(൮) ൩. യോധാജീവവഗ്ഗോ

൧. പഠമചേതോവിമുത്തിഫലസുത്തം

൭൧. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ചേതോവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി ചേതോവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച, പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച.

‘‘കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസുഭാനുപസ്സീ കായേ വിഹരതി, ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞീ [പടിക്കൂലസഞ്ഞീ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], സബ്ബലോകേ അനഭിരതസഞ്ഞീ, സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ, മരണസഞ്ഞാ ഖോ പനസ്സ അജ്ഝത്തം സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ചേതോവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി ചേതോവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച, പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച. യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചേതോവിമുത്തോ ച ഹോതി പഞ്ഞാവിമുത്തോ ച ഹോതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തപലിഘോ ഇതിപി, സംകിണ്ണപരിഖോ [സംകിണ്ണപരിക്ഖോ (സ്യാ. കം.)] ഇതിപി, അബ്ബൂള്ഹേസികോ ഇതിപി, നിരഗ്ഗളോ ഇതിപി, അരിയോ പന്നദ്ധജോ പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ ഇതിപി’’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തപലിഘോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അവിജ്ജാ പഹീനാ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തപലിഘോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സംകിണ്ണപരിഖോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പോനോഭവികോ [പോനോബ്ഭവികോ (സ്യാ. ക.)] ജാതിസംസാരോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സംകിണ്ണപരിഖോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അബ്ബൂള്ഹേസികോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തണ്ഹാ പഹീനാ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അബ്ബൂള്ഹേസികോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നിരഗ്ഗളോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാനി താലാവത്ഥുകതാനി അനഭാവംകതാനി ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാനി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നിരഗ്ഗളോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയോ പന്നദ്ധജോ പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അസ്മിമാനോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയോ പന്നദ്ധജോ പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയചേതോവിമുത്തിഫലസുത്തം

൭൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ചേതോവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി ചേതോവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച, പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച. കതമേ പഞ്ച? അനിച്ചസഞ്ഞാ, അനിച്ചേ ദുക്ഖസഞ്ഞാ, ദുക്ഖേ അനത്തസഞ്ഞാ, പഹാനസഞ്ഞാ, വിരാഗസഞ്ഞാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ചേതോവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി ചേതോവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച, പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാ ച ഹോന്തി പഞ്ഞാവിമുത്തിഫലാനിസംസാ ച. യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചേതോവിമുത്തോ ച ഹോതി പഞ്ഞാവിമുത്തോ ച – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തപലിഘോ ഇതിപി, സംകിണ്ണപരിഖോ ഇതിപി, അബ്ബൂള്ഹേസികോ ഇതിപി, നിരഗ്ഗളോ ഇതിപി, അരിയോ പന്നദ്ധജോ പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ ഇതിപി’’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സംകിണ്ണപരിഖോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പോനോഭവികോ ജാതിസംസാരോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സംകിണ്ണപരിഖോ ഹോതി.

൩. പഠമധമ്മവിഹാരീസുത്തം

൭൩. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ധമ്മവിഹാരീ, ധമ്മവിഹാരീ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ധമ്മവിഹാരീ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മം പരിയാപുണാതി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം. സോ തായ ധമ്മപരിയത്തിയാ ദിവസം അതിനാമേതി, രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം, നാനുയുഞ്ജതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു പരിയത്തിബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന പരേസം ദേസേതി. സോ തായ ധമ്മപഞ്ഞത്തിയാ ദിവസം അതിനാമേതി, രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം, നാനുയുഞ്ജതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു പഞ്ഞത്തിബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന സജ്ഝായം കരോതി. സോ തേന സജ്ഝായേന ദിവസം അതിനാമേതി, രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം, നാനുയുഞ്ജതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു സജ്ഝായബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ചേതസാ അനുവിതക്കേതി അനുവിചാരേതി മനസാനുപേക്ഖതി. സോ തേഹി ധമ്മവിതക്കേഹി ദിവസം അതിനാമേതി, രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം, നാനുയുഞ്ജതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു വിതക്കബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മം പരിയാപുണാതി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം. സോ തായ ധമ്മപരിയത്തിയാ ന ദിവസം അതിനാമേതി, നാപി രിഞ്ചതി പടിസല്ലാനം, അനുയുഞ്ജതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മവിഹാരീ ഹോതി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖു, ദേസിതോ മയാ പരിയത്തിബഹുലോ, ദേസിതോ പഞ്ഞത്തിബഹുലോ, ദേസിതോ സജ്ഝായബഹുലോ, ദേസിതോ വിതക്കബഹുലോ, ദേസിതോ ധമ്മവിഹാരീ. യം ഖോ, ഭിക്ഖു [യം ഭിക്ഖു (സ്യാ. കം. പീ.)], സത്ഥാരാ കരണീയം സാവകാനം ഹിതേസിനാ അനുകമ്പകേന അനുകമ്പം ഉപാദായ, കതം വോ തം മയാ. ഏതാനി, ഭിക്ഖു, രുക്ഖമൂലാനി, ഏതാനി സുഞ്ഞാഗാരാനി. ഝായഥ, ഭിക്ഖു, മാ പമാദത്ഥ, മാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരിനോ അഹുവത്ഥ. അയം വോ അമ്ഹാകം അനുസാസനീ’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയധമ്മവിഹാരീസുത്തം

൭൪. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ധമ്മവിഹാരീ ധമ്മവിഹാരീ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ധമ്മവിഹാരീ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മം പരിയാപുണാതി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം; ഉത്തരി [ഉത്തരിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ചസ്സ പഞ്ഞായ അത്ഥം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു പരിയത്തിബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന പരേസം ദേസേതി, ഉത്തരി ചസ്സ പഞ്ഞായ അത്ഥം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു പഞ്ഞത്തിബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന സജ്ഝായം കരോതി, ഉത്തരി ചസ്സ പഞ്ഞായ അത്ഥം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു സജ്ഝായബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ചേതസാ അനുവിതക്കേതി അനുവിചാരേതി മനസാനുപേക്ഖതി, ഉത്തരി ചസ്സ പഞ്ഞായ അത്ഥം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു – ‘ഭിക്ഖു വിതക്കബഹുലോ, നോ ധമ്മവിഹാരീ’’’.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മം പരിയാപുണാതി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം; ഉത്തരി ചസ്സ പഞ്ഞായ അത്ഥം പജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ധമ്മവിഹാരീ ഹോതി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖു, ദേസിതോ മയാ പരിയത്തിബഹുലോ, ദേസിതോ പഞ്ഞത്തിബഹുലോ, ദേസിതോ സജ്ഝായബഹുലോ, ദേസിതോ വിതക്കബഹുലോ, ദേസിതോ ധമ്മവിഹാരീ. യം ഖോ, ഭിക്ഖു, സത്ഥാരാ കരണീയം സാവകാനം ഹിതേസിനാ അനുകമ്പകേന അനുകമ്പം ഉപാദായ, കതം വോ തം മയാ. ഏതാനി, ഭിക്ഖു, രുക്ഖമൂലാനി, ഏതാനി സുഞ്ഞാഗാരാനി. ഝായഥ ഭിക്ഖു, മാ പമാദത്ഥ, മാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരിനോ അഹുവത്ഥ. അയം വോ അമ്ഹാകം അനുസാസനീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമയോധാജീവസുത്തം

൭൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ യോധാജീവോ രജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി ന സന്ഥമ്ഭതി ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും. ഏവരൂപോപി [ഏവരൂപോ (സീ.) പു. പ. ൧൯൩], ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ [ഏകച്ചോ (സീ.)] യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ധജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം സഹതി ധജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ഉസ്സാരണഞ്ഞേവ [ഉസ്സാദനംയേവ (സീ. പീ.)] സുത്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം; അപി ച ഖോ സമ്പഹാരേ ഹഞ്ഞതി [ആഹഞ്ഞതി (സീ.)] ബ്യാപജ്ജതി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം, സഹതി സമ്പഹാരം. സോ തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തമേവ സങ്ഗാമസീസം അജ്ഝാവസതി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച യോധാജീവാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ യോധാജീവൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു രജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും [സന്താനേതും (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. കിമസ്സ രജഗ്ഗസ്മിം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സുണാതി – ‘അമുകസ്മിം നാമ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ഇത്ഥീ വാ കുമാരീ വാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതാ’തി. സോ തം സുത്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. ഇദമസ്സ രജഗ്ഗസ്മിം.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ രജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഹതി രജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ധജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. കിമസ്സ ധജഗ്ഗസ്മിം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ഹേവ ഖോ സുണാതി – ‘അമുകസ്മിം നാമ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ഇത്ഥീ വാ കുമാരീ വാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതാ’തി; അപി ച ഖോ സാമം പസ്സതി ഇത്ഥിം വാ കുമാരിം വാ അഭിരൂപം ദസ്സനീയം പാസാദികം പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതം. സോ തം ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. ഇദമസ്സ ധജഗ്ഗസ്മിം.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ധജഗ്ഗഞ്ഞേവ ദിസ്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ഉസ്സാരണഞ്ഞേവ സുത്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. കിമസ്സ ഉസ്സാരണായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും അരഞ്ഞഗതം വാ രുക്ഖമൂലഗതം വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതം വാ മാതുഗാമോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഊഹസതി [ഉഹസതി (ക.), ഓഹസതി (സ്യാ. കം.) പു. പ. ൧൯൬] ഉല്ലപതി ഉജ്ജഗ്ഘതി ഉപ്പണ്ഡേതി. സോ മാതുഗാമേന ഊഹസിയമാനോ ഉല്ലപിയമാനോ ഉജ്ജഗ്ഘിയമാനോ ഉപ്പണ്ഡിയമാനോ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും. സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. ഇദമസ്സ ഉസ്സാരണായ.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം; അപി ച ഖോ ഉസ്സാരണഞ്ഞേവ സുത്വാ സംസീദതി വിസീദതി, ന സന്ഥമ്ഭതി, ന സക്കോതി സങ്ഗാമം ഓതരിതും; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം; അപി ച ഖോ സമ്പഹാരേ ഹഞ്ഞതി ബ്യാപജ്ജതി. കിമസ്സ സമ്പഹാരസ്മിം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും അരഞ്ഞഗതം വാ രുക്ഖമൂലഗതം വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതം വാ മാതുഗാമോ ഉപസങ്കമിത്വാ അഭിനിസീദതി അഭിനിപജ്ജതി അജ്ഝോത്ഥരതി. സോ മാതുഗാമേന അഭിനിസീദിയമാനോ അഭിനിപജ്ജിയമാനോ അജ്ഝോത്ഥരിയമാനോ സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി. ഇദമസ്സ സമ്പഹാരസ്മിം.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം, അപി ച ഖോ സമ്പഹാരേ ഹഞ്ഞതി ബ്യാപജ്ജതി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം, സഹതി സമ്പഹാരം, സോ തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തമേവ സങ്ഗാമസീസം അജ്ഝാവസതി. കിമസ്സ സങ്ഗാമവിജയസ്മിം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതം വാ രുക്ഖമൂലഗതം വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതം വാ മാതുഗാമോ ഉപസങ്കമിത്വാ അഭിനിസീദതി അഭിനിപജ്ജതി അജ്ഝോത്ഥരതി. സോ മാതുഗാമേന അഭിനിസീദിയമാനോ അഭിനിപജ്ജിയമാനോ അജ്ഝോത്ഥരിയമാനോ വിനിവേഠേത്വാ വിനിമോചേത്വാ യേന കാമം പക്കമതി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം.

‘‘സോ അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ അഭിജ്ഝം ലോകേ പഹായ വിഗതാഭിജ്ഝേന ചേതസാ വിഹരതി, അഭിജ്ഝായ ചിത്തം പരിസോധേതി; ബ്യാപാദപദോസം പഹായ അബ്യാപന്നചിത്തോ വിഹരതി, സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ ബ്യാപാദപദോസാ ചിത്തം പരിസോധേതി; ഥിനമിദ്ധം പഹായ വിഗതഥിനമിദ്ധോ വിഹരതി ആലോകസഞ്ഞീ സതോ സമ്പജാനോ, ഥിനമിദ്ധാ ചിത്തം പരിസോധേതി; ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹായ അനുദ്ധതോ വിഹരതി അജ്ഝത്തം വൂപസന്തചിത്തോ, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചാ ചിത്തം പരിസോധേതി; വിചികിച്ഛം പഹായ തിണ്ണവിചികിച്ഛോ വിഹരതി അകഥംകഥീ കുസലേസു ധമ്മേസു, വിചികിച്ഛായ ചിത്തം പരിസോധേതി. സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ, പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. ഇദമസ്സ സങ്ഗാമവിജയസ്മിം.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ സഹതി രജഗ്ഗം, സഹതി ധജഗ്ഗം, സഹതി ഉസ്സാരണം, സഹതി സമ്പഹാരം, സോ തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തമേവ സങ്ഗാമസീസം അജ്ഝാവസതി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച യോധാജീവൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസൂ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയയോധാജീവസുത്തം

൭൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി. സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി. തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഹനന്തി പരിയാപാദേന്തി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി. സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി. തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി [ഉപലിഖന്തി (ക.)], തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി. സോ ഞാതകേഹി നീയമാനോ അപ്പത്വാവ ഞാതകേ അന്തരാമഗ്ഗേ കാലം കരോതി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി. സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി. തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി, തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി. തമേനം ഞാതകാ ഉപട്ഠഹന്തി പരിചരന്തി. സോ ഞാതകേഹി ഉപട്ഠഹിയമാനോ പരിചരിയമാനോ തേനേവ ആബാധേന കാലം കരോതി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി. സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി. തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി, തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി. തമേനം ഞാതകാ ഉപട്ഠഹന്തി പരിചരന്തി. സോ ഞാതകേഹി ഉപട്ഠഹിയമാനോ പരിചരിയമാനോ വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി. സോ തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തമേവ സങ്ഗാമസീസം അജ്ഝാവസതി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ യോധാജീവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ യോധാജീവോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ലോകസ്മിം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച യോധാജീവാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ യോധാജീവൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ തമേവ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അരക്ഖിതേന ചിത്തേന അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ തം മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസിതേന ചിത്തേന സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി, സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി, തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഹനന്തി പരിയാപാദേന്തി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ തമേവ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അരക്ഖിതേന ചിത്തേന അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ തം മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസിതേന ചിത്തേന പരിഡയ്ഹതേവ കായേന പരിഡയ്ഹതി ചേതസാ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേയ്യം – രാഗപരിയുട്ഠിതോമ്ഹി [രാഗായിതോമ്ഹി (സീ. സ്യാ. കം)], ആവുസോ, രാഗപരേതോ, ന സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും; സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’തി. സോ ആരാമം ഗച്ഛന്തോ അപ്പത്വാവ ആരാമം അന്തരാമഗ്ഗേ സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി, സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി, തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി, തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി. സോ ഞാതകേഹി നീയമാനോ അപ്പത്വാവ ഞാതകേ അന്തരാമഗ്ഗേ കാലം കരോതി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ തമേവ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അരക്ഖിതേന ചിത്തേന അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ തം മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസിതേന ചിത്തേന പരിഡയ്ഹതേവ കായേന പരിഡയ്ഹതി ചേതസാ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേയ്യം – രാഗപരിയുട്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ, രാഗപരേതോ, ന സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും; സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’തി. സോ ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേതി – ‘രാഗപരിയുട്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ, രാഗപരേതോ, ന സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും; സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’’’തി.

‘‘തമേനം സബ്രഹ്മചാരീ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി – ‘അപ്പസ്സാദാ, ആവുസോ, കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ [ബഹൂപായാസാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) പാചി. ൪൧൭; ചൂളവ. ൬൫; മ. നി. ൧.൨൩൪], ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. മംസപേസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. തിണുക്കൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. സുപിനകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. യാചിതകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. രുക്ഖഫലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അസിസൂനൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. സത്തിസൂലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. സപ്പസിരൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അഭിരമതായസ്മാ ബ്രഹ്മചരിയേ; മായസ്മാ സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തീ’’’തി.

‘‘സോ സബ്രഹ്മചാരീഹി ഏവം ഓവദിയമാനോ ഏവം അനുസാസിയമാനോ ഏവമാഹ – ‘കിഞ്ചാപി, ആവുസോ, അപ്പസ്സാദാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ; അഥ ഖോ നേവാഹം സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും, സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’’’തി. സോ സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി, സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി, തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി, തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി, തമേനം ഞാതകാ ഉപട്ഠഹന്തി പരിചരന്തി. സോ ഞാതകേഹി ഉപട്ഠഹിയമാനോ പരിചരിയമാനോ തേനേവ ആബാധേന കാലം കരോതി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ തമേവ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അരക്ഖിതേന ചിത്തേന അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ തം മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസിതേന ചിത്തേന പരിഡയ്ഹതേവ കായേന പരിഡയ്ഹതി ചേതസാ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേയ്യം – രാഗപരിയുട്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ, രാഗപരേതോ, ന സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും; സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’തി. സോ ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേതി – ‘രാഗപരിയുട്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ, രാഗപരേതോ, ന സക്കോമി ബ്രഹ്മചരിയം സന്ധാരേതും; സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’’’തി.

‘‘തമേനം സബ്രഹ്മചാരീ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി – ‘അപ്പസ്സാദാ, ആവുസോ, കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. മംസപേസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ…പേ… തിണുക്കൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… സുപിനകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… യാചിതകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… രുക്ഖഫലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… അസിസൂനൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… സത്തിസൂലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ… സപ്പസിരൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അഭിരമതായസ്മാ ബ്രഹ്മചരിയേ; മായസ്മാ സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തീ’’’തി.

‘‘സോ സബ്രഹ്മചാരീഹി ഏവം ഓവദിയമാനോ ഏവം അനുസാസിയമാനോ ഏവമാഹ – ‘ഉസ്സഹിസ്സാമി, ആവുസോ, വായമിസ്സാമി, ആവുസോ, അഭിരമിസ്സാമി, ആവുസോ! ന ദാനാഹം, ആവുസോ, സിക്ഖാദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സാമീ’’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി, സോ തസ്മിം സങ്ഗാമേ ഉസ്സഹതി വായമതി, തമേനം ഉസ്സഹന്തം വായമന്തം പരേ ഉപലിക്ഖന്തി, തമേനം അപനേന്തി; അപനേത്വാ ഞാതകാനം നേന്തി, തമേനം ഞാതകാ ഉപട്ഠഹന്തി പരിചരന്തി. സോ ഞാതകേഹി ഉപട്ഠഹിയമാനോ പരിചരിയമാനോ വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ തമേവ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി രക്ഖിതേനേവ കായേന രക്ഖിതായ വാചായ രക്ഖിതേന ചിത്തേന ഉപട്ഠിതായ സതിയാ സംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ. യത്വാധികരണമേനം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി; രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം; ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ … ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ. യത്വാധികരണമേനം മനിന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി; രക്ഖതി മനിന്ദ്രിയം; മനിന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. സോ അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ അഭിജ്ഝം ലോകേ പഹായ…പേ… സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി.

‘‘സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ വിയൂള്ഹം സങ്ഗാമം ഓതരതി, സോ തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തമേവ സങ്ഗാമസീസം അജ്ഝാവസതി; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. ഏവരൂപോപി, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ യോധാജീവൂപമോ പുഗ്ഗലോ സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ ഭിക്ഖൂസു. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച യോധാജീവൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസൂ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമഅനാഗതഭയസുത്തം

൭൭. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതഭയാനി സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന [ആരഞ്ഞകേന (സബ്ബത്ഥ അ. നി. ൫.൧൮൧; പരി. ൪൪൩)] ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ഏകകോ അരഞ്ഞേ വിഹരാമി. ഏകകം ഖോ പന മം [ഏകകം ഖോ പന (സ്യാ. കം.)] അരഞ്ഞേ വിഹരന്തം അഹി വാ മം ഡംസേയ്യ, വിച്ഛികോ [വിച്ഛികാ (സ്യാ.)] വാ മം ഡംസേയ്യ, സതപദീ വാ മം ഡംസേയ്യ, തേന മേ അസ്സ കാലങ്കിരിയാ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ; ഹന്ദാഹം വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ഏകകോ അരഞ്ഞേ വിഹരാമി. ഏകകോ ഖോ പനാഹം അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ഉപക്ഖലിത്വാ വാ പപതേയ്യം, ഭത്തം വാ ഭുത്തം മേ ബ്യാപജ്ജേയ്യ, പിത്തം വാ മേ കുപ്പേയ്യ, സേമ്ഹം വാ മേ കുപ്പേയ്യ, സത്ഥകാ വാ മേ വാതാ കുപ്പേയ്യും, തേന മേ അസ്സ കാലങ്കിരിയാ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ; ഹന്ദാഹം വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ഏകകോ അരഞ്ഞേ വിഹരാമി. ഏകകോ ഖോ പനാഹം അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ വാളേഹി സമാഗച്ഛേയ്യം, സീഹേന വാ ബ്യഗ്ഘേന വാ ദീപിനാ വാ അച്ഛേന വാ തരച്ഛേന വാ, തേ മം ജീവിതാ വോരോപേയ്യും, തേന മേ അസ്സ കാലങ്കിരിയാ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ; ഹന്ദാഹം വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ഏകകോ അരഞ്ഞേ വിഹരാമി. ഏകകോ ഖോ പനാഹം അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ മാണവേഹി സമാഗച്ഛേയ്യം കതകമ്മേഹി വാ അകതകമ്മേഹി വാ, തേ മം ജീവിതാ വോരോപേയ്യും, തേന മേ അസ്സ കാലങ്കിരിയാ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ; ഹന്ദാഹം വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ഏകകോ അരഞ്ഞേ വിഹരാമി. സന്തി ഖോ പനാരഞ്ഞേ വാളാ അമനുസ്സാ, തേ മം ജീവിതാ വോരോപേയ്യും, തേന മേ അസ്സ കാലങ്കിരിയാ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ; ഹന്ദാഹം വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അനാഗതഭയാനി സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയഅനാഗതഭയസുത്തം

൭൮. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതഭയാനി സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി ദഹരോ യുവാ സുസുകാളകേസോ ഭദ്രേന യോബ്ബനേന സമന്നാഗതോ പഠമേന വയസാ. ഹോതി ഖോ പന സോ സമയോ യം ഇമം കായം ജരാ ഫുസതി. ജിണ്ണേന ഖോ പന ജരായ അഭിഭൂതേന ന സുകരം ബുദ്ധാനം സാസനം മനസി കാതും, ന സുകരാനി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതും. പുരാ മം സോ ധമ്മോ ആഗച്ഛതി അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ; ഹന്ദാഹം പടികച്ചേവ [പടിഗച്ചേവ (സീ.)] വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, യേനാഹം ധമ്മേന സമന്നാഗതോ ജിണ്ണകോപി ഫാസും [ഫാസു (പീ. ക.)] വിഹരിസ്സാമീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ ഏതരഹി അപ്പാബാധോ അപ്പാതങ്കോ സമവേപാകിനിയാ ഗഹണിയാ സമന്നാഗതോ നാതിസീതായ നാച്ചുണ്ഹായ മജ്ഝിമായ പധാനക്ഖമായ. ഹോതി ഖോ പന സോ സമയോ യം ഇമം കായം ബ്യാധി ഫുസതി. ബ്യാധിതേന ഖോ പന ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതേന [ബ്യാധാഭിഭൂതേന (സീ. പീ. ക.)] ന സുകരം ബുദ്ധാനം സാസനം മനസി കാതും, ന സുകരാനി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതും. പുരാ മം സോ ധമ്മോ ആഗച്ഛതി അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ; ഹന്ദാഹം പടികച്ചേവ വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, യേനാഹം ധമ്മേന സമന്നാഗതോ ബ്യാധിതോപി ഫാസും വിഹരിസ്സാമീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ഏതരഹി ഖോ സുഭിക്ഖം സുസസ്സം സുലഭപിണ്ഡം, സുകരം ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. ഹോതി ഖോ പന സോ സമയോ യം ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി ദുസ്സസ്സം ദുല്ലഭപിണ്ഡം, ന സുകരം ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. ദുബ്ഭിക്ഖേ ഖോ പന മനുസ്സാ യേന സുഭിക്ഖം തേന സങ്കമന്തി [തേനുപസങ്കമന്തി (ക.)]. തത്ഥ സങ്ഗണികവിഹാരോ ഹോതി ആകിണ്ണവിഹാരോ. സങ്ഗണികവിഹാരേ ഖോ പന സതി ആകിണ്ണവിഹാരേ ന സുകരം ബുദ്ധാനം സാസനം മനസി കാതും, ന സുകരാനി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതും. പുരാ മം സോ ധമ്മോ ആഗച്ഛതി അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ; ഹന്ദാഹം പടികച്ചേവ വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, യേനാഹം ധമ്മേന സമന്നാഗതോ ദുബ്ഭിക്ഖേപി ഫാസു വിഹരിസ്സാമീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ഏതരഹി ഖോ മനുസ്സാ സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരന്തി. ഹോതി ഖോ പന സോ സമയോ യം ഭയം ഹോതി അടവിസങ്കോപോ, ചക്കസമാരൂള്ഹാ ജാനപദാ പരിയായന്തി. ഭയേ ഖോ പന സതി മനുസ്സാ യേന ഖേമം തേന സങ്കമന്തി. തത്ഥ സങ്ഗണികവിഹാരോ ഹോതി ആകിണ്ണവിഹാരോ. സങ്ഗണികവിഹാരേ ഖോ പന സതി ആകിണ്ണവിഹാരേ ന സുകരം ബുദ്ധാനം സാസനം മനസി കാതും, ന സുകരാനി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതും. പുരാ മം സോ ധമ്മോ ആഗച്ഛതി അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ; ഹന്ദാഹം പടികച്ചേവ വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, യേനാഹം ധമ്മേന സമന്നാഗതോ ഭയേപി ഫാസും വിഹരിസ്സാമീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ഏതരഹി ഖോ സങ്ഘോ സമഗ്ഗോ സമ്മോദമാനോ അവിവദമാനോ ഏകുദ്ദേസോ ഫാസു വിഹരതി. ഹോതി ഖോ പന സോ സമയോ യം സങ്ഘോ ഭിജ്ജതി. സങ്ഘേ ഖോ പന ഭിന്നേ ന സുകരം ബുദ്ധാനം സാസനം മനസി കാതും, ന സുകരാനി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതും. പുരാ മം സോ ധമ്മോ ആഗച്ഛതി അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ; ഹന്ദാഹം പടികച്ചേവ വീരിയം ആരഭാമി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, യേനാഹം ധമ്മേന സമന്നാഗതോ ഭിന്നേപി സങ്ഘേ ഫാസും വിഹരിസ്സാമീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം അനാഗതഭയം സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ.

‘‘ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അനാഗതഭയാനി സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ അപ്പമത്തേന ആതാപിനാ പഹിതത്തേന വിഹരിതും അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. തതിയഅനാഗതഭയസുത്തം

൭൯. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതഭയാനി ഏതരഹി അസമുപ്പന്നാനി ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സന്തി. താനി വോ [ഖോ (കത്ഥചി)] പടിബുജ്ഝിതബ്ബാനി; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തേസം പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘കതമാനി പഞ്ച? ഭവിസ്സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ അഞ്ഞേ ഉപസമ്പാദേസ്സന്തി. തേപി [തേ (സീ.)] ന സക്ഖിസ്സന്തി വിനേതും അധിസീലേ അധിചിത്തേ അധിപഞ്ഞായ. തേപി ഭവിസ്സന്തി അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ അഞ്ഞേ ഉപസമ്പാദേസ്സന്തി. തേപി [തേ (?)] ന സക്ഖിസ്സന്തി വിനേതും അധിസീലേ അധിചിത്തേ അധിപഞ്ഞായ. തേപി ഭവിസ്സന്തി അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസന്ദോസാ വിനയസന്ദോസോ; വിനയസന്ദോസാ ധമ്മസന്ദോസോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ അഞ്ഞേസം നിസ്സയം ദസ്സന്തി. തേപി ന സക്ഖിസ്സന്തി വിനേതും അധിസീലേ അധിചിത്തേ അധിപഞ്ഞായ. തേപി ഭവിസ്സന്തി അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ അഞ്ഞേസം നിസ്സയം ദസ്സന്തി. തേപി ന സക്ഖിസ്സന്തി വിനേതും അധിസീലേ അധിചിത്തേ അധിപഞ്ഞായ. തേപി ഭവിസ്സന്തി അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസന്ദോസാ വിനയസന്ദോസോ; വിനയസന്ദോസാ ധമ്മസന്ദോസോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ അഭിധമ്മകഥം വേദല്ലകഥം കഥേന്താ കണ്ഹധമ്മം ഓക്കമമാനാ ന ബുജ്ഝിസ്സന്തി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസന്ദോസാ വിനയസന്ദോസോ; വിനയസന്ദോസാ ധമ്മസന്ദോസോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ യേ തേ സുത്തന്താ തഥാഗതഭാസിതാ ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരത്ഥാ ലോകുത്തരാ സുഞ്ഞതാപ്പടിസംയുത്താ, തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു ന സുസ്സൂസിസ്സന്തി, ന സോതം ഓദഹിസ്സന്തി, ന അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേസ്സന്തി, ന ച തേ ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി. യേ പന തേ സുത്തന്താ കവിതാ [കവികതാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ., സം. നി. ൨.൨൨൯) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] കാവേയ്യാ ചിത്തക്ഖരാ ചിത്തബ്യഞ്ജനാ ബാഹിരകാ സാവകഭാസിതാ, തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു സുസ്സൂസിസ്സന്തി, സോതം ഓദഹിസ്സന്തി, അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേസ്സന്തി, തേ ച ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസന്ദോസാ വിനയസന്ദോസോ; വിനയസന്ദോസാ ധമ്മസന്ദോസോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം അഭാവിതകായാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ. തേ അഭാവിതകായാ സമാനാ അഭാവിതസീലാ അഭാവിതചിത്താ അഭാവിതപഞ്ഞാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ബാഹുലികാ [ബാഹുല്ലികാ (സ്യാ. കം.) അ. നി. ൨.൪൯; ൩.൯൬] ഭവിസ്സന്തി സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭിസ്സന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജിസ്സതി. സാപി ഭവിസ്സതി ബാഹുലികാ സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭിസ്സതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസന്ദോസാ വിനയസന്ദോസോ; വിനയസന്ദോസാ ധമ്മസന്ദോസോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം. ‘‘ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അനാഗതഭയാനി ഏതരഹി അസമുപ്പന്നാനി ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സന്തി. താനി വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബാനി; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തേസം പഹാനായ വായമിതബ്ബ’’ന്തി. നവമം.

൧൦. ചതുത്ഥഅനാഗതഭയസുത്തം

൮൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതഭയാനി ഏതരഹി അസമുപ്പന്നാനി ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സന്തി. താനി വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബാനി; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തേസം പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘കതമാനി പഞ്ച? ഭവിസ്സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം ചീവരേ കല്യാണകാമാ. തേ ചീവരേ കല്യാണകാമാ സമാനാ രിഞ്ചിസ്സന്തി പംസുകൂലികത്തം, രിഞ്ചിസ്സന്തി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി; ഗാമനിഗമരാജധാനീസു ഓസരിത്വാ വാസം കപ്പേസ്സന്തി, ചീവരഹേതു ച അനേകവിഹിതം അനേസനം അപ്പതിരൂപം ആപജ്ജിസ്സന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം പിണ്ഡപാതേ കല്യാണകാമാ. തേ പിണ്ഡപാതേ കല്യാണകാമാ സമാനാ രിഞ്ചിസ്സന്തി പിണ്ഡപാതികത്തം, രിഞ്ചിസ്സന്തി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി; ഗാമനിഗമരാജധാനീസു ഓസരിത്വാ വാസം കപ്പേസ്സന്തി ജിവ്ഹഗ്ഗേന രസഗ്ഗാനി പരിയേസമാനാ, പിണ്ഡപാതഹേതു ച അനേകവിഹിതം അനേസനം അപ്പതിരൂപം ആപജ്ജിസ്സന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം സേനാസനേ കല്യാണകാമാ. തേ സേനാസനേ കല്യാണകാമാ സമാനാ രിഞ്ചിസ്സന്തി രുക്ഖമൂലികത്തം [ആരഞ്ഞകത്തം (സ്യാ. കം.)], രിഞ്ചിസ്സന്തി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി; ഗാമനിഗമരാജധാനീസു ഓസരിത്വാ വാസം കപ്പേസ്സന്തി, സേനാസനഹേതു ച അനേകവിഹിതം അനേസനം അപ്പതിരൂപം ആപജ്ജിസ്സന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം ഭിക്ഖുനീസിക്ഖമാനാസമണുദ്ദേസേഹി സംസട്ഠാ വിഹരിസ്സന്തി. ഭിക്ഖുനീസിക്ഖമാനാസമണുദ്ദേസേഹി സംസഗ്ഗേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സതി ഏതം പാടികങ്ഖം – ‘അനഭിരതാ വാ ബ്രഹ്മചരിയം ചരിസ്സന്തി, അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജിസ്സന്തി, സിക്ഖം വാ പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സന്തി’. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം ആരാമികസമണുദ്ദേസേഹി സംസട്ഠാ വിഹരിസ്സന്തി. ആരാമികസമണുദ്ദേസേഹി സംസഗ്ഗേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സതി ഏതം പാടികങ്ഖം – ‘അനേകവിഹിതം സന്നിധികാരപരിഭോഗം അനുയുത്താ വിഹരിസ്സന്തി, ഓളാരികമ്പി നിമിത്തം കരിസ്സന്തി, പഥവിയാപി ഹരിതഗ്ഗേപി’. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം അനാഗതഭയം ഏതരഹി അസമുപ്പന്നം ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സതി. തം വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബം; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തസ്സ പഹാനായ വായമിതബ്ബം.

‘‘ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അനാഗതഭയാനി ഏതരഹി അസമുപ്പന്നാനി ആയതിം സമുപ്പജ്ജിസ്സന്തി. താനി വോ പടിബുജ്ഝിതബ്ബാനി; പടിബുജ്ഝിത്വാ ച തേസം പഹാനായ വായമിതബ്ബ’’ന്തി. ദസമം.

യോധാജീവവഗ്ഗോ തതിയോ.