൮. ഉത്തരവിപത്തിസുത്തം

൮. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ഉത്തരോ മഹിസവത്ഥുസ്മിം വിഹരതി സങ്ഖേയ്യകേ പബ്ബതേ വടജാലികായം [ധവജാലികായം (സീ.), വട്ടജാലികായം (സ്യാ.)]. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ഉത്തരായ ദിസായ ദക്ഖിണം ദിസം ഗച്ഛതി കേനചിദേവ കരണീയേന. അസ്സോസി ഖോ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ആയസ്മതോ ഉത്തരസ്സ മഹിസവത്ഥുസ്മിം സങ്ഖേയ്യകേ പബ്ബതേ വടജാലികായം ഭിക്ഖൂനം ഏവം ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ – ‘‘സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതീ’’തി.

അഥ ഖോ വേസ്സവണ്ണോ മഹാരാജാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം [സമ്മിഞ്ജിതം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ [സമ്മിഞ്ജേയ്യ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ഏവമേവം മഹിസവത്ഥുസ്മിം സങ്ഖേയ്യകേ പബ്ബതേ വടജാലികായം അന്തരഹിതോ ദേവേസു താവതിംസേസു പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ വേസ്സവണ്ണോ മഹാരാജാ യേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോച – ‘‘യഗ്ഘേ മാരിസ, ജാനേയ്യാസി! ഏസോ ആയസ്മാ ഉത്തരോ മഹിസവത്ഥുസ്മിം സങ്ഖേയ്യകേ പബ്ബതേ വടജാലികായം ഭിക്ഖൂനം ഏവം ധമ്മം ദേസേതി – ‘സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരവിപത്തിം…പേ… അത്തസമ്പത്തിം… പരസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതീ’’’തി.

അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവം ദേവേസു താവതിംസേസു അന്തരഹിതോ മഹിസവത്ഥുസ്മിം സങ്ഖേയ്യകേ പബ്ബതേ വടജാലികായം ആയസ്മതോ ഉത്തരസ്സ സമ്മുഖേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ യേനായസ്മാ ഉത്തരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉത്തരം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ആയസ്മന്തം ഉത്തരം ഏതദവോച –

‘‘സച്ചം കിര, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഭിക്ഖൂനം ഏവം ധമ്മം ദേസേസി – ‘സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി, സാധാവുസോ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരവിപത്തിം…പേ… അത്തസമ്പത്തിം… പരസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതീ’’’ തി? ‘‘ഏവം, ദേവാനമിന്ദാ’’തി. ‘‘കിം പനിദം [കിം പന (സ്യാ.)], ഭന്തേ, ആയസ്മതോ ഉത്തരസ്സ സകം പടിഭാനം [സകപടിഭാനം ഉപാദായ (ക.)], ഉദാഹു തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സാ’’തി? ‘‘തേന ഹി, ദേവാനമിന്ദ, ഉപമം തേ കരിസ്സാമി. ഉപമായ മിധേകച്ചേ വിഞ്ഞൂ പുരിസാ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ആജാന’’ന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ദേവാനമിന്ദ, ഗാമസ്സ വാ നിഗമസ്സ വാ അവിദൂരേ മഹാധഞ്ഞരാസി. തതോ മഹാജനകായോ ധഞ്ഞം ആഹരേയ്യ – കാജേഹിപി പിടകേഹിപി ഉച്ഛങ്ഗേഹിപി അഞ്ജലീഹിപി. യോ നു ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, തം മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം പുച്ഛേയ്യ – ‘കുതോ ഇമം ധഞ്ഞം ആഹരഥാ’തി, കഥം ബ്യാകരമാനോ നു ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, സോ മഹാജനകായോ സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ ബ്യാകരേയ്യാ’’തി? ‘‘‘അമുമ്ഹാ മഹാധഞ്ഞരാസിമ്ഹാ ആഹരാമാ’തി ഖോ, ഭന്തേ, സോ മഹാജനകായോ സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ ബ്യാകരേയ്യാ’’തി. ‘‘ഏവമേവം ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, യം കിഞ്ചി സുഭാസിതം സബ്ബം തം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ. തതോ ഉപാദായുപാദായ മയം ചഞ്ഞേ ച ഭണാമാ’’തി.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം ഭന്തേ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം ആയസ്മതാ ഉത്തരേന – ‘യം കിഞ്ചി സുഭാസിതം സബ്ബം തം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ. തതോ ഉപാദായുപാദായ മയം ചഞ്ഞേ ച ഭണാമാ’തി. ഏകമിദം, ഭന്തേ ഉത്തര, സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ അചിരപക്കന്തേ ദേവദത്തേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ദേവദത്തം ആരബ്ഭ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം അത്തവിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. സാധു, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാലേന കാലം പരവിപത്തിം…പേ… അത്തസമ്പത്തിം… പരസമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിതാ ഹോതി. അട്ഠഹി, ഭിക്ഖവേ, അസദ്ധമ്മേഹി അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ദേവദത്തോ ആപായികോ നേരയികോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ. കതമേഹി അട്ഠഹി? ലാഭേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ദേവദത്തോ ആപായികോ നേരയികോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ; അലാഭേന, ഭിക്ഖവേ…പേ… യസേന, ഭിക്ഖവേ … അയസേന, ഭിക്ഖവേ… സക്കാരേന, ഭിക്ഖവേ… അസക്കാരേന, ഭിക്ഖവേ… പാപിച്ഛതായ, ഭിക്ഖവേ… പാപമിത്തതായ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ദേവദത്തോ ആപായികോ നേരയികോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠഹി അസദ്ധമ്മേഹി അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ദേവദത്തോ ആപായികോ നേരയികോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ.

‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉപ്പന്നം ലാഭം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ; ഉപ്പന്നം അലാഭം…പേ… ഉപ്പന്നം യസം… ഉപ്പന്നം അയസം… ഉപ്പന്നം സക്കാരം… ഉപ്പന്നം അസക്കാരം… ഉപ്പന്നം പാപിച്ഛതം… ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ.

‘‘കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അത്ഥവസം പടിച്ച ഉപ്പന്നം ലാഭം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ; ഉപ്പന്നം അലാഭം…പേ… ഉപ്പന്നം യസം… ഉപ്പന്നം അയസം… ഉപ്പന്നം സക്കാരം… ഉപ്പന്നം അസക്കാരം… ഉപ്പന്നം പാപിച്ഛതം… ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ?

‘‘യം ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പന്നം ലാഭം അനഭിഭുയ്യ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, ഉപ്പന്നം ലാഭം അഭിഭുയ്യ വിഹരതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. യം ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പന്നം അലാഭം…പേ… ഉപ്പന്നം യസം… ഉപ്പന്നം അയസം… ഉപ്പന്നം സക്കാരം… ഉപ്പന്നം അസക്കാരം… ഉപ്പന്നം പാപിച്ഛതം… ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അനഭിഭുയ്യ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അഭിഭുയ്യ വിഹരതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അത്ഥവസം പടിച്ച ഉപ്പന്നം ലാഭം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ; ഉപ്പന്നം അലാഭം…പേ… ഉപ്പന്നം യസം… ഉപ്പന്നം അയസം… ഉപ്പന്നം സക്കാരം… ഉപ്പന്നം അസക്കാരം… ഉപ്പന്നം പാപിച്ഛതം … ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരേയ്യ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ഉപ്പന്നം ലാഭം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരിസ്സാമ, ഉപ്പന്നം അലാഭം…പേ… ഉപ്പന്നം യസം… ഉപ്പന്നം അയസം… ഉപ്പന്നം സക്കാരം… ഉപ്പന്നം അസക്കാരം… ഉപ്പന്നം പാപിച്ഛതം… ഉപ്പന്നം പാപമിത്തതം അഭിഭുയ്യ അഭിഭുയ്യ വിഹരിസ്സാമാതി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

‘‘ഏത്താവതാ, ഭന്തേ ഉത്തര, മനുസ്സേസു ചതസ്സോ പരിസാ – ഭിക്ഖൂ, ഭിക്ഖുനിയോ, ഉപാസകാ, ഉപാസികായോ. നായം ധമ്മപരിയായോ കിസ്മിഞ്ചി ഉപട്ഠിതോ [പതിട്ഠിതോ (സീ. സ്യാ.)]. ഉഗ്ഗണ്ഹതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഇമം ധമ്മപരിയായം. പരിയാപുണാതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഇമം ധമ്മപരിയായം. ധാരേതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ഉത്തരോ ഇമം ധമ്മപരിയായം. അത്ഥസംഹിതോ അയം, ഭന്തേ, ധമ്മപരിയായോ ആദിബ്രഹ്മചരിയകോ’’തി [ആദിബ്രഹ്മചരിയികോ (സീ. ക.)]. അട്ഠമം.