൧. ധനവഗ്ഗോ

൧. പഠമപിയസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ലാഭകാമോ ച ഹോതി, സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച, പാപിച്ഛോ ച, മിച്ഛാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച.

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി, മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ലാഭകാമോ ച ഹോതി, ന സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, ന അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, ഹിരിമാ ച ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ച, അപ്പിച്ഛോ ച, സമ്മാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയപിയസുത്തം

൨. ‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ലാഭകാമോ ച ഹോതി, സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച, ഇസ്സുകീ ച, മച്ഛരീ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച.

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു+? സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ലാഭകാമോ ച ഹോതി, ന സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, ന അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, ഹിരിമാ ച ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ച, അനിസ്സുകീ ച, അമച്ഛരീ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാ’’തി. ദുതിയം.

൩. സംഖിത്തബലസുത്തം

൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ…പേ… സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാബലം, വീരിയബലം, ഹിരീബലം, ഓത്തപ്പബലം, സതിബലം, സമാധിബലം, പഞ്ഞാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബലാനീതി.

‘‘സദ്ധാബലം വീരിയഞ്ച, ഹിരീ [ഹിരി (സീ. പീ. ക.)] ഓത്തപ്പിയം ബലം;

സതിബലം സമാധി ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ബലം;

ഏതേഹി ബലവാ ഭിക്ഖു, സുഖം ജീവതി പണ്ഡിതോ;

‘‘യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, പഞ്ഞായത്ഥം വിപസ്സതി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ഹോതി ചേതസോ’’തി. തതിയം;

൪. വിത്ഥതബലസുത്തം

൪. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാബല, വീരിയബലം, ഹിരീബലം, ഓത്തപ്പബലം, സതിബലം, സമാധിബലം, പഞ്ഞാബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ…പേ… സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വീരിയബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ആരദ്ധവീരിയോ വിഹരതി അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ, കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദായ, ഥാമവാ ദള്ഹപരക്കമോ അനിക്ഖിത്തധുരോ കുസലേസു ധമ്മേസു. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വീരിയബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഹിരിമാ ഹോതി, ഹിരീയതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഹിരീയതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ഓത്തപ്പതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഓത്തപ്പതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സതിബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സതിമാ ഹോതി പരമേന സതിനേപക്കേന സമന്നാഗതോ ചിരകതമ്പി ചിരഭാസിതമ്പി സരിതാ അനുസ്സരിതാ. ഇദം, വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സതിബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പഞ്ഞവാ ഹോതി ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബലാനീതി.

‘‘സദ്ധാബലം വീരിയഞ്ച, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ബലം;

സതിബലം സമാധി ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ബലം;

ഏതേഹി ബലവാ ഭിക്ഖു, സുഖം ജീവതി പണ്ഡിതോ.

‘‘യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, പഞ്ഞായത്ഥം വിപസ്സതി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ഹോതി ചേതസോ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. സംഖിത്തധനസുത്തം

൫. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധനാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധനാനീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

അദലിദ്ദോതി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിതം.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം [വരം (ക.)] ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. പഞ്ചമം;

൬. വിത്ഥതധനസുത്തം

൬. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധനാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ…പേ… ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സീലധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സീലധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഹിരീമാ ഹോതി, ഹിരീയതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഹിരീയതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ഓത്തപ്പതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഓത്തപ്പതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സുതധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ. യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം, കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി. തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സുതധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചാഗധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസ്സഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ചാഗധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പഞ്ഞവാ ഹോതി…പേ… സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തധനാനീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

അദലിദ്ദോതി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിതം.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. ഛട്ഠം;

൭. ഉഗ്ഗസുത്തം

൭. അഥ ഖോ ഉഗ്ഗോ രാജമഹാമത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഉഗ്ഗോ രാജമഹാമത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ അഡ്ഢോ ചായം, ഭന്തേ, മിഗാരോ രോഹണേയ്യോ യാവ മഹദ്ധനോ യാവ മഹാഭോഗോ’’തി. ‘‘കീവ അഡ്ഢോ പനുഗ്ഗ, മിഗാരോ രോഹണേയ്യോ, കീവ മഹദ്ധനോ, കീവ മഹാഭോഗോ’’തി? ‘‘സതം, ഭന്തേ, സതസഹസ്സാനം [സഹസ്സാനം (സീ.), സഹസ്സാനി (സ്യാ.), സതസഹസ്സാനി (?)] ഹിരഞ്ഞസ്സ, കോ പന വാദോ രൂപിയസ്സാ’’തി! ‘‘അത്ഥി ഖോ ഏതം, ഉഗ്ഗ, ധനം നേതം ‘നത്ഥീ’തി വദാമീതി. തഞ്ച ഖോ ഏതം, ഉഗ്ഗ, ധനം സാധാരണം അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി. സത്ത ഖോ ഇമാനി, ഉഗ്ഗ, ധനാനി അസാധാരണാനി അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഉഗ്ഗ, സത്ത ധനാനി അസാധാരണാനി അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

സ വേ മഹദ്ധനോ ലോകേ, അജേയ്യോ ദേവമാനുസേ.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. സത്തമം;

൮. സംയോജനസുത്തം

൮. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനി. കതമാനി സത്ത? അനുനയസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ഭവരാഗസംയോജനം, അവിജ്ജാസംയോജനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത സംയോജനാനീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഹാനസുത്തം

൯. ‘‘സത്തന്നം, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. കതമേസം സത്തന്നം? അനുനയസംയോജനസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, പടിഘസംയോജനസ്സ…പേ… ദിട്ഠിസംയോജനസ്സ… വിചികിച്ഛാസംയോജനസ്സ… മാനസംയോജനസ്സ… ഭവരാഗസംയോജനസ്സ … അവിജ്ജാസംയോജനസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അനുനയസംയോജനം പഹീനം ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവം കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. പടിഘസംയോജനം…പേ… ദിട്ഠിസംയോജനം… വിചികിച്ഛാസംയോജനം… മാനസംയോജനം… ഭവരാഗസംയോജനം… അവിജ്ജാസംയോജനം പഹീനം ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവം കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. മച്ഛരിയസുത്തം

൧൦. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനി. കതമാനി സത്ത? അനുനയസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ഇസ്സാസംയോജനം, മച്ഛരിയസംയോജനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത സംയോജനാനീ’’തി. ദസമം.

ധനവഗ്ഗോ പഠമോ.