൧. നാഗസുത്തം

൪൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ പാവിസി. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ആയാമാനന്ദ, യേന പുബ്ബാരാമോ മിഗാരമാതുപാസാദോ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ ദിവാവിഹാരായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം യേന പുബ്ബാരാമോ മിഗാരമാതുപാസാദോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ആയാമാനന്ദ, യേന പുബ്ബകോട്ഠകോ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിതു’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം യേന പുബ്ബകോട്ഠകോ തേനുപസങ്കമി ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിതും. പുബ്ബകോട്ഠകേ ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ ഏകചീവരോ അട്ഠാസി ഗത്താനി പുബ്ബാപയമാനോ.

തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ സേതോ നാമ നാഗോ മഹാതൂരിയ [മഹാതുരിയ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] താളിതവാദിതേന പുബ്ബകോട്ഠകാ പച്ചുത്തരതി. അപിസ്സു തം ജനോ ദിസ്വാ ഏവമാഹ – ‘‘അഭിരൂപോ വത, ഭോ, രഞ്ഞോ നാഗോ; ദസ്സനീയോ വത, ഭോ, രഞ്ഞോ നാഗോ; പാസാദികോ വത, ഭോ, രഞ്ഞോ നാഗോ; കായുപപന്നോ വത, ഭോ, രഞ്ഞോ നാഗോ’’തി! ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ഉദായീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഹത്ഥിമേവ നു ഖോ, ഭന്തേ, മഹന്തം ബ്രഹന്തം [മഹന്തം ബ്രുഹന്തം (സീ.), മഹത്തം ബ്രഹ്മത്തം (ക.)] കായുപപന്നം ജനോ ദിസ്വാ ഏവമാഹ – ‘നാഗോ വത, ഭോ, നാഗോ’തി, ഉദാഹു അഞ്ഞമ്പി കഞ്ചി [കിഞ്ചി (ക.)] മഹന്തം ബ്രഹന്തം കായുപപന്നം ജനോ ദിസ്വാ ഏവമാഹ – ‘നാഗോ വത, ഭോ, നാഗോ’’’തി? ‘‘ഹത്ഥിമ്പി ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം കായുപപന്നം ജനോ ദിസ്വാ ഏവമാഹ – ‘നാഗോ വത, ഭോ, നാഗോ’തി! അസ്സമ്പി ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം…പേ… ഗോണമ്പി ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം…പേ… ഉരഗമ്പി [നാഗമ്പി (ക.)] ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം…പേ… രുക്ഖമ്പി ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം…പേ… മനുസ്സമ്പി ഖോ, ഉദായി, മഹന്തം ബ്രഹന്തം കായുപപന്നം ജനോ ദിസ്വാ ഏവമാഹ – ‘നാഗോ വത, ഭോ, നാഗോ’തി! അപി ച, ഉദായി, യോ സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ആഗും ന കരോതി കായേന വാചായ മനസാ, തമഹം ‘നാഗോ’തി ബ്രൂമീ’’തി.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ – അപി ച, ഉദായി, യോ സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ആഗും ന കരോതി കായേന വാചായ മനസാ, തമഹം ‘നാഗോ’തി ബ്രൂമീ’’തി. ഇദഞ്ച പനാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സുഭാസിതം ഇമാഹി ഗാഥാഹി അനുമോദാമി –

‘‘മനുസ്സഭൂതം സമ്ബുദ്ധം, അത്തദന്തം സമാഹിതം;

ഇരിയമാനം ബ്രഹ്മപഥേ, ചിത്തസ്സൂപസമേ രതം.

‘‘യം മനുസ്സാ നമസ്സന്തി, സബ്ബധമ്മാന പാരഗും;

ദേവാപി തം [നം (സീ. പീ.)] നമസ്സന്തി, ഇതി മേ അരഹതോ സുതം.

‘‘സബ്ബസംയോജനാതീതം, വനാ നിബ്ബന [നിബ്ബാന (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മാഗതം;

കാമേഹി നേക്ഖമ്മരതം [നേക്ഖമ്മേ രതം (ക. സീ.)], മുത്തം സേലാവ കഞ്ചനം.

‘‘സബ്ബേ അച്ചരുചീ നാഗോ, ഹിമവാഞ്ഞേ സിലുച്ചയേ;

സബ്ബേസം നാഗനാമാനം, സച്ചനാമോ അനുത്തരോ.

‘‘നാഗം വോ [തേ (ക.)] കിത്തയിസ്സാമി, ന ഹി ആഗും കരോതി സോ;

സോരച്ചം അവിഹിംസാ ച, പാദാ നാഗസ്സ തേ ദുവേ.

‘‘തപോ ച ബ്രഹ്മചരിയം, ചരണാ നാഗസ്സ ത്യാപരേ;

സദ്ധാഹത്ഥോ മഹാനാഗോ, ഉപേക്ഖാസേതദന്തവാ.

‘‘സതി ഗീവാ സിരോ പഞ്ഞാ, വീമംസാ ധമ്മചിന്തനാ;

ധമ്മകുച്ഛിസമാതപോ, വിവേകോ തസ്സ വാലധി.

‘‘സോ ഝായീ അസ്സാസരതോ, അജ്ഝത്തം സുസമാഹിതോ [അജ്ഝത്തുപസമാഹിതോ (സ്യാ. ക.)];

ഗച്ഛം സമാഹിതോ നാഗോ, ഠിതോ നാഗോ സമാഹിതോ.

‘‘സേയ്യം സമാഹിതോ നാഗോ, നിസിന്നോപി സമാഹിതോ;

സബ്ബത്ഥ സംവുതോ നാഗോ, ഏസാ നാഗസ്സ സമ്പദാ.

‘‘ഭുഞ്ജതി അനവജ്ജാനി, സാവജ്ജാനി ന ഭുഞ്ജതി;

ഘാസമച്ഛാദനം ലദ്ധാ, സന്നിധിം പരിവജ്ജയം.

‘‘സംയോജനം അണും ഥൂലം, സബ്ബം ഛേത്വാന ബന്ധനം;

യേന യേനേവ ഗച്ഛതി, അനപേക്ഖോവ ഗച്ഛതി.

‘‘യഥാപി ഉദകേ ജാതം, പുണ്ഡരീകം പവഡ്ഢതി;

നുപലിപ്പതി [ന ഉപലിപ്പതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), നുപലിമ്പതി (ക.)] തോയേന, സുചിഗന്ധം മനോരമം.

‘‘തഥേവ ലോകേ സുജാതോ, ബുദ്ധോ ലോകേ വിഹരതി;

നുപലിപ്പതി ലോകേന, തോയേന പദുമം യഥാ.

‘‘മഹാഗിനീവ ജലിതോ [മഹാഗ്ഗിനി പജ്ജലിതോ (സീ. സ്യാ. കം.)], അനാഹാരൂപസമ്മതി;

സങ്ഖാരേസൂപസന്തേസു [അങ്ഗാരേസു ച സന്തേസു (ക.)], നിബ്ബുതോതി പവുച്ചതി.

‘‘അത്ഥസ്സായം വിഞ്ഞാപനീ, ഉപമാ വിഞ്ഞൂഹി ദേസിതാ;

വിഞ്ഞസ്സന്തി [വിഞ്ഞിസ്സന്തി (ക.)] മഹാനാഗാ, നാഗം നാഗേന ദേസിതം.

‘‘വീതരാഗോ വീതദോസോ, വീതമോഹോ അനാസവോ;

സരീരം വിജഹം നാഗോ, പരിനിബ്ബിസ്സതി [പരിനിബ്ബാതി (പീ. ക.)] അനാസവോ’’തി. പഠമം;