൩. തതിയപണ്ണാസകം

(൧൧) ൧. ആസാദുപ്പജഹവഗ്ഗോ

൧൧൯. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ആസാ ദുപ്പജഹാ. കതമാ ദ്വേ? ലാഭാസാ ച ജീവിതാസാ ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ആസാ ദുപ്പജഹാ’’തി.

൧൨൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം. കതമേ ദ്വേ? യോ ച പുബ്ബകാരീ, യോ ച കതഞ്ഞൂ കതവേദീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മി’’ന്തി.

൧൨൧. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം. കതമേ ദ്വേ? തിത്തോ ച തപ്പേതാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മി’’ന്തി.

൧൨൨. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ദുത്തപ്പയാ. കതമേ ദ്വേ? യോ ച ലദ്ധം ലദ്ധം നിക്ഖിപതി, യോ ച ലദ്ധം ലദ്ധം വിസ്സജ്ജേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ദുത്തപ്പയാ’’തി.

൧൨൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സുതപ്പയാ. കതമേ ദ്വേ? യോ ച ലദ്ധം ലദ്ധം ന നിക്ഖിപതി, യോ ച ലദ്ധം ലദ്ധം ന വിസ്സജ്ജേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ സുതപ്പയാ’’തി.

൧൨൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ രാഗസ്സ ഉപ്പാദായ. കതമേ ദ്വേ? സുഭനിമിത്തഞ്ച അയോനിസോ ച മനസികാരോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പച്ചയാ രാഗസ്സ ഉപ്പാദായാ’’തി.

൧൨൫. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ ദോസസ്സ ഉപ്പാദായ. കതമേ ദ്വേ? പടിഘനിമിത്തഞ്ച അയോനിസോ ച മനസികാരോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പച്ചയാ ദോസസ്സ ഉപ്പാദായാ’’തി.

൧൨൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഉപ്പാദായ. കതമേ ദ്വേ? പരതോ ച ഘോസോ അയോനിസോ ച മനസികാരോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പച്ചയാ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഉപ്പാദായാ’’തി.

൧൨൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ സമ്മാദിട്ഠിയാ ഉപ്പാദായ. കതമേ ദ്വേ? പരതോ ച ഘോസോ, യോനിസോ ച മനസികാരോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പച്ചയാ സമ്മാദിട്ഠിയാ ഉപ്പാദായാ’’തി.

൧൨൮. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ആപത്തിയോ. കതമാ ദ്വേ? ലഹുകാ ച ആപത്തി, ഗരുകാ ച ആപത്തി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ആപത്തിയോ’’തി.

൧൨൯. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ആപത്തിയോ. കതമാ ദ്വേ? ദുട്ഠുല്ലാ ച ആപത്തി, അദുട്ഠുല്ലാ ച ആപത്തി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ആപത്തിയോ’’തി.

൧൩൦. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ആപത്തിയോ. കതമാ ദ്വേ? സാവസേസാ ച ആപത്തി, അനവസേസാ ച ആപത്തി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ആപത്തിയോ’’തി.

ആസാദുപ്പജഹവഗ്ഗോ പഠമോ.

(൧൨) ൨. ആയാചനവഗ്ഗോ

൧൩൧. ‘‘സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനോ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസോ ഹോമി യാദിസാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം യദിദം സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി.

൧൩൨. ‘‘സദ്ധാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനാ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസീ ഹോമി യാദിസീ ഖേമാ ച ഭിക്ഖുനീ ഉപ്പലവണ്ണാ ചാ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവികാനം ഭിക്ഖുനീനം യദിദം ഖേമാ ച ഭിക്ഖുനീ ഉപ്പലവണ്ണാ ചാ’’തി.

൧൩൩. ‘‘സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകോ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനോ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസോ ഹോമി യാദിസോ ചിത്തോ ച ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ച ആളവകോ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവകാനം ഉപാസകാനം യദിദം ചിത്തോ ച ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ച ആളവകോ’’തി.

൧൩൪. ‘‘സദ്ധാ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസികാ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനാ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസീ ഹോമി യാദിസീ ഖുജ്ജുത്തരാ ച ഉപാസികാ വേളുകണ്ഡകിയാ [വേളുകണ്ഡകീ (അ. നി. ൬.൩൭; അ. നി. ൪.൧൭൬ ആഗതം] ച നന്ദമാതാ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവികാനം ഉപാസികാനം യദിദം ഖുജ്ജുത്തരാ ച ഉപാസികാ വേളുകണ്ഡകിയാ ച നന്ദമാതാ’’തി.

൧൩൫. ‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ദ്വീഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതീതി.

‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ദ്വീഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

൧൩൬. ‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ദ്വീഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി, അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതീതി.

‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ദ്വീഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി, അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

൧൩൭. ‘‘ദ്വീസു, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാപടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ദ്വീസു? മാതരി ച പിതരി ച. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീസു മിച്ഛാപടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതീതി.

‘‘ദ്വീസു, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാപടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ദ്വീസു? മാതരി ച പിതരി ച. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീസു സമ്മാപടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

൧൩൮. ‘‘ദ്വീസു, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാപടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ദ്വീസു? തഥാഗതേ ച തഥാഗതസാവകേ ച. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാപടിപജ്ജമാനോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതീതി.

‘‘ദ്വീസു, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാപടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസു ദ്വീസു? തഥാഗതേ ച തഥാഗതസാവകേ ച. ഇമേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വീസു സമ്മാപടിപജ്ജമാനോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

൧൩൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സചിത്തവോദാനഞ്ച ന ച കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി.

൧൪൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? കോധോ ച ഉപനാഹോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി.

൧൪൧. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? കോധവിനയോ ച ഉപനാഹവിനയോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി.

ആയാചനവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

(൧൩) ൩. ദാനവഗ്ഗോ

൧൪൨. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദാനാനി. കതമാനി ദ്വേ? ആമിസദാനഞ്ച ധമ്മദാനഞ്ച. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ദാനാനി. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം ദാനാനം യദിദം ധമ്മദാന’’ന്തി.

൧൪൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, യാഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസയാഗോ ച ധമ്മയാഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ യാഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം യാഗാനം യദിദം ധമ്മയാഗോ’’തി.

൧൪൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ചാഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസചാഗോ ച ധമ്മചാഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ചാഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം ചാഗാനം യദിദം ധമ്മചാഗോ’’തി.

൧൪൫. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പരിച്ചാഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസപരിച്ചാഗോ ച ധമ്മപരിച്ചാഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിച്ചാഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം പരിച്ചാഗാനം യദിദം ധമ്മപരിച്ചാഗോ’’തി.

൧൪൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ഭോഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസഭോഗോ ച ധമ്മഭോഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ഭോഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം ഭോഗാനം യദിദം ധമ്മഭോഗോ’’തി.

൧൪൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ഭോഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസസമ്ഭോഗോ ച ധമ്മസമ്ഭോഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സമ്ഭോഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സമ്ഭോഗാനം യദിദം ധമ്മസമ്ഭോഗോ’’തി.

൧൪൮. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സംവിഭാഗാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസസംവിഭാഗോ ച ധമ്മസംവിഭാഗോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സംവിഭാഗാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സംവിഭാഗാനം യദിദം ധമ്മസംവിഭാഗോ’’തി.

൧൪൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഗഹാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസസങ്ഗഹോ ച ധമ്മസങ്ഗഹോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സങ്ഗഹാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സങ്ഗഹാനം യദിദം ധമ്മസങ്ഗഹോ’’തി.

൧൫൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അനുഗ്ഗഹാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസാനുഗ്ഗഹോ ച ധമ്മാനുഗ്ഗഹോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അനുഗ്ഗഹാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം അനുഗ്ഗഹാനം യദിദം ധമ്മാനുഗ്ഗഹോ’’തി.

൧൫൧. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, അനുകമ്പാ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസാനുകമ്പാ ച ധമ്മാനുകമ്പാ ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അനുകമ്പാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം അനുകമ്പാനം യദിദം ധമ്മാനുകമ്പാ’’തി.

ദാനവഗ്ഗോ തതിയോ.

(൧൪) ൪. സന്ഥാരവഗ്ഗോ

൧൫൨. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സന്ഥാരാ [സന്ധാരാ (ക.)]. കതമേ ദ്വേ? ആമിസസന്ഥാരോ ച ധമ്മസന്ഥാരോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സന്ഥാരാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സന്ഥാരാനം യദിദം ധമ്മസന്ഥാരോ’’തി.

൧൫൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പടിസന്ഥാരാ [പടിസന്ധാരാ (ക.)]. കതമേ ദ്വേ? ആമിസപടിസന്ഥാരോ ച ധമ്മപടിസന്ഥാരോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പടിസന്ഥാരാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം പടിസന്ഥാരാനം യദിദം ധമ്മപടിസന്ഥാരോ’’തി.

൧൫൪. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ഏസനാ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസേസനാ ച ധമ്മേസനാ ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ഏസനാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം ഏസനാനം യദിദം ധമ്മേസനാ’’തി.

൧൫൫. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസനാ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസപരിയേസനാ ച ധമ്മപരിയേസനാ ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിയേസനാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിയേസനാനം യദിദം ധമ്മപരിയേസനാ’’തി.

൧൫൬. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിയേട്ഠിയോ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസപരിയേട്ഠി ച ധമ്മപരിയേട്ഠി ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിയേട്ഠിയോ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിയേട്ഠീനം യദിദം ധമ്മപരിയേട്ഠീ’’തി.

൧൫൭. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പൂജാ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസപൂജാ ച ധമ്മപൂജാ ച. ഇമാ ഖോ ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പൂജാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പൂജാനം യദിദം ധമ്മപൂജാ’’തി.

൧൫൮. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ആതിഥേയ്യാനി. കതമാനി ദ്വേ? ആമിസാതിഥേയ്യഞ്ച ധമ്മാതിഥേയ്യഞ്ച. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ആതിഥേയ്യാനി. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം ആതിഥേയ്യാനം യദിദം ധമ്മാതിഥേയ്യ’’ന്തി.

൧൫൯. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിയോ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസിദ്ധി ച ധമ്മിദ്ധി ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ഇദ്ധിയോ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം ഇദ്ധീനം യദിദം ധമ്മിദ്ധീ’’തി.

൧൬൦. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, വുദ്ധിയോ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസവുദ്ധി ച ധമ്മവുദ്ധി ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വുദ്ധിയോ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം വുദ്ധീനം യദിദം ധമ്മവുദ്ധീ’’തി.

൧൬൧. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, രതനാനി. കതമാനി ദ്വേ? ആമിസരതനഞ്ച ധമ്മരതനഞ്ച. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ രതനാനി. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം രതനാനം യദിദം ധമ്മരതന’’ന്തി.

൧൬൨. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സന്നിചയാ. കതമേ ദ്വേ? ആമിസസന്നിചയോ ച ധമ്മസന്നിചയോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സന്നിചയാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സന്നിചയാനം യദിദം ധമ്മസന്നിചയോ’’തി.

൧൬൩. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, വേപുല്ലാനി. കതമാനി ദ്വേ? ആമിസവേപുല്ലഞ്ച ധമ്മവേപുല്ലഞ്ച. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വേപുല്ലാനി. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം വേപുല്ലാനം യദിദം ധമ്മവേപുല്ല’’ന്തി.

സന്ഥാരവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

(൧൫) ൫. സമാപത്തിവഗ്ഗോ

൧൬൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സമാപത്തികുസലതാ ച സമാപത്തിവുട്ഠാനകുസലതാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി.

൧൬൫. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? അജ്ജവഞ്ച മദ്ദവഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൬൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? ഖന്തി ച സോരച്ചഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൬൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സാഖല്യഞ്ച പടിസന്ഥാരോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൬൮. ‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? അവിഹിംസാ ച സോചേയ്യഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൬൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതാ ച ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതാ ച ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൧. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? പടിസങ്ഖാനബലഞ്ച ഭാവനാബലഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൨. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സതിബലഞ്ച സമാധിബലഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സീലവിപത്തി ച ദിട്ഠിവിപത്തി ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൫. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സീലസമ്പദാ ച ദിട്ഠിസമ്പദാ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സീലവിസുദ്ധി ച ദിട്ഠിവിസുദ്ധി ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? ദിട്ഠിവിസുദ്ധി ച യഥാദിട്ഠിസ്സ ച പധാനം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൮. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? അസന്തുട്ഠിതാ ച കുസലേസു ധമ്മേസു, അപ്പടിവാനിതാ ച പധാനസ്മിം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൭൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? മുട്ഠസ്സച്ചഞ്ച അസമ്പജഞ്ഞഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’.

൧൮൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? സതി ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി.

സമാപത്തിവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.

തതിയോ പണ്ണാസകോ സമത്തോ.