൧൨. ധമ്മികസുത്തം

൫൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ധമ്മികോ ജാതിഭൂമിയം ആവാസികോ ഹോതി സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തസു ആവാസേസു. തത്ര സുദം ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി വിഹിംസതി വിതുദതി രോസേതി വാചായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതാ ധമ്മികേന അക്കോസിയമാനാ പരിഭാസിയമാനാ വിഹേസിയമാനാ വിതുദിയമാനാ രോസിയമാനാ വാചായ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി [ന സണ്ഠഹന്തി (സീ.)], രിഞ്ചന്തി ആവാസം.

അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം [ജാതിഭൂമികാനം (സ്യാ. പീ. ക.)] ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘മയം ഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. അഥ ച പന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം. കോ നു ഖോ ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസ’’ന്തി? അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി വിഹിംസതി വിതുദതി രോസേതി വാചായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതാ ധമ്മികേന അക്കോസിയമാനാ പരിഭാസിയമാനാ വിഹേസിയമാനാ വിതുദിയമാനാ രോസിയമാനാ വാചായ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം. യംനൂന മയം ആയസ്മന്തം ധമ്മികം പബ്ബാജേയ്യാമാ’’തി.

അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാ ഉപാസകാ യേന ആയസ്മാ ധമ്മികോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ധമ്മികം ഏതദവോചും – ‘‘പക്കമതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ധമ്മികോ ഇമമ്ഹാ ആവാസാ; അലം തേ ഇധ വാസേനാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ തമ്ഹാ ആവാസാ അഞ്ഞം ആവാസം അഗമാസി. തത്രപി സുദം ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി വിഹിംസതി വിതുദതി രോസേതി വാചായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതാ ധമ്മികേന അക്കോസിയമാനാ പരിഭാസിയമാനാ വിഹേസിയമാനാ വിതുദിയമാനാ രോസിയമാനാ വാചായ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം.

അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘മയം ഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. അഥ ച പന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം. കോ നു ഖോ ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസ’’ന്തി? അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി വിഹിംസതി വിതുദതി രോസേതി വാചായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതാ ധമ്മികേന അക്കോസിയമാനാ പരിഭാസിയമാനാ വിഹേസിയമാനാ വിതുദിയമാനാ രോസിയമാനാ വാചായ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം. യംനൂന മയം ആയസ്മന്തം ധമ്മികം പബ്ബാജേയ്യാമാ’’തി.

അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാ ഉപാസകാ യേനായസ്മാ ധമ്മികോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ധമ്മികം ഏതദവോചും – ‘‘പക്കമതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ധമ്മികോ ഇമമ്ഹാപി ആവാസാ; അലം തേ ഇധ വാസേനാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ തമ്ഹാപി ആവാസാ അഞ്ഞം ആവാസം അഗമാസി. തത്രപി സുദം ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി വിഹിംസതി വിതുദതി രോസേതി വാചായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതാ ധമ്മികേന അക്കോസിയമാനാ പരിഭാസിയമാനാ വിഹേസിയമാനാ വിതുദിയമാനാ രോസിയമാനാ വാചായ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം.

അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘മയം ഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. അഥ ച പന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസം. കോ നു ഖോ ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ പക്കമന്തി, ന സണ്ഠന്തി, രിഞ്ചന്തി ആവാസ’’ന്തി? അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാനം ഉപാസകാനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി…പേ…. യംനൂന മയം ആയസ്മന്തം ധമ്മികം പബ്ബാജേയ്യാമ സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹീ’’തി. അഥ ഖോ ജാതിഭൂമകാ ഉപാസകാ യേനായസ്മാ ധമ്മികോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ധമ്മികം ഏതദവോചും – ‘‘പക്കമതു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ധമ്മികോ സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ധമ്മികസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘പബ്ബാജിതോ ഖോമ്ഹി ജാതിഭൂമകേഹി ഉപാസകേഹി സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹി. കഹം നു ഖോ ദാനി ഗച്ഛാമീ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ധമ്മികസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂനാഹം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മികോ പത്തചീവരമാദായ യേന രാജഗഹം തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന രാജഗഹം ഗിജ്ഝകൂടോ പബ്ബതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ധമ്മികം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ കുതോ നു ത്വം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ആഗച്ഛസീ’’തി? ‘‘പബ്ബാജിതോ അഹം, ഭന്തേ, ജാതിഭൂമകേഹി ഉപാസകേഹി സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹീ’’തി. ‘‘അലം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, കിം തേ ഇമിനാ, യം തം തതോ തതോ പബ്ബാജേന്തി, സോ ത്വം തതോ തതോ പബ്ബാജിതോ മമേവ സന്തികേ ആഗച്ഛസി’’.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സാമുദ്ദികാ വാണിജാ തീരദസ്സിം സകുണം ഗഹേത്വാ നാവായ സമുദ്ദം അജ്ഝോഗാഹന്തി. തേ അതീരദക്ഖിണിയാ [അതീരദസ്സനിയാ (സ്യാ.), അതീരദസ്സിയാ (ക.)] നാവായ തീരദസ്സിം സകുണം മുഞ്ചന്തി. സോ ഗച്ഛതേവ പുരത്ഥിമം ദിസം, ഗച്ഛതി പച്ഛിമം ദിസം, ഗച്ഛതി ഉത്തരം ദിസം, ഗച്ഛതി ദക്ഖിണം ദിസം, ഗച്ഛതി ഉദ്ധം, ഗച്ഛതി അനുദിസം. സചേ സോ സമന്താ തീരം പസ്സതി, തഥാഗതകോവ [തഥാഗതോ (ക.) ദീ. നി. ൧.൪൯൭ പസ്സിതബ്ബം] ഹോതി. സചേ പന സോ സമന്താ തീരം ന പസ്സതി തമേവ നാവം പച്ചാഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, യം തം തതോ തതോ പബ്ബാജേന്തി സോ ത്വം തതോ തതോ പബ്ബാജിതോ മമേവ സന്തികേ ആഗച്ഛസി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, രഞ്ഞോ കോരബ്യസ്സ സുപ്പതിട്ഠോ നാമ നിഗ്രോധരാജാ അഹോസി പഞ്ചസാഖോ സീതച്ഛായോ മനോരമോ. സുപ്പതിട്ഠസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, നിഗ്രോധരാജസ്സ ദ്വാദസയോജനാനി അഭിനിവേസോ അഹോസി, പഞ്ച യോജനാനി മൂലസന്താനകാനം. സുപ്പതിട്ഠസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, നിഗ്രോധരാജസ്സ താവ മഹന്താനി ഫലാനി അഹേസും; സേയ്യഥാപി നാമ ആള്ഹകഥാലികാ. ഏവമസ്സ സാദൂനി ഫലാനി അഹേസും; സേയ്യഥാപി നാമ ഖുദ്ദം മധും അനേലകം. സുപ്പതിട്ഠസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, നിഗ്രോധരാജസ്സ ഏകം ഖന്ധം രാജാ പരിഭുഞ്ജതി സദ്ധിം ഇത്ഥാഗാരേന, ഏകം ഖന്ധം ബലകായോ പരിഭുഞ്ജതി, ഏകം ഖന്ധം നേഗമജാനപദാ പരിഭുഞ്ജന്തി, ഏകം ഖന്ധം സമണബ്രാഹ്മണാ പരിഭുഞ്ജന്തി, ഏകം ഖന്ധം മിഗാ [മിഗപക്ഖിനോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] പരിഭുഞ്ജന്തി. സുപ്പതിട്ഠസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, നിഗ്രോധരാജസ്സ ന കോചി ഫലാനി രക്ഖതി, ന ച സുദം [ന ച പുന (ക.)] അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഫലാനി ഹിംസന്തി.

‘‘അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, അഞ്ഞതരോ പുരിസോ സുപ്പതിട്ഠസ്സ നിഗ്രോധരാജസ്സ യാവദത്ഥം ഫലാനി ഭക്ഖിത്വാ സാഖം ഭഞ്ജിത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുപ്പതിട്ഠേ നിഗ്രോധരാജേ അധിവത്ഥായ ദേവതായ ഏതദഹോസി – ‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ! യാവ പാപോ മനുസ്സോ [യാവ പാപമനുസ്സോ (സ്യാ.), യാവതാ പാപമനുസ്സോ (ക.)], യത്ര ഹി നാമ സുപ്പതിട്ഠസ്സ നിഗ്രോധരാജസ്സ യാവദത്ഥം ഫലാനി ഭക്ഖിത്വാ സാഖം ഭഞ്ജിത്വാ പക്കമിസ്സതി, യംനൂന സുപ്പതിട്ഠോ നിഗ്രോധരാജാ ആയതിം ഫലം ന ദദേയ്യാ’തി. അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുപ്പതിട്ഠോ നിഗ്രോധരാജാ ആയതിം ഫലം ന അദാസി.

‘‘അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, രാജാ കോരബ്യോ യേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോച – ‘യഗ്ഘേ, മാരിസ, ജാനേയ്യാസി സുപ്പതിട്ഠോ നിഗ്രോധരാജാ ഫലം ന ദേതീ’തി? അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാസി [അഭിസങ്ഖാരേസി (സ്യാ. ക.)], യഥാ ഭുസാ വാതവുട്ഠി ആഗന്ത്വാ സുപ്പതിട്ഠം നിഗ്രോധരാജം പവത്തേസി [പാതേസി (സീ. പീ.)] ഉമ്മൂലമകാസി. അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുപ്പതിട്ഠേ നിഗ്രോധരാജേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി.

‘‘അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ യേന സുപ്പതിട്ഠേ നിഗ്രോധരാജേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സുപ്പതിട്ഠേ നിഗ്രോധരാജേ അധിവത്ഥം ദേവതം ഏതദവോച – ‘കിം നു ത്വം, ദേവതേ, ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ഏകമന്തം ഠിതാ’തി? ‘തഥാ ഹി പന മേ, മാരിസ, ഭുസാ വാതവുട്ഠി ആഗന്ത്വാ ഭവനം പവത്തേസി ഉമ്മൂലമകാസീ’തി. ‘അപി നു ത്വം, ദേവതേ, രുക്ഖധമ്മേ ഠിതായ ഭുസാ വാതവുട്ഠി ആഗന്ത്വാ ഭവനം പവത്തേസി ഉമ്മൂലമകാസീ’തി? ‘കഥം പന, മാരിസ, രുക്ഖോ രുക്ഖധമ്മേ ഠിതോ ഹോതീ’തി? ‘ഇധ, ദേവതേ, രുക്ഖസ്സ മൂലം മൂലത്ഥികാ ഹരന്തി, തചം തചത്ഥികാ ഹരന്തി, പത്തം പത്തത്ഥികാ ഹരന്തി, പുപ്ഫം പുപ്ഫത്ഥികാ ഹരന്തി, ഫലം ഫലത്ഥികാ ഹരന്തി. ന ച തേന ദേവതായ അനത്തമനതാ വാ അനഭിനന്ദി [അനഭിരദ്ധി (സീ.)] വാ കരണീയാ. ഏവം ഖോ, ദേവതേ, രുക്ഖോ രുക്ഖധമ്മേ ഠിതോ ഹോതീ’തി. ‘അട്ഠിതായേവ ഖോ മേ, മാരിസ, രുക്ഖധമ്മേ ഭുസാ വാതവുട്ഠി ആഗന്ത്വാ ഭവനം പവത്തേസി ഉമ്മൂലമകാസീ’തി. ‘സചേ ഖോ ത്വം, ദേവതേ, രുക്ഖധമ്മേ തിട്ഠേയ്യാസി, സിയാ [സിയാപി (സീ. പീ.)] തേ ഭവനം യഥാപുരേ’തി? ‘ഠസ്സാമഹം, [തിട്ഠേയ്യാമഹം (സ്യാ.)] മാരിസ, രുക്ഖധമ്മേ, ഹോതു മേ ഭവനം യഥാപുരേ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാസി [അഭിസങ്ഖാരി (സ്യാ. ക.)], യഥാ ഭുസാ വാതവുട്ഠി ആഗന്ത്വാ സുപ്പതിട്ഠം നിഗ്രോധരാജം ഉസ്സാപേസി, സച്ഛവീനി മൂലാനി അഹേസും. ഏവമേവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, അപി നു തം സമണധമ്മേ ഠിതം ജാതിഭൂമകാ ഉപാസകാ പബ്ബാജേസും സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹീ’’തി? ‘‘കഥം പന, ഭന്തേ, സമണോ സമണധമ്മേ ഠിതോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സമണോ അക്കോസന്തം ന പച്ചക്കോസതി, രോസന്തം ന പടിരോസതി, ഭണ്ഡന്തം ന പടിഭണ്ഡതി. ഏവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സമണോ സമണധമ്മേ ഠിതോ ഹോതീ’’തി. ‘‘അട്ഠിതംയേവ മം, ഭന്തേ, സമണധമ്മേ ജാതിഭൂമകാ ഉപാസകാ പബ്ബാജേസും സബ്ബസോ ജാതിഭൂമിയം സത്തഹി ആവാസേഹീ’’തി.

[അ. നി. ൭.൬൬; ൭.൭൩] ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുനേത്തോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി തിത്ഥകരോ കാമേസു വീതരാഗോ. സുനേത്തസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സത്ഥുനോ അനേകാനി സാവകസതാനി അഹേസും. സുനേത്തോ സത്ഥാ സാവകാനം ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേസി. യേ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുനേത്തസ്സ സത്ഥുനോ ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ ചിത്താനി ന പസാദേസും തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജിംസു. യേ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സുനേത്തസ്സ സത്ഥുനോ ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ ചിത്താനി പസാദേസും തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിംസു.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, മൂഗപക്ഖോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി…പേ… അരനേമി നാമ സത്ഥാ അഹോസി… കുദ്ദാലകോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി… ഹത്ഥിപാലോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി… ജോതിപാലോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി തിത്ഥകരോ കാമേസു വീതരാഗോ. ജോതിപാലസ്സ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സത്ഥുനോ അനേകാനി സാവകസതാനി അഹേസും. ജോതിപാലോ സത്ഥാ സാവകാനം ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേസി. യേ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ജോതിപാലസ്സ സത്ഥുനോ ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ ചിത്താനി ന പസാദേസും തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജിംസു. യേ ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ജോതിപാലസ്സ സത്ഥുനോ ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ ചിത്താനി പസാദേസും തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിംസു.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, യോ ഇമേ ഛ സത്ഥാരേ തിത്ഥകരേ കാമേസു വീതരാഗേ, അനേകസതപരിവാരേ സസാവകസങ്ഘേ പദുട്ഠചിത്തോ അക്കോസേയ്യ പരിഭാസേയ്യ, ബഹും സോ അപുഞ്ഞം പസവേയ്യാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘യോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ഇമേ ഛ സത്ഥാരേ തിത്ഥകരേ കാമേസു വീതരാഗേ അനേകസതപരിവാരേ സസാവകസങ്ഘേ പദുട്ഠചിത്തോ അക്കോസേയ്യ പരിഭാസേയ്യ, ബഹും സോ അപുഞ്ഞം പസവേയ്യ. യോ ഏകം ദിട്ഠിസമ്പന്നം പുഗ്ഗലം പദുട്ഠചിത്തോ അക്കോസതി പരിഭാസതി, അയം തതോ ബഹുതരം അപുഞ്ഞം പസവതി. തം കിസ്സ ഹേതു? നാഹം, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ഇതോ ബഹിദ്ധാ ഏവരൂപിം ഖന്തിം [ഏവരൂപം ഖന്തം (സ്യാ.)] വദാമി, യഥാമം സബ്രഹ്മചാരീസു. തസ്മാതിഹ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ന നോ സമസബ്രഹ്മചാരീസു [ന നോ ആമസബ്രഹ്മചാരീസു (സ്യാ.), ന നോ സബ്രഹ്മചാരീസു (സീ. പീ.)] ചിത്താനി പദുട്ഠാനി ഭവിസ്സന്തീ’’’തി. ഏവഞ്ഹി തേ, ബ്രാഹ്മണ ധമ്മിക, സിക്ഖിതബ്ബന്തി.

‘‘സുനേത്തോ മൂഗപക്ഖോ ച, അരനേമി ച ബ്രാഹ്മണോ;

കുദ്ദാലകോ അഹു സത്ഥാ, ഹത്ഥിപാലോ ച മാണവോ.

‘‘ജോതിപാലോ ച ഗോവിന്ദോ, അഹു സത്തപുരോഹിതോ;

അഹിംസകാ [അഭിസേകാ (സ്യാ.)] അതീതംസേ, ഛ സത്ഥാരോ യസസ്സിനോ.

‘‘നിരാമഗന്ധാ കരുണേധിമുത്താ [വിമുത്താ (സീ. സ്യാ. പീ.)], കാമസംയോജനാതിഗാ [കാമസംയോജനാതിതാ (സ്യാ.)];

കാമരാഗം വിരാജേത്വാ, ബ്രഹ്മലോകൂപഗാ അഹും [അഹു (ബഹൂസു), അഹൂ (ക. സീ.)].

‘‘അഹേസും സാവകാ തേസം, അനേകാനി സതാനിപി;

നിരാമഗന്ധാ കരുണേധിമുത്താ, കാമസംയോജനാതിഗാ;

കാമരാഗം വിരാജേത്വാ, ബ്രഹ്മലോകൂപഗാ അഹും [അഹു (ബഹൂസു), അഹൂ (ക. സീ.)].

‘‘യേതേ ഇസീ ബാഹിരകേ, വീതരാഗേ സമാഹിതേ;

പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ, യോ നരോ പരിഭാസതി;

ബഹുഞ്ച സോ പസവതി, അപുഞ്ഞം താദിസോ നരോ.

‘‘യോ ചേകം ദിട്ഠിസമ്പന്നം, ഭിക്ഖും ബുദ്ധസ്സ സാവകം;

പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ, യോ നരോ പരിഭാസതി;

അയം തതോ ബഹുതരം, അപുഞ്ഞം പസവേ നരോ.

‘‘ന സാധുരൂപം ആസീദേ, ദിട്ഠിട്ഠാനപ്പഹായിനം;

സത്തമോ പുഗ്ഗലോ ഏസോ, അരിയസങ്ഘസ്സ വുച്ചതി.

‘‘അവീതരാഗോ കാമേസു, യസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാ മുദൂ;

സദ്ധാ സതി ച വീരിയം, സമഥോ ച വിപസ്സനാ.

‘‘താദിസം ഭിക്ഖുമാസജ്ജ, പുബ്ബേവ ഉപഹഞ്ഞതി;

അത്താനം ഉപഹന്ത്വാന, പച്ഛാ അഞ്ഞം വിഹിംസതി.

‘‘യോ ച രക്ഖതി അത്താനം, രക്ഖിതോ തസ്സ ബാഹിരോ;

തസ്മാ രക്ഖേയ്യ അത്താനം, അക്ഖതോ പണ്ഡിതോ സദാ’’തി. ദ്വാദസമം;

ധമ്മികവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.