(൬) ൧. പുഗ്ഗലവഗ്ഗോ

൫൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജന്തി ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാനം. കതമേ ദ്വേ? തഥാഗതോ ച അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, രാജാ ച ചക്കവത്തീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജന്തി ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

൫൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജന്തി അച്ഛരിയമനുസ്സാ. കതമേ ദ്വേ? തഥാഗതോ ച അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, രാജാ ച ചക്കവത്തീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജന്തി അച്ഛരിയമനുസ്സാ’’തി.

൫൫. ‘‘ദ്വിന്നം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാനം കാലകിരിയാ ബഹുനോ ജനസ്സ അനുതപ്പാ ഹോതി. കതമേസം ദ്വിന്നം? തഥാഗതസ്സ ച അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ, രഞ്ഞോ ച ചക്കവത്തിസ്സ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം കാലകിരിയാ ബഹുനോ ജനസ്സ അനുതപ്പാ ഹോതീ’’തി.

൫൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ഥൂപാരഹാ. കതമേ ദ്വേ? തഥാഗതോ ച അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, രാജാ ച ചക്കവത്തീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ഥൂപാരഹാ’’തി.

൫൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ബുദ്ധാ. കതമേ ദ്വേ? തഥാഗതോ ച അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, പച്ചേകബുദ്ധോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ബുദ്ധാ’’തി.

൫൮. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തി. കതമേ ദ്വേ? ഭിക്ഖു ച ഖീണാസവോ, ഹത്ഥാജാനീയോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തീ’’തി.

൫൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തി. കതമേ ദ്വേ? ഭിക്ഖു ച ഖീണാസവോ, അസ്സാജാനീയോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തീ’’തി.

൬൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തി. കതമേ ദ്വേ? ഭിക്ഖു ച ഖീണാസവോ, സീഹോ ച മിഗരാജാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അസനിയാ ഫലന്തിയാ ന സന്തസന്തീ’’തി.

൬൧. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനാ കിംപുരിസാ മാനുസിം വാചം ന ഭാസന്തി. കതമേ ദ്വേ? മാ ച മുസാ ഭണിമ്ഹാ, മാ ച പരം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖിമ്ഹാതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനാ കിംപുരിസാ മാനുസിം വാചം ന ഭാസന്തീ’’തി.

൬൨. ‘‘ദ്വിന്നം ധമ്മാനം, ഭിക്ഖവേ, അതിത്തോ അപ്പടിവാനോ മാതുഗാമോ കാലം കരോതി. കതമേസം ദ്വിന്നം? മേഥുനസമാപത്തിയാ ച വിജായനസ്സ ച. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം ധമ്മാനം അതിത്തോ അപ്പടിവാനോ മാതുഗാമോ കാലം കരോതീ’’തി.

൬൩. ‘‘അസന്തസന്നിവാസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി സന്തസന്നിവാസഞ്ച. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അസന്തസന്നിവാസോ ഹോതി, കഥഞ്ച അസന്തോ സന്നിവസന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഥേരോപി മം ന വദേയ്യ, മജ്ഝിമോപി മം ന വദേയ്യ, നവോപി മം ന വദേയ്യ; ഥേരമ്പാഹം ന വദേയ്യം, മജ്ഝിമമ്പാഹം ന വദേയ്യം, നവമ്പാഹം ന വദേയ്യം. ഥേരോ ചേപി മം വദേയ്യ അഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ ഹിതാനുകമ്പീ, നോതി നം വദേയ്യം വിഹേഠേയ്യം [വിഹേസേയ്യം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പസ്സമ്പിസ്സ നപ്പടികരേയ്യം. മജ്ഝിമോ ചേപി മം വദേയ്യ…പേ… നവോ ചേപി മം വദേയ്യ അഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ ഹിതാനുകമ്പീ, നോതി നം വദേയ്യം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ നപ്പടികരേയ്യം’. മജ്ഝിമസ്സപി ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി…പേ… നവസ്സപി ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഥേരോപി മം ന വദേയ്യ, മജ്ഝിമോപി മം ന വദേയ്യ, നവോപി മം ന വദേയ്യ; ഥേരമ്പാഹം ന വദേയ്യം, മജ്ഝിമമ്പാഹം ന വദേയ്യം, നവമ്പാഹം ന വദേയ്യം. ഥേരോ ചേപി മം വദേയ്യ അഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ ഹിതാനുകമ്പീ നോതി നം വദേയ്യം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ നപ്പടികരേയ്യം. മജ്ഝിമോ ചേപി മം വദേയ്യ…പേ… നവോ ചേപി മം വദേയ്യ അഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ ഹിതാനുകമ്പീ, നോതി നം വദേയ്യം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ നപ്പടികരേയ്യം’. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസന്തസന്നിവാസോ ഹോതി, ഏവഞ്ച അസന്തോ സന്നിവസന്തി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സന്തസന്നിവാസോ ഹോതി, കഥഞ്ച സന്തോ സന്നിവസന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഥേരോപി മം വദേയ്യ, മജ്ഝിമോപി മം വദേയ്യ, നവോപി മം വദേയ്യ; ഥേരമ്പാഹം വദേയ്യം, മജ്ഝിമമ്പാഹം വദേയ്യം, നവമ്പാഹം വദേയ്യം. ഥേരോ ചേപി മം വദേയ്യ ഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ അഹിതാനുകമ്പീ, സാധൂതി നം വദേയ്യം ന വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ പടികരേയ്യം. മജ്ഝിമോ ചേപി മം വദേയ്യ…പേ… നവോ ചേപി മം വദേയ്യ ഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ അഹിതാനുകമ്പീ, സാധൂതി നം വദേയ്യം ന നം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ പടികരേയ്യം’. മജ്ഝിമസ്സപി ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി…പേ… നവസ്സപി ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഥേരോപി മം വദേയ്യ, മജ്ഝിമോപി മം വദേയ്യ, നവോപി മം വദേയ്യ; ഥേരമ്പാഹം വദേയ്യം, മജ്ഝിമമ്പാഹം വദേയ്യം, നവമ്പാഹം വദേയ്യം. ഥേരോ ചേപി മം വദേയ്യ ഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ അഹിതാനുകമ്പീ, സാധൂതി നം വദേയ്യം ന നം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ പടികരേയ്യം. മജ്ഝിമോ ചേപി മം വദേയ്യ…പേ… നവോ ചേപി മം വദേയ്യ ഹിതാനുകമ്പീ മം വദേയ്യ നോ അഹിതാനുകമ്പീ, സാധൂതി നം വദേയ്യം ന നം വിഹേഠേയ്യം പസ്സമ്പിസ്സ പടികരേയ്യം’. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സന്തസന്നിവാസോ ഹോതി, ഏവഞ്ച സന്തോ സന്നിവസന്തീ’’തി.

൬൪. ‘‘യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ഉഭതോ വചീസംസാരോ ദിട്ഠിപളാസോ ചേതസോ ആഘാതോ അപ്പച്ചയോ അനഭിരദ്ധി അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തം ഹോതി, തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം – ‘ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ന ഫാസും [ഫാസു (ക.)] വിഹരിസ്സന്തി’. യസ്മിഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ഉഭതോ വചീസംസാരോ ദിട്ഠിപളാസോ ചേതസോ ആഘാതോ അപ്പച്ചയോ അനഭിരദ്ധി അജ്ഝത്തം സുവൂപസന്തം ഹോതി, തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം – ‘ന ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ഫാസും വിഹരിസ്സന്തീ’’’തി.

പുഗ്ഗലവഗ്ഗോ പഠമോ.