൧. അവിജ്ജാസുത്തം

൬൧. ‘‘പുരിമാ, ഭിക്ഖവേ, കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജായ – ‘ഇതോ പുബ്ബേ അവിജ്ജാ നാഹോസി, അഥ പച്ഛാ സമഭവീ’തി. ഏവഞ്ചേതം, ഭിക്ഖവേ, വുച്ചതി, അഥ ച പന പഞ്ഞായതി – ‘ഇദപ്പച്ചയാ അവിജ്ജാ’തി.

‘‘അവിജ്ജമ്പാഹം [അവിജ്ജമ്പഹം (സീ. സ്യാ.)], ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ അവിജ്ജായ? ‘പഞ്ച നീവരണാ’തിസ്സ വചനീയം. പഞ്ചപാഹം, ഭിക്ഖവേ, നീവരണേ സാഹാരേ വദാമി, നോ അനാഹാരേ. കോ ചാഹാരോ പഞ്ചന്നം നീവരണാനം? ‘തീണി ദുച്ചരിതാനീ’തിസ്സ വചനീയം. തീണിപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുച്ചരിതാനി സാഹാരാനി വദാമി, നോ അനാഹാരാനി. കോ ചാഹാരോ തിണ്ണം ദുച്ചരിതാനം? ‘ഇന്ദ്രിയഅസംവരോ’തിസ്സ വചനീയം. ഇന്ദ്രിയഅസംവരമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ ഇന്ദ്രിയഅസംവരസ്സ? ‘അസതാസമ്പജഞ്ഞ’ന്തിസ്സ വചനീയം. അസതാസമ്പജഞ്ഞമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ അസതാസമ്പജഞ്ഞസ്സ? ‘അയോനിസോമനസികാരോ’തിസ്സ വചനീയം. അയോനിസോമനസികാരമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ അയോനിസോമനസികാരസ്സ? ‘അസ്സദ്ധിയ’ന്തിസ്സ വചനീയം. അസ്സദ്ധിയമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ അസ്സദ്ധിയസ്സ? ‘അസദ്ധമ്മസ്സവന’ന്തിസ്സ വചനീയം. അസദ്ധമ്മസ്സവനമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ അസദ്ധമ്മസ്സവനസ്സ? ‘അസപ്പുരിസസംസേവോ’തിസ്സ വചനീയം.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസസംസേവോ പരിപൂരോ അസദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരേതി, അസദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരം അസ്സദ്ധിയം പരിപൂരേതി, അസ്സദ്ധിയം പരിപൂരം അയോനിസോമനസികാരം പരിപൂരേതി, അയോനിസോമനസികാരോ പരിപൂരോ അസതാസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരേതി, അസതാസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരം ഇന്ദ്രിയഅസംവരം പരിപൂരേതി, ഇന്ദ്രിയഅസംവരോ പരിപൂരോ തീണി ദുച്ചരിതാനി പരിപൂരേതി, തീണി ദുച്ചരിതാനി പരിപൂരാനി പഞ്ച നീവരണേ പരിപൂരേന്തി, പഞ്ച നീവരണാ പരിപൂരാ അവിജ്ജം പരിപൂരേന്തി. ഏവമേതിസ്സാ അവിജ്ജായ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപരിപബ്ബതേ ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ ( ) [(ഗലഗലായന്തേ) (സീ.), (ഗളഗളായന്തേ) (സ്യാ.)] തം ഉദകം യഥാനിന്നം പവത്തമാനം പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരേതി, പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരാ കുസോബ്ഭേ [കുസ്സുബ്ഭേ (സീ.), കുസുബ്ഭേ (സ്യാ.), കുസോമ്ഭേ (ക.) അ. നി. ൩.൯൬] പരിപൂരേന്തി. കുസോബ്ഭാ പരിപൂരാ മഹാസോബ്ഭേ [മഹാസോമ്ഭേ (ക.)] പരിപൂരേന്തി, മഹാസോബ്ഭാ പരിപൂരാ കുന്നദിയോ പരിപൂരേന്തി, കുന്നദിയോ പരിപൂരാ മഹാനദിയോ പരിപൂരേന്തി, മഹാനദിയോ പരിപൂരാ മഹാസമുദ്ദം സാഗരം പരിപൂരേന്തി; ഏവമേതസ്സ മഹാസമുദ്ദസ്സ സാഗരസ്സ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസസംസേവോ പരിപൂരോ അസദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരേതി, അസദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരം അസ്സദ്ധിയം പരിപൂരേതി, അസ്സദ്ധിയം പരിപൂരം അയോനിസോമനസികാരം പരിപൂരേതി, അയോനിസോമനസികാരോ പരിപൂരോ അസതാസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരേതി, അസതാസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരം ഇന്ദ്രിയഅസംവരം പരിപൂരേതി, ഇന്ദ്രിയഅസംവരോ പരിപൂരോ തീണി ദുച്ചരിതാനി പരിപൂരേതി, തീണി ദുച്ചരിതാനി പരിപൂരാനി പഞ്ച നീവരണേ പരിപൂരേന്തി, പഞ്ച നീവരണാ പരിപൂരാ അവിജ്ജം പരിപൂരേന്തി; ഏവമേതിസ്സാ അവിജ്ജായ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരി.

‘‘വിജ്ജാവിമുത്തിമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ വിജ്ജാവിമുത്തിയാ? ‘സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ’തിസ്സ വചനീയം. സത്തപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ബോജ്ഝങ്ഗേ സാഹാരേ വദാമി, നോ അനാഹാരേ. കോ ചാഹാരോ സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം? ‘ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’തിസ്സ വചനീയം. ചത്താരോപാഹം, ഭിക്ഖവേ, സതിപട്ഠാനേ സാഹാരേ വദാമി, നോ അനാഹാരേ. കോ ചാഹാരോ ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം? ‘തീണി സുചരിതാനീ’തിസ്സ വചനീയം. തീണിപാഹം, ഭിക്ഖവേ, സുചരിതാനി സാഹാരാനി വദാമി, നോ അനാഹാരാനി. കോ ചാഹാരോ തിണ്ണം സുചരിതാനം? ‘ഇന്ദ്രിയസംവരോ’തിസ്സ വചനീയം. ഇന്ദ്രിയസംവരമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ ഇന്ദ്രിയസംവരസ്സ? ‘സതിസമ്പജഞ്ഞ’ന്തിസ്സ വചനീയം. സതിസമ്പജഞ്ഞമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ സതിസമ്പജഞ്ഞസ്സ? ‘യോനിസോമനസികാരോ’തിസ്സ വചനീയം. യോനിസോമനസികാരമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ യോനിസോമനസികാരസ്സ? ‘സദ്ധാ’തിസ്സ വചനീയം. സദ്ധമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ സദ്ധായ? ‘സദ്ധമ്മസ്സവന’ന്തിസ്സ വചനീയം. സദ്ധമ്മസ്സവനമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ചാഹാരോ സദ്ധമ്മസ്സവനസ്സ? ‘സപ്പുരിസസംസേവോ’തിസ്സ വചനീയം.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസസംസേവോ പരിപൂരോ സദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരേതി, സദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരം സദ്ധം പരിപൂരേതി, സദ്ധാ പരിപൂരാ യോനിസോമനസികാരം പരിപൂരേതി, യോനിസോമനസികാരോ പരിപൂരോ സതിസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരേതി, സതിസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരം ഇന്ദ്രിയസംവരം പരിപൂരേതി, ഇന്ദ്രിയസംവരോ പരിപൂരോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതി, തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരാനി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തി, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ പരിപൂരാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ പരിപൂരാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തി; ഏവമേതിസ്സാ വിജ്ജാവിമുത്തിയാ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപരിപബ്ബതേ ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ തം ഉദകം യഥാനിന്നം പവത്തമാനം പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരേതി, പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരാ കുസോബ്ഭേ പരിപൂരേന്തി, കുസോബ്ഭാ പരിപൂരാ മഹാസോബ്ഭേ പരിപൂരേന്തി, മഹാസോബ്ഭാ പരിപൂരാ കുന്നദിയോ പരിപൂരേന്തി, കുന്നദിയോ പരിപൂരാ മഹാനദിയോ പരിപൂരേന്തി, മഹാനദിയോ പരിപൂരാ മഹാസമുദ്ദം സാഗരം പരിപൂരേന്തി; ഏവമേതസ്സ മഹാസമുദ്ദസ്സ സാഗരസ്സ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസസംസേവോ പരിപൂരോ സദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരേതി, സദ്ധമ്മസ്സവനം പരിപൂരം സദ്ധം പരിപൂരേതി, സദ്ധാ പരിപൂരാ യോനിസോമനസികാരം പരിപൂരേതി, യോനിസോമനസികാരോ പരിപൂരോ സതിസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരേതി, സതിസമ്പജഞ്ഞം പരിപൂരം ഇന്ദ്രിയസംവരം പരിപൂരേതി, ഇന്ദ്രിയസംവരോ പരിപൂരോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതി, തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരാനി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തി, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ പരിപൂരാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ പരിപൂരാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തി; ഏവമേതിസ്സാ വിജ്ജാവിമുത്തിയാ ആഹാരോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പാരിപൂരീ’’തി. പഠമം.