൧൦. ദുതിയകോസലസുത്തം

൩൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ പസേനദി കോസലോ ഉയ്യോധികാ നിവത്തോ ഹോതി വിജിതസങ്ഗാമോ ലദ്ധാധിപ്പായോ. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന ആരാമോ തേന പായാസി. യാവതികാ യാനസ്സ ഭൂമി, യാനേന ഗന്ത്വാ യാനാ പച്ചോരോഹിത്വാ പത്തികോവ ആരാമം പാവിസി. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമന്തി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘കഹം നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഏതരഹി വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. ദസ്സനകാമാ ഹി മയം, ഭന്തേ, തം ഭഗവന്തം അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധ’’ന്തി. ‘‘ഏസോ, മഹാരാജ, വിഹാരോ സംവുതദ്വാരോ. തേന അപ്പസദ്ദോ ഉപസങ്കമിത്വാ അതരമാനോ ആലിന്ദം പവിസിത്വാ ഉക്കാസിത്വാ അഗ്ഗളം ആകോടേഹി; വിവരിസ്സതി തേ ഭഗവാ ദ്വാര’’ന്തി.

അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന സോ വിഹാരോ സംവുതദ്വാരോ, തേന അപ്പസദ്ദോ ഉപസങ്കമിത്വാ അതരമാനോ ആലിന്ദം പവിസിത്വാ ഉക്കാസിത്വാ അഗ്ഗളം ആകോടേസി. വിവരി ഭഗവാ ദ്വാരം. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ വിഹാരം പവിസിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവതോ പാദാനി മുഖേന ച പരിചുമ്ബതി പാണീഹി ച പരിസമ്ബാഹതി നാമഞ്ച സാവേതി – ‘‘രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോ; രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോ’’തി.

‘‘കം പന ത്വം, മഹാരാജ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഇമസ്മിം സരീരേ ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോസി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേസീ’’തി? ‘‘കതഞ്ഞുതം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, കതവേദിതം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, ബഹുജനഹിതായ പടിപന്നോ ബഹുജനസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അരിയേ ഞായേ പതിട്ഠാപിതാ യദിദം കല്യാണധമ്മതായ കുസലധമ്മതായ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ബഹുജനഹിതായ പടിപന്നോ ബഹുജനസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അരിയേ ഞായേ പതിട്ഠാപിതാ യദിദം കല്യാണധമ്മതായ കുസലധമ്മതായ, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സീലവാ വുദ്ധസീലോ അരിയസീലോ കുസലസീലോ കുസലസീലേന സമന്നാഗതോ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സീലവാ വുദ്ധസീലോ അരിയസീലോ കുസലസീലോ കുസലസീലേന സമന്നാഗതോ, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദീഘരത്തം ആരഞ്ഞികോ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദീഘരത്തം ആരഞ്ഞികോ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി. ‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ യായം കഥാ അഭിസല്ലേഖികാ ചേതോവിവരണസപ്പായാ, സേയ്യഥിദം – അപ്പിച്ഛകഥാ സന്തുട്ഠികഥാ പവിവേകകഥാ അസംസഗ്ഗകഥാ വീരിയാരമ്ഭകഥാ സീലകഥാ സമാധികഥാ പഞ്ഞാകഥാ വിമുത്തികഥാ വിമുത്തിഞാണദസ്സനകഥാ, ഏവരൂപായ കഥായ നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ യായം കഥാ അഭിസല്ലേഖികാ ചേതോവിവരണസപ്പായാ, സേയ്യഥിദം – അപ്പിച്ഛകഥാ…പേ… വിമുത്തിഞാണദസ്സനകഥാ, ഏവരൂപായ കഥായ നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ; ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി, ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം…പേ… സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഇദമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഭഗവതി ഏവരൂപം പരമനിപച്ചകാരം കരോമി, മേത്തൂപഹാരം ഉപദംസേമി.

‘‘ഹന്ദ ച ദാനി മയം, ഭന്തേ, ഗച്ഛാമ. ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സ ദാനി ത്വം, മഹാരാജ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമീതി. ദസമം.

മഹാവഗ്ഗോ തതിയോ.