൩. വജ്ജിസത്തകവഗ്ഗോ

൧. സാരന്ദദസുത്തം

൨൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി സാരന്ദദേ ചേതിയേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ലിച്ഛവീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ലിച്ഛവീ ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സത്ത വോ, ലിച്ഛവീ, അപരിഹാനിയേ [അപരിഹാനീയേ (ക.)] ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ലിച്ഛവീ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ലിച്ഛവീ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ വജ്ജീസു ഠസ്സന്തി [വത്തിസ്സന്തി (ക.)], ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു വജ്ജീ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി [സന്ദിസ്സന്തി (സീ. പീ. ക.)]; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. പഠമം.

൨. വസ്സകാരസുത്തം

൨൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ ഹോതി. സോ ഏവമാഹ – ‘‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി [ഉച്ഛേജ്ജിസ്സാമി (സ്യാ.), ഉച്ഛിജ്ജിസ്സാമി (ക.)], വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’’തി [ആപാദേസ്സാമി വജ്ജീതി (ക.) ദീ. നി. ൨.൧൩൧].

അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വസ്സകാരം ബ്രാഹ്മണം മാഗധമഹാമത്തം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛ – ‘രാജാ, ഭന്തേ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘രാജാ, ഭന്തേ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ. സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി, വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’തി. യഥാ തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി, തം സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ മമ ആരോചേയ്യാസി. ന ഹി തഥാഗതാ വിതഥം ഭണന്തീ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുസ്സ വേദേഹിപുത്തസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘രാജാ, ഭോ ഗോതമ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ഭോതോ ഗോതമസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതി. രാജാ [ഏവഞ്ച വദേതി രാജാ (സീ. ക.)], ഭോ ഗോതമ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ. സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി, വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പിട്ഠിതോ ഠിതോ ഹോതി ഭഗവന്തം ബീജയമാനോ [വീജമാനോ (സീ. സ്യാ.)]. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ സന്നിപാതബഹുലാ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ സന്നിപാതബഹുലാ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരോന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരോന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ – കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’’’ന്തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’’’ന്തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ വസ്സകാരം ബ്രാഹ്മണം മാഗധമഹാമത്തം ആമന്തേസി – ‘‘ഏകമിദാഹം, ബ്രാഹ്മണ, സമയം വേസാലിയം വിഹരാമി സാരന്ദദേ ചേതിയേ. തത്രാഹം, ബ്രാഹ്മണ, വജ്ജീനം ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസിം. യാവകീവഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ വജ്ജീസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു വജ്ജീ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ബ്രാഹ്മണ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി.

‘‘ഏകമേകേനപി [ഏകമേകേനപി തേന ഖോ (ക.) ദീ. നി. ൨.൧൩൫] ഭോ, ഗോതമ, അപരിഹാനിയേന ധമ്മേന സമന്നാഗതാനം വജ്ജീനം വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി; കോ പന വാദോ സത്തഹി അപരിഹാനിയേഹി ധമ്മേഹി! അകരണീയാ ച, ഭോ ഗോതമ, വജ്ജീ രഞ്ഞാ മാഗധേന അജാതസത്തുനാ വേദേഹിപുത്തേന യദിദം യുദ്ധസ്സ, അഞ്ഞത്ര ഉപലാപനായ [ഉപലാപനാ (ക. സീ. ക.)], അഞ്ഞത്ര മിഥുഭേദാ. ഹന്ദ ച ദാനി മയം, ഭോ ഗോതമ, ഗച്ഛാമ, ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമീതി. ദുതിയം.

൩. പഠമസത്തകസുത്തം

൨൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ സങ്ഘകരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യേ തേ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ രത്തഞ്ഞൂ ചിരപബ്ബജിതാ സങ്ഘപിതരോ സങ്ഘപരിണായകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഉപ്പന്നായ തണ്ഹായ പോനോഭവികായ ന വസം ഗച്ഛിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു സാപേക്ഖാ ഭവിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ പച്ചത്തഞ്ഞേവ സതിം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച പേസലാ സബ്രഹ്മചാരീ ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച പേസലാ സബ്രഹ്മചാരീ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ ഭിക്ഖൂസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖൂ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയസത്തകസുത്തം

൨൪. [ദീ. നി. ൨.൧൩൮] ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ…പേ… കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ?

യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ന കമ്മാരാമാ ഭവിസ്സന്തി, ന കമ്മരതാ, ന കമ്മാരാമതം അനുയുത്താ; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ന ഭസ്സാരാമാ ഭവിസ്സന്തി…പേ… ന നിദ്ദാരാമാ ഭവിസ്സന്തി… ന സങ്ഗണികാരാമാ ഭവിസ്സന്തി… ന പാപിച്ഛാ ഭവിസ്സന്തി ന പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ… ന പാപമിത്താ ഭവിസ്സന്തി ന പാപസഹായാ ന പാപസമ്പവങ്കാ… ന ഓരമത്തകേന വിസേസാധിഗമേന അന്തരാവോസാനം ആപജ്ജിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

൫. തതിയസത്തകസുത്തം

൨൫. ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ…പേ… കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സദ്ധാ ഭവിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഹിരിമന്തോ [ഹിരീമാ (സീ.), ഹിരിമനാ (ദീ. നി. ൨.൧൩൮)] ഭവിസ്സന്തി…പേ… ഓത്തപ്പിനോ [ഓത്താപീനോ (സീ.)] ഭവിസ്സന്തി… ബഹുസ്സുതാ ഭവിസ്സന്തി… ആരദ്ധവീരിയാ ഭവിസ്സന്തി… സതിമന്തോ ഭവിസ്സന്തി… പഞ്ഞവന്തോ ഭവിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ ഭിക്ഖൂസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖൂ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ബോജ്ഝങ്ഗസുത്തം

൨൬. ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ…പേ… കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി…പേ… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ ഭിക്ഖൂസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖൂ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. സഞ്ഞാസുത്തം

൨൭. ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ…പേ…. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അനിച്ചസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അനത്തസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി…പേ… അസുഭസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി… ആദീനവസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി… പഹാനസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി… വിരാഗസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി… നിരോധസഞ്ഞം ഭാവേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ ഭിക്ഖൂസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു, ഭിക്ഖൂ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി [ദീ. നി. ൨.൧൩൮]. സത്തമം.

൮. പഠമപരിഹാനിസുത്തം

൨൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ സത്ത? കമ്മാരാമതാ, ഭസ്സാരാമതാ, നിദ്ദാരാമതാ, സങ്ഗണികാരാമതാ, ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതാ, ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതാ, സന്തി ഖോ പന സങ്ഘേ സങ്ഘകരണീയാനി; തത്ര സേഖോ ഭിക്ഖു [തത്ര ഭിക്ഖു (സീ. സ്യാ.)] ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘സന്തി ഖോ പന സങ്ഘേ ഥേരാ [ഖോ സംഘത്ഥേരാ (ക.)] രത്തഞ്ഞൂ ചിരപബ്ബജിതാ ഭാരവാഹിനോ, തേ [ന തേ (ക.)] തേന പഞ്ഞായിസ്സന്തീ’തി അത്തനാ തേസു യോഗം [അത്തനാ വോയോഗം (സീ. സ്യാ.)] ആപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ സത്ത? ന കമ്മാരാമതാ, ന ഭസ്സാരാമതാ, ന നിദ്ദാരാമതാ, ന സങ്ഗണികാരാമതാ, ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതാ, ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാ, സന്തി ഖോ പന സങ്ഘേ സങ്ഘകരണീയാനി; തത്ര സേഖോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘സന്തി ഖോ പന സങ്ഘേ ഥേരാ രത്തഞ്ഞൂ ചിരപബ്ബജിതാ ഭാരവാഹിനോ, തേ തേന പഞ്ഞായിസ്സന്തീ’തി അത്തനാ ന തേസു യോഗം ആപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയപരിഹാനിസുത്തം

൨൯. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഉപാസകസ്സ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ സത്ത? ഭിക്ഖുദസ്സനം ഹാപേതി, സദ്ധമ്മസ്സവനം പമജ്ജതി, അധിസീലേ ന സിക്ഖതി, അപ്പസാദബഹുലോ ഹോതി, ഭിക്ഖൂസു ഥേരേസു ചേവ നവേസു ച മജ്ഝിമേസു ച ഉപാരമ്ഭചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി രന്ധഗവേസീ, ഇതോ ബഹിദ്ധാ ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി, തത്ഥ ച പുബ്ബകാരം കരോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധമ്മാ ഉപാസകസ്സ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഉപാസകസ്സ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ സത്ത? ഭിക്ഖുദസ്സനം ന ഹാപേതി, സദ്ധമ്മസ്സവനം നപ്പമജ്ജതി, അധിസീലേ സിക്ഖതി, പസാദബഹുലോ ഹോതി, ഭിക്ഖൂസു ഥേരേസു ചേവ നവേസു ച മജ്ഝിമേസു ച അനുപാരമ്ഭചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി ന രന്ധഗവേസീ, ന ഇതോ ബഹിദ്ധാ ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി, ഇധ ച പുബ്ബകാരം കരോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധമ്മാ ഉപാസകസ്സ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ദസ്സനം ഭാവിതത്താനം, യോ ഹാപേതി ഉപാസകോ;

സവനഞ്ച അരിയധമ്മാനം, അധിസീലേ ന സിക്ഖതി.

‘‘അപ്പസാദോ ച ഭിക്ഖൂസു, ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ പവഡ്ഢതി;

ഉപാരമ്ഭകചിത്തോ ച, സദ്ധമ്മം സോതുമിച്ഛതി.

‘‘ഇതോ ച ബഹിദ്ധാ അഞ്ഞം, ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി;

തത്ഥേവ ച പുബ്ബകാരം, യോ കരോതി ഉപാസകോ.

‘‘ഏതേ ഖോ പരിഹാനിയേ, സത്ത ധമ്മേ സുദേസിതേ;

ഉപാസകോ സേവമാനോ, സദ്ധമ്മാ പരിഹായതി.

‘‘ദസ്സനം ഭാവിതത്താനം, യോ ന ഹാപേതി ഉപാസകോ;

സവനഞ്ച അരിയധമ്മാനം, അധിസീലേ ച സിക്ഖതി.

‘‘പസാദോ ചസ്സ ഭിക്ഖൂസു, ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ പവഡ്ഢതി;

അനുപാരമ്ഭചിത്തോ ച, സദ്ധമ്മം സോതുമിച്ഛതി.

‘‘ന ഇതോ ബഹിദ്ധാ അഞ്ഞം, ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി;

ഇധേവ ച പുബ്ബകാരം, യോ കരോതി ഉപാസകോ.

‘‘ഏതേ ഖോ അപരിഹാനിയേ, സത്ത ധമ്മേ സുദേസിതേ;

ഉപാസകോ സേവമാനോ, സദ്ധമ്മാ ന പരിഹായതീ’’തി. നവമം;

൧൦. വിപത്തിസുത്തം

൩൦. സത്തിമാ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകസ്സ വിപത്തിയോ…പേ… സത്തിമാ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകസ്സ സമ്പദാ…പേ…. ദസമം.

൧൧. പരാഭവസുത്തം

൩൧. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകസ്സ പരാഭവാ…പേ… സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകസ്സ സമ്ഭവാ. കതമേ സത്ത? ഭിക്ഖുദസ്സനം ന ഹാപേതി, സദ്ധമ്മസ്സവനം നപ്പമജ്ജതി, അധിസീലേ സിക്ഖതി, പസാദബഹുലോ ഹോതി, ഭിക്ഖൂസു ഥേരേസു ചേവ നവേസു ച മജ്ഝിമേസു ച അനുപാരമ്ഭചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി ന രന്ധഗവേസീ, ന ഇതോ ബഹിദ്ധാ ദക്ഖിണേയ്യം ഗവേസതി, ഇധ ച പുബ്ബകാരം കരോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ഉപാസകസ്സ സമ്ഭവാതി.