10. Dasakanipāto
1. Kāḷudāyittheragāthā
527. ‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;
Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ.
528. ‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;
Pattaṃ pahāya phalamāsasānā [phalamāsamāno (ka.)], kālo ito pakkamanāya vīra.
529. ‘‘Nevātisītaṃ na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;
Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.
530. ‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;
Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;
Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu.
531. [saṃ. ni. 1.198] ‘‘Punappunaṃ ceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;
Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.
532. [saṃ. ni. 1.198] ‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānapatī dadanti;
Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.
533. ‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;
Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto [tayābhijāto (sī.)] muni saccanāmo.
534. ‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;
Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.
535. ‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;
Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehi.
536. ‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;
Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti.
… Kāḷudāyī thero….
2. Ekavihāriyattheragāthā
537. ‘‘Purato pacchato vāpi, aparo ce na vijjati;
Atīva phāsu bhavati, ekassa vasato vane.
538. ‘‘Handa eko gamissāmi, araññaṃ buddhavaṇṇitaṃ;
Phāsu [phāsuṃ (syā. pī.)] ekavihārissa, pahitattassa bhikkhuno.
539. ‘‘Yogī-pītikaraṃ rammaṃ, mattakuñjarasevitaṃ;
Eko attavasī khippaṃ, pavisissāmi kānanaṃ.
540. ‘‘Supupphite sītavane, sītale girikandare;
Gattāni parisiñcitvā, caṅkamissāmi ekako.
541. ‘‘Ekākiyo adutiyo, ramaṇīye mahāvane;
Kadāhaṃ viharissāmi, katakicco anāsavo.
542. ‘‘Evaṃ me kattukāmassa, adhippāyo samijjhatu;
Sādhiyissāmahaṃyeva, nāñño aññassa kārako.
543. ‘‘Esa bandhāmi sannāhaṃ, pavisissāmi kānanaṃ;
Na tato nikkhamissāmi, appatto āsavakkhayaṃ.
544. ‘‘Mālute upavāyante, sīte surabhigandhike [gandhake (syā. pī. ka.)];
Avijjaṃ dālayissāmi, nisinno nagamuddhani.
545. ‘‘Vane kusumasañchanne, pabbhāre nūna sītale;
Vimuttisukhena sukhito, ramissāmi giribbaje.
546. ‘‘Sohaṃ paripuṇṇasaṅkappo, cando pannaraso yathā;
Sabbāsavaparikkhīṇo, natthi dāni punabbhavo’’ti.
… Ekavihāriyo thero….
3. Mahākappinattheragāthā
547. ‘‘Anāgataṃ yo paṭikacca [paṭigacca (sī.)] passati, hitañca atthaṃ ahitañca taṃ dvayaṃ;
Viddesino tassa hitesino vā, randhaṃ na passanti samekkhamānā.
548. [paṭi. ma. 1.160 paṭisambhidāmagge] ‘‘Ānāpānasatī yassa, paripuṇṇā subhāvitā;
Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā;
Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.
549. ‘‘Odātaṃ vata me cittaṃ, appamāṇaṃ subhāvitaṃ;
Nibbiddhaṃ paggahītañca, sabbā obhāsate disā.
550. ‘‘Jīvate vāpi sappañño, api vittaparikkhayo;
Paññāya ca alābhena, vittavāpi na jīvati.
551. ‘‘Paññā sutavinicchinī, paññā kittisilokavaddhanī;
Paññāsahito naro idha, api dukkhesu sukhāni vindati.
552. ‘‘Nāyaṃ ajjatano dhammo, nacchero napi abbhuto;
Yattha jāyetha mīyetha, tattha kiṃ viya abbhutaṃ.
553. ‘‘Anantaraṃ hi jātassa, jīvitā maraṇaṃ dhuvaṃ;
Jātā jātā marantīdha, evaṃdhammā hi pāṇino.
554. ‘‘Na hetadatthāya matassa hoti, yaṃ jīvitatthaṃ paraporisānaṃ;
Matamhi ruṇṇaṃ na yaso na lokyaṃ, na vaṇṇitaṃ samaṇabrāhmaṇehi.
555. ‘‘Cakkhuṃ sarīraṃ upahanti tena [upahanti ruṇṇaṃ (sī.), upahanti roṇṇaṃ (syā. pī.)], nihīyati vaṇṇabalaṃ matī ca;
Ānandino tassa disā bhavanti, hitesino nāssa sukhī bhavanti.
556. ‘‘Tasmā hi iccheyya kule vasante, medhāvino ceva bahussute ca;
Yesaṃ hi paññāvibhavena kiccaṃ, taranti nāvāya nadiṃva puṇṇa’’nti.
… Mahākappino thero….
4. Cūḷapanthakattheragāthā
557. ‘‘Dandhā mayhaṃ gatī āsi, paribhūto pure ahaṃ;
Bhātā ca maṃ paṇāmesi, ‘gaccha dāni tuvaṃ gharaṃ’.
558. ‘‘Sohaṃ paṇāmito santo [bhātā (aṭṭha.)], saṅghārāmassa koṭṭhake;
Dummano tattha aṭṭhāsiṃ, sāsanasmiṃ apekkhavā.
559. ‘‘Bhagavā tattha āgacchi [āgañchi (sī. pī.)], sīsaṃ mayhaṃ parāmasi;
Bāhāya maṃ gahetvāna, saṅghārāmaṃ pavesayi.
560. ‘‘Anukampāya me satthā, pādāsi pādapuñchaniṃ;
‘Etaṃ suddhaṃ adhiṭṭhehi, ekamantaṃ svadhiṭṭhitaṃ’.
561. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihāsiṃ sāsane rato;
Samādhiṃ paṭipādesiṃ, uttamatthassa pattiyā.
562. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ;
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
563. ‘‘Sahassakkhattumattānaṃ, nimminitvāna panthako;
Nisīdambavane ramme, yāva kālappavedanā.
564. ‘‘Tato me satthā pāhesi, dūtaṃ kālappavedakaṃ;
Paveditamhi kālamhi, vehāsādupasaṅkamiṃ [vehāsānupasaṅkamiṃ (syā. ka.)].
565. ‘‘Vanditvā satthuno pāde, ekamantaṃ nisīdahaṃ;
Nisinnaṃ maṃ viditvāna, atha satthā paṭiggahi.
566. ‘‘Āyāgo sabbalokassa, āhutīnaṃ paṭiggaho;
Puññakkhettaṃ manussānaṃ, paṭigaṇhittha dakkhiṇa’’nti.
… Cūḷapanthako thero….
5. Kappattheragāthā
567. ‘‘Nānākulamalasampuṇṇo, mahāukkārasambhavo;
Candanikaṃva paripakkaṃ, mahāgaṇḍo mahāvaṇo.
568. ‘‘Pubbaruhirasampuṇṇo, gūthakūpena gāḷhito [gūthakūpe nigāḷhito (syā. pī. ka.)];
Āpopaggharaṇo kāyo, sadā sandati pūtikaṃ.
569. ‘‘Saṭṭhikaṇḍarasambandho, maṃsalepanalepito;
Cammakañcukasannaddho, pūtikāyo niratthako.
570. ‘‘Aṭṭhisaṅghātaghaṭito, nhārusuttanibandhano;
Nekesaṃ saṃgatībhāvā, kappeti iriyāpathaṃ.
571. ‘‘Dhuvappayāto maraṇāya, maccurājassa santike;
Idheva chaḍḍayitvāna, yenakāmaṅgamo naro.
572. ‘‘Avijjāya nivuto kāyo, catuganthena ganthito;
Oghasaṃsīdano kāyo, anusayajālamotthato.
573. ‘‘Pañcanīvaraṇe yutto, vitakkena samappito;
Taṇhāmūlenānugato, mohacchādanachādito.
574. ‘‘Evāyaṃ vattate kāyo, kammayantena yantito;
Sampatti ca vipatyantā, nānābhāvo vipajjati.
575. ‘‘Yemaṃ kāyaṃ mamāyanti, andhabālā puthujjanā;
Vaḍḍhenti kaṭasiṃ ghoraṃ, ādiyanti punabbhavaṃ.
576. ‘‘Yemaṃ kāyaṃ vivajjenti, gūthalittaṃva pannagaṃ;
Bhavamūlaṃ vamitvāna, parinibbissantināsavā’’ti [parinibbantunāsavā (sī.)].
… Kappo thero….
6. Vaṅgantaputtaupasenattheragāthā
577. ‘‘Vivittaṃ appanigghosaṃ, vāḷamiganisevitaṃ;
Seve senāsanaṃ bhikkhu, paṭisallānakāraṇā.
578. ‘‘Saṅkārapuñjā āhatvā [āhitvā (ka.)], susānā rathiyāhi ca;
Tato saṅghāṭikaṃ katvā, lūkhaṃ dhāreyya cīvaraṃ.
579. ‘‘Nīcaṃ manaṃ karitvāna, sapadānaṃ kulā kulaṃ;
Piṇḍikāya care bhikkhu, guttadvāro susaṃvuto.
580. ‘‘Lūkhenapi vā [lūkhenapi ca (bahūsu)] santusse, nāññaṃ patthe rasaṃ bahuṃ;
Rasesu anugiddhassa, jhāne na ramatī mano.
581. ‘‘Appiccho ceva santuṭṭho, pavivitto vase muni;
Asaṃsaṭṭho gahaṭṭhehi, anāgārehi cūbhayaṃ.
582. ‘‘Yathā jaḷo va mūgo va, attānaṃ dassaye tathā;
Nātivelaṃ sambhāseyya, saṅghamajjhamhi paṇḍito.
583. ‘‘Na so upavade kañci, upaghātaṃ vivajjaye;
Saṃvuto pātimokkhasmiṃ, mattaññū cassa bhojane.
584. ‘‘Suggahītanimittassa, cittassuppādakovido;
Samaṃ anuyuñjeyya, kālena ca vipassanaṃ.
585. ‘‘Vīriyasātaccasampanno, yuttayogo sadā siyā;
Na ca appatvā dukkhantaṃ, vissāsaṃ eyya paṇḍito.
586. ‘‘Evaṃ viharamānassa, suddhikāmassa bhikkhuno;
Khīyanti āsavā sabbe, nibbutiñcādhigacchatī’’ti.
… Upaseno vaṅgantaputto thero….
7. (Apara)-gotamattheragāthā
587. ‘‘Vijāneyya sakaṃ atthaṃ, avalokeyyātha pāvacanaṃ;
Yañcettha assa patirūpaṃ, sāmaññaṃ ajjhupagatassa.
588. ‘‘Mittaṃ idha ca kalyāṇaṃ, sikkhā vipulaṃ samādānaṃ;
Sussūsā ca garūnaṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
589. ‘‘Buddhesu sagāravatā, dhamme apaciti yathābhūtaṃ;
Saṅghe ca cittikāro, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
590. ‘‘Ācāragocare yutto, ājīvo sodhito agārayho;
Cittassa ca saṇṭhapanaṃ, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
591. ‘‘Cārittaṃ atha vārittaṃ, iriyāpathiyaṃ pasādaniyaṃ;
Adhicitte ca āyogo, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
592. ‘‘Āraññakāni senāsanāni, pantāni appasaddāni;
Bhajitabbāni muninā, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.
593. ‘‘Sīlañca bāhusaccañca, dhammānaṃ pavicayo yathābhūtaṃ;
Saccānaṃ abhisamayo, etaṃ samaṇassa patirūpaṃ.