൪. ദേവതാവഗ്ഗോ

൧. സേഖസുത്തം

൩൧. ‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? കമ്മാരാമതാ, ഭസ്സാരാമതാ, നിദ്ദാരാമതാ, സങ്ഗണികാരാമതാ, ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതാ, ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിഹാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? ന കമ്മാരാമതാ, ന ഭസ്സാരാമതാ, ന നിദ്ദാരാമതാ, ന സങ്ഗണികാരാമതാ, ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതാ, ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മാ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. പഠമം.

൨. പഠമഅപരിഹാനസുത്തം

൩൨. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ഛയിമേ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? സത്ഥുഗാരവതാ, ധമ്മഗാരവതാ, സങ്ഘഗാരവതാ, സിക്ഖാഗാരവതാ, അപ്പമാദഗാരവതാ, പടിസന്ഥാരഗാരവതാ [പടിസന്ധാരഗാരവതാ (ക.)] – ഇമേ ഖോ, ഭന്തേ, ഛ ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. ഇദമവോച സാ ദേവതാ. സമനുഞ്ഞോ സത്ഥാ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ദേവതാ ‘‘സമനുഞ്ഞോ മേ സത്ഥാ’’തി ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ഛയിമേ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? സത്ഥുഗാരവതാ, ധമ്മഗാരവതാ, സങ്ഘഗാരവതാ, സിക്ഖാഗാരവതാ, അപ്പമാദഗാരവതാ, പടിസന്ഥാരഗാരവതാ – ഇമേ ഖോ, ഭന്തേ, ഛ ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’തി. ഇദമവോച, ഭിക്ഖവേ, സാ ദേവതാ. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീ’’തി.

‘‘സത്ഥുഗരു ധമ്മഗരു, സങ്ഘേ ച തിബ്ബഗാരവോ;

അപ്പമാദഗരു ഭിക്ഖു, പടിസന്ഥാരഗാരവോ;

അഭബ്ബോ പരിഹാനായ, നിബ്ബാനസ്സേവ സന്തികേ’’തി. ദുതിയം;

൩. ദുതിയഅപരിഹാനസുത്തം

൩൩. ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ഛയിമേ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? സത്ഥുഗാരവതാ, ധമ്മഗാരവതാ, സങ്ഘഗാരവതാ, സിക്ഖാഗാരവതാ, ഹിരിഗാരവതാ, ഓത്തപ്പഗാരവതാ – ഇമേ ഖോ, ഭന്തേ, ഛ ധമ്മാ ഭിക്ഖുനോ അപരിഹാനായ സംവത്തന്തീ’തി. ഇദമവോച, ഭിക്ഖവേ, സാ ദേവതാ. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീ’’തി.

‘‘സത്ഥുഗരു ധമ്മഗരു, സങ്ഘേ ച തിബ്ബഗാരവോ;

ഹിരിഓത്തപ്പസമ്പന്നോ, സപ്പതിസ്സോ സഗാരവോ;

അഭബ്ബോ പരിഹാനായ, നിബ്ബാനസ്സേവ സന്തികേ’’തി. തതിയം;

൪. മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസുത്തം

൩൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘കതമേസാനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ [സോതാപന്നാമ്ഹാ (സീ.), സോതാപന്നാമ്ഹ (സ്യാ. കം. പീ.)] അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി? തേന ഖോ പന സമയേന തിസ്സോ നാമ ഭിക്ഖു അധുനാകാലങ്കതോ അഞ്ഞതരം ബ്രഹ്മലോകം ഉപപന്നോ ഹോതി. തത്രപി നം ഏവം ജാനന്തി – ‘‘തിസ്സോ ബ്രഹ്മാ മഹിദ്ധികോ മഹാനുഭാവോ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം [സമ്മിഞ്ജിതം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ബാഹം പസാരേയ്യ പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവം – ജേതവനേ അന്തരഹിതോ തസ്മിം ബ്രഹ്മലോകേ പാതുരഹോസി. അദ്ദസാ ഖോ തിസ്സോ ബ്രഹ്മാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന; സ്വാഗതം [സാഗതം (സീ.)], മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന; ചിരസ്സം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന; ഇമം പരിയായമകാസി, യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. തിസ്സോപി ഖോ ബ്രഹ്മാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തിസ്സം ബ്രഹ്മാനം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏതദവോച –

‘‘കതമേസാനം ഖോ, തിസ്സ, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി? ‘‘ചാതുമഹാരാജികാനം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി.

‘‘സബ്ബേസഞ്ഞേവ നു ഖോ, തിസ്സ, ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി? ‘‘ന ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സബ്ബേസം ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’തി. യേ ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ അരിയകന്തേഹി സീലേഹി അസമന്നാഗതാ ന തേസം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’തി. യേ ച ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ, സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതാ, തേസം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി.

‘‘ചാതുമഹാരാജികാനഞ്ഞേവ നു ഖോ, തിസ്സ, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’തി ഉദാഹു താവതിംസാനമ്പി ദേവാനം…പേ… യാമാനമ്പി ദേവാനം… തുസിതാനമ്പി ദേവാനം… നിമ്മാനരതീനമ്പി ദേവാനം… പരനിമ്മിതവസവത്തീനമ്പി ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി? ‘‘പരനിമ്മിതവസവത്തീനമ്പി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി.

‘‘സബ്ബേസഞ്ഞേവ നു ഖോ, തിസ്സ, പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി? ‘‘ന ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സബ്ബേസം പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’തി. യേ ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ, സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന അസമന്നാഗതാ, അരിയകന്തേഹി സീലേഹി അസമന്നാഗതാ, ന തേസം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’തി. യേ ച ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ, സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതാ, അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതാ തേസം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സോതാപന്നാ നാമ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായണാ’’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തിസ്സസ്സ ബ്രഹ്മുനോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ – ‘‘സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവം – ‘ബ്രഹ്മലോകേ അന്തരഹിതോ ജേതവനേ പാതുരഹോസീ’’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. വിജ്ജാഭാഗിയസുത്തം

൩൫. ‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ വിജ്ജാഭാഗിയാ. കതമേ ഛ? അനിച്ചസഞ്ഞാ, അനിച്ചേ ദുക്ഖസഞ്ഞാ, ദുക്ഖേ അനത്തസഞ്ഞാ, പഹാനസഞ്ഞാ, വിരാഗസഞ്ഞാ, നിരോധസഞ്ഞാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മാ വിജ്ജാഭാഗിയാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. വിവാദമൂലസുത്തം

൩൬. [ദീ. നി. ൩.൩൨൫; മ. നി. ൩.൪൪; ചൂളവ. ൨൧൬] ‘‘ഛയിമാനി, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലാനി. കതമാനി ഛ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായ ന പരിപൂരകാരീ സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി, യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപം ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ. തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപം ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി പളാസീ…പേ… ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീ… സഠോ ഹോതി മായാവീ… പാപിച്ഛോ ഹോതി മിച്ഛാദിട്ഠി… സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ, സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായ ന പരിപൂരകാരീ, സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി, യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപം ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ. തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപം ചേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ. തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ വിവാദമൂലാനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ഛളങ്ഗദാനസുത്തം

൩൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന വേളുകണ്ഡകീ [വേളുകണ്ഡകിയാ (അ. നി. ൭.൫൩; ൨.൧൩൪; സം. നി. ൨.൧൭൩)] നന്ദമാതാ ഉപാസികാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഛളങ്ഗസമന്നാഗതം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന വേളുകണ്ഡകിം നന്ദമാതരം ഉപാസികം സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഛളങ്ഗസമന്നാഗതം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേന്തിം. ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, വേളുകണ്ഡകീ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഛളങ്ഗസമന്നാഗതം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഛളങ്ഗസമന്നാഗതാ ദക്ഖിണാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ദായകസ്സ തീണങ്ഗാനി ഹോന്തി, പടിഗ്ഗാഹകാനം തീണങ്ഗാനി. കതമാനി ദായകസ്സ തീണങ്ഗാനി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ദായകോ പുബ്ബേവ ദാനാ സുമനോ ഹോതി, ദദം ചിത്തം പസാദേതി, ദത്വാ അത്തമനോ ഹോതി. ഇമാനി ദായകസ്സ തീണങ്ഗാനി.

‘‘കതമാനി പടിഗ്ഗാഹകാനം തീണങ്ഗാനി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗാഹകാ വീതരാഗാ വാ ഹോന്തി രാഗവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതദോസാ വാ ഹോന്തി ദോസവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതമോഹാ വാ ഹോന്തി മോഹവിനയായ വാ പടിപന്നാ. ഇമാനി പടിഗ്ഗാഹകാനം തീണങ്ഗാനി. ഇതി ദായകസ്സ തീണങ്ഗാനി, പടിഗ്ഗാഹകാനം തീണങ്ഗാനി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛളങ്ഗസമന്നാഗതാ ദക്ഖിണാ ഹോതി.

‘‘ഏവം ഛളങ്ഗസമന്നാഗതായ, ഭിക്ഖവേ, ദക്ഖിണായ ന സുകരം പുഞ്ഞസ്സ പമാണം ഗഹേതും – ‘ഏത്തകോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതീ’തി. അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ [അസങ്ഖേയ്യോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അപ്പമേയ്യോ മഹാപുഞ്ഞക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമുദ്ദേ ന സുകരം ഉദകസ്സ പമാണം ഗഹേതും – ‘ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകാനീതി വാ ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസതാനീതി വാ ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസഹസ്സാനീതി വാ ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസതസഹസ്സാനീ’തി വാ. അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ അപ്പമേയ്യോ മഹാഉദകക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം ഛളങ്ഗസമന്നാഗതായ ദക്ഖിണായ ന സുകരം പുഞ്ഞസ്സ പമാണം ഗഹേതും – ‘ഏത്തകോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതീ’തി. അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ അപ്പമേയ്യോ മഹാപുഞ്ഞക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതീ’’തി.

[പേ. വ. ൩൦൫ പേതവത്ഥുമ്ഹിപി] ‘‘പുബ്ബേവ ദാനാ സുമനോ, ദദം ചിത്തം പസാദയേ;

ദത്വാ അത്തമനോ ഹോതി, ഏസാ യഞ്ഞസ്സ [പുഞ്ഞസ്സ (ക.)] സമ്പദാ.

‘‘വീതരാഗാ [വീതരാഗോ (സ്യാ. കം. ക.) ഏവം അനന്തരപദത്തയേപി] വീതദോസാ, വീതമോഹാ അനാസവാ;

ഖേത്തം യഞ്ഞസ്സ സമ്പന്നം, സഞ്ഞതാ ബ്രഹ്മചാരയോ [ബ്രഹ്മചാരിനോ (സ്യാ. കം.)].

‘‘സയം ആചമയിത്വാന, ദത്വാ സകേഹി പാണിഭി;

അത്തനോ പരതോ ചേസോ, യഞ്ഞോ ഹോതി മഹപ്ഫലോ.

[അ. നി. ൪.൪൦] ‘‘ഏവം യജിത്വാ മേധാവീ, സദ്ധോ മുത്തേന ചേതസാ;

അബ്യാപജ്ജം സുഖം ലോകം, പണ്ഡിതോ ഉപപജ്ജതീ’’തി. സത്തമം;

൮. അത്തകാരീസുത്തം

൩൮. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭോ ഗോതമ, ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘നത്ഥി അത്തകാരോ, നത്ഥി പരകാരോ’’’തി. ‘‘മാഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവംവാദിം ഏവംദിട്ഠിം അദ്ദസം വാ അസ്സോസിം വാ. കഥഞ്ഹി നാമ സയം അഭിക്കമന്തോ, സയം പടിക്കമന്തോ ഏവം വക്ഖതി – ‘നത്ഥി അത്തകാരോ, നത്ഥി പരകാരോ’’’തി!

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ബ്രാഹ്മണ, അത്ഥി ആരബ്ഭധാതൂ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭോ’’. ‘‘ആരബ്ഭധാതുയാ സതി ആരബ്ഭവന്തോ സത്താ പഞ്ഞായന്തീ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭോ’’. ‘‘യം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ആരബ്ഭധാതുയാ സതി ആരബ്ഭവന്തോ സത്താ പഞ്ഞായന്തി, അയം സത്താനം അത്തകാരോ അയം പരകാരോ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ബ്രാഹ്മണ, അത്ഥി നിക്കമധാതു…പേ… അത്ഥി പരക്കമധാതു… അത്ഥി ഥാമധാതു… അത്ഥി ഠിതിധാതു… അത്ഥി ഉപക്കമധാതൂ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭോ’’. ‘‘ഉപക്കമധാതുയാ സതി ഉപക്കമവന്തോ സത്താ പഞ്ഞായന്തീ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭോ’’. ‘‘യം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഉപക്കമധാതുയാ സതി ഉപക്കമവന്തോ സത്താ പഞ്ഞായന്തി, അയം സത്താനം അത്തകാരോ അയം പരകാരോ’’.

‘‘മാഹം, ബ്രാഹ്മണ [തം കിം മഞ്ഞസി ബ്രാഹ്മണ മാഹം (ക.)], ഏവംവാദിം ഏവംദിട്ഠിം അദ്ദസം വാ അസ്സോസിം വാ. കഥഞ്ഹി നാമ സയം അഭിക്കമന്തോ സയം പടിക്കമന്തോ ഏവം വക്ഖതി – ‘നത്ഥി അത്തകാരോ നത്ഥി പരകാരോ’’’തി.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി! അട്ഠമം.

൯. നിദാനസുത്തം

൩൯. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നിദാനാനി കമ്മാനം സമുദയായ. കതമാനി തീണി? ലോഭോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, ദോസോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, മോഹോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ. ന, ഭിക്ഖവേ, ലോഭാ അലോഭോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോഭാ ലോഭോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, ദോസാ അദോസോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദോസാ ദോസോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, മോഹാ അമോഹോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മോഹാ മോഹോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, ലോഭജേന കമ്മേന ദോസജേന കമ്മേന മോഹജേന കമ്മേന ദേവാ പഞ്ഞായന്തി, മനുസ്സാ പഞ്ഞായന്തി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി സുഗതിയോ. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോഭജേന കമ്മേന ദോസജേന കമ്മേന മോഹജേന കമ്മേന നിരയോ പഞ്ഞായതി തിരച്ഛാനയോനി പഞ്ഞായതി പേത്തിവിസയോ പഞ്ഞായതി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി ദുഗ്ഗതിയോ. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി നിദാനാനി കമ്മാനം സമുദയായ.

‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നിദാനാനി കമ്മാനം സമുദയായ. കതമാനി തീണി? അലോഭോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, അദോസോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, അമോഹോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ. ന, ഭിക്ഖവേ, അലോഭാ ലോഭോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അലോഭാ അലോഭോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, അദോസാ ദോസോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദോസാ അദോസോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, അമോഹാ മോഹോ സമുദേതി; അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അമോഹാ അമോഹോവ സമുദേതി. ന, ഭിക്ഖവേ, അലോഭജേന കമ്മേന അദോസജേന കമ്മേന അമോഹജേന കമ്മേന നിരയോ പഞ്ഞായതി തിരച്ഛാനയോനി പഞ്ഞായതി പേത്തിവിസയോ പഞ്ഞായതി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി ദുഗ്ഗതിയോ. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അലോഭജേന കമ്മേന അദോസജേന കമ്മേന അമോഹജേന കമ്മേന ദേവാ പഞ്ഞായന്തി, മനുസ്സാ പഞ്ഞായന്തി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി സുഗതിയോ. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി നിദാനാനി കമ്മാനം സമുദയായാ’’തി. നവമം.

൧൦. കിമിലസുത്തം

൪൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കിമിലായം വിഹരതി നിചുലവനേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ കിമിലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ കിമിലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, കിമില, തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപാസകാ ഉപാസികായോ സത്ഥരി അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, ധമ്മേ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, സങ്ഘേ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, സിക്ഖായ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, അപ്പമാദേ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, പടിസന്ഥാരേ [പടിസന്ധാരേ (ക.) അ. നി. ൫.൨൦൧; ൭.൫൯] അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ. അയം ഖോ, കിമില, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി’’.

‘‘കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, കിമില, തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപാസകാ ഉപാസികായോ സത്ഥരി സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, ധമ്മേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, സങ്ഘേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, സിക്ഖായ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, അപ്പമാദേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, പടിസന്ഥാരേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ. അയം ഖോ, കിമില, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. ദാരുക്ഖന്ധസുത്തം

൪൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ മഹന്തം ദാരുക്ഖന്ധം. ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സഥ നോ, ആവുസോ, തുമ്ഹേ അമും മഹന്തം ദാരുക്ഖന്ധ’’ന്തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി.

‘‘ആകങ്ഖമാനോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ അമും ദാരുക്ഖന്ധം പഥവീത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? അത്ഥി, ആവുസോ, അമുമ്ഹി ദാരുക്ഖന്ധേ പഥവീധാതു, യം നിസ്സായ ഭിക്ഖു ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ അമും ദാരുക്ഖന്ധം പഥവീത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ. ആകങ്ഖമാനോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ അമും ദാരുക്ഖന്ധം ആപോത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ …പേ… തേജോത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ… വായോത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ… സുഭന്ത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ… അസുഭന്ത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? അത്ഥി, ആവുസോ, അമുമ്ഹി ദാരുക്ഖന്ധേ അസുഭധാതു, യം നിസ്സായ ഭിക്ഖു ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ അമും ദാരുക്ഖന്ധം അസുഭന്ത്വേവ അധിമുച്ചേയ്യാ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. നാഗിതസുത്തം

൪൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന ഇച്ഛാനങ്ഗലം നാമ കോസലാനം ബ്രാഹ്മണഗാമോ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. അസ്സോസും ഖോ ഇച്ഛാനങ്ഗലകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ ഇച്ഛാനങ്ഗലം അനുപ്പത്തോ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ…പേ… ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. സോ ഇമം ലോകം സദേവകം…പേ… അരഹതം ദസ്സനം ഹോതീ’’തി. അഥ ഖോ ഇച്ഛാനങ്ഗലകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പഹൂതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ആദായ യേന ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ അട്ഠംസു ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ നാഗിതോ ഭഗവതോ ഉപട്ഠാകോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം നാഗിതം ആമന്തേസി – ‘‘കേ പന തേ, നാഗിത, ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേ’’തി? ‘‘ഏതേ, ഭന്തേ, ഇച്ഛാനങ്ഗലകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ പഹൂതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ആദായ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ ഭഗവന്തംയേവ ഉദ്ദിസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാ’’തി. ‘‘മാഹം, നാഗിത, യസേന സമാഗമം, മാ ച മയാ യസോ. യോ ഖോ, നാഗിത, നയിമസ്സ നേക്ഖമ്മസുഖസ്സ പവിവേകസുഖസ്സ ഉപസമസുഖസ്സ സമ്ബോധസുഖസ്സ നികാമലാഭീ അസ്സ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, യസ്സാഹം നേക്ഖമ്മസുഖസ്സ പവിവേകസുഖസ്സ ഉപസമസുഖസ്സ സമ്ബോധസുഖസ്സ നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, സോ തം മീള്ഹസുഖം മിദ്ധസുഖം ലാഭസക്കാരസിലോകസുഖം സാദിയേയ്യാ’’തി.

‘‘അധിവാസേതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; അധിവാസേതു, സുഗതോ; അധിവാസനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ. യേന യേനേവ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഗമിസ്സതി, തന്നിന്നാവ ഭവിസ്സന്തി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ നേഗമാ ചേവ ജാനപദാ ച. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ യഥാനിന്നം ഉദകാനി പവത്തന്തി; ഏവമേവം ഖോ, ഭന്തേ, യേന യേനേവ ദാനി ഭഗവാ ഗമിസ്സതി, തന്നിന്നാവ ഭവിസ്സന്തി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ നേഗമാ ചേവ ജാനപദാ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാ ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സീലപഞ്ഞാണ’’ന്തി.

‘‘മാഹം, നാഗിത, യസേന സമാഗമം, മാ ച മയാ യസോ. യോ ഖോ, നാഗിത, നയിമസ്സ നേക്ഖമ്മസുഖസ്സ പവിവേകസുഖസ്സ ഉപസമസുഖസ്സ സമ്ബോധസുഖസ്സ നികാമലാഭീ അസ്സ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, യസ്സാഹം നേക്ഖമ്മസുഖസ്സ പവിവേകസുഖസ്സ ഉപസമസുഖസ്സ സമ്ബോധസുഖസ്സ നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, സോ തം മീള്ഹസുഖം മിദ്ധസുഖം ലാഭസക്കാരസിലോകസുഖം സാദിയേയ്യ.

‘‘ഇധാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ഗാമന്തവിഹാരിം സമാഹിതം നിസിന്നം. തസ്സ മയ്ഹം, നാഗിത, ഏവം ഹോതി – ‘ഇദാനിമം ആയസ്മന്തം [ആരാമികോ വാ ഘട്ടേസ്സതി സമണുദ്ദേസോ വാ, തം തമ്ഹാ (ക. സീ. പീ.) ആരാമികോ വാ ഘട്ടേസ്സതി സമണുദ്ദേസോ വാ, സോ തം തമ്ഹാ (ക. സീ.) അ. നി. ൮.൮൬ പസ്സിതബ്ബം] ആരാമികോ വാ ഉപട്ഠഹിസ്സതി സമണുദ്ദേസോ വാ തം തമ്ഹാ [ആരാമികോ വാ ഘട്ടേസ്സതി സമണുദ്ദേസോ വാ, തം തമ്ഹാ (ക. സീ. പീ.) ആരാമികോ വാ ഘട്ടേസ്സതി സമണുദ്ദേസോ വാ, സോ തം തമ്ഹാ (ക. സീ.) അ. നി. ൮.൮൬ പസ്സിതബ്ബം] സമാധിമ്ഹാ ചാവേസ്സതീ’തി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന അത്തമനോ ഹോമി ഗാമന്തവിഹാരേന. ഇധ പനാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ആരഞ്ഞികം അരഞ്ഞേ പചലായമാനം നിസിന്നം. തസ്സ മയ്ഹം, നാഗിത, ഏവം ഹോതി – ‘ഇദാനി അയമായസ്മാ ഇമം നിദ്ദാകിലമഥം പടിവിനോദേത്വാ അരഞ്ഞസഞ്ഞംയേവ മനസി കരിസ്സതി ഏകത്ത’ന്തി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തമനോ ഹോമി അരഞ്ഞവിഹാരേന.

‘‘ഇധ പനാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ആരഞ്ഞികം അരഞ്ഞേ അസമാഹിതം നിസിന്നം. തസ്സ മയ്ഹം, നാഗിത, ഏവം ഹോതി – ‘ഇദാനി അയമായസ്മാ അസമാഹിതം വാ ചിത്തം സമാദഹിസ്സതി, സമാഹിതം വാ ചിത്തം അനുരക്ഖിസ്സതീ’തി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തമനോ ഹോമി അരഞ്ഞവിഹാരേന.

‘‘ഇധ പനാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ആരഞ്ഞികം അരഞ്ഞേ സമാഹിതം നിസിന്നം. തസ്സ മയ്ഹം, നാഗിത, ഏവം ഹോതി – ‘ഇദാനി അയമായസ്മാ അവിമുത്തം വാ ചിത്തം വിമോചേസ്സതി, വിമുത്തം വാ ചിത്തം അനുരക്ഖിസ്സതീ’തി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തമനോ ഹോമി അരഞ്ഞവിഹാരേന.

‘‘ഇധ പനാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ഗാമന്തവിഹാരിം ലാഭിം ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. സോ തം ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനോ രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം രിഞ്ചതി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി; ഗാമനിഗമരാജധാനിം ഓസരിത്വാ വാസം കപ്പേതി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന അത്തമനോ ഹോമി ഗാമന്തവിഹാരേന.

‘‘ഇധ പനാഹം, നാഗിത, ഭിക്ഖും പസ്സാമി ആരഞ്ഞികം ലാഭിം ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. സോ തം ലാഭസക്കാരസിലോകം പടിപണാമേത്വാ ന രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം ന രിഞ്ചതി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി. തേനാഹം, നാഗിത, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തമനോ ഹോമി അരഞ്ഞവിഹാരേന. യസ്മാഹം, നാഗിത, സമയേ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ ന കഞ്ചി [ന കിഞ്ചി (സീ. പീ. ക.)] പസ്സാമി പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ, ഫാസു മേ, നാഗിത, തസ്മിം സമയേ ഹോതി അന്തമസോ ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മായാ’’തി. ദ്വാദസമം.

ദേവതാവഗ്ഗോ [സേക്ഖപരിഹാനിയവഗ്ഗോ (സ്യാ.)] ചതുത്ഥോ.