ്ഞോ ഹിതോ ദേവഹിതോ, ഞാതീനം സഖിനം ഹിതോ.

‘‘സബ്ബേസം [സബ്ബേസു (ക.)] സോ [സ (സ്യാ. പീ. ക.)] ഹിതോ ഹോതി, സദ്ധമ്മേ സുപ്പതിട്ഠിതോ;

വിനേയ്യ മച്ഛേരമലം, സ ലോകം ഭജതേ സിവ’’ന്തി. അട്ഠമം;

൯. അഭിസന്ദസുത്തം

൩൯. ‘‘അട്ഠിമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. കതമേ അട്ഠ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ബുദ്ധം സരണം ഗതോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ധമ്മം സരണം ഗതോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ…പേ… സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സങ്ഘം സരണം ഗതോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

[കഥാ. ൪൮൦] ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദാനാനി മഹാദാനാനി അഗ്ഗഞ്ഞാനി രത്തഞ്ഞാനി വംസഞ്ഞാനി പോരാണാനി അസംകിണ്ണാനി അസംകിണ്ണപുബ്ബാനി, ന സംകിയന്തി ന സംകിയിസ്സന്തി, അപ്പടികുട്ഠാനി [അപ്പതികുട്ഠാനി (സീ.)] സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി. പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ അപരിമാണാനം സത്താനം അഭയം ദേതി, അവേരം ദേതി, അബ്യാബജ്ഝം [അബ്യാപജ്ഝം (ക.) ഏവമുപരിപി] ദേതി. അപരിമാണാനം സത്താനം അഭയം ദത്വാ അവേരം ദത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ദത്വാ അപരിമാണസ്സ അഭയസ്സ അവേരസ്സ അബ്യാബജ്ഝസ്സ ഭാഗീ ഹോതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ദാനം മഹാദാനം അഗ്ഗഞ്ഞം രത്തഞ്ഞം വംസഞ്ഞം പോരാണം അസംകിണ്ണം അസംകിണ്ണപുബ്ബം, ന സംകിയതി ന സംകിയിസ്സതി, അപ്പടികുട്ഠം സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം പഹായ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ അപരിമാണാനം സത്താനം അഭയം ദേതി അവേരം ദേതി അബ്യാബജ്ഝം ദേതി. അപരിമാണാനം സത്താനം അഭയം ദത്വാ അവേരം ദത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ദത്വാ, അപരിമാണസ്സ അഭയസ്സ അവേരസ്സ അബ്യാബജ്ഝസ്സ ഭാഗീ ഹോതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം ദാനം മഹാദാനം അഗ്ഗഞ്ഞം രത്തഞ്ഞം വംസഞ്ഞം പോരാണം അസംകിണ്ണം അസംകിണ്ണപുബ്ബം, ന സംകിയതി ന സംകിയിസ്സതി, അപ്പടികുട്ഠം സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠമോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ, ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുച്ചരിതവിപാകസുത്തം

൪൦. ‘‘പാണാതിപാതോ, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ നിരയസംവത്തനികോ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികോ പേത്തിവിസയസംവത്തനികോ. യോ സബ്ബലഹുസോ [സബ്ബലഹുസോതി സബ്ബലഹുകോ (സ്യാ. അട്ഠ.)] പാണാതിപാതസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ അപ്പായുകസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘അദിന്നാദാനം, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതം ഭാവിതം ബഹുലീകതം നിരയസംവത്തനികം തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികം പേത്തിവിസയസംവത്തനികം. യോ സബ്ബലഹുസോ അദിന്നാദാനസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ ഭോഗബ്യസനസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ നിരയസംവത്തനികോ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികോ പേത്തിവിസയസംവത്തനികോ. യോ സബ്ബലഹുസോ കാമേസുമിച്ഛാചാരസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ സപത്തവേരസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘മുസാവാദോ, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ നിരയസംവത്തനികോ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികോ പേത്തിവിസയസംവത്തനികോ. യോ സബ്ബലഹുസോ മുസാവാദസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ അഭൂതബ്ഭക്ഖാനസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘പിസുണാ, ഭിക്ഖവേ, വാചാ ആസേവിതാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ നിരയസംവത്തനികാ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികാ പേത്തിവിസയസംവത്തനികാ. യോ സബ്ബലഹുസോ പിസുണായ വാചായ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ മിത്തേഹി ഭേദനസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘ഫരുസാ, ഭിക്ഖവേ, വാചാ ആസേവിതാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ നിരയസംവത്തനികാ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികാ പേത്തിവിസയസംവത്തനികാ. യോ സബ്ബലഹുസോ ഫരുസായ വാചായ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ അമനാപസദ്ദസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപോ, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ നിരയസംവത്തനികോ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികോ പേത്തിവിസയസംവത്തനികോ. യോ സബ്ബലഹുസോ സമ്ഫപ്പലാപസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ അനാദേയ്യവാചാസംവത്തനികോ ഹോതി.

‘‘സുരാമേരയപാനം, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതം ഭാവിതം ബഹുലീകതം നിരയസംവത്തനികം തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികം പേത്തിവിസയസംവത്തനികം. യോ സബ്ബലഹുസോ സുരാമേരയപാനസ്സ വിപാകോ, മനുസ്സഭൂതസ്സ ഉമ്മത്തകസംവത്തനികോ ഹോതീ’’തി. ദസമം.

ദാനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.