21. Mahānipāto
1. Vaṅgīsattheragāthā
1218. ‘‘Nikkhantaṃ vata maṃ santaṃ, agārasmānagāriyaṃ;
Vitakkā upadhāvanti, pagabbhā kaṇhato ime.
1219. ‘‘Uggaputtā mahissāsā, sikkhitā daḷhadhammino [daḷhadhanvino (sī. aṭṭha.)];
Samantā parikireyyuṃ, sahassaṃ apalāyinaṃ.
1220. ‘‘Sacepi ettakā [etato (saṃ. ni. 1.209)] bhiyyo, āgamissanti itthiyo;
Neva maṃ byādhayissanti [byāthayissanti (?)], dhamme samhi [dhammesvamhi (syā. ka.)] patiṭṭhito.
1221. ‘‘Sakkhī hi me sutaṃ etaṃ, buddhassādiccabandhuno;
Nibbānagamanaṃ maggaṃ, tattha me nirato mano.
1222. ‘‘Evaṃ ce maṃ viharantaṃ, pāpima upagacchasi;
Tathā maccu karissāmi, na me maggampi dakkhasi.
1223. ‘‘Aratiñca [aratiṃ (bahūsu)] ratiñca pahāya, sabbaso gehasitañca vitakkaṃ;
Vanathaṃ na kareyya kuhiñci, nibbanatho avanatho sa [nibbanatho arato sa hi (saṃ. ni. 1.210)] bhikkhu.
1224. ‘‘Yamidha pathaviñca vehāsaṃ, rūpagataṃ jagatogadhaṃ kiñci;
Parijīyati sabbamaniccaṃ, evaṃ samecca caranti mutattā.
1225. ‘‘Upadhīsu janā gadhitāse, diṭṭhasute [diṭṭhe sute (sī.)] paṭighe ca mute ca;
Ettha vinodaya chandamanejo, yo hettha na limpati muni tamāhu [taṃ munimāhu (saṃ. ni. 1.210)].
1226. ‘‘Atha saṭṭhisitā savitakkā, puthujjanatāya [puthū janatāya (saṃ. ni. 1.210)] adhammā niviṭṭhā;
Na ca vaggagatassa kuhiñci, no pana duṭṭhullagāhī [duṭṭhullabhāṇī (saṃ. ni. 1.210)] sa bhikkhu.
1227. ‘‘Dabbo cirarattasamāhito, akuhako nipako apihālu;
Santaṃ padaṃ ajjhagamā muni, paṭicca parinibbuto kaṅkhati kālaṃ.
1228. ‘‘Mānaṃ pajahassu gotama, mānapathañca jahassu asesaṃ;
Mānapathamhi sa mucchito, vippaṭisārīhuvā cirarattaṃ.
1229. ‘‘Makkhena makkhitā pajā, mānahatā nirayaṃ papatanti;
Socanti janā cirarattaṃ, mānahatā nirayaṃ upapannā.
1230. ‘‘Na hi socati bhikkhu kadāci, maggajino sammā paṭipanno;
Kittiñca sukhañcānubhoti, dhammadasoti tamāhu tathattaṃ.
1231. ‘‘Tasmā akhilo idha [akhilo (sī.), akhilodha (saṃ. ni. 1.211)] padhānavā, nīvaraṇāni pahāya visuddho;
Mānañca pahāya asesaṃ, vijjāyantakaro samitāvī.
1232. ‘‘Kāmarāgena ḍayhāmi, cittaṃ me pariḍayhati;
Sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotama.
1233. ‘‘Saññāya vipariyesā, cittaṃ te pariḍayhati;
Nimittaṃ parivajjehi, subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ ( ) [(saṅkhāre parato passa, dukkhato mā ca attato; nibbāpehi mahārāgaṃ, mā dayhittho punappunaṃ;) (sī. saṃ. ni. 1.212) uddānagāthāyaṃ ekasattatītisaṅkhyā ca, theragāthāṭṭhakathā ca passitabbā].
1234. ‘‘Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ;
Sati kāyagatā tyatthu, nibbidābahulo bhava.
1235. ‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;
Tato mānābhisamayā, upasanto carissasi.
1236. ‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye;
Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.
1237. ‘‘Piyavācameva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;
Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.
1238. ‘‘Saccaṃ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;
Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.
1239. ‘‘Yaṃ buddho bhāsati vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā;
Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā.
1240. ‘‘Gambhīrapañño medhāvī, maggāmaggassa kovido;
Sāriputto mahāpañño, dhammaṃ deseti bhikkhunaṃ.
1241. ‘‘Saṅkhittenapi deseti, vitthārenapi bhāsati;
Sālikāyiva nigghoso, paṭibhānaṃ udiyyati [udīrayi (sī.), udīyyati (syā.), udayyati (?) uṭṭhahatīti taṃsaṃvaṇṇanā].
1242. ‘‘Tassa taṃ desayantassa, suṇanti madhuraṃ giraṃ;
Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā;
Udaggacittā muditā, sotaṃ odhenti bhikkhavo.
1243. ‘‘Ajja pannarase visuddhiyā, bhikkhū pañcasatā samāgatā;
Saṃyojanabandhanacchidā, anīghā khīṇapunabbhavā isī.
1244. ‘‘Cakkavattī yathā rājā, amaccaparivārito;
Samantā anupariyeti, sāgarantaṃ mahiṃ imaṃ.
1245. ‘‘Evaṃ vijitasaṅgāmaṃ, satthavāhaṃ anuttaraṃ;
Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.
1246. ‘‘Sabbe bhagavato puttā, palāpettha na vijjati;
Taṇhāsallassa hantāraṃ, vande ādiccabandhunaṃ.
1247. ‘‘Parosahassaṃ bhikkhūnaṃ, sugataṃ payirupāsati;
Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ akutobhayaṃ.
1248. ‘‘Suṇanti dhammaṃ vimalaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;
Sobhati vata sambuddho, bhikkhusaṅghapurakkhato.
1249. ‘‘‘Nāganāmo’si bhagavā, isīnaṃ isisattamo;
Mahāmeghova hutvāna, sāvake abhivassasi.
1250. ‘‘Divā vihārā nikkhamma, satthudassanakamyatā;
Sāvako te mahāvīra, pāde vandati vaṅgiso.
1251. ‘‘Ummaggapathaṃ mārassa, abhibhuyya carati pabhijja khīlāni;
Taṃ passatha bandhapamuñcakaraṃ, asitaṃva bhāgaso pavibhajja.
1252. ‘‘Oghassa hi nitaraṇatthaṃ, anekavihitaṃ maggaṃ akkhāsi;
Tasmiñca amate akkhāte, dhammadasā ṭhitā asaṃhīrā.
1253. ‘‘Pajjotakaro ativijjha [ativijjha dhammaṃ (sī.)], sabbaṭhitīnaṃ atikkamamaddasa [atikkamamadda (sī. ka.)];
Ñatvā ca sacchikatvā ca, aggaṃ so desayi dasaddhānaṃ.
1254. ‘‘Evaṃ sudesite dhamme, ko pamādo vijānataṃ dhammaṃ;
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, appamatto sadā namassamanusikkhe.
1255. ‘‘Buddhānubuddho yo thero, koṇḍañño tibbanikkamo;
Lābhī sukhavihārānaṃ, vivekānaṃ abhiṇhaso.
1256. ‘‘Yaṃ sāvakena pattabbaṃ, satthu sāsanakārinā;
Sabbassa taṃ anuppattaṃ, appamattassa sikkhato.
1257. ‘‘Mahānubhāvo tevijjo, cetopariyakovido;
Koṇḍañño buddhadāyādo, pāde vandati satthuno.
1258. ‘‘Nagassa passe āsīnaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;
Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.
1259. ‘‘Cetasā [te cetasā (saṃ. ni. 1.218)] anupariyeti, moggallāno mahiddhiko;
Cittaṃ nesaṃ samanvesaṃ [samannesaṃ (saṃ. ni. 1.218)], vippamuttaṃ nirūpadhiṃ.
1260. ‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;
Anekākārasampannaṃ, payirupāsanti gotamaṃ.
1261. ‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe, virocati vītamalova bhāṇumā;
Evampi aṅgīrasa tvaṃ mahāmuni, atirocasi yasasā sabbalokaṃ.
1262. ‘‘Kāveyyamattā vicarimha pubbe, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;
Athaddasāma sambuddhaṃ, sabbadhammāna pāraguṃ.
1263. ‘‘So me dhammamadesesi, muni dukkhassa pāragū;
Dhammaṃ sutvā pasīdimha, saddhā [addhā (sī. aṭṭha.)] no udapajjatha.
1264. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, khandhe āyatanāni ca;
Dhātuyo ca viditvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
1265. ‘‘Bahūnaṃ vata atthāya, uppajjanti tathāgatā;
Itthīnaṃ purisānañca, ye te sāsanakārakā.
1266. ‘‘Tesaṃ kho vata atthāya, bodhimajjhagamā muni;
Bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca, ye nirāmagataddasā.
1267. ‘‘Sudesitā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
Cattāri ariyasaccāni, anukampāya pāṇinaṃ.
1268. ‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;
Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
1269. ‘‘Evamete tathā vuttā, diṭṭhā me te yathā tathā;
Sadattho me anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
1270. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike;
Suvibhattesu [savibhattesu (sī. ka.)] dhammesu, yaṃ seṭṭhaṃ tadupāgamiṃ.
1271. ‘‘Abhiññāpāramippatto, sotadhātu visodhitā;
Tevijjo iddhipattomhi, cetopariyakovido.
1272. ‘‘Pucchāmi satthāramanomapaññaṃ, diṭṭheva dhamme yo vicikicchānaṃ chettā;
Aggāḷave kālamakāsi bhikkhu, ñāto yasassī abhinibbutatto.
1273. ‘‘Nigrodhakappo iti tassa nāmaṃ, tayā kataṃ bhagavā brāhmaṇassa;
So taṃ namassaṃ acari mutyapekho, āraddhavīriyo daḷhadhammadassī.
1274. ‘‘Taṃ sāvakaṃ sakka mayampi sabbe, aññātumicchāma samantacakkhu;
Samavaṭṭhitā no savanāya sotā [hetuṃ (sī. syā.) suttanipātaṭṭhakathā passitabbā], tuvaṃ no satthā tvamanuttarosi’’.
1275. Chinda no vicikicchaṃ brūhi metaṃ, parinibbutaṃ vedaya bhūripañña;
Majjheva no bhāsa samantacakkhu, sakkova devāna sahassanetto.
1276. ‘‘Ye keci ganthā idha mohamaggā, aññāṇapakkhā vicikicchaṭhānā;
Tathāgataṃ patvā na te bhavanti, cakkhuñhi etaṃ paramaṃ narānaṃ.
1277. ‘‘No ce hi jātu puriso kilese, vāto yathā abbhaghanaṃ vihāne;
Tamovassa nivuto sabbaloko, jotimantopi na pabhāseyyuṃ [na jotimantopi narā tapeyyuṃ (su. ni. 350)].
1278. ‘‘Dhīrā ca pajjotakarā bhavanti, taṃ taṃ ahaṃ vīra tatheva maññe;
Vipassinaṃ jānamupāgamimha, parisāsu no āvikarohi kappaṃ.
1279. ‘‘Khippaṃ giraṃ eraya vaggu vagguṃ, haṃsova paggayha saṇikaṃ nikūja;
Bindussarena suvikappitena, sabbeva te ujjugatā suṇoma.
1280. ‘‘Pahīnajātimaraṇaṃ asesaṃ, niggayha dhonaṃ vadessāmi [paṭivediyāmi (sī. ka.)] dhammaṃ;
Na kāmakāro hi [hoti (sī. ka.)] puthujjanānaṃ, saṅkheyyakāro ca [va (bahūsu)] tathāgatānaṃ.
1281. ‘‘Sampannaveyyākaraṇaṃ tavedaṃ, samujjupaññassa samuggahītaṃ;
Ayamañjali pacchimo suppaṇāmito, mā mohayī jānamanomapañña.
1282. ‘‘Paroparaṃ ariyadhammaṃ viditvā, mā mohayī jānamanomavīriya;
Vāriṃ yathā ghammani ghammatatto, vācābhikaṅkhāmi sutaṃ pavassa.
1283. ‘‘Yadatthikaṃ brahmacariyaṃ acarī, kappāyano kaccissataṃ amoghaṃ;
Nibbāyi so ādu saupādiseso [anupādisesā (sī.), anupādiseso (ka.)], yathā vimutto ahu taṃ suṇoma.
1284. ‘‘‘Acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe,
(Iti bhagavā) kaṇhassa sotaṃ dīgharattānusayitaṃ;
Atāri jātiṃ maraṇaṃ asesaṃ’, iccabravi bhagavā pañcaseṭṭho.
1285. ‘‘Esa sutvā pasīdāmi, vaco te isisattama;
Amoghaṃ kira me puṭṭhaṃ, na maṃ vañcesi brāhmaṇo.
1286. ‘‘Yathā vādī tathā kārī, ahu buddhassa sāvako;
Acchecchi maccuno jālaṃ, tataṃ māyāvino daḷhaṃ.
1287. ‘‘Addasa bhagavā ādiṃ, upādānassa kappiyo;
Accagā vata kappāno, maccudheyyaṃ suduttaraṃ.
1288. ‘‘Taṃ devadevaṃ vandāmi, puttaṃ te dvipaduttama;
Anujātaṃ mahāvīraṃ, nāgaṃ nāgassa orasa’’nti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā vaṅgīso thero gāthāyo
Abhāsitthāti.
Mahānipāto niṭṭhito.