൫. പരിസവഗ്ഗോ

൪൩. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? ഉത്താനാ ച പരിസാ ഗമ്ഭീരാ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഉത്താനാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഉദ്ധതാ ഹോന്തി ഉന്നളാ ചപലാ മുഖരാ വികിണ്ണവാചാ മുട്ഠസ്സതീ അസമ്പജാനാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ പാകതിന്ദ്രിയാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഉത്താനാ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഗമ്ഭീരാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ അനുദ്ധതാ ഹോന്തി അനുന്നളാ അചപലാ അമുഖരാ അവികിണ്ണവാചാ ഉപട്ഠിതസ്സതീ സമ്പജാനാ സമാഹിതാ ഏകഗ്ഗചിത്താ സംവുതിന്ദ്രിയാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഗമ്ഭീരാ പരിസാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം ഗമ്ഭീരാ പരിസാ’’തി.

൪൪. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? വഗ്ഗാ ച പരിസാ സമഗ്ഗാ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വഗ്ഗാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വഗ്ഗാ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗാ പരിസാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം സമഗ്ഗാ പരിസാ’’തി.

൪൫. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? അനഗ്ഗവതീ ച പരിസാ അഗ്ഗവതീ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അനഗ്ഗവതീ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ബാഹുലികാ [ബാഹുല്ലികാ (സ്യാ. കം. ക.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] ഹോന്തി സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. സാപി ഹോതി ബാഹുലികാ സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അനഗ്ഗവതീ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗവതീ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ന ബാഹുലികാ ഹോന്തി ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ, പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, വീരിയം ആരഭന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. സാപി ഹോതി ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ, പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗവതീ പരിസാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം അഗ്ഗവതീ പരിസാ’’തി.

൪൬. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? അനരിയാ ച പരിസാ അരിയാ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അനരിയാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അനരിയാ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അരിയാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയാ പരിസാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം അരിയാ പരിസാ’’തി.

൪൭. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? പരിസാകസടോ ച പരിസാമണ്ഡോ ച. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിസാകസടോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛന്തി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛന്തി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛന്തി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പരിസാകസടോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിസാമണ്ഡോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛന്തി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛന്തി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛന്തി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പരിസാമണ്ഡോ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം പരിസാമണ്ഡോ’’തി.

൪൮. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? ഓക്കാചിതവിനീതാ പരിസാ നോപടിപുച്ഛാവിനീതാ, പടിപുച്ഛാവിനീതാ പരിസാ നോഓക്കാചിതവിനീതാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഓക്കാചിതവിനീതാ പരിസാ നോപടിപുച്ഛാവിനീതാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ യേ തേ സുത്തന്താ തഥാഗതഭാസിതാ ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരത്ഥാ ലോകുത്തരാ സുഞ്ഞതാപടിസംയുത്താ തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു ന സുസ്സൂസന്തി ന സോതം ഓദഹന്തി ന അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേന്തി ന ച തേ ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. യേ പന തേ സുത്തന്താ കവിതാ [കവികതാ (സബ്ബത്ഥ) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] കാവേയ്യാ ചിത്തക്ഖരാ ചിത്തബ്യഞ്ജനാ ബാഹിരകാ സാവകഭാസിതാ തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു സുസ്സൂസന്തി സോതം ഓദഹന്തി അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേന്തി, തേ ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞന്തി, തേ ച തം ധമ്മം പരിയാപുണിത്വാ ന ചേവ അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിപുച്ഛന്തി ന ച പടിവിചരന്തി – ‘ഇദം കഥം, ഇമസ്സ കോ അത്ഥോ’തി? തേ അവിവടഞ്ചേവ ന വിവരന്തി, അനുത്താനീകതഞ്ച ന ഉത്താനീകരോന്തി, അനേകവിഹിതേസു ച കങ്ഖാഠാനിയേസു ധമ്മേസു കങ്ഖം ന പടിവിനോദേന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഓക്കാചിതവിനീതാ പരിസാ നോ പടിപുച്ഛാവിനീതാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, പടിപുച്ഛാവിനീതാ പരിസാ നോഓക്കാചിതവിനീതാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ യേ തേ സുത്തന്താ കവിതാ കാവേയ്യാ ചിത്തക്ഖരാ ചിത്തബ്യഞ്ജനാ ബാഹിരകാ സാവകഭാസിതാ തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു ന സുസ്സൂസന്തി ന സോതം ഓദഹന്തി ന അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേന്തി, ന ച തേ ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. യേ പന തേ സുത്തന്താ തഥാഗതഭാസിതാ ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരത്ഥാ ലോകുത്തരാ സുഞ്ഞതാപടിസംയുത്താ തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു സുസ്സൂസന്തി സോതം ഓദഹന്തി അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേന്തി, തേ ച ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. തേ തം ധമ്മം പരിയാപുണിത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിപുച്ഛന്തി പടിവിചരന്തി – ‘ഇദം കഥം, ഇമസ്സ കോ അത്ഥോ’തി? തേ അവിവടഞ്ചേവ വിവരന്തി, അനുത്താനീകതഞ്ച ഉത്താനീകരോന്തി, അനേകവിഹിതേസു ച കങ്ഖാഠാനിയേസു ധമ്മേസു കങ്ഖം പടിവിനോദേന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിപുച്ഛാവിനീതാ പരിസാ നോഓക്കാചിതവിനീതാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം പടിപുച്ഛാവിനീതാ പരിസാ നോഓക്കാചിതവിനീതാ’’തി.

൪൯. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? ആമിസഗരു പരിസാ നോ സദ്ധമ്മഗരു, സദ്ധമ്മഗരു പരിസാ നോ ആമിസഗരു. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ആമിസഗരു പരിസാ നോ സദ്ധമ്മഗരു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഗിഹീനം ഓദാതവസനാനം സമ്മുഖാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തി – ‘അസുകോ ഭിക്ഖു ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ, അസുകോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ, അസുകോ കായസക്ഖീ, അസുകോ ദിട്ഠിപ്പത്തോ, അസുകോ സദ്ധാവിമുത്തോ, അസുകോ ധമ്മാനുസാരീ, അസുകോ സദ്ധാനുസാരീ, അസുകോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ, അസുകോ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ’തി. തേ തേന ലാഭം ലഭന്തി. തേ തം ലാഭം ലഭിത്വാ ഗഥിതാ [ഗധിതാ (ക.)] മുച്ഛിതാ അജ്ഝോപന്നാ [അജ്ഝോസാനാ (ക.), അനജ്ഝോപന്നാ (സീ. സ്യാ. ക.) തികനിപാതേ കുസിനാരവഗ്ഗേ പഠമസുത്തടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] അനാദീനവദസ്സാവിനോ അനിസ്സരണപഞ്ഞാ പരിഭുഞ്ജന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആമിസഗരു പരിസാ നോ സദ്ധമ്മഗരു.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധമ്മഗരു പരിസാ നോആമിസഗരു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഗിഹീനം ഓദാതവസനാനം സമ്മുഖാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ വണ്ണം ന ഭാസന്തി – ‘അസുകോ ഭിക്ഖു ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ, അസുകോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ, അസുകോ കായസക്ഖീ, അസുകോ ദിട്ഠിപ്പത്തോ, അസുകോ സദ്ധാവിമുത്തോ, അസുകോ ധമ്മാനുസ്സാരീ, അസുകോ സദ്ധാനുസാരീ, അസുകോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ, അസുകോ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ’തി. തേ തേന ലാഭം ലഭന്തി. തേ തം ലാഭം ലഭിത്വാ അഗഥിതാ അമുച്ഛിതാ അനജ്ഝോസന്നാ ആദീനവദസ്സാവിനോ നിസ്സരണപഞ്ഞാ പരിഭുഞ്ജന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധമ്മഗരു പരിസാ നോആമിസഗരു. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം സദ്ധമ്മഗരു പരിസാ നോആമിസഗരൂ’’തി.

൫൦. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? വിസമാ ച പരിസാ സമാ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വിസമാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം അധമ്മകമ്മാനി പവത്തന്തി ധമ്മകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തി, അവിനയകമ്മാനി പവത്തന്തി വിനയകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തി, അധമ്മകമ്മാനി ദിപ്പന്തി ധമ്മകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി, അവിനയകമ്മാനി ദിപ്പന്തി വിനയകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വിസമാ പരിസാ. ( ) [(വിസമത്താ ഭിക്ഖവേ പരിസായ അധമ്മകമ്മാനി പവത്തന്തി… വിനയകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി.) (സീ. പീ.)]

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ധമ്മകമ്മാനി പവത്തന്തി അധമ്മകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തി, വിനയകമ്മാനി പവത്തന്തി അവിനയകമ്മാനി നപ്പവത്തന്തി, ധമ്മകമ്മാനി ദിപ്പന്തി അധമ്മകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി, വിനയകമ്മാനി ദിപ്പന്തി അവിനയകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമാ പരിസാ. ( ) [(സമത്താ ഭിക്ഖവേ പരിസായ ധമ്മകമ്മാനി പവത്തന്തി… അവിനയകമ്മാനി ന ദിപ്പന്തി.) (സീ. പീ.)] ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം സമാ പരിസാ’’തി.

൫൧. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? അധമ്മികാ ച പരിസാ ധമ്മികാ ച പരിസാ…പേ… ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം ധമ്മികാ പരിസാ’’തി.

൫൨. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ ദ്വേ? അധമ്മവാദിനീ ച പരിസാ ധമ്മവാദിനീ ച പരിസാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മവാദിനീ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ അധികരണം ആദിയന്തി ധമ്മികം വാ അധമ്മികം വാ. തേ തം അധികരണം ആദിയിത്വാ ന ചേവ അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപേന്തി ന ച സഞ്ഞത്തിം ഉപഗച്ഛന്തി, ന ച നിജ്ഝാപേന്തി ന ച നിജ്ഝത്തിം ഉപഗച്ഛന്തി. തേ അസഞ്ഞത്തിബലാ അനിജ്ഝത്തിബലാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗമന്തിനോ തമേവ അധികരണം ഥാമസാ പരാമാസാ [പരാമസ്സ (സീ. പീ.)] അഭിനിവിസ്സ വോഹരന്തി – ‘ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മവാദിനീ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവാദിനീ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ അധികരണം ആദിയന്തി ധമ്മികം വാ അധമ്മികം വാ. തേ തം അധികരണം ആദിയിത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപേന്തി ചേവ സഞ്ഞത്തിഞ്ച ഉപഗച്ഛന്തി, നിജ്ഝാപേന്തി ചേവ നിജ്ഝത്തിഞ്ച ഉപഗച്ഛന്തി. തേ സഞ്ഞത്തിബലാ നിജ്ഝത്തിബലാ പടിനിസ്സഗ്ഗമന്തിനോ, ന തമേവ അധികരണം ഥാമസാ പരാമാസാ അഭിനിവിസ്സ വോഹരന്തി – ‘ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവാദിനീ പരിസാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പരിസാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമാസം ദ്വിന്നം പരിസാനം യദിദം ധമ്മവാദിനീ പരിസാ’’തി.

പരിസവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.