൧൬. ഏകധമ്മപാളി

൧. പഠമവഗ്ഗോ

൨൯൬. ‘‘ഏകധമ്മോ, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. കതമോ ഏകധമ്മോ? ബുദ്ധാനുസ്സതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതീ’’തി.

൨൯൭. ‘‘ഏകധമ്മോ, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. കതമോ ഏകധമ്മോ? ധമ്മാനുസ്സതി…പേ… സങ്ഘാനുസ്സതി… സീലാനുസ്സതി… ചാഗാനുസ്സതി… ദേവതാനുസ്സതി… ആനാപാനസ്സതി… മരണസ്സതി… കായഗതാസതി… ഉപസമാനുസ്സതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതീ’’തി.

വഗ്ഗോ പഠമോ.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൨൯൮. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ അകുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ വാ അകുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനുപ്പന്നാ ചേവ അകുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ ച അകുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തീ’’തി.

൨൯൯. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ കുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ വാ കുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠി. സമ്മാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനുപ്പന്നാ ചേവ കുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ ച കുസലാ ധമ്മാ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തീ’’തി.

൩൦൦. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ കുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ വാ കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനുപ്പന്നാ ചേവ കുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ ച കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’’തി.

൩൦൧. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ അകുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ വാ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠി. സമ്മാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനുപ്പന്നാ ചേവ അകുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ ച അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’’തി.

൩൦൨. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ മിച്ഛാദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നാ വാ മിച്ഛാദിട്ഠി പവഡ്ഢതി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, അയോനിസോമനസികാരോ. അയോനിസോ, ഭിക്ഖവേ, മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ മിച്ഛാദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നാ ച മിച്ഛാദിട്ഠി പവഡ്ഢതീ’’തി.

൩൦൩. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന അനുപ്പന്നാ വാ സമ്മാദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നാ വാ സമ്മാദിട്ഠി പവഡ്ഢതി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, യോനിസോമനസികാരോ. യോനിസോ, ഭിക്ഖവേ, മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ സമ്മാദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നാ ച സമ്മാദിട്ഠി പവഡ്ഢതീ’’തി.

൩൦൪. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന [യേനേവം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ, ഭിക്ഖവേ, സമന്നാഗതാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

൩൦൫. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠി. സമ്മാദിട്ഠിയാ, ഭിക്ഖവേ, സമന്നാഗതാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

൩൦൬. ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ [ദിട്ഠി ഹി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ഭിക്ഖവേ, പാപികാ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നിമ്ബബീജം വാ കോസാതകിബീജം വാ തിത്തകലാബുബീജം വാ അല്ലായ പഥവിയാ [പഠവിയാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നിക്ഖിത്തം യഞ്ചേവ പഥവിരസം ഉപാദിയതി യഞ്ച ആപോരസം ഉപാദിയതി സബ്ബം തം തിത്തകത്തായ കടുകത്തായ അസാതത്തായ സംവത്തതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ബീജം ഹിസ്സ [വീജം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ഭിക്ഖവേ, പാപകം. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പാപികാ’’തി.

൩൦൭. ‘‘സമ്മാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ സബ്ബേ തേ ധമ്മാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദികാ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ഛുബീജം വാ സാലിബീജം വാ മുദ്ദികാബീജം വാ അല്ലായ പഥവിയാ നിക്ഖിത്തം യഞ്ചേവ പഥവിരസം ഉപാദിയതി യഞ്ച ആപോരസം ഉപാദിയതി സബ്ബം തം മധുരത്തായ സാതത്തായ അസേചനകത്തായ സംവത്തതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ബീജം ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദകം. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ സബ്ബേ തേ ധമ്മാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദികാ’’തി.

വഗ്ഗോ ദുതിയോ.

൩. തതിയവഗ്ഗോ

൩൦൮. ‘‘ഏകപുഗ്ഗലോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനഅഹിതായ ബഹുജനഅസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. കതമോ ഏകപുഗ്ഗലോ? മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി വിപരീതദസ്സനോ. സോ ബഹുജനം സദ്ധമ്മാ വുട്ഠാപേത്വാ അസദ്ധമ്മേ പതിട്ഠാപേതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകപുഗ്ഗലോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനഅഹിതായ ബഹുജനഅസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

൩൦൯. ‘‘ഏകപുഗ്ഗലോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാനം. കതമോ ഏകപുഗ്ഗലോ? സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി അവിപരീതദസ്സനോ. സോ ബഹുജനം അസദ്ധമ്മാ വുട്ഠാപേത്വാ സദ്ധമ്മേ പതിട്ഠാപേതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകപുഗ്ഗലോ ലോകേ ഉപപജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

൩൧൦. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി യം ഏവം മഹാസാവജ്ജം യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠിപരമാനി, ഭിക്ഖവേ, മഹാസാവജ്ജാനീ’’തി [വജ്ജാനീതി (സീ. സ്യാ. കം.)].

൩൧൧. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകപുഗ്ഗലമ്പി സമനുപസ്സാമി യോ ഏവം ബഹുജനഅഹിതായ പടിപന്നോ ബഹുജനഅസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നദീമുഖേ ഖിപ്പം [ഖിപം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉഡ്ഡേയ്യ [ഓഡ്ഡേയ്യ (സീ.), ഉജ്ഝേയ്യ (ക.)] ബഹൂനം മച്ഛാനം അഹിതായ ദുക്ഖായ അനയായ ബ്യസനായ; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ മനുസ്സഖിപ്പം മഞ്ഞേ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹൂനം സത്താനം അഹിതായ ദുക്ഖായ അനയായ ബ്യസനായാ’’തി.

൩൧൨. ‘‘ദുരക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ ച സമാദപേതി [സമാദാപേതി (?)] യഞ്ച സമാദപേതി യോ ച സമാദപിതോ തഥത്തായ പടിപജ്ജതി സബ്ബേ തേ ബഹും അപുഞ്ഞം പസവന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദുരക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൩. ‘‘സ്വാക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ ച സമാദപേതി യഞ്ച സമാദപേതി യോ ച സമാദപിതോ തഥത്തായ പടിപജ്ജതി സബ്ബേ തേ ബഹും പുഞ്ഞം പസവന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? സ്വാക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൪. ‘‘ദുരക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ ദായകേന മത്താ ജാനിതബ്ബാ, നോ പടിഗ്ഗാഹകേന. തം കിസ്സ ഹേതു? ദുരക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൫. ‘‘സ്വാക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ പടിഗ്ഗാഹകേന മത്താ ജാനിതബ്ബാ, നോ ദായകേന. തം കിസ്സ ഹേതു? സ്വാക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൬. ‘‘ദുരക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ ആരദ്ധവീരിയോ സോ ദുക്ഖം വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദുരക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൭. ‘‘സ്വാക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ കുസീതോ സോ ദുക്ഖം വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? സ്വാക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൮. ‘‘ദുരക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ കുസീതോ സോ സുഖം വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദുരക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൧൯. ‘‘സ്വാക്ഖാതേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവിനയേ യോ ആരദ്ധവീരിയോ സോ സുഖം വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? സ്വാക്ഖാതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസ്സാ’’തി.

൩൨൦. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകോപി ഗൂഥോ ദുഗ്ഗന്ധോ ഹോതി; ഏവമേവം ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകമ്പി ഭവം ന വണ്ണേമി, അന്തമസോ അച്ഛരാസങ്ഘാതമത്തമ്പി’’.

൩൨൧. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകമ്പി മുത്തം ദുഗ്ഗന്ധം ഹോതി… അപ്പമത്തകോപി ഖേളോ ദുഗ്ഗന്ധോ ഹോതി… അപ്പമത്തകോപി പുബ്ബോ ദുഗ്ഗന്ധോ ഹോതി… അപ്പമത്തകമ്പി ലോഹിതം ദുഗ്ഗന്ധം ഹോതി; ഏവമേവം ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകമ്പി ഭവം ന വണ്ണേമി, അന്തമസോ അച്ഛരാസങ്ഘാതമത്തമ്പി’’.

വഗ്ഗോ തതിയോ.

൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ

൩൨൨. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകം ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ ആരാമരാമണേയ്യകം വനരാമണേയ്യകം ഭൂമിരാമണേയ്യകം പോക്ഖരണിരാമണേയ്യകം; അഥ ഖോ ഏതദേവ ബഹുതരം യദിദം ഉക്കൂലവികൂലം നദീവിദുഗ്ഗം ഖാണുകണ്ടകട്ഠാനം [ഖാണുകണ്ഡകധാനം (സീ. പീ.)] പബ്ബതവിസമം; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ഥലജാ, അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ഓദകാ’’.

൩൨൩. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ അഞ്ഞത്ര മനുസ്സേഹി പച്ചാജായന്തി.

… ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ മജ്ഝിമേസു ജനപദേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ പച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു പച്ചാജായന്തി അവിഞ്ഞാതാരേസു മിലക്ഖേസു [മിലക്ഖൂസു (ക.)].

൩൨൪. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ പഞ്ഞവന്തോ അജളാ അനേളമൂഗാ പടിബലാ സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞാതും; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ദുപ്പഞ്ഞാ ജളാ ഏളമൂഗാ ന പടിബലാ സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞാതും.

൩൨൫. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ അരിയേന പഞ്ഞാചക്ഖുനാ സമന്നാഗതാ; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ അവിജ്ജാഗതാ സമ്മൂള്ഹാ.

൩൨൬. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ലഭന്തി തഥാഗതം ദസ്സനായ; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ന ലഭന്തി തഥാഗതം ദസ്സനായ.

൩൨൭. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ലഭന്തി തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവനായ; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ന ലഭന്തി തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവനായ.

൩൨൮. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ സുത്വാ ധമ്മം ധാരേന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ സുത്വാ ധമ്മം ന ധാരേന്തി.

൩൨൯. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ധാതാനം [ധതാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ന ഉപപരിക്ഖന്തി.

൩൩൦. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം ന പടിപജ്ജന്തി.

൩൩൧. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ സംവേജനിയേസു ഠാനേസു സംവിജ്ജന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ സംവേജനിയേസു ഠാനേസു ന സംവിജ്ജന്തി.

൩൩൨. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ സംവിഗ്ഗാ യോനിസോ പദഹന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ സംവിഗ്ഗാ യോനിസോ ന പദഹന്തി.

൩൩൩. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ വവസ്സഗ്ഗാരമ്മണം കരിത്വാ ലഭന്തി സമാധിം [ചിത്തസ്സ സമാധിം (സീ.)] ലഭന്തി ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതം [ചിത്തസ്സേകഗ്ഗം (സീ.)]; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ വവസ്സഗ്ഗാരമ്മണം കരിത്വാ ന ലഭന്തി സമാധിം ന ലഭന്തി ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതം.

൩൩൪. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ അന്നഗ്ഗരസഗ്ഗാനം ലാഭിനോ; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ അന്നഗ്ഗരസഗ്ഗാനം ന ലാഭിനോ, ഉഞ്ഛേന കപാലാഭതേന യാപേന്തി.

൩൩൫. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ അത്ഥരസസ്സ ധമ്മരസസ്സ വിമുത്തിരസസ്സ ലാഭിനോ; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ അത്ഥരസസ്സ ധമ്മരസസ്സ വിമുത്തിരസസ്സ ന ലാഭിനോ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – അത്ഥരസസ്സ ധമ്മരസസ്സ വിമുത്തിരസസ്സ ലാഭിനോ ഭവിസ്സാമാതി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബന്തി.

൩൩൬-൩൩൮. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകം ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ ആരാമരാമണേയ്യകം വനരാമണേയ്യകം ഭൂമിരാമണേയ്യകം പോക്ഖരണിരാമണേയ്യകം; അഥ ഖോ ഏതദേവ ബഹുതരം യദിദം ഉക്കൂലവികൂലം നദീവിദുഗ്ഗം ഖാണുകണ്ടകട്ഠാനം പബ്ബതവിസമം. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ മനുസ്സാ ചുതാ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി, അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ മനുസ്സാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി…പേ… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി…പേ… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി’’.

൩൩൯-൩൪൧. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ മനുസ്സാ ചുതാ ദേവേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ മനുസ്സാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൪൨-൩൪൪. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ദേവാ ചുതാ ദേവേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ദേവാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൪൫-൩൪൭. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ ദേവാ ചുതാ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ ദേവാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൪൮-൩൫൦. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ നിരയാ ചുതാ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ നിരയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൫൧-൩൫൩. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ നിരയാ ചുതാ ദേവേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ നിരയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൫൪-൩൫൬. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ തിരച്ഛാനയോനിയാ ചുതാ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ തിരച്ഛാനയോനിയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൫൭-൩൫൯. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ തിരച്ഛാനയോനിയാ ചുതാ ദേവേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ തിരച്ഛാനയോനിയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൬൦-൩൬൨. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ പേത്തിവിസയാ ചുതാ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ പേത്തിവിസയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

൩൬൩-൩൬൫. … ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ പേത്തിവിസയാ ചുതാ ദേവേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേവ സത്താ ബഹുതരാ യേ പേത്തിവിസയാ ചുതാ നിരയേ പച്ചാജായന്തി… തിരച്ഛാനയോനിയാ പച്ചാജായന്തി… പേത്തിവിസയേ പച്ചാജായന്തി.

വഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

ജമ്ബുദീപപേയ്യാലോ നിട്ഠിതോ.

ഏകധമ്മപാളി സോളസമോ.