൧. കമ്മകരണവഗ്ഗോ

൧. വജ്ജസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, വജ്ജാനി. കതമാനി ദ്വേ? ദിട്ഠധമ്മികഞ്ച വജ്ജം സമ്പരായികഞ്ച വജ്ജം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠധമ്മികം വജ്ജം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പസ്സതി ചോരം ആഗുചാരിം രാജാനോ ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ [വിവിധാനി കമ്മകരണാനി (ക.)] കാരേന്തേ; കസാഹിപി താളേന്തേ, വേത്തേഹിപി താളേന്തേ, അദ്ധദണ്ഡകേഹിപി താളേന്തേ, ഹത്ഥമ്പി ഛിന്ദന്തേ, പാദമ്പി ഛിന്ദന്തേ, ഹത്ഥപാദമ്പി ഛിന്ദന്തേ, കണ്ണമ്പി ഛിന്ദന്തേ, നാസമ്പി ഛിന്ദന്തേ, കണ്ണനാസമ്പി ഛിന്ദന്തേ, ബിലങ്ഗഥാലികമ്പി കരോന്തേ, സങ്ഖമുണ്ഡികമ്പി കരോന്തേ, രാഹുമുഖമ്പി കരോന്തേ, ജോതിമാലികമ്പി കരോന്തേ, ഹത്ഥപജ്ജോതികമ്പി കരോന്തേ, ഏരകവത്തികമ്പി കരോന്തേ, ചീരകവാസികമ്പി കരോന്തേ, ഏണേയ്യകമ്പി കരോന്തേ, ബളിസമംസികമ്പി കരോന്തേ, കഹാപണികമ്പി കരോന്തേ, ഖാരാപതച്ഛികമ്പി [ഖാരാപടിച്ഛകമ്പി (സ്യാ. കം. ക.)] കരോന്തേ, പലിഘപരിവത്തികമ്പി കരോന്തേ, പലാലപീഠകമ്പി [പലാലപിട്ഠികമ്പി (സീ.)] കരോന്തേ, തത്തേനപി തേലേന ഓസിഞ്ചന്തേ, സുനഖേഹിപി ഖാദാപേന്തേ, ജീവന്തമ്പി സൂലേ ഉത്താസേന്തേ, അസിനാപി സീസം ഛിന്ദന്തേ.

‘‘തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യഥാരൂപാനം ഖോ പാപകാനം കമ്മാനം ഹേതു ചോരം ആഗുചാരിം രാജാനോ ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേന്തി; കസാഹിപി താളേന്തി, വേത്തേഹിപി താളേന്തി, അദ്ധദണ്ഡകേഹിപി താളേന്തി, ഹത്ഥമ്പി ഛിന്ദന്തി, പാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, ഹത്ഥപാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണമ്പി ഛിന്ദന്തി, നാസമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണനാസമ്പി ഛിന്ദന്തി, ബിലങ്ഗഥാലികമ്പി കരോന്തി, സങ്ഖമുണ്ഡികമ്പി കരോന്തി, രാഹുമുഖമ്പി കരോന്തി, ജോതിമാലികമ്പി കരോന്തി, ഹത്ഥപജ്ജോതികമ്പി കരോന്തി, ഏരകവത്തികമ്പി കരോന്തി, ചീരകവാസികമ്പി കരോന്തി, ഏണേയ്യകമ്പി കരോന്തി, ബളിസമംസികമ്പി കരോന്തി, കഹാപണികമ്പി കരോന്തി, ഖാരാപതച്ഛികമ്പി കരോന്തി, പലിഘപരിവത്തികമ്പി കരോന്തി, പലാലപീഠകമ്പി കരോന്തി, തത്തേനപി തേലേന ഓസിഞ്ചന്തി, സുനഖേഹിപി ഖാദാപേന്തി, ജീവന്തമ്പി സൂലേ ഉത്താസേന്തി, അസിനാപി സീസം ഛിന്ദന്തി. അഹഞ്ചേവ [അഹഞ്ചേ (?)] ഖോ പന ഏവരൂപം പാപകമ്മം കരേയ്യം, മമ്പി രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഏവരൂപാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേയ്യും; കസാഹിപി താളേയ്യും…പേ… അസിനാപി സീസം ഛിന്ദേയ്യു’ന്തി. സോ ദിട്ഠധമ്മികസ്സ വജ്ജസ്സ ഭീതോ ന പരേസം പാഭതം വിലുമ്പന്തോ ചരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠധമ്മികം വജ്ജം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സമ്പരായികം വജ്ജം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘കായദുച്ചരിതസ്സ ഖോ പന പാപകോ ദുക്ഖോ വിപാകോ അഭിസമ്പരായം, വചീദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ ദുക്ഖോ വിപാകോ അഭിസമ്പരായം, മനോദുച്ചരിതസ്സ പാപകോ ദുക്ഖോ വിപാകോ അഭിസമ്പരായം. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന കായേന ദുച്ചരിതം ചരേയ്യം, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരേയ്യം, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരേയ്യം. കിഞ്ച തം യാഹം ന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ’ന്തി. സോ സമ്പരായികസ്സ വജ്ജസ്സ ഭീതോ കായദുച്ചരിതം പഹായ കായസുചരിതം ഭാവേതി, വചീദുച്ചരിതം പഹായ വചീസുചരിതം ഭാവേതി, മനോദുച്ചരിതം പഹായ മനോസുചരിതം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമ്പരായികം വജ്ജം. ‘‘ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വജ്ജാനി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ദിട്ഠധമ്മികസ്സ വജ്ജസ്സ ഭായിസ്സാമ, സമ്പരായികസ്സ വജ്ജസ്സ ഭായിസ്സാമ, വജ്ജഭീരുനോ ഭവിസ്സാമ വജ്ജഭയദസ്സാവിനോ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബം. വജ്ജഭീരുനോ, ഭിക്ഖവേ, വജ്ജഭയദസ്സാവിനോ ഏതം പാടികങ്ഖം യം പരിമുച്ചിസ്സതി സബ്ബവജ്ജേഹീ’’തി. പഠമം.

൨. പധാനസുത്തം

൨. ‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, പധാനാനി ദുരഭിസമ്ഭവാനി ലോകസ്മിം. കതമാനി ദ്വേ? യഞ്ച ഗിഹീനം അഗാരം അജ്ഝാവസതം ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനുപ്പദാനത്ഥം പധാനം, യഞ്ച അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാനം സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗത്ഥം പധാനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പധാനാനി ദുരഭിസമ്ഭവാനി ലോകസ്മിം.

‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം പധാനാനം യദിദം സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗത്ഥം പധാനം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗത്ഥം പധാനം പദഹിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. തപനീയസുത്തം

൩. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ തപനീയാ. കതമേ ദ്വേ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ കായദുച്ചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി കായസുചരിതം; വചീദുച്ചരിതം കതം ഹോതി; അകതം ഹോതി വചീസുചരിതം; മനോദുച്ചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി മനോസുചരിതം. സോ ‘കായദുച്ചരിതം മേ കത’ന്തി തപ്പതി, ‘അകതം മേ കായസുചരിത’ന്തി തപ്പതി; ‘വചീദുച്ചരിതം മേ കത’ന്തി തപ്പതി, ‘അകതം മേ വചീസുചരിത’ന്തി തപ്പതി; ‘മനോദുച്ചരിതം മേ കത’ന്തി തപ്പതി, ‘അകതം മേ മനോസുചരിത’ന്തി തപ്പതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ തപനീയാ’’തി. തതിയം.

൪. അതപനീയസുത്തം

൪. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അതപനീയാ. കതമേ ദ്വേ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ കായസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി കായദുച്ചരിതം; വചീസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി വചീദുച്ചരിതം; മനോസുചരിതം കതം ഹോതി, അകതം ഹോതി മനോദുച്ചരിതം. സോ ‘കായസുചരിതം മേ കത’ന്തി ന തപ്പതി, ‘അകതം മേ കായദുച്ചരിത’ന്തി ന തപ്പതി; ‘വചീസുചരിതം മേ കത’ന്തി ന തപ്പതി, ‘അകതം മേ വചീദുച്ചരിത’ന്തി ന തപ്പതി; ‘മനോസുചരിതം മേ കത’ന്തി ന തപ്പതി, ‘അകതം മേ മനോദുച്ചരിത’ന്തി ന തപ്പതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ അതപനീയാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഉപഞ്ഞാതസുത്തം

൫. ‘‘ദ്വിന്നാഹം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം ഉപഞ്ഞാസിം – യാ ച അസന്തുട്ഠിതാ കുസലേസു ധമ്മേസു, യാ ച അപ്പടിവാനിതാ പധാനസ്മിം. അപ്പടിവാനീ സുദാഹം, ഭിക്ഖവേ, പദഹാമി – ‘കാമം തചോ ച ന്ഹാരു [നഹാരു (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ച അട്ഠി ച അവസിസ്സതു, സരീരേ ഉപസുസ്സതു മംസലോഹിതം, യം തം പുരിസഥാമേന പുരിസവീരിയേന പുരിസപരക്കമേന പത്തബ്ബം ന തം അപാപുണിത്വാ വീരിയസ്സ സണ്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദാധിഗതാ സമ്ബോധി, അപ്പമാദാധിഗതോ അനുത്തരോ യോഗക്ഖേമോ. തുമ്ഹേ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, അപ്പടിവാനം പദഹേയ്യാഥ – ‘കാമം തചോ ച ന്ഹാരു ച അട്ഠി ച അവസിസ്സതു, സരീരേ ഉപസുസ്സതു മംസലോഹിതം, യം തം പുരിസഥാമേന പുരിസവീരിയേന പുരിസപരക്കമേന പത്തബ്ബം ന തം അപാപുണിത്വാ വീരിയസ്സ സണ്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’തി, തുമ്ഹേപി, ഭിക്ഖവേ, നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സഥ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അപ്പടിവാനം പദഹിസ്സാമ. കാമം തചോ ച ന്ഹാരു ച അട്ഠി ച അവസിസ്സതു, സരീരേ ഉപസുസ്സതു മംസലോഹിതം, യം തം പുരിസഥാമേന പുരിസവീരിയേന പുരിസപരക്കമേന പത്തബ്ബം ന തം അപാപുണിത്വാ വീരിയസ്സ സണ്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. സംയോജനസുത്തം

൬. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ. കതമേ ദ്വേ? യാ ച സംയോജനിയേസു ധമ്മേസു അസ്സാദാനുപസ്സിതാ, യാ ച സംയോജനിയേസു ധമ്മേസു നിബ്ബിദാനുപസ്സിതാ. സംയോജനിയേസു, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേസു അസ്സാദാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ രാഗം ന പജഹതി, ദോസം ന പജഹതി, മോഹം ന പജഹതി. രാഗം അപ്പഹായ, ദോസം അപ്പഹായ, മോഹം അപ്പഹായ ന പരിമുച്ചതി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി. ന പരിമുച്ചതി ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി.

‘‘സംയോജനിയേസു, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേസു നിബ്ബിദാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ രാഗം പജഹതി, ദോസം പജഹതി, മോഹം പജഹതി. രാഗം പഹായ, ദോസം പഹായ, മോഹം പഹായ, പരിമുച്ചതി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി. പരിമുച്ചതി ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. കണ്ഹസുത്തം

൭. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ കണ്ഹാ. കതമേ ദ്വേ? അഹിരികഞ്ച അനോത്തപ്പഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ കണ്ഹാ’’തി. സത്തമം.

൮. സുക്കസുത്തം

൮. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സുക്കാ. കതമേ ദ്വേ? ഹിരീ [ഹിരി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ച ഓത്തപ്പഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ധമ്മാ സുക്കാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ചരിയസുത്തം

൯. ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സുക്കാ ലോകം പാലേന്തി. കതമേ ദ്വേ? ഹിരീ ച ഓത്തപ്പഞ്ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ സുക്കാ ധമ്മാ ലോകം ന പാലേയ്യും, നയിധ പഞ്ഞായേഥ മാതാതി വാ മാതുച്ഛാതി വാ മാതുലാനീതി വാ ആചരിയഭരിയാതി വാ ഗരൂനം ദാരാതി വാ. സമ്ഭേദം ലോകോ അഗമിസ്സ, യഥാ അജേളകാ കുക്കുടസൂകരാ സോണസിങ്ഗാലാ [സോണസിഗാലാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ ദ്വേ സുക്കാ ധമ്മാ ലോകം പാലേന്തി തസ്മാ പഞ്ഞായതി [പഞ്ഞായന്തി (സീ.)] മാതാതി വാ മാതുച്ഛാതി വാ മാതുലാനീതി വാ ആചരിയഭരിയാതി വാ ഗരൂനം ദാരാതി വാ’’തി. നവമം.

൧൦. വസ്സൂപനായികസുത്തം

൧൦. ‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, വസ്സൂപനായികാ. കതമാ ദ്വേ? പുരിമികാ ച പച്ഛിമികാ ച. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വസ്സൂപനായികാ’’തി. ദസമം.

കമ്മകരണവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

വജ്ജാ പധാനാ ദ്വേ തപനീയാ, ഉപഞ്ഞാതേന പഞ്ചമം;

സംയോജനഞ്ച കണ്ഹഞ്ച, സുക്കം ചരിയാ വസ്സൂപനായികേന വഗ്ഗോ.