(൧൭) ൨. ജാണുസ്സോണിവഗ്ഗോ

൧. ബ്രാഹ്മണപച്ചോരോഹണീസുത്തം

൧൬൭. തേന ഖോ പന സമയേന ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ തദഹുപോസഥേ സീസംന്ഹാതോ നവം ഖോമയുഗം നിവത്ഥോ അല്ലകുസമുട്ഠിം ആദായ ഭഗവതോ അവിദൂരേ ഏകമന്തം ഠിതോ ഹോതി.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ജാണുസ്സോണിം ബ്രാഹ്മണം തദഹുപോസഥേ സീസംന്ഹാതം നവം ഖോമയുഗം നിവത്ഥം അല്ലകുസമുട്ഠിം ആദായ ഏകമന്തം ഠിതം. ദിസ്വാന ജാണുസ്സോണിം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച – ‘‘കിം നു ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, തദഹുപോസഥേ സീസംന്ഹാതോ നവം ഖോമയുഗം നിവത്ഥോ അല്ലകുസമുട്ഠിം ആദായ ഏകമന്തം ഠിതോ? കിം ന്വജ്ജ ബ്രാഹ്മണകുലസ്സാ’’തി? ‘‘പച്ചോരോഹണീ, ഭോ ഗോതമ, അജ്ജ ബ്രാഹ്മണകുലസ്സാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന, ബ്രാഹ്മണ, ബ്രാഹ്മണാനം പച്ചോരോഹണീ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭോ ഗോതമ, ബ്രാഹ്മണാ തദഹുപോസഥേ സീസംന്ഹാതാ നവം ഖോമയുഗം നിവത്ഥാ അല്ലേന ഗോമയേന പഥവിം ഓപുഞ്ജിത്വാ ഹരിതേഹി കുസേഹി പത്ഥരിത്വാ അന്തരാ ച വേലം അന്തരാ ച അഗ്യാഗാരം സേയ്യം കപ്പേന്തി. തേ തം രത്തിം തിക്ഖത്തും പച്ചുട്ഠായ പഞ്ജലികാ അഗ്ഗിം നമസ്സന്തി – ‘പച്ചോരോഹാമ ഭവന്തം, പച്ചോരോഹാമ ഭവന്ത’ന്തി. ബഹുകേന ച സപ്പിതേലനവനീതേന അഗ്ഗിം സന്തപ്പേന്തി. തസ്സാ ച രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന ബ്രാഹ്മണേ സന്തപ്പേന്തി. ഏവം, ഭോ ഗോതമ, ബ്രാഹ്മണാനം പച്ചോരോഹണീ ഹോതീ’’തി.

‘‘അഞ്ഞഥാ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ബ്രാഹ്മണാനം പച്ചോരോഹണീ ഹോതി, അഞ്ഞഥാ ച പന അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണീ ഹോതീ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന, ഭോ ഗോതമ, അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണീ ഹോതി? സാധു മേ ഭവം ഗോതമോ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണീ ഹോതീ’’തി.

‘‘തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണ, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘പാണാതിപാതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’ തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ പാണാതിപാതം പജഹതി; പാണാതിപാതാ പച്ചോരോഹതി.

…അദിന്നാദാനസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ അദിന്നാദാനം പജഹതി; അദിന്നാദാനാ പച്ചോരോഹതി.

…കാമേസുമിച്ഛാചാരസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ കാമേസുമിച്ഛാചാരം പജഹതി; കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പച്ചോരോഹതി.

…മുസാവാദസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ മുസാവാദം പജഹതി; മുസാവാദാ പച്ചോരോഹതി.

…പിസുണായ വാചായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ പിസുണം വാചം പജഹതി; പിസുണായ വാചായ പച്ചോരോഹതി.

…ഫരുസായ വാചായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ ഫരുസം വാചം പജഹതി; ഫരുസായ വാചായ പച്ചോരോഹതി.

…സമ്ഫപ്പലാപസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ സമ്ഫപ്പലാപം പജഹതി; സമ്ഫപ്പലാപാ പച്ചോരോഹതി.

…അഭിജ്ഝായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ അഭിജ്ഝം പജഹതി; അഭിജ്ഝായ പച്ചോരോഹതി.

…ബ്യാപാദസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാതി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ ബ്യാപാദം പജഹതി; ബ്യാപാദാ പച്ചോരോഹതി.

…മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ മിച്ഛാദിട്ഠിം പജഹതി; മിച്ഛാദിട്ഠിയാ പച്ചോരോഹതി. ഏവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണീ ഹോതീ’’തി.

‘‘അഞ്ഞഥാ ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ബ്രാഹ്മണാനം പച്ചോരോഹണീ ഹോതി, അഞ്ഞഥാ ച പന അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണീ ഹോതി. ഇമിസ്സാ, ഭോ ഗോതമ, അരിയസ്സ വിനയേ പച്ചോരോഹണിയാ ബ്രാഹ്മണാനം പച്ചോരോഹണീ കലം നാഗ്ഘതി സോളസിം. അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. പഠമം.

൨. അരിയപച്ചോരോഹണീസുത്തം

൧൬൮. ‘‘അരിയം വോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചോരോഹണിം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അരിയാ പച്ചോരോഹണീ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘പാണാതിപാതസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ പാണാതിപാതം പജഹതി; പാണാതിപാതാ പച്ചോരോഹതി.

… ‘അദിന്നാദാനസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ – ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ അദിന്നാദാനം പജഹതി; അദിന്നാദാനാ പച്ചോരോഹതി.

… ‘കാമേസുമിച്ഛാചാരസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പച്ചോരോഹതി.

… ‘മുസാവാദസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… മുസാവാദാ പച്ചോരോഹതി.

… ‘പിസുണായ വാചായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… പിസുണായ വാചായ പച്ചോരോഹതി.

… ‘ഫരുസായ വാചായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… ഫരുസായ വാചായ പച്ചോരോഹതി.

… ‘സമ്ഫപ്പലാപസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… സമ്ഫപ്പലാപാ പച്ചോരോഹതി.

… ‘അഭിജ്ഝായ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… അഭിജ്ഝായ പച്ചോരോഹതി.

… ‘ബ്യാപാദസ്സ ഖോ പാപകോ വിപാകോ…പേ… ബ്യാപാദാ പച്ചോരോഹതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അരിയാ പച്ചോരോഹണീ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഖോ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ചാ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ മിച്ഛാദിട്ഠിം പജഹതി; മിച്ഛാദിട്ഠിയാ പച്ചോരോഹതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയാ പച്ചോരോഹണീ’’തി. ദുതിയം.

൩. സങ്ഗാരവസുത്തം

൧൬൯. [അ. നി. ൧൦.൧൧൭] അഥ ഖോ സങ്ഗാരവോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സങ്ഗാരവോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘കിം നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഓരിമം തീരം, കിം പാരിമം തീര’’ന്തി? ‘‘പാണാതിപാതോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഓരിമം തീരം, പാണാതിപാതാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. അദിന്നാദാനം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഓരിമം തീരം, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. കാമേസുമിച്ഛാചാരോ ഓരിമം തീരം, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. മുസാവാദോ ഓരിമം തീരം, മുസാവാദാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. പിസുണാ വാചാ ഓരിമം തീരം, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ പാരിമം തീരം. ഫരുസാ വാചാ ഓരിമം തീരം, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ പാരിമം തീരം. സമ്ഫപ്പലാപോ ഓരിമം തീരം, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. അഭിജ്ഝാ ഓരിമം തീരം, അനഭിജ്ഝാ പാരിമം തീരം. ബ്യാപാദോ ഓരിമം തീരം, അബ്യാപാദോ പാരിമം തീരം. മിച്ഛാദിട്ഠി ഓരിമം തീരം, സമ്മാദിട്ഠി പാരിമം തീരം. ഇദം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ഓരിമം തീരം, ഇദം പാരിമം തീരന്തി.

‘‘അപ്പകാ തേ മനുസ്സേസു, യേ ജനാ പാരഗാമിനോ;

അഥായം ഇതരാ പജാ, തീരമേവാനുധാവതി.

‘‘യേ ച ഖോ സമ്മദക്ഖാതേ, ധമ്മേ ധമ്മാനുവത്തിനോ;

തേ ജനാ പാരമേസ്സന്തി, മച്ചുധേയ്യം സുദുത്തരം.

‘‘കണ്ഹം ധമ്മം വിപ്പഹായ, സുക്കം ഭാവേഥ പണ്ഡിതോ;

ഓകാ അനോകമാഗമ്മ, വിവേകേ യത്ഥ ദൂരമം.

‘‘തത്രാഭിരതിമിച്ഛേയ്യ, ഹിത്വാ കാമേ അകിഞ്ചനോ;

പരിയോദപേയ്യ അത്താനം, ചിത്തക്ലേസേഹി പണ്ഡിതോ.

‘‘യേസം സമ്ബോധിയങ്ഗേസു, സമ്മാ ചിത്തം സുഭാവിതം;

ആദാനപടിനിസ്സഗ്ഗേ, അനുപാദായ യേ രതാ;

ഖീണാസവാ ജുതിമന്തോ, തേ ലോകേ പരിനിബ്ബുതാ’’തി. തതിയം;

൪. ഓരിമസുത്തം

൧൭൦. ‘‘ഓരിമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, തീരം ദേസേസ്സാമി പാരിമഞ്ച തീരം. തം സുണാഥ…പേ… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓരിമം തീരം, കതമഞ്ച പാരിമം തീരം? പാണാതിപാതോ, ഭിക്ഖവേ, ഓരിമം തീരം, പാണാതിപാതാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. അദിന്നാദാനം ഓരിമം തീരം, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. കാമേസുമിച്ഛാചാരോ ഓരിമം തീരം, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. മുസാവാദോ ഓരിമം തീരം, മുസാവാദാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. പിസുണാ വാചാ ഓരിമം തീരം, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ പാരിമം തീരം. ഫരുസാ വാചാ ഓരിമം തീരം, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ പാരിമം തീരം. സമ്ഫപ്പലാപോ ഓരിമം തീരം, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ പാരിമം തീരം. അഭിജ്ഝാ ഓരിമം തീരം, അനഭിജ്ഝാ പാരിമം തീരം. ബ്യാപാദോ ഓരിമം തീരം, അബ്യാപാദോ പാരിമം തീരം. മിച്ഛാദിട്ഠി ഓരിമം തീരം, സമ്മാദിട്ഠി പാരിമം തീരം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഓരിമം തീരം, ഇദം പാരിമം തീരന്തി.

‘‘അപ്പകാ തേ മനുസ്സേസു, യേ ജനാ പാരഗാമിനോ;

അഥായം ഇതരാ പജാ, തീരമേവാനുധാവതി.

‘‘യേ ച ഖോ സമ്മദക്ഖാതേ, ധമ്മേ ധമ്മാനുവത്തിനോ;

തേ ജനാ പാരമേസ്സന്തി, മച്ചുധേയ്യം സുദുത്തരം.

‘‘കണ്ഹം ധമ്മം വിപ്പഹായ, സുക്കം ഭാവേഥ പണ്ഡിതോ;

ഓകാ അനോകമാഗമ്മ, വിവേകേ യത്ഥ ദൂരമം.

‘‘തത്രാഭിരതിമിച്ഛേയ്യ, ഹിത്വാ കാമേ അകിഞ്ചനോ;

പരിയോദപേയ്യ അത്താനം, ചിത്തക്ലേസേഹി പണ്ഡിതോ.

‘‘യേസം സമ്ബോധിയങ്ഗേസു, സമ്മാ ചിത്തം സുഭാവിതം;

ആദാനപടിനിസ്സഗ്ഗേ, അനുപാദായ യേ രതാ;

ഖീണാസവാ ജുതിമന്തോ, തേ ലോകേ പരിനിബ്ബുതാ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. പഠമഅധമ്മസുത്തം

൧൭൧. [അ. നി. ൧൦.൧൧൩] ‘‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ അനത്ഥോ ച; ധമ്മോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ അനത്ഥഞ്ച, ധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ ച അനത്ഥോ ച? പാണാതിപാതോ, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, മുസാവാദോ, പിസുണാ വാചാ, ഫരുസാ വാചാ, സമ്ഫപ്പലാപോ, അഭിജ്ഝാ, ബ്യാപാദോ, മിച്ഛാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ ച അനത്ഥോ ച.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മോ ച അത്ഥോ ച? പാണാതിപാതാ വേരമണീ, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ, മുസാവാദാ വേരമണീ, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ, അനഭിജ്ഝാ, അബ്യാപാദോ, സമ്മാദിട്ഠി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മോ ച അത്ഥോ ച.

‘‘‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ അനത്ഥോ ച; ധമ്മോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ അനത്ഥഞ്ച, ധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി, ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്ത’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയഅധമ്മസുത്തം

൧൭൨. ‘‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ ധമ്മോ ച; അനത്ഥോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ ധമ്മഞ്ച, അനത്ഥഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പാവിസി.

അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ ധമ്മോ ച; അനത്ഥോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ ധമ്മഞ്ച, അനത്ഥഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി. കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാ’’തി?

അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതമത്ഥം പുച്ഛേയ്യാമ. യഥാ നോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’’തി.

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ മഹാകച്ചാനേന സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതദവോചും –

‘‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ കച്ചാന, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ ധമ്മോ ച; അനത്ഥോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ ധമ്മഞ്ച, അനത്ഥഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി.

‘‘തേസം നോ, ആവുസോ, അമ്ഹാകം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ…പേ… തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി. കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാ’തി?

‘‘തേസം നോ, ആവുസോ, അമ്ഹാകം ഏതദഹോസി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമ. യഥാ നോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’തി. വിഭജതു ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, പുരിസോ സാരത്ഥികോ സാരം ഗവേസീ സാരപരിയേസനം ചരമാനോ മഹതോ രുക്ഖസ്സ തിട്ഠതോ സാരവതോ അതിക്കമ്മേവ മൂലം അതിക്കമ്മ ഖന്ധം സാഖാപലാസേ സാരം പരിയേസിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യ. ഏവംസമ്പദമിദം ആയസ്മന്താനം സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേ തം ഭഗവന്തം അതിസിത്വാ അമ്ഹേ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛിതബ്ബം മഞ്ഞഥ [മഞ്ഞേഥ (സീ.), മഞ്ഞേയ്യാഥ (ക.)]. സോ ഹാവുസോ, ഭഗവാ ജാനം ജാനാതി പസ്സം പസ്സതി ചക്ഖുഭൂതോ ഞാണഭൂതോ ധമ്മഭൂതോ ബ്രഹ്മഭൂതോ വത്താ പവത്താ അത്ഥസ്സ നിന്നേതാ അമതസ്സ ദാതാ ധമ്മസ്സാമീ തഥാഗതോ. സോ ചേവ പനേതസ്സ കാലോ അഹോസി യം തുമ്ഹേ ഭഗവന്തംയേവ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ. യഥാ വോ ഭഗവാ ബ്യാകരേയ്യ തഥാ നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി.

‘‘അദ്ധാ, ആവുസോ കച്ചാന, ഭഗവാ ജാനം ജാനാതി പസ്സം പസ്സതി ചക്ഖുഭൂതോ ഞാണഭൂതോ ധമ്മഭൂതോ ബ്രഹ്മഭൂതോ വത്താ പവത്താ അത്ഥസ്സ നിന്നേതാ അമതസ്സ ദാതാ ധമ്മസ്സാമീ തഥാഗതോ. സോ ചേവ പനേതസ്സ കാലോ അഹോസി യം മയം ഭഗവന്തംയേവ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമ. യഥാ നോ ഭഗവാ ബ്യാകരേയ്യ തഥാ നം ധാരേയ്യാമ. അപി ചായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. വിഭജതായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ അഗരും കരിത്വാ’’തി.

‘‘തേന ഹാവുസോ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാകച്ചാനസ്സ പച്ചസ്സോസും. അഥായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഏതദവോച –

‘‘യം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ…പേ… തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി.

‘‘കതമോ, ചാവുസോ, അധമ്മോ; കതമോ ച ധമ്മോ? കതമോ ച അനത്ഥോ, കതമോ ച അത്ഥോ? ‘‘പാണാതിപാതോ, ആവുസോ, അധമ്മോ; പാണാതിപാതാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച പാണാതിപാതപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; പാണാതിപാതാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘അദിന്നാദാനം, ആവുസോ, അധമ്മോ; അദിന്നാദാനാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച അദിന്നാദാനപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; അദിന്നാദാനാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, ആവുസോ, അധമ്മോ; കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘മുസാവാദോ, ആവുസോ, അധമ്മോ; മുസാവാദാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച മുസാവാദപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; മുസാവാദാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘പിസുണാ വാചാ, ആവുസോ, അധമ്മോ; പിസുണായ വാചായ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച പിസുണാവാചാപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; പിസുണായ വാചായ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘ഫരുസാ വാചാ, ആവുസോ, അധമ്മോ; ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച ഫരുസാവാചാപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; ഫരുസായ വാചായ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപോ, ആവുസോ, അധമ്മോ; സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച സമ്ഫപ്പലാപപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘അഭിജ്ഝാ, ആവുസോ, അധമ്മോ; അനഭിജ്ഝാ ധമ്മോ; യേ ച അഭിജ്ഝാപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; അനഭിജ്ഝാപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘ബ്യാപാദോ, ആവുസോ, അധമ്മോ; അബ്യാപാദോ ധമ്മോ; യേ ച ബ്യാപാദപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; അബ്യാപാദപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘മിച്ഛാദിട്ഠി, ആവുസോ, അധമ്മോ; സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മോ; യേ ച മിച്ഛാദിട്ഠിപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; സമ്മാദിട്ഠിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘‘യം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ…പേ… തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി. ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. ആകങ്ഖമാനാ ച പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഭഗവന്തംയേവ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ. യഥാ നോ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി.

‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാകച്ചാനസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘യം ഖോ നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ…പേ… തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി.

‘‘തേസം നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ…പേ… തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി. കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാ’തി?

‘‘തേസം നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ഏതദഹോസി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമ. യഥാ നോ ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’തി.

‘‘അഥ ഖോ മയം, ഭന്തേ, യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമിമ്ഹാ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതമത്ഥം അപുച്ഛിമ്ഹാ. തേസം നോ, ഭന്തേ, ആയസ്മതാ മഹാകച്ചാനേന ഇമേഹി അക്ഖരേഹി ഇമേഹി പദേഹി ഇമേഹി ബ്യഞ്ജനേഹി അത്ഥോ സുവിഭത്തോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖവേ! പണ്ഡിതോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാകച്ചാനോ. മഹാപഞ്ഞോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാകച്ചാനോ. മം ചേപി തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ, അഹമ്പി ചേതം ഏവമേവം ബ്യാകരേയ്യം യഥാ തം മഹാകച്ചാനേന ബ്യാകതം. ഏസോ ചേവ തസ്സ അത്ഥോ. ഏവഞ്ച നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. തതിയഅധമ്മസുത്തം

൧൭൩. ‘‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ ധമ്മോ ച; അനത്ഥോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ ധമ്മഞ്ച, അനത്ഥഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ, കതമോ ച ധമ്മോ; കതമോ ച അനത്ഥോ, കതമോ ച അത്ഥോ? പാണാതിപാതോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; പാണാതിപാതാ വേരമണീ ധമ്മോ; യേ ച പാണാതിപാതപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; പാണാതിപാതാ വേരമണിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘അദിന്നാദാനം, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; അദിന്നാദാനാ വേരമണീ ധമ്മോ… കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ ധമ്മോ… മുസാവാദോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; മുസാവാദാ വേരമണീ ധമ്മോ… പിസുണാ വാചാ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; പിസുണായ വാചായ വേരമണീ ധമ്മോ… ഫരുസാ വാചാ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ ധമ്മോ… സമ്ഫപ്പലാപോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ ധമ്മോ… അഭിജ്ഝാ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; അനഭിജ്ഝാ ധമ്മോ… ബ്യാപാദോ, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; അബ്യാപാദോ ധമ്മോ….

‘‘മിച്ഛാദിട്ഠി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മോ; സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മോ; യേ ച മിച്ഛാദിട്ഠിപച്ചയാ അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തി, അയം അനത്ഥോ; സമ്മാദിട്ഠിപച്ചയാ ച അനേകേ കുസലാ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, അയം അത്ഥോ.

‘‘‘അധമ്മോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബോ ധമ്മോ ച; അനത്ഥോ ച വേദിതബ്ബോ അത്ഥോ ച. അധമ്മഞ്ച വിദിത്വാ ധമ്മഞ്ച, അനത്ഥഞ്ച വിദിത്വാ അത്ഥഞ്ച യഥാ ധമ്മോ യഥാ അത്ഥോ തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’ന്തി, ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്ത’’ന്തി. സത്തമം.

൮. കമ്മനിദാനസുത്തം

൧൭൪. ‘‘പാണാതിപാതമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘അദിന്നാദാനമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘മുസാവാദമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘പിസുണവാചമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘ഫരുസവാചമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘അഭിജ്ഝമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘ബ്യാപാദമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി.

‘‘മിച്ഛാദിട്ഠിമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തിവിധം വദാമി – ലോഭഹേതുകമ്പി, ദോസഹേതുകമ്പി, മോഹഹേതുകമ്പി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോഭോ കമ്മനിദാനസമ്ഭവോ, ദോസോ കമ്മനിദാനസമ്ഭവോ, മോഹോ കമ്മനിദാനസമ്ഭവോ. ലോഭക്ഖയാ കമ്മനിദാനസങ്ഖയോ, ദോസക്ഖയാ കമ്മനിദാനസങ്ഖയോ, മോഹക്ഖയാ കമ്മനിദാനസങ്ഖയോ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പരിക്കമനസുത്തം

൧൭൫. ‘‘സപരിക്കമനോ അയം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ അപരിക്കമനോ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സപരിക്കമനോ അയം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ അപരിക്കമനോ? പാണാതിപാതിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പാണാതിപാതാ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. അദിന്നാദായിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. കാമേസുമിച്ഛാചാരിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. മുസാവാദിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, മുസാവാദാ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. പിസുണവാചസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. ഫരുസവാചസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. സമ്ഫപ്പലാപിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ പരിക്കമനം ഹോതി. അഭിജ്ഝാലുസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജ്ഝാ പരിക്കമനം ഹോതി. ബ്യാപന്നചിത്തസ്സ [ബ്യാപാദസ്സ (സീ. പീ. ക.), ബ്യാപന്നസ്സ (സ്യാ.)], ഭിക്ഖവേ, അബ്യാപാദോ പരിക്കമനം ഹോതി. മിച്ഛാദിട്ഠിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠി പരിക്കമനം ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സപരിക്കമനോ അയം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ അപരിക്കമനോ’’തി. നവമം.

൧൦. ചുന്ദസുത്തം

൧൭൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ പാവായം [ചമ്പായം (ക. സീ.) ദീ. നി. ൨.൧൮൯ പസ്സിതബ്ബം] വിഹരതി ചുന്ദസ്സ കമ്മാരപുത്തസ്സ അമ്ബവനേ. അഥ ഖോ ചുന്ദോ കമ്മാരപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ചുന്ദം കമ്മാരപുത്തം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കസ്സ നോ ത്വം, ചുന്ദ, സോചേയ്യാനി രോചേസീ’’തി? ‘‘ബ്രാഹ്മണാ, ഭന്തേ, പച്ഛാഭൂമകാ കമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ [സേവാലമാലകാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] അഗ്ഗിപരിചാരികാ ഉദകോരോഹകാ സോചേയ്യാനി പഞ്ഞപേന്തി; തേസാഹം സോചേയ്യാനി രോചേമീ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന, ചുന്ദ, ബ്രാഹ്മണാ പച്ഛാഭൂമകാ കമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ അഗ്ഗിപരിചാരികാ ഉദകോരോഹകാ സോചേയ്യാനി പഞ്ഞപേന്തീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണാ പച്ഛാഭൂമകാ കമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ അഗ്ഗിപരിചാരികാ ഉദകോരോഹകാ. തേ സാവകം [സാവകേ (സ്യാ. ക.)] ഏവം സമാദപേന്തി – ‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, കാലസ്സേവ [സകാലസ്സേവ (സ്യാ.)] ഉട്ഠഹന്തോവ [ഉട്ഠഹന്തോ (സ്യാ.), വുട്ഠഹന്തോവ (പീ. ക.)] സയനമ്ഹാ പഥവിം ആമസേയ്യാസി; നോ ചേ പഥവിം ആമസേയ്യാസി, അല്ലാനി ഗോമയാനി ആമസേയ്യാസി; നോ ചേ അല്ലാനി ഗോമയാനി ആമസേയ്യാസി, ഹരിതാനി തിണാനി ആമസേയ്യാസി; നോ ചേ ഹരിതാനി തിണാനി ആമസേയ്യാസി, അഗ്ഗിം പരിചരേയ്യാസി; നോ ചേ അഗ്ഗിം പരിചരേയ്യാസി, പഞ്ജലികോ ആദിച്ചം നമസ്സേയ്യാസി; നോ ചേ പഞ്ജലികോ ആദിച്ചം നമസ്സേയ്യാസി, സായതതിയകം ഉദകം ഓരോഹേയ്യാസീ’തി. ഏവം ഖോ, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണാ പച്ഛാഭൂമകാ കമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ അഗ്ഗിപരിചാരികാ ഉദകോരോഹകാ സോചേയ്യാനി പഞ്ഞപേന്തി; തേസാഹം സോചേയ്യാനി രോചേമീ’’തി.

‘‘അഞ്ഞഥാ ഖോ, ചുന്ദ, ബ്രാഹ്മണാ പച്ഛാഭൂമകാ കമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ അഗ്ഗിപരിചാരികാ ഉദകോരോഹകാ സോചേയ്യാനി പഞ്ഞപേന്തി, അഞ്ഞഥാ ച പന അരിയസ്സ വിനയേ സോചേയ്യം ഹോതീ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന, ഭന്തേ, അരിയസ്സ വിനയേ സോചേയ്യം ഹോതി? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ അരിയസ്സ വിനയേ സോചേയ്യം ഹോതീ’’തി.

‘‘തേന ഹി, ചുന്ദ, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ചുന്ദോ കമ്മാരപുത്തോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘തിവിധം ഖോ, ചുന്ദ, കായേന അസോചേയ്യം ഹോതി; ചതുബ്ബിധം വാചായ അസോചേയ്യം ഹോതി; തിവിധം മനസാ അസോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ചുന്ദ, തിവിധം കായേന അസോചേയ്യം ഹോതി? ‘‘ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതേസു [പാണഭൂതേസു (ക.)].

‘‘അദിന്നാദായീ ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ തം അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി. യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ [നത്ഥി സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു] ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ [നത്ഥി സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു] ധമ്മരക്ഖിതാ സസാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി, തഥാരൂപാസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, തിവിധം കായേന അസോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ചുന്ദ, ചതുബ്ബിധം വാചായ അസോചേയ്യം ഹോതി? ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ മുസാവാദീ ഹോതി. സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി [സോ അജാനം വാ അഹം ജാനാമീതി, ജാനം വാ അഹം ന ജാനാമീതി, അപസ്സം വാ അഹം പസ്സാമീതി, പസ്സം വാ അഹം ന പസ്സാമീതി (പീ. ക.) ഏവമുപരിപി], സോ അജാനം വാ ആഹ ‘ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ ‘ന ജാനാമീ’തി; അപസ്സം വാ ആഹ ‘പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ ‘ന പസ്സാമീ’തി [സോ അജാനം വാ അഹം ജാനാമീതി, ജാനം വാ അഹം ന ജാനാമീതി, അപസ്സം വാ അഹം പസ്സാമീതി, പസ്സം വാ അഹം ന പസ്സാമീതി (പീ. ക.) ഏവമുപരിപി]. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘പിസുണവാചോ ഹോതി. ഇതോ സുത്വാ അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി സമഗ്ഗാനം വാ ഭേത്താ [ഭേദാതാ (ക.)], ഭിന്നാനം വാ അനുപ്പദാതാ, വഗ്ഗാരാമോ വഗ്ഗരതോ വഗ്ഗനന്ദീ വഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘ഫരുസവാചോ ഹോതി. യാ സാ വാചാ അണ്ഡകാ കക്കസാ പരകടുകാ പരാഭിസജ്ജനീ കോധസാമന്താ അസമാധിസംവത്തനികാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി അകാലവാദീ അഭൂതവാദീ അനത്ഥവാദീ അധമ്മവാദീ അവിനയവാദീ; അനിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി അകാലേന അനപദേസം അപരിയന്തവതിം അനത്ഥസംഹിതം. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, ചതുബ്ബിധം വാചായ അസോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ചുന്ദ, തിവിധം മനസാ അസോചേയ്യം ഹോതി? ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ അഭിജ്ഝാലു ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം തം അഭിജ്ഝാതാ [അഭിജ്ഝിതാ (ക.) മ. നി. ൧.൪൪൦ പസ്സിതബ്ബം] ഹോതി – ‘അഹോ വത യം പരസ്സ തം മമസ്സാ’തി.

‘‘ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ ഹഞ്ഞന്തു വാ ബജ്ഝന്തു വാ ഉച്ഛിജ്ജന്തു വാ വിനസ്സന്തു വാ മാ വാ അഹേസു’ന്തി [മാ വാ അഹേസും ഇതി വാ തി (സീ. പീ. ക.)].

‘‘മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി വിപരീതദസ്സനോ – ‘നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം, നത്ഥി സുകടദുക്കടാനം [നത്ഥേത്ഥ പാഠഭേദോ] കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, നത്ഥി അയം ലോകോ, നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി മാതാ, നത്ഥി പിതാ, നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, മനസാ തിവിധം അസോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘ഇമേ ഖോ, ചുന്ദ, ദസ അകുസലകമ്മപഥാ [അകുസലാ കമ്മപഥാ (?)]. ഇമേഹി ഖോ, ചുന്ദ, ദസഹി അകുസലേഹി കമ്മപഥേഹി സമന്നാഗതോ കാലസ്സേവ ഉട്ഠഹന്തോവ സയനമ്ഹാ പഥവിം ചേപി ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി പഥവിം ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി.

‘‘അല്ലാനി ചേപി ഗോമയാനി ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി അല്ലാനി ഗോമയാനി ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി.

‘‘ഹരിതാനി ചേപി തിണാനി ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി ഹരിതാനി തിണാനി ആമസതി, അസുചിയേവ ഹോതി.

‘‘അഗ്ഗിം ചേപി പരിചരതി, അസുചിയേവ ഹോതി, നോ ചേപി അഗ്ഗിം പരിചരതി, അസുചിയേവ ഹോതി.

‘‘പഞ്ജലികോ ചേപി ആദിച്ചം നമസ്സതി, അസുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി പഞ്ജലികോ ആദിച്ചം നമസ്സതി, അസുചിയേവ ഹോതി.

‘‘സായതതിയകം ചേപി ഉദകം ഓരോഹതി, അസുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി സായതതിയകം ഉദകം ഓരോഹതി, അസുചിയേവ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഇമേ, ചുന്ദ, ദസ അകുസലകമ്മപഥാ അസുചീയേവ [അസുചിച്ചേവ (സ്യാ.)] ഹോന്തി അസുചികരണാ ച.

‘‘ഇമേസം പന, ചുന്ദ, ദസന്നം അകുസലാനം കമ്മപഥാനം സമന്നാഗമനഹേതു നിരയോ പഞ്ഞായതി, തിരച്ഛാനയോനി പഞ്ഞായതി, പേത്തിവിസയോ പഞ്ഞായതി, യാ വാ [യാ ച (ക.)] പനഞ്ഞാപി കാചി ദുഗ്ഗതിയോ [ദുഗ്ഗതി ഹോതി (സ്യാ. ക.)].

‘‘തിവിധം ഖോ, ചുന്ദ, കായേന സോചേയ്യം ഹോതി; ചതുബ്ബിധം വാചായ സോചേയ്യം ഹോതി; തിവിധം മനസാ സോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥം, ചുന്ദ, തിവിധം കായേന സോചേയ്യം ഹോതി? ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ, ലജ്ജീ ദയാപന്നോ, സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി.

‘‘അദിന്നാദാനം പഹായ, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ, ന തം അദിന്നം [തം നാദിന്നം (ക. സീ., മ. നി. ൧.൪൪൧)] ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സസാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി, തഥാരൂപാസു ന ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, തിവിധം കായേന സോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ചുന്ദ, ചതുബ്ബിധം വാചായ സോചേയ്യം ഹോതി? ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി. സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ ‘ന ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ ‘ജാനാമീ’തി, അപസ്സം വാ ആഹ ‘ന പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ ‘പസ്സാമീ’തി. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ ന സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘പിസുണം വാചം പഹായ, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി – ന ഇതോ സുത്വാ അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, ന അമുത്ര വാ സുത്വാ ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി ഭിന്നാനം വാ സന്ധാതാ സഹിതാനം വാ അനുപ്പദാതാ സമഗ്ഗാരാമോ സമഗ്ഗരതോ സമഗ്ഗനന്ദീ സമഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘ഫരുസം വാചം പഹായ, ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി. യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനീയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ, സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ; നിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസംഹിതം. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, ചതുബ്ബിധം വാചായ സോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ചുന്ദ, തിവിധം മനസാ സോചേയ്യം ഹോതി? ഇധ, ചുന്ദ, ഏകച്ചോ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം തം അനഭിജ്ഝിതാ ഹോതി – ‘അഹോ വത യം പരസ്സ തം മമസ്സാ’തി.

‘‘അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി അപ്പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ അവേരാ ഹോന്തു [ഇദം പദം സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി, തഥാ മ. നി. ൧.൪൪൧] അബ്യാപജ്ജാ, അനീഘാ സുഖീ അത്താനം പരിഹരന്തൂ’തി.

‘‘സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി അവിപരീതദസ്സനോ – ‘അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകടദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ഏവം ഖോ, ചുന്ദ, തിവിധം മനസാ സോചേയ്യം ഹോതി.

‘‘ഇമേ ഖോ, ചുന്ദ, ദസ കുസലകമ്മപഥാ. ഇമേഹി ഖോ, ചുന്ദ, ദസഹി കുസലേഹി കമ്മപഥേഹി സമന്നാഗതോ കാലസ്സേവ ഉട്ഠഹന്തോവ സയനമ്ഹാ പഥവിം ചേപി ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി പഥവിം ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി.

‘‘അല്ലാനി ചേപി ഗോമയാനി ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി അല്ലാനി ഗോമയാനി ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി.

‘‘ഹരിതാനി ചേപി തിണാനി ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി ഹരിതാനി തിണാനി ആമസതി, സുചിയേവ ഹോതി.

‘‘അഗ്ഗിം ചേപി പരിചരതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി അഗ്ഗിം പരിചരതി, സുചിയേവ ഹോതി.

‘‘പഞ്ജലികോ ചേപി ആദിച്ചം നമസ്സതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി പഞ്ജലികോ ആദിച്ചം നമസ്സതി, സുചിയേവ ഹോതി.

‘‘സായതതിയകം ചേപി ഉദകം ഓരോഹതി, സുചിയേവ ഹോതി; നോ ചേപി സായതതിയകം ഉദകം ഓരോഹതി, സുചിയേവ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഇമേ, ചുന്ദ, ദസ കുസലകമ്മപഥാ സുചീയേവ ഹോന്തി സുചികരണാ ച.