Paṭhamo paricchedo
1. Cittavibhāgo
1. Sarūpasaṅgahakathā
2. Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānanti niruttaro;
Catudhā desayī dhamme, catusaccappakāsano.
3. Cittamekūnanavutividhaṃ tattha vibhāvaye;
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
4. Dvepaññāsa sarūpena, dhammā cetasikā matā;
Cittuppādavasā bhinnā, sampayogānusārato.
5. Aṭṭhavīsavidhaṃ rūpaṃ, bhūtopādāyabhedato;
Duvidhaṃ rūparūpaṃ tu, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
6. Nibbānaṃ pana dīpenti, asaṅkhatamanuttaraṃ;
Atthanāmavasā dvedhā, paññattīti pavuccati.
7. Tesaṃ dāni pavakkhāmi, vibhāgaṃ tu yathākkamaṃ;
Catudhā paramatthānaṃ, dvidhā paññattiyā kathaṃ.
8. Kusalādivibhāgena, tattha cittaṃ catubbidhaṃ;
Tathā bhūmivibhāgena, kāmabhūmādito kathaṃ.
9. Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
Ñāṇena sampayuttañca, vippayuttanti bheditaṃ.
10. Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
Kāmāvacarakusalaṃ, kāme sugatisādhakaṃ.
11. Takkacārapītisukha-cittassekaggatāyutaṃ;
Paṭhamajjhānakusalaṃ, pañcaṅgikamudāhaṭaṃ.
12. Vitakkahīnaṃ dutiyaṃ, jhānaṃ tu caturaṅgikaṃ;
Vicārahīnaṃ tatiyaṃ, jhānaṃ pana tivaṅgikaṃ.
13. Pītihīnaṃ catutthañca, upekkhekaggatāyutaṃ;
Pañcamañca pakāsenti, ubhayampi duvaṅgikaṃ.
14. Evaṃ jhānaṅgabhedena, cittaṃ pañcavidhaṃ bhave;
Rūpāvacarakusalaṃ, rūpabhūmipavattakaṃ.
15. Ākāsānañcāyatanaṃ, kusalaṃ paṭhamaṃ bhave;
Viññāṇañcāyatananti, dutiyaṃ tatiyaṃ tathā.
16. Ākiñcaññāyatanaṃ tu, catutthaṃ pana mānasaṃ;
Nevasaññānāsaññāya-tanañceti catubbidhaṃ.
17. Āruppakusalaṃ nāma, upekkhekaggatāyutaṃ;
Duvaṅgikamidaṃ sabbaṃ, āruppabhavasādhakaṃ.
18. Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamānuttaraṃ tathā;
Sakadāgāmi anāgāmi, arahattanti sabbathā.
19. Catudhā maggabhedena, jhānabhedena pañcadhā;
Vīsatāpariyāpannakusalaṃ dvayamissitaṃ.
20. Itthaṃ bhūmivibhāgena, kusalaṃ tu catubbidhaṃ;
Ekavīsāpi bāvīsaṃ, sattatiṃsavidhampi vā.
21. Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
Diṭṭhigatasampayuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
22. Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
Lobhamūlaṃ pakāsenti, lobhamohadvihetukaṃ.
23. Domanassasahagataṃ, paṭighena samāyutaṃ;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ dvidhā pana.
24. Dosamūlaṃ pakāsenti, dosamohadvihetukaṃ;
Vicikicchāsahagataṃ, uddhaccasahitanti ca.
25. Upekkhāvedanāyuttaṃ, momūhaṃ duvidhaṃ pana;
Mohamūlaṃ pakāsenti, mohenevekahetukaṃ.
26. Dvādasākusalā nāma, caturāpāyasādhakā;
Ete sugatiyañcāpi, vipattiphaladāyakā.
27. Cakkhusotaghānajivhā-kāyaviññāṇanāmakā;
Pañcaviññāṇayugaḷā, yugaḷaṃ sampaṭicchanaṃ.
28. Santīraṇadvayañceva, upekkhāsahitaṃ tathā;
Puññāpuññavaseneva, vipākā duvidhā ṭhitā.
29. Upekkhāsahitā tattha, mānasā dvādaseritā;
Kāyaviññāṇayugaḷaṃ, sukhadukkhayutaṃ kamā.
30. Somanassasahagataṃ, yaṃ santīraṇamānasaṃ;
Taṃ puññapākamevāhu, pāpapākaṃ na vijjati.
31. Pañcadvāramanodvāra-vasena duvidhaṃ pana;
Upekkhāvedanāyuttaṃ, kriyāvajjananāmakaṃ.
32. Somanassasahagataṃ, hasituppādamānasaṃ;
Kriyājavanamiccevaṃ, tividhāhetukakriyā.
33. Aṭṭheva puññapākāni, pāpapākāni sattadhā;
Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.
34. Sapuññehi samānā ca, mahāpākamahākriyā;
Mahaggatakriyā pākā, phalacittāni ca kamā.
35. Itthamekūnanavuti-vidhaṃ cittaṃ bhave tathā;
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
36. Takkacārapītisukhacittassekaggatāyutaṃ;
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamajjhānikaṃ mataṃ.
37. Dutiyaṃ takkato hīnaṃ, tatiyaṃ tu vicārato;
Catutthaṃ pītito hīnaṃ, upekkhekaggatāyutaṃ.
38. Pañcamanti ca pañcete, paṭhamānuttarā matā;
Diṭṭhikaṅkhāsīlabbataparāmāsappahāyino.
39. Tatheva sakadāgāmimaggacittañca pañcadhā;
Rāgadosamohattayatanuttakaramīritaṃ.
40. Kāmadosasamugghātakaraṃ niravasesato;
Tatiyānuttarañcāpi, kusalaṃ pañcadhā tathā.
41. Rūparāgārūparāgamānuddhaccāpi cāparā;
Avijjā ceti pañcuddhaṃbhāgiyānamasesato.
42. Saṃyojanānaṃ sesānaṃ, samugghātakaraṃ paraṃ;
Catutthānuttaraṃ maggacittaṃ pañcavidhanti ca.
43. Cattāri pañcakāneva, maggesu ca phalesu ca;
Sesāni cekāsītīti, ekavīsasataṃ bhave.
44. Lokuttarānaṃ aṭṭhannaṃ, iccevaṃ pañcadhā puna;
Jhānaṅgamaggabojjhaṅga-vibhāgāya yathārahaṃ.
45. Pādakajjhānamāmaṭṭhajhānaṃ ajjhāsayo tathā;
Vuṭṭhānagāminī ceva, niyāmeti vipassanāti.
Iti cittavibhāge sarūpasaṅgahakathā niṭṭhitā.
Paṭhamo paricchedo.