൨. അധികരണവഗ്ഗോ

൧൧. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി ദ്വേ? പടിസങ്ഖാനബലഞ്ച ഭാവനാബലഞ്ച. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘കായദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, വചീദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, മനോദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ കായദുച്ചരിതം പഹായ കായസുചരിതം ഭാവേതി, വചീദുച്ചരിതം പഹായ വചീസുചരിതം ഭാവേതി, മനോദുച്ചരിതം പഹായ മനോസുചരിതം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം [യദിദം (സീ.)] ഭാവനാബലം സേഖാനമേതം [സേഖമേതം (സീ. സ്യാ. കം.)] ബലം. സേഖഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ബലം ആഗമ്മ രാഗം പജഹതി, ദോസം പജഹതി, മോഹം പജഹതി. രാഗം പഹായ, ദോസം പഹായ, മോഹം പഹായ യം അകുസലം ന തം കരോതി, യം പാപം ന തം സേവതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ബലാനീ’’തി.

൧൨. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി ദ്വേ? പടിസങ്ഖാനബലഞ്ച ഭാവനാബലഞ്ച. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘കായദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, വചീദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, മനോദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ കായദുച്ചരിതം പഹായ കായസുചരിതം ഭാവേതി, വചീദുച്ചരിതം പഹായ വചീസുചരിതം ഭാവേതി, മനോദുച്ചരിതം പഹായ മനോസുചരിതം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസഗ്ഗപരിണാമിം, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസഗ്ഗപരിണാമിം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ബലാനീ’’തി.

൧൩. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി ദ്വേ? പടിസങ്ഖാനബലഞ്ച ഭാവനാബലഞ്ച. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘കായദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, വചീദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച, മനോദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ കായദുച്ചരിതം പഹായ കായസുചരിതം ഭാവേതി, വചീദുച്ചരിതം പഹായ വചീസുചരിതം ഭാവേതി, മനോദുച്ചരിതം പഹായ മനോസുചരിതം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പടിസങ്ഖാനബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി, വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി സതോ ച സമ്പജാനോ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ബലാനീ’’തി.

൧൪. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസ്സ ധമ്മദേസനാ. കതമാ ദ്വേ? സംഖിത്തേന ച വിത്ഥാരേന ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ തഥാഗതസ്സ ധമ്മദേസനാ’’തി.

൧൫. ‘‘യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ആപന്നോ [ആപത്താപന്നോ (ക.)] ച ഭിക്ഖു ചോദകോ ച ഭിക്ഖു ന സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ന ഫാസും [ന ഫാസു (ക.)] വിഹരിസ്സന്തീതി [വിഹരിസ്സന്തി (സീ. സ്യാ. കം. ക.)]. യസ്മിഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ആപന്നോ ച ഭിക്ഖു ചോദകോ ച ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം ന ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ഫാസും വിഹരിസ്സന്തീതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ആപന്നോ ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ആപന്നോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അഹം ഖോ അകുസലം ആപന്നോ കഞ്ചിദേവ [കിഞ്ചിദേവ (ക.)] ദേസം കായേന. മം സോ [തസ്മാ മം സോ (സീ. സ്യാ.)] ഭിക്ഖു അദ്ദസ അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. നോ ചേ അഹം അകുസലം ആപജ്ജേയ്യം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന, ന മം സോ ഭിക്ഖു പസ്സേയ്യ അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. യസ്മാ ച ഖോ, അഹം അകുസലം ആപന്നോ കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന, തസ്മാ മം സോ ഭിക്ഖു അദ്ദസ അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. ദിസ്വാ ച പന മം സോ ഭിക്ഖു അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന അനത്തമനോ അഹോസി. അനത്തമനോ സമാനോ അനത്തമനവചനം [അനത്തമനവാചം (ക.)] മം സോ ഭിക്ഖു അവച. അനത്തമനവചനാഹം [അനത്തമനവാചം നാഹം (ക.)] തേന ഭിക്ഖുനാ വുത്തോ സമാനോ അനത്തമനോ [അത്തമനോ (ക.)] അഹോസിം. അനത്തമനോ സമാനോ പരേസം ആരോചേസിം. ഇതി മമേവ തത്ഥ അച്ചയോ അച്ചഗമാ സുങ്കദായകംവ ഭണ്ഡസ്മിന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആപന്നോ ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചോദകോ ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ചോദകോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അയം ഖോ ഭിക്ഖു അകുസലം ആപന്നോ കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. അഹം ഇമം ഭിക്ഖും അദ്ദസം അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. നോ ചേ അയം ഭിക്ഖു അകുസലം ആപജ്ജേയ്യ കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന, നാഹം ഇമം ഭിക്ഖും പസ്സേയ്യം അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. യസ്മാ ച ഖോ, അയം ഭിക്ഖു അകുസലം ആപന്നോ കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന, തസ്മാ അഹം ഇമം ഭിക്ഖും അദ്ദസം അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന. ദിസ്വാ ച പനാഹം ഇമം ഭിക്ഖും അകുസലം ആപജ്ജമാനം കിഞ്ചിദേവ ദേസം കായേന അനത്തമനോ അഹോസിം. അനത്തമനോ സമാനോ അനത്തമനവചനാഹം ഇമം ഭിക്ഖും അവചം. അനത്തമനവചനായം ഭിക്ഖു മയാ വുത്തോ സമാനോ അനത്തമനോ അഹോസി. അനത്തമനോ സമാനോ പരേസം ആരോചേസി. ഇതി മമേവ തത്ഥ അച്ചയോ അച്ചഗമാ സുങ്കദായകംവ ഭണ്ഡസ്മിന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചോദകോ ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി.

‘‘യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ആപന്നോ ച ഭിക്ഖു ചോദകോ ച ഭിക്ഖു ന സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ന ഫാസും വിഹരിസ്സന്തീതി. യസ്മിഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ ആപന്നോ ച ഭിക്ഖു ചോദകോ ച ഭിക്ഖു സാധുകം അത്തനാവ അത്താനം പച്ചവേക്ഖതി തസ്മേതം, ഭിക്ഖവേ, അധികരണേ പാടികങ്ഖം ന ദീഘത്തായ ഖരത്തായ വാളത്തായ സംവത്തിസ്സതി, ഭിക്ഖൂ ച ഫാസു വിഹരിസ്സന്തീ’’തി.

൧൬. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി? ‘‘അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

‘‘കോ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി? ‘‘ധമ്മചരിയാസമചരിയാഹേതു ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം [നികുജ്ജിതം (ക.)] വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി, ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

൧൭. അഥ ഖോ ജാണുസ്സോണി [ജാണുസോണി (ക.)] ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി? ‘‘കതത്താ ച, ബ്രാഹ്മണ, അകതത്താ ച. ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി. ‘‘കോ പന, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി? ‘‘കതത്താ ച, ബ്രാഹ്മണ, അകതത്താ ച. ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി. ‘‘ന ഖോ അഹം ഇമസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. സാധു മേ ഭവം ഗോതമോ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ അഹം ഇമസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനേയ്യ’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണ, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം ഭോ’’തി ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചസ്സ കായദുച്ചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി കായസുചരിതം; വചീദുച്ചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി വചീസുചരിതം; മനോദുച്ചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി മനോസുചരിതം. ഏവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കതത്താ ച അകതത്താ ച ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി. ഇധ പന, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചസ്സ കായസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി കായദുച്ചരിതം; വചീസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി വചീദുച്ചരിതം; മനോസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി മനോദുച്ചരിതം. ഏവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കതത്താ ച അകതത്താ ച ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

൧൮. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ഏകംസേനാഹം, ആനന്ദ, അകരണീയം വദാമി കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിത’’ന്തി. ‘‘യമിദം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ഏകംസേന അകരണീയം അക്ഖാതം കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം തസ്മിം അകരണീയേ കയിരമാനേ കോ ആദീനവോ പാടികങ്ഖോ’’തി? ‘‘യമിദം, ആനന്ദ, മയാ ഏകംസേന അകരണീയം അക്ഖാതം കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം തസ്മിം അകരണീയേ കയിരമാനേ അയം ആദീനവോ പാടികങ്ഖോ – അത്താപി അത്താനം ഉപവദതി, അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ ഗരഹന്തി, പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. യമിദം, ആനന്ദ, മയാ ഏകംസേന അകരണീയം അക്ഖാതം കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം തസ്മിം അകരണീയേ കയിരമാനേ അയം ആദീനവോ പാടികങ്ഖോ’’തി.

‘‘ഏകംസേനാഹം, ആനന്ദ, കരണീയം വദാമി കായസുചരിതം വചീസുചരിതം മനോസുചരിത’’ന്തി. ‘‘യമിദം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ഏകംസേന കരണീയം അക്ഖാതം കായസുചരിതം വചീസുചരിതം മനോസുചരിതം തസ്മിം കരണീയേ കയിരമാനേ കോ ആനിസംസോ പാടികങ്ഖോ’’തി? ‘‘യമിദം, ആനന്ദ, മയാ ഏകംസേന കരണീയം അക്ഖാതം കായസുചരിതം വചീസുചരിതം മനോസുചരിതം തസ്മിം കരണീയേ കയിരമാനേ അയം ആനിസംസോ പാടികങ്ഖോ – അത്താപി അത്താനം ന ഉപവദതി, അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ പസംസന്തി, കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. യമിദം, ആനന്ദ, മയാ ഏകംസേന കരണീയം അക്ഖാതം കായസുചരിതം വചീസുചരിതം മനോസുചരിതം തസ്മിം കരണീയേ കയിരമാനേ അയം ആനിസംസോ പാടികങ്ഖോ’’തി.

൧൯. ‘‘അകുസലം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ. സക്കാ, ഭിക്ഖവേ, അകുസലം പജഹിതും. നോ ചേദം [നോ ചേതം (സ്യാ. കം. പീ. ക.) സം. നി. ൩.൨൮ പസ്സിതബ്ബം], ഭിക്ഖവേ, സക്കാ അഭവിസ്സ അകുസലം പജഹിതും, നാഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘അകുസലം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥാ’തി. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സക്കാ അകുസലം പജഹിതും തസ്മാഹം ഏവം വദാമി – ‘അകുസലം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥാ’തി. അകുസലഞ്ച ഹിദം, ഭിക്ഖവേ [അകുസലം ഭിക്ഖവേ (ക.)], പഹീനം അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തേയ്യ നാഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘അകുസലം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥാ’തി. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അകുസലം പഹീനം ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി തസ്മാഹം ഏവം വദാമി – ‘അകുസലം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥാ’’’തി.

‘‘കുസലം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥ. സക്കാ, ഭിക്ഖവേ, കുസലം ഭാവേതും. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, സക്കാ അഭവിസ്സ കുസലം ഭാവേതും, നാഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘കുസലം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥാ’തി. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സക്കാ കുസലം ഭാവേതും തസ്മാഹം ഏവം വദാമി – ‘കുസലം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥാ’തി. കുസലഞ്ച ഹിദം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതം അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തേയ്യ, നാഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘കുസലം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥാ’തി. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കുസലം ഭാവിതം ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി തസ്മാഹം ഏവം വദാമി – ‘കുസലം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥാ’’’തി.

൨൦. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ദ്വേ? ദുന്നിക്ഖിത്തഞ്ച പദബ്യഞ്ജനം അത്ഥോ ച ദുന്നീതോ. ദുന്നിക്ഖിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പദബ്യഞ്ജനസ്സ അത്ഥോപി ദുന്നയോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തീ’’തി.

൨൧. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ ദ്വേ? സുനിക്ഖിത്തഞ്ച പദബ്യഞ്ജനം അത്ഥോ ച സുനീതോ. സുനിക്ഖിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പദബ്യഞ്ജനസ്സ അത്ഥോപി സുനയോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തീ’’തി.

അധികരണവഗ്ഗോ ദുതിയോ.