൧൦. പരിബ്ബാജകസുത്തം

൩൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ പരിബ്ബാജകാ സിപ്പിനികാതീരേ [സപ്പിനിയാ തീരേ (സീ. പീ.), സിപ്പിനിയാ തീരേ (സ്യാ. കം.), സിപ്പിനിയാ നദിയാ തീരേ (ക.)] പരിബ്ബാജകാരാമേ പടിവസന്തി, സേയ്യഥിദം അന്നഭാരോ വരധരോ സകുലുദായീ ച പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞേ ച അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ പരിബ്ബാജകാ. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന സിപ്പിനികാതീരം പരിബ്ബാജകാരാമോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ തേ പരിബ്ബാജകേ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരിമാനി, പരിബ്ബാജകാ, ധമ്മപദാനി അഗ്ഗഞ്ഞാനി രത്തഞ്ഞാനി വംസഞ്ഞാനി പോരാണാനി അസംകിണ്ണാനി അസംകിണ്ണപുബ്ബാനി, ന സംകീയന്തി ന സംകീയിസ്സന്തി, അപ്പടികുട്ഠാനി സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. കതമാനി ചത്താരി? അനഭിജ്ഝാ, പരിബ്ബാജകാ, ധമ്മപദം അഗ്ഗഞ്ഞം രത്തഞ്ഞം വംസഞ്ഞം പോരാണം അസംകിണ്ണം അസംകിണ്ണപുബ്ബം, ന സംകീയതി ന സംകീയിസ്സതി, അപ്പടികുട്ഠം സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. അബ്യാപാദോ, പരിബ്ബാജകാ, ധമ്മപദം…പേ… സമ്മാസതി, പരിബ്ബാജകാ, ധമ്മപദം…പേ… സമ്മാസമാധി, പരിബ്ബാജകാ, ധമ്മപദം അഗ്ഗഞ്ഞം രത്തഞ്ഞം വംസഞ്ഞം പോരാണം അസംകിണ്ണം അസംകിണ്ണപുബ്ബം, ന സംകീയതി ന സംകീയിസ്സതി, അപ്പടികുട്ഠം സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. ഇമാനി ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ചത്താരി ധമ്മപദാനി അഗ്ഗഞ്ഞാനി രത്തഞ്ഞാനി വംസഞ്ഞാനി പോരാണാനി അസംകിണ്ണാനി അസംകിണ്ണപുബ്ബാനി, ന സംകീയന്തി ന സംകീയിസ്സന്തി, അപ്പടികുട്ഠാനി സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹമേതം അനഭിജ്ഝം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ അഭിജ്ഝാലും കാമേസു തിബ്ബസാരാഗം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’തി, തമഹം തത്ഥ ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏതു വദതു ബ്യാഹരതു പസ്സാമിസ്സാനുഭാവ’ന്തി. സോ വത, പരിബ്ബാജകാ, അനഭിജ്ഝം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ അഭിജ്ഝാലും കാമേസു തിബ്ബസാരാഗം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹമേതം അബ്യാപാദം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ ബ്യാപന്നചിത്തം പദുട്ഠമനസങ്കപ്പം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’തി, തമഹം തത്ഥ ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏതു വദതു ബ്യാഹരതു പസ്സാമിസ്സാനുഭാവ’ന്തി. സോ വത, പരിബ്ബാജകാ, അബ്യാപാദം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ ബ്യാപന്നചിത്തം പദുട്ഠമനസങ്കപ്പം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹമേതം സമ്മാസതിം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ മുട്ഠസ്സതിം അസമ്പജാനം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’തി, തമഹം തത്ഥ ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏതു വദതു ബ്യാഹരതു പസ്സാമിസ്സാനുഭാവ’ന്തി. സോ വത, പരിബ്ബാജകാ, സമ്മാസതിം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ മുട്ഠസ്സതിം അസമ്പജാനം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹമേതം സമ്മാസമാധിം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ അസമാഹിതം വിബ്ഭന്തചിത്തം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’തി, തമഹം തത്ഥ ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏതു വദതു ബ്യാഹരതു പസ്സാമിസ്സാനുഭാവ’ന്തി. സോ വത, പരിബ്ബാജകാ, സമ്മാസമാധിം ധമ്മപദം പച്ചക്ഖായ അസമാഹിതം വിബ്ഭന്തചിത്തം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പഞ്ഞാപേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഇമാനി ചത്താരി ധമ്മപദാനി ഗരഹിതബ്ബം പടിക്കോസിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യ, തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ചത്താരോ സഹധമ്മികാ വാദാനുപാതാ ഗാരയ്ഹാ ഠാനാ [വാദാനുവാദാ ഗാരയ്ഹം ഠാനം (മ. നി. ൩.൮)] ആഗച്ഛന്തി. കതമേ ചത്താരോ? അനഭിജ്ഝം ചേ ഭവം ധമ്മപദം ഗരഹതി പടിക്കോസതി, യേ ച ഹി [യേ ച (മ. നി. ൩.൧൪൨-൧൪൩)] അഭിജ്ഝാലൂ കാമേസു തിബ്ബസാരാഗാ സമണബ്രാഹ്മണാ തേ ഭോതോ പുജ്ജാ തേ ഭോതോ പാസംസാ. അബ്യാപാദം ചേ ഭവം ധമ്മപദം ഗരഹതി പടിക്കോസതി, യേ ച ഹി ബ്യാപന്നചിത്താ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പാ സമണബ്രാഹ്മണാ തേ ഭോതോ പുജ്ജാ തേ ഭോതോ പാസംസാ. സമ്മാസതിം ചേ ഭവം ധമ്മപദം ഗരഹതി പടിക്കോസതി, യേ ച ഹി മുട്ഠസ്സതീ അസമ്പജാനാ സമണബ്രാഹ്മണാ തേ ഭോതോ പുജ്ജാ തേ ഭോതോ പാസംസാ. സമ്മാസമാധിം ചേ ഭവം ധമ്മപദം ഗരഹതി പടിക്കോസതി, യേ ച ഹി അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ സമണബ്രാഹ്മണാ തേ ഭോതോ പുജ്ജാ തേ ഭോതോ പാസംസാ.

‘‘യോ ഖോ, പരിബ്ബാജകാ, ഇമാനി ചത്താരി ധമ്മപദാനി ഗരഹിതബ്ബം പടിക്കോസിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യ, തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഇമേ ചത്താരോ സഹധമ്മികാ വാദാനുപാതാ ഗാരയ്ഹാ ഠാനാ ആഗച്ഛന്തി. യേപി തേ പരിബ്ബാജകാ അഹേസും ഉക്കലാ വസ്സഭഞ്ഞാ [വസ്സഭിഞ്ഞാ (ക.) സം. നി. ൩.൬൨ പസ്സിതബ്ബം] അഹേതുകവാദാ അകിരിയവാദാ നത്ഥികവാദാ, തേപി ഇമാനി ചത്താരി ധമ്മപദാനി ന ഗരഹിതബ്ബം ന പടിക്കോസിതബ്ബം അമഞ്ഞിംസു. തം കിസ്സ ഹേതു? നിന്ദാബ്യാരോസനഉപാരമ്ഭഭയാ’’തി [ഉപവാദഭയാതി (ക.) മ. നി. ൩.൧൫൦; സം. നി. ൩.൬൨ പസ്സിതബ്ബം].

‘‘അബ്യാപന്നോ സദാ സതോ, അജ്ഝത്തം സുസമാഹിതോ;

അഭിജ്ഝാവിനയേ സിക്ഖം, അപ്പമത്തോതി വുച്ചതീ’’തി. ദസമം;

ഉരുവേലവഗ്ഗോ തതിയോ.