൮. ദുതിയമഹാപഞ്ഹാസുത്തം

൨൮. ഏകം സമയം ഭഗവാ കജങ്ഗലായം വിഹരതി വേളുവനേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ കജങ്ഗലകാ ഉപാസകാ യേന കജങ്ഗലികാ ഭിക്ഖുനീ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ കജങ്ഗലികം ഭിക്ഖുനിം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ കജങ്ഗലകാ ഉപാസകാ കജങ്ഗലികം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോചും –

‘‘വുത്തമിദം, അയ്യേ, ഭഗവതാ മഹാപഞ്ഹേസു – ‘ഏകോ പഞ്ഹോ ഏകോ ഉദ്ദേസോ ഏകം വേയ്യാകരണം, ദ്വേ പഞ്ഹാ ദ്വേ ഉദ്ദേസാ ദ്വേ വേയ്യാകരണാനി, തയോ പഞ്ഹാ തയോ ഉദ്ദേസാ തീണി വേയ്യാകരണാനി, ചത്താരോ പഞ്ഹാ ചത്താരോ ഉദ്ദേസാ ചത്താരി വേയ്യാകരണാനി, പഞ്ച പഞ്ഹാ പഞ്ചുദ്ദേസാ പഞ്ച വേയ്യാകരണാനി, ഛ പഞ്ഹാ ഛ ഉദ്ദേസാ ഛ വേയ്യാകരണാനി, സത്ത പഞ്ഹാ സത്തുദ്ദേസാ സത്ത വേയ്യാകരണാനി, അട്ഠ പഞ്ഹാ അട്ഠുദ്ദേസാ അട്ഠ വേയ്യാകരണാനി, നവ പഞ്ഹാ നവുദ്ദേസാ നവ വേയ്യാകരണാനി, ദസ പഞ്ഹാ ദസുദ്ദേസാ ദസ വേയ്യാകരണാനീ’തി. ഇമസ്സ നു ഖോ, അയ്യേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ കഥം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി?

‘‘ന ഖോ പനേതം, ആവുസോ, ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം, നപി മനോഭാവനീയാനം ഭിക്ഖൂനം സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം; അപി ച, യഥാ മേത്ഥ ഖായതി തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി, ഖോ കജങ്ഗലകാ ഉപാസകാ കജങ്ഗലികായ ഭിക്ഖുനിയാ പച്ചസ്സോസും. കജങ്ഗലികാ ഭിക്ഖുനീ ഏതദവോച –

‘‘‘ഏകോ പഞ്ഹോ ഏകോ ഉദ്ദേസോ ഏകം വേയ്യാകരണ’ന്തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഏകധമ്മേ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമസ്മിം ഏകധമ്മേ? സബ്ബേ സത്താ ആഹാരട്ഠിതികാ – ഇമസ്മിം ഖോ, ആവുസോ, ഏകധമ്മേ ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘ഏകോ പഞ്ഹോ ഏകോ ഉദ്ദേസോ ഏകം വേയ്യാകരണന്തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘ദ്വേ പഞ്ഹാ ദ്വേ ഉദ്ദേസാ ദ്വേ വേയ്യാകരണാനീ’തി ഇതി, ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ദ്വീസു, ആവുസോ, ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമേസു ദ്വീസു? നാമേ ച രൂപേ ച…പേ… കതമേസു തീസു? തീസു വേദനാസു – ഇമേസു ഖോ, ആവുസോ, തീസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘തയോ പഞ്ഹാ തയോ ഉദ്ദേസാ തീണി വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘ചത്താരോ പഞ്ഹാ ചത്താരോ ഉദ്ദേസാ ചത്താരി വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചതൂസു, ആവുസോ, ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമേസു ചതൂസു? ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു – ഇമേസു ഖോ, ആവുസോ, ചതൂസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘ചത്താരോ പഞ്ഹാ ചത്താരോ ഉദ്ദേസാ ചത്താരി വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘പഞ്ച പഞ്ഹാ പഞ്ചുദ്ദേസാ പഞ്ച വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? പഞ്ചസു, ആവുസോ, ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമേസു പഞ്ചസു? പഞ്ചസു ഇന്ദ്രിയേസു…പേ… കതമേസു ഛസു? ഛസു നിസ്സരണീയാസു ധാതൂസു…പേ… കതമേസു സത്തസു? സത്തസു ബോജ്ഝങ്ഗേസു…പേ… കതമേസു അട്ഠസു? അട്ഠസു അരിയഅട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗേസു – ഇമേസു ഖോ, ആവുസോ, അട്ഠസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘അട്ഠ പഞ്ഹാ അട്ഠുദ്ദേസാ അട്ഠ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘നവ പഞ്ഹാ നവുദ്ദേസാ നവ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? നവസു, ആവുസോ, ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമേസു നവസു? നവസു സത്താവാസേസു – ഇമേസു ഖോ, ആവുസോ, നവസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘നവ പഞ്ഹാ നവുദ്ദേസാ നവ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘ദസ പഞ്ഹാ ദസുദ്ദേസാ ദസ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ദസസു, ആവുസോ, ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമേസു ദസസു? ദസസു കുസലേസു കമ്മപഥേസു – ഇമേസു ഖോ, ആവുസോ, ദസസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖു സമ്മാ സുഭാവിതചിത്തോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ‘ദസ പഞ്ഹാ ദസുദ്ദേസാ ദസ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ഇതി ഖോ, ആവുസോ, യം തം വുത്തം ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതാസു മഹാപഞ്ഹാസു – ‘ഏകോ പഞ്ഹോ ഏകോ ഉദ്ദേസോ ഏകം വേയ്യാകരണം…പേ… ദസ പഞ്ഹാ ദസുദ്ദേസാ ദസ വേയ്യാകരണാനീ’തി, ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. ആകങ്ഖമാനാ ച പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഭഗവന്തഞ്ഞേവ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ. യഥാ വോ [യഥാ ഖോ (ക.), യഥാ നോ (ബഹൂസു) അ. നി. ൧൦.൧൧൫, ൧൭൨ പന പാഠഭേദോ നത്ഥി] ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി ഖോ കജങ്ഗലകാ ഉപാസകാ കജങ്ഗലികായ ഖോ ഭിക്ഖുനിയാ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ കജങ്ഗലികം ഭിക്ഖുനിം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ കജങ്ഗലകാ ഉപാസകാ യാവതകോ അഹോസി കജങ്ഗലികായ ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം കഥാസല്ലാപോ, തം സബ്ബം ഭഗവതോ ആരോചേസും.

‘‘സാധു സാധു, ഗഹപതയോ! പണ്ഡിതാ, ഗഹപതയോ, കജങ്ഗലികാ ഭിക്ഖുനീ. മഹാപഞ്ഞാ, ഗഹപതയോ, കജങ്ഗലികാ ഭിക്ഖുനീ. മഞ്ചേപി തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ, അഹമ്പി ചേതം ഏവമേവം [ഏവമേവ (ക.) മ. നി. ൧.൨൦൫ പസ്സിതബ്ബം] ബ്യാകരേയ്യം യഥാ തം കജങ്ഗലികായ ഭിക്ഖുനിയാ ബ്യാകതം. ഏസോ ചേവ തസ്സ [ഏസോ ചേവേതസ്സ (മ. നി. ൧.൨൦൫)] അത്ഥോ. ഏവഞ്ച നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി. അട്ഠമം.